https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/796537f714178e10a26cd93caa6121ed.pdf 2c137c793f7379d3fc04c0730083bc5c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1042 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:958 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1981 t.25 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1981 t.25 z.1, s.219-226 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. X X V z. 1 P L I S S N 0071-1861 WKŁAD BADACZY P O L S K I C H W POZNANIE K U L T U R LUDOWYCH I P I E R W O T N Y C H ŚWIATA K O N F E R E N C J A W E WROCŁAWIU, 25-26 X I 1978 Zainteresowanie obcymi, niepolskimi kulturami ludowymi sięga samych począt­ k ó w etnografii polskiej. Wynikło ono z bliskiego sąsiedztwa Polaków, Ukraińców, Białorusinów i Litwinów, których łączyło przez kilka w i e k ó w jedno p a ń s t w o pol­ sko-litewskie do swego upadku w 1795 r. Rozbudzone wśród polskiej inteligencji w X I X w. zainteresowania ludem wiejskim objęły w równej mierze chłopów pol­ skich, jak ruskich (ukraińskich i białoruskich). Sprzyjało temu bliskie p o k r e w i e ń ­ stwo językowe oraz przemieszanie ludności polskiej i ruskiej na znacznych obsza­ rach na wschód od Bugu i Sanu. Później, w 2 połowie X I X w., wyróżnili s i ę liczni Polacy jako badacze kultur ludów Syberii, Azji środkowej i Dalekiego Wschodu. Rekrutowali się oni głównie spośród w i ę ź n i ó w politycznych, skazywanych tam na wygnanie (szczególnie po upadku powstania narodowego 1863/1864) przez rząd car­ ski. Brak w ł a s n e g o państwa aż do 1918 r. i poważne ograniczanie polskiego życia naukowego przez państwa zaborcze utrudniały Polakom bardzo istotnie prowadze­ nie prac naukowych. Niemniej i w tym czasie, zwłaszcza już w X X w., zdobyło znaczny rozgłos kilka polskich etnologów, wśród nich szczególnie B. Malinowski, współtwórca funkcjonalizmu, który po studiach w Krakowie przeniósł się w 1911 r. do Anglii. Po odzyskaniu niepodległości polskie badania etnologiczne obejmowały nadal g ł ó w n i e ludy słowiańskie, lecz uwzględniały też mieszkańców innych konty­ nentów. P o w a ż n e nasilenie polskich wypraw badawczych na inne kontynenty na­ stąpiło od lat 60-tych X X w. Polskie badania nad obcymi kulturami ludowymi i pierwotnymi omawiane by­ ł y do niedawna raczej fragmentarycznie i okazjonalnie. Najpełniej opracowano w ostatnich latach dokonania polskich badaczy na Syberii i Dalekim Wschodzie, m.in. dzięki p o ś w i ę c o n e j im konferencji, jaka odbyła się we Wrocławiu w 1973 r . W 5 lat później zorganizowano we Wrocławiu następną konferencję, której zada­ niem było przypomnienie ogółu polskich badań etnograficznych poza polskim (i rus­ kim) obszarem etnicznym, a także wskazanie na potrzeby i tendencje badawcze w tym zakresie. Organizatorami jej były: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, K a ­ tedra Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Komitet Nauk Etnologicznych P A N . Zgłoszono na nią ponad 30 referatów i komunikatów, a przedstawiono ich 23, w tym 4 na sesjach plenarnych i 19 w sekcjach. Referaty te można podzielić na 3 grupy tematyczne: a) charakterystyka dorobku poszczególnych badaczy, b) cha­ rakterystyka badań na określonych obszarach lub wypraw badawczych, c) informa­ cje o opracowaniach, publikacjach oraz zbiorach archiwalnych i muzealnych, jak też wypowiedzi o potrzebach badawczych. 1 1 Por. Historia kontaktów polsko-rosyjskich w dziedzinie etnografii. Materiały z konferencji we Wrocławiu pod red. J . B a b i c z a i A . K u c z y ń s k i e g o , W r o c ł a w 1976, Monografie z Dziejów Nauki i Techniki, t. 103. �220 KRONIKA W pierwszej grupie znalazły się referaty poświęcone dwom wybitnym uczonym uniwersyteckim: Kazimierzowi Moszyńskiemu (1887-1959) i Eugeniuszowi Frankow­ skiemu (1884-1962), oraz badaczowi-amatorowi i rewolucjoniście Feliksowi Konowi (1864-1941). Z. Biały (Kraków) dał w n i k l i w ą analizę metodologicznych założeń K . Mo­ szyńskiego, najwybitniejszego w X X w. badacza kultury ludowej Słowian, który określił się sam jako ewolucjonista krytyczny, a bliski był poglądom neoewolucjonistów. W. Armon (Toruń) przedstawił mało znany w Polsce dorobek E . Frankow­ skiego w dziedzinie etnografii P ó ł w y s p u Iberyjskiego, publikowany przeważnie po hiszpańsku, a będący wynikiem pobytu i pracy tego badacza w Hiszpanii w latach 1914-1920. Dorobek ten zachował po dziś dzień s w ą wartość i znaczenie. Warto do­ dać, że Frankowski znał także język baskijski, a nawet pisał w tym języku. Mało znany, przeważnie nie publikowany dorobek badawczy F . Kona przypomniał H. Swienko (Warszawa). Przebywając ponad 10 lat na zesłaniu na wschodniej S y ­ berii, skazany za działalność socjalistyczną, K o n (późniejszy wybitny działacz pań­ stwowy w Z S R R ) zajął się żywo badaniem tubylczych ludów, pogłębiając tym sa­ mym s w ą w i e d z ę o ich sytuacji pod carskim panowaniem. Raporty i opracowania z tych badań przyniosły Konowi wyróżnienie ze strony rosyjskich instytucji nau­ kowych. W najobszerniejszej, drugiej grupie referatów znalazły się syntetyczne o m ó w i e ­ nia polskich badań obcych obszarów etnicznych oraz sprawozdania z trzech wy­ praw badawczych, w tym d w ó c h etnograficznych. W. Baranowski (Łódź) omówił ma­ ło znane polskie relacje etnograficzne z północnej części Rosji europejskiej, gdzie w X I X w. również trafiali polscy zesłańcy. A . Kuczyński (Wrocław) przypomniał dawniejsze polskie badania etnograficzne Azji północnej, środkowej i wschodniej, g ł ó w n i e na terenach należących dziś do Z S R R . Przed kilkunastu laty zostały pod­ jęte z inicjatywy prof. W. Dynowskiego zespołowe badania etnografów warszaw­ skich w Mongolii; niektóre ich problemy i wyniki omówił J . Wasilewski (Warsza­ wa), wyróżniając zwłaszcza zagadnienia metodologiczne. Nasiliły się również badania na Bliskim i Ś r o d k o w y m Wschodzie. K . Wolski (Kraków) przedstawił przebieg i wyniki swoich, prowadzonych głównie w ostatnim 20-leciu, penetracji badawczych na terenie Indii północno-zachodnich, Pakistanu, Afganistanu i Iranu. Z. Jasiewicz (Poznań^ scharakteryzował działalność utworzone­ go przed kilku laty w Uniwersytecie P o z n a ń s k i m zespołu do badań kultur Środko­ wego Wschodu i w y p r a w ę do Afganistanu w 1977 r. Współczesne badania w K u r dystanie irackim omówił L . Dzięgiel (Kraków), który przebywał tam parokrotnie od 1976 r. wraz z większą polską ekipą, przygotowującą założenia modernizacji rol­ nictwa irackiego. Ten sam autor zanalizował w osobnym wystąpieniu możliwości pracy etnografa w ramach mieszanych ekip prowadzących badania dla celów prak­ tycznych. Uwagi z indywidualnego stażu badawczego etnografa we w s p ó ł c z e s n y m Egipcie zawierał komunikat nadesłany przez M. Tracza (Kraków). Na terenie Afryki działali mniej liczni polscy badacze, lecz pierwsi z nich do­ tarli tam jeszcze na początku lat 80-tych X I X w. Mało znaną relację o wyprawie podjętej przez kilku polskich podróżników do Dahomeju przedstawił K . Zielnica (Wrocław). Zabrakło niestety referatu o afrykańskich badaniach A. Waligórskiego w Kenii z lat 1946-1948 oraz o wcześniejszych o 40 lat pionierskich badaniach w Afryce Wschodniej wybitnego antropologa i etnologa J . Czekanowskiego. Z terenu obu Ameryk pochodzą przeważnie fragmentaryczne relacje dotyczące niektórych plemion indiańskich, przekazane przez polskich podróżników, przyrod­ ników i in. w X I X i X X w, W ostatnim 30-leciu coraz częstsze są wyprawy pol­ skich etnografów do krajów Ameryki Łacińskiej (Meksyk, Kolumbia, Peru). Polskie penetracje etnograficzne w Ameryce P o ł u d n i o w e j przedstawiła M. Paradowska (Po­ znań), charakterystykę zaś polskich relacji (do 1914 r.) dotyczących Indian Amery­ ki Północnej dołączył później K . Kopczyński (Wrocław). Niedawno rozpoczęto też �221 KRONIKA badania dziejów polskich emigrantów w Ameryce Północnej, w tym osiadłych w Kanadzie Kaszubów, o których napisała J . Kucharska (Łódź). O polskich bada­ niach Oceanii przygotowała zwięzłą informację B. K o p y d ł o w s k a . Na terenie Europy badacze polscy nie wykroczyli niemal (z w y j ą t k i e m E . F r a n ­ kowskiego) poza obszar Słowiańszczyzny i P ó ł w y s p u Bałkańskiego, gdzie szczególnie pasjonującym tematem jest kultura ludności pasterskiej. Polskie badania nad k u l ­ turą pasterską Karpat i B a ł k a n ó w przedstawiła £>. Tylkowa (Kraków), a informację 0 powojennych badaniach w Bułgarii przygotowała M. Biernacka (Warszawa). Na zakończenie konferencji prof. A. Kutrzeba-Pojnarowa (Warszawa) omówiła potrzeby polskich badań p o r ó w n a w c z y c h nad przeobrażeniami kultur ludowych Europy. W trzeciej grupie przygotowanych na konferencję materiałów w a ż n e znaczenie informacyjne miało opracowanie T. Zakrzewskiej i E . Karpińskiej (Łódź) o proble­ matyce pozaeuropejskiej w pracach magisterskich, doktorskich i habilitacyjnych wykonanych w katedrach etnografii w latach 1945-1975. Autorki zebrały dane doty­ czące 132 takich prac (w tym 13 doktorskich i 2 habilitacyjnych). Tylko osiem z nich, w tym 2 magisterskie, opartych było na empirycznych badaniach terenowych, wy­ konanych przez autorów, przeważnie na terenie Azji środkowej i południowej. Zgromadzone w Katedrze Etnografii Uniwersytetu Jagiellońskiego materiały doty­ czące społeczeństw pierwotnych scharakteryzował Z. Fijak (Kraków). B. Czuchowska (Wrocław) opracowała dane o muzealnych pozapolskich zbiorach etnograficz­ nych, Z. Jeż-Jarecka zaś informację o egzotycznych zbiorach Muzeum Etnograficz­ nego w Warszawie. Z. Filarski i Z. Sierszuła (Warszawa) omówili powstanie, roz­ w ó j i zamierzenia badawcze utworzonego w 1973 r. w Warszawie Muzeum Azji 1 Pacyfiku, którego pracownicy wykazują szczególnie ożywioną działalność badaw­ czą w Azji południowej, w Indonezji i Oceanii. Działalność badawczą w Afryce za­ chodniej (od 1962 r.) i zbiory egzotyczne Muzeum Narodowego w Szczecinie przed­ staw:! J . Łapott (Szczecin). Dane o interesującej działalności badawczej misjonarzy polskich ze Zgromadzenia OO. Werbistów nadesłał O. E . Perczak (Pieniężno). Przy­ czynek o tematyce pozapolskiej w publikacjach i materiałach archiwalnych Pol­ skiego Towarzystwa Ludoznawczego przygotował Z . Kłodnicki (Wrocław), a o rela­ cjach etnograficznych w czasopiśmie „Ziemia" H . Romańska (Wrocław). Dyskusja wykazała potrzebę i możliwości podejmowania bardziej dokładnych studiów nad polskimi badaniami, szczególnie terenowymi, dotyczącymi obcych k u l ­ tur ludowych i pierwotnych. Omawiano też na tle w n i o s k ó w z dotychczasowych wypraw aktualne potrzeby i możliwości organizowania badań terenowych, zwłasz­ cza zespołowych. Stwierdzono, że następna konferencja powinna dotyczyć metodo­ logicznych i teoretycznych problemów związanych z badaniem obcych kultur l u ­ dowych i pierwotnych. 2 Edward Pietraszek ROZWÓJ SPOŁECZNOŚCI L O K A L N Y C H . X S E M I N A R I U M OŚRODKA B A D A Ń N A U K O W Y C H I M . W. KĘTRZYŃSKIEGO W O L S Z T Y N I E . OSTRÓDA, 10-13 V I 1978 Corocznie od dziesięciu lat Zakład Badań nad Współczesnością Ośrodka Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie organizuje ogólnopolskie seminaria naukowe. 2 Polskie badania na Oceanii były omawiane szerzej na d w ó c h konferencjach p o ś w i ę c o n y c h kulturom Australii i Oceanii, zorganizowanych we Wrocławiu w 1976 i 1979 r. Por. Ludy i kultury Oceanii. Sesja poświęcona pamięci prof, dra A. Lecha Godlewskiego, Wroclaw, 27-28 XI 1976, Wrocław 1979. �222 KRONIKA W czasie I seminarium w 1969 r. zaczęliśmy nasze obrady od referowania współczesnych przemian kulturowych wsi na Ziemiach Zachodnich i Północnych, na przykładzie Mazur i Warmii. Na podstawie uzyskiwanych materiałów tereno­ wych t e m a t y k ę naszych seminariów mogliśmy stopniowo poszerzyć o przemiany kulturowe zachodzące w małych miastach. Ówczesne potrzeby badawcze n a s u w a ł y tematy kolejnych seminariów, poświęcaliśmy je w i ę c : nowo powstającym gminom — funkcjom i warunkom ich rozwoju, zagadnieniom turystycznym, jakże istotnym dla Mazur i Warmii, oraz problemom ekonomicznym i demograficznym regionu. X już — jubileuszowe — seminarium odbyło się przy licznym udziale etnogra­ fów, socjologów, e k o n o m i s t ó w i demografów reprezentujących większe ośrodki n a u ­ kowe w kraju. Czynnie uczestniczyli także naukowcy z N R D i Czechosłowacji. Tradycją olsztyńskich seminariów jest ich interdyscyplinarny charakter, stąd rozważane w czasie tych spotkań zagadnienia mogą być ujmowane w wielu aspek­ tach badawczych. Tematem X seminarium był rozwój społeczności lokalnych. Z 44 zgłoszonych referatów w y g ł o s z o n y c h zostało 40 (czterej autorzy nie mogli przybyć). Problema­ tykę seminarium potraktowaliśmy bardzo szeroko, zaczynając od rozważań o c h a ­ rakterze teoretycznym i analizy stanu badań nad społecznościami lokalnymi (z uwzględnieniem opisu procesów społecznych wiążących się ze społecznościami lokalnymi) poprzez cykle referatów dotyczących społeczności wiejskich (ze z w r ó c e ­ niem uwagi na zagadnienie gmin), społeczności m a ł y c h miast aż do procesów i prze­ mian zachodzących w dużych miastach Polski. W czasie sześciu czterogodzinnych, sesji prezentujących dorobek nauki polskiej w dziedzinie badań nad społecznościa­ mi lokalnymi referenci z N R D i Czechosłowacji przedstawili stan badań i osiągnię­ cia swoich ośrodków naukowych w tej dziedzinie. Obrady seminarium otworzył prof, dr Józef Burszta referatem „Społeczności lokalne od tradycyjnych do współczesnych. Zarys problematyki". Poruszył w nim k w e s t i ę metod badania społeczności lokalnych przez etnografów i socjologów. P o ­ stawił pytanie, w czym podejścia badawcze tych dyscyplin różnią się od siebie, a w czym są zbieżne? Autor referatu wspomniał o pierwocinach badań nad spo­ łecznościami lokalnymi i stosowanej w ó w c z a s metodzie genetycznej sprzyjającej powstaniu tradycyjnych monografii etnograficznych. Z biegiem czasu badania spo­ łeczności lokalnych wzbogacono o metody funkcjonalne i funkcjonalno-strukturalne. W konkluzji profesor stwierdził, że dziś podejścia badawcze etnografów i socjo­ logów do zagadnienia społeczności lokalnych różnią się jedynie tym, że socjologowie przy badaniu społeczności lokalnych kładą g ł ó w n y nacisk na sieć stosunków społecz­ nych, a etnografowie na zjawiska kultury związane ze strukturą społeczną i ludzki­ mi zachowaniami. Obecnie badania społeczności lokalnych prowadzone przez etno­ grafów za problem podstawowy biorą zmiany społeczno-kulturowe, śledząc dynami­ k ę tych przemian na podstawie modelu kultury tradycyjnej jako płaszczyzny od­ niesienia. Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania procesów zachodzących w społecznoś­ ciach lokalnych przedstawił doc. dr Jerzy Suchta (Olsztyn) w referacie „Rozwój i z a ­ gospodarowanie przestrzenne kraju a kształtowanie struktur przestrzennych". P l a n zagospodarowania kraju autor referatu przedstawił aż do roku 1990, plan ten obej­ muje również prognozy przemian w rolnictwie chłopskim, przewiduje wielkość mi­ gracji ze wsi do miasta, rozwój ośrodków miejskich i stref rolniczych. Zgodnie z za­ łożeniami planu zagospodarowania kraju w tym czasie powinno nastąpić okrzepnię­ cie i rozwój ośrodków ponadlokałnych i umocnienie ośrodków gminnych, a osłabie­ nie znaczenia społeczności wioskowych. Zdaniem autora: „Proces specjalizacji wy­ twórczości rolnej i wiążący się z tym swoisty podział pracy w obrębie wsi, po­ wstawanie nowych stanowisk pracy i funkcji zawodowych, upowszechnianie się no­ wych u k ł a d ó w rodzinnych, a także nowych zainteresowań i form odbioru wartości �KRONIKA 223 kulturowych przyczyniać się będzie do zanikania jednorodnych i zwartych społecz­ ności..." Kolejni referenci starali się różnymi metodami i drogami poszukiwań badaw­ czych odpowiedzieć na pytanie, co w chwili obecnej można nazwać społecznością lokalną i jak we współczesnych warunkach precyzyjnie ją określić? Prof. dr Zofia Sokolewicz w referacie „Typologiczna koncepcja społeczności lo­ kalnej i jej znaczenie dla praktyki społecznej" wyszła od stwierdzenia, iż trudno dziś w Polsce znaleźć taką klasyczną społeczność lokalną, która odpowiadałaby w pełni określającej społeczność, lokalną definicji sformułowanej przez prof. Anto­ ninę K ł o s k o w s k ą w Kulturze masowej. Jednakże w dalszej części swojego referatu prof. Sokolewicz stwierdziła, iż pojęcie społeczności lokalnej współcześnie jest bar­ dzo przydatne chociażby dla wyjaśniania zjawisk zachodzących w społecznościach wiejskich, jeśli stworzymy w ł a ś c i w ą typologię społeczności lokalnych, od tradycyj­ nych zamkniętych do otwartych, pozwoli to nam określić miejsce badanej społecz­ ności w makrostrukturze społecznej. Autorka zaproponowała, aby genezą i czyn­ nikami kulturowymi tłumaczyć funkcjonowanie w społeczności lokalnej mechaniz­ m ó w samoregulacji służących do utrzymywania w niej stanu równowagi w e w n ę t r z ­ nej wobec przemian i nacisków z zewnątrz. Wiele referatów w s k a z y w a ł o na czynniki zewnętrzne i w e w n ę t r z n e oddziałujące na społeczności lokalne zarówno w sposób sprzyjający rozwojowi i umacnianiu się więzi między członkami społeczności, jak i na te czynniki, które w p ł y w a j ą na sty­ mulowanie migracji jednostek z danej społeczności. N a j w i ę c e j miejsca powyższej kwestii poświęcili autorzy doc. dr Maria Biernacka w referacie „Społeczności w i e j ­ skie w regionie bieszczadzkim" i dr Stanisław Jałowiecki w „Społeczność lokalna jako stymulator procesów migracyjnych". Zwłaszcza ostatni z wymienionych refe­ ratów potwierdził tezę, iż negatywne przystosowanie jednostki, czyli jej odmienny system wartości od systemu wartości obowiązującego w danej społeczności, w p ł y w a na postawy migracyjne. Na pytanie, jakiego typu więzi i przemiany w postawach mieszkańców można zaobserwować w takich jednostkach administracyjnych, jakimi są gminy (po 6 la­ tach ich funkcjonowania), starał się odpowiedzieć zespół łódzkich socjologów z Z a ­ kładu Socjologii Wsi i Miasta na przykładzie badanych przez ten zespół gmin W i ­ dawa i Czarnocin. Hipotezy badawcze zespołu przedstawił dr Mieczysław Kowalski w referacie „Założenia badań nad kształtowaniem widawskiej społeczności gmin­ nej". Gmina była traktowana jako społeczność ponadlokalna grupująca wsie — spo­ łeczności lokalne. Gmina posiada status prawny, tworzy system organizacyjny w ł a ­ dzy. Powinna być organizatorem życia gospodarczego i kulturalnego zgrupowanych w jej ramach wsi oraz stanowić zwarty system, w którym podstawowe funkcje rea­ lizowane byłyby przy pomocy miejscowego aktywu. Działanie zaś instytucji i orga­ nizacji w gminie winno być skierowane na zaspokojenie miejscowych potrzeb. W poszczególnych referatach zespołu łódzkiego ujawniono różnicę między u s t a w ą o gminach a wcielaniem w życie postanowień ustawy. C y k l referatów ośrodka olsztyńskiego dotyczący społeczności m a ł y c h miast (li­ czących poniżej 5 tysięcy mieszkańców) otworzyła doc. dr Anna Szyfer referatem „Badania etnograficzne w społecznościach lokalnych m a ł y c h miast". Autorka stwier­ dziła, że w wybranych do badań 4 miasteczkach Lidzbark Welski, R y n , Ruciane Nida i Bisztynek) z w y j ą t k i e m Rucianego Nidy daje się zaobserwować, iż takie mia­ steczka częściej zachowują formy tradycyjnej kultury i w y k a z u j ą większą stabil­ ność ludności niż niektóre wsie. Ilustrujące ten cykl referaty przedstawiały badane miasteczka jako społeczności lokalne, oczywiście w zmodyfikowanej formie w od­ niesieniu do definicji społeczności lokalnej A. K ł o s k o w s k i e j . Społeczności tych mia­ steczek podlegają w s p ó ł c z e s n y m przemianom ze względu chociażby na to, iż mia­ steczka te są siedzibami władz gminnych, pełnią funkcje administracyjne i u s ł u g o - �KRONIKĄ Zarówno przygotowanie programu, dobór referatów, prowadzenie dyskusji i oprawa artystyczną, jak również cała strona organizacyjna sesji zasługują na n a j ­ wyższe uznanie. Danuta Tylkowa, Anna t Kowalska-Lewicka �