https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c2b9282f0471bba2dfb3365707f4a670.pdf 4914a408255ba45ce0e3080d02e03773 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3130 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1988 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2930 Title A name given to the resource Grajcie dudy, grajcie basy - po węgiersku / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.1-2, s.3-8 Creator An entity primarily responsible for making the resource Engelmayer, Ákos Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text I I . ] . Zespól „ D o l i b a b " z Debieczenu złożony z młodzieży, która opanowała grę n a l u d o w y c h i n s t r u m e n t a c h w k o n s e r w a t o r i u m Akos E n g e l m a y e r GRAJCIE DUDY, GRAJCIE BASY - PO WĘGIERSKU D z i e n n i k ,,Dóli H i r l a p " z d n . 15.XI.1974 г.: „Skutkiem nie­ t y c z n y c h l u b s t y l i z o w a n y c h zespołów, f o l k l o r k o j a r z y się z ze­ porozumienia w naszym mieście o tej samej godzinie odbył się społem Mazowsze, a m u z y k a , pieśń l u d o w a z „Góralu, czy c i nie koncert żal..." l u b „Szła dzieweczka...", a młodzież nie zna nie t y l k o jednego z najlepszych zespołów mocnego uderzenia »M-7 « z Saroltą Z a l a t n a y oraz młodzieżowego zespołu f o l k l o ­ rystycznego »Sebó «. N a k o n c e r t boatowy sprzedano 400 biletów, a u t o r k a prac socjologicznych pisała: ,,W 1962 r o k u przeprowa­ na l u d o w y — 5 0 0 " . Mówi tańców l u d o w y c h , ale nawet poloneza. A przecież zaledwie dwa­ dzieścia l a t t o m u sytuacja n a Węgrzoch była p o d o b n a . Znana Peter K o r n i s s , jeden z najwybitniejszych artystów dziłam pierwsze badania socjologiczne i właśnie w t e d y prze­ fotografików węgierskich: „ — Ze d w a l a t a t e m u w Mucsarnok żyliśmy pierwszy wstrząs. Starałam się zbadać, w j a k i m s t o p n i u (budapesztańska istnieje Zachęta) odbyła się m o j a wielka wystawa, żywa m u z y k a l u d o w a . Wykazałam po raz pierwszy poświęcona f o l k l o r o w i węgierskiemu, wciąż istniojącej k u l t u r z e w sposób naukow\ , że m i m o (a może n a skutek) ludowej. N a woraisaż zaprosiłem zespół f o l k l o r y s t y c z n y Ferenca wysiłków, zorganizowanych a k c j i , pieśń ludowa, j a k o codzienny Sobo, zagrali i . . . ludzie, w p i o r w s z y m rzędzie młodzi, zaczęli materiał m u z y c z n y , ledwo wegetuje. Większość ludzi, a szczegól­ tańczyć. N a j p i o r w nie młodzież, nio l u b i j e j , nie potrzobujo. U l a młodzieży stała się jedna p a r a , p o t e m dwie, t r z y i wernisaż przekształcił się w k i l k u g o d z i n n y festyn l u d o w y . Proszę nie r ona n u d n y m p r z o d m i o t e m s z k o l n y m , d l a dorosłych •— nostal­ myśleć, że tańczono zwyczajnego czardasza, n i e ; staro, p r a w i c gicznym zapomniano tańce siedmiogrodzkie, hajduckie... Tańczono i śpie­ pielęgnowanym k u l t o m , m a r t w y m p r z e d m i o t e m wano dobrze, ze znajomością i wyczuciem... i nie pojedynczo osoby, lecz dziesiątki, jeśli nie setka..." wspomnioniem, d l a wąskiego kręgu specjalistów — muzealnym". P r z y p o m i n a m i się t u rozmowa z Józkiem Brodą z K o n i a k o ­ wa, który uparcie propaguje f o l k l o r , popularyzuje, roalizujo jego Więcej młodzieży n a koncorcie f o l k l o r y s t y c z n y m , niż beatow y m ? Tańce, śpiewy ludowo w s a n k t u a r i u m s z t u k i ogromnych nowoczesnej, w a l o r y estetyczne, poznawczo i przede w s z y s t k i m w y c h o w a w c z e : — Czasami załamuję ręce, czy to co robię, m a yens? A l e prze­ a w d o d a t k u prz\' s p o n t a n i c z n y m udziale dziesiątków p r z y p a d ­ konuję siobio, ile b y dzioci straciły, g d y b y tego nio znały. Jeżoli kowych chłopiec, którogo uczę, nie będzie d o b r y m m u z y k i e m , niech ( l u b nie) młodych łudzi? B r z m i t o wszystko trochę nieprawdopodobnie w Polseo, gdzie m i m o wspaniałych festiwali chociaż będzie człowiekiem o bogatej osobowości, stwarzającym l u d o w y c h , m i m o żywego f o l k l o r u , m i m o doskonałych i częstych wokół siebie atmosferę dobroj r o b o t y . W a r u n k i życia programów w radio i telewizji, m i m o wielu z n a k o m i t y c h a u t e n ­ które uczę, zmieniły się, i n n a jest i c l i biografia, aniżeli t a m t y c h , dzieci, 3 �tworzących dawną muzykę. Człowiek dawnoj k u l t u r y wyrastał N a początku naszego w i e k u dwaj wielcy m u z y c y , Bela B a r t o k w kręgu różnorodnych f o r m aktywności. Ucząc chcę stworzyć i takie chłopcu, gierską muzyką ludową. Szybko zrozumieli, że m u z y k a ludowa działającemu w zespolo, poznanio tamtego f o l k l o r u i jego k o r z e n i . — m u z y c z n y język ojczysty — i mówiony język ojczysty każdego w a r u n k i , któro umożliwiałyby współczesnemu Zoltan Kodaly, zapoczątkowali naukowo badania n a d wę­ Jeśli zgodzimy się, że dziecko m a wzbogacać swoją osobowość, narodu m a nie t y l k o żądać, ale i dawać, t o m u s i m y umożliwić m u po­ kształtowania się m u z y k i węgierskiej nio mogła być i n n a , niż są równe sobie w i e k i o m . Kodaly twierdził: „Droga znanie wartości dawnego f o l k l o r u . Chcę, ażeby te dziewczęta droga języka węgierskiego. M u z y k a wędrowała z l u d o m — co i chłopcy świadczyli o sobie w postaci dobrego m u z y k o w a n i a , oddziaływało n a język, t o mogło oddziaływać również n a m u z y ­ tańca, rzemiosła. S t a r y c h treści nie można powielać. Z f o l k l o r u k ę " . O d k r y l i , że najbardziej archaiczno pozostałości muzycznego i jego wartości s t a r a m się stworzyć i n s t r u m e n t w y c h o w a w c z y . " języka ojczystego Węgrów pochodzą sprzed tysięcy l a t , k i e d y Połączenie współczesności z tradycją ludową i spuścizną n a ­ Prawęgrzy żyli jeszcze n a stokach U r a l u z l u d a m i ugrofińskimi rodową, sięganio do k o r z e n i , do praźródoł p r z y t w o r z e n i u n o w y c h i wartości —- t o p r o b l e m dotyczący wszystkich krajów Europy i p r a c y teoretycznej Bela B a r t o k dokonał k l a s y f i k a c j i węgierskich Środkowoj. Węgrom udało się eoś przełamać. Coś się zmieniło m e l o d i i i pieśni l u d o w y c h dzieląc je n a t r z y wielkie g r u p y : melodio w ciągu o s t a t n i c h dwudziestu l a t . Powstały nowo wartości, nowe w s t a r y m i n o w y m s t y l u oraz melodie —• przeważnie obrzędowe zainteresowania, Po wiololetnieh badaniach w terenie folklor, muzyka l u ­ — wyohodząco ze wspólnego „europejskiego żargonu muzyczne­ wśród młodzieży, l u b g o " . W czasie tej mozolnej p r a c y B a r t o k doszedł do w n i o s k u , J a k do togo doszło, j a k i m i d r o g a m i , w j a k i c h w a r u n k a c h , artystyczną doskonałością. Uważam je za, t a k i e same arcydzieła, dowa znalazły inspiracje. Wymierający turecko-bułgarskimi. swoich kontynuatorów p r z y n a j m n i e j w jej części. że w j a k i m stopniu? N a j p i e r w jednak k i l k a słów wyjaśnienia. W E u r o p i e , a może nawet na całym świecie m u z y k a węgierska wszystkie naszo melodie ludowo odznaczają się najwyższą j a k i m i w świecie większych f o r m jest fuga Bacha l u b sonata M o z a r t a " . Właśnie te w z o r y otworzyły n o w y , współczesny roz­ k o j a r z y się z t z w . muzyką cygańską, piękną, melodyjną, graną dział w h i s t o r i i m u z y k i węgierskiej, a poprzez działalność k o m p o ­ w k n a j p k a c h węgierskich przez cygańskie kapele. Lecz niostety zytorską B a r t o k a , w p e w n y m sensie i w h i s t o r i i m u z y k i światowej. mało k t o wie, że melodie to powstały w ciągu ostatnich s t u l a t — a chociaż są one częścią składową k u l t u r y węgierskiej, jednak ,,Na początku naszego stulecia już tylko ludzie starzy, a przede w s z y s t k i m staro k o b i e t y , znali melodie w s t a r y m s t y l u . nie jest t o m u z y k a l u d o w a , chłopska, lecz stworzona na zamó­ W czasie pracy, czy p o w r o t u z pola, na zabawach nie można i c h w i e n i a w a r s t w wyższych. (Zresztą w języku węgierskim wyraźnie już rozgranicza melodie się t e d w a rodzaje m u z y k i nazywając „węgierską" — magyar n o t a , a drugą „ludową" — pierwszy nepdal). usłyszeć..." — notował Bartok. Wyparte zostały w n o w y m s t y l u (któro wykazały j e d n a k przez ograniczony związek z s t a r y m s t y l e m ) . D o popularności —• przede w s z y s t k i m prowadzone wśród młodych pokoleń — t y c h pieśni przyczyniło się niewątpli­ było na Węgrzech już o d l a t sześćdziesiątych ubiegłego stulecia. wie t o , że i c h żywy, prężny r y t m znakomicie nadawał się do Najpierw tańca. Melodie te zrastały się szybko z powstałym w połowio Zapisywanie 4 pieśni, m e l o d i i wraz była t o działalność raczej z tekstom, amatorska, przypadkowa. �I I . 2, П. W Szśk (Siedmiogród) zachował się d a w n y d o m tańca. Przychodzi do niego młodzież w t r a d y c y j n y c h u b i o r a c h i tańczy dawne tańce w zwyczajowej kolejności. ( F o t . w pocz. l a t 70-tych Peter Korniss) ubiegłego w i e k u najpopularniejszym tańcem wei węgierskiej — n i e m nowej, „ l u d o w e j " młodzieży akademickiej, która właśnie wolnym i szybkim przez t o starała się podkreślić swój l u d o w y rodowód. Leoz nie­ Dodatni wpływ czardaszem. na rozkwit żywej m u z y k i ludowej miały stety śpiewanie pieśni l u d o w y c h wkrótce otrzymało nie t y l k o — charakter oficjalny, lecz stało się o f i c j a l n y m p r o g r a m e m n i e m a l wspólna praca pańszczyźniana, późnioj zaś praca n a dniówkę p o l i t y c z n y m — bardzo często ze szkodą dla i n n y c h rodzajów w majątkach. Żniwa, młocka,, łuszczenie k u k u r y d z y , a zimą s z t u k i . T u w a r t o wspomnieć, że w l a t a c h pięćdziesiątych arcy­ wszystkie prace zbiorowe: przed zniesieniem pańszczyzny przędzenio, darcie piorza — połączono było zawszo ze z b i o r o w y m dzieła B a r t o k a , wielkiego badacza i propagatora f o l k l o r u , który śpiewaniem. Lecz już w okresie międzywojennym wraz ze zmianą przetworzył muzykę ludową n a muzykę nowoczesną i uniwer­ c h a r a k t e r u p r a c y na w s i , ze s t o p n i o w y m zanikaniem t y c h czyn­ salną, bądź grano były rzadko, bądź były wręcz zakazane, j a k o ności, urbanizacją, pieśni zaczęły p o w o l i znikać z życia w s i . N a „kosmopolityczne". zabawach d a r y n a " w 1954 r o k u n a sceny. Opery Węgierskiej stało się zna­ coraz bardziej dominowały popularne melodie t z w . węgierskie, rozpowszechnione przez kapole cygańskie a później „Dopuszczenie" jego „Cudownego man­ czącym wydarzeniem nie t y l k o k u l t u r a l n y m . przoz radio. T r a d y c y j n o i n s t r u m e n t y ludowo — d u d y , c y t r a , l i r a k o r b o w a — zostały w y p a r t e przez klasyczne i n s t r u m e n t y uży­ wane przez muzykantów cygańskich. Oficjalne Od 1950 r o k u f o l k l o r o w i nadano rangę polityczną, zorgani­ zowano s e t k i , tysiące zespołów l u d o w y c h , a o i c h p o w s t a w a n i u c z y n n i k i — które z różnych powodów niechętnie prasa, donosiła j a k o w y n i k a c h współzawodnictwa p r a c y . N i e patrzyły n a p r o g r a m B a r t o k a i K o d a l y a — w l a t a c h trzydziestych chodziło o u t r z y m a n i e t r a d y c j i ludowoj, nie chodziło o p r z y b l i ­ zapoczątkowały żenie i s t o t n y c h treści spuźcizny narodowej, locz wyłącznie o cele ruch folklorystyczny p o d nazwą bokróta" ( B u k i e t p e r l i s t y ) , który służył raczej patriotycznym, nacjonalistycznym ,,Gyóngyós celom psoudo- i i r r e d e n t y , niż r a t o w a n i u t r a d y c j i ludowej. R u c h t e n wyrządził więcaj szkód niż korzyści: p o l i t y c z n o : potwiordzenie radości l u d u budującego n o w y ustrój społeczny. N o w y miesięcznik „Tancoló N ć p " (Tańczący L u d ) rzucił hasło: „ I t y twórz nowe węgierskie tańce t o w a r z y s k i e " . zatarł różnicę s t y l u poszczególnych regionów, sięgał do nio- Oto c y t a t z trzeciogo n u m e r u (1950) p i s m a : „Taniec t e n zanoto­ najwarto.śoiowszoj waliśmy w m a j u 1949 r o k u w miojscowości Cseropes. Jego w y k o ­ warstwy l u d o w y i pseudonarodowy m u z y k i ludowej, szerzył psoudo- s t y l . „Wielkim grzechem tego r u c h u nawcą był Gergely Csak, k o m u n i s t a , dawniej chłop bezrolny, — pisa.l wówczas w y b i t n y etnograf I s t v a n Gyórffy — jest t o , że obecnie członek spółdzielni p r o d u k c y j n e j , który będąc człowie­ taniec węgierski na scenie degradowany kiem jest do p o z i o m u ryt­ uświadomionym wie, że jogo taniec jost małą cegiełką m i c z n y c h ćwiczeń gimnastycznych i pozbawiony jest wszelkich w w i e l k i m dziele b u d o w y socjalizmu. Każdy jego r u c h wyraża i n d y w i d u a l n y c h cech i rysów". niewzruszoną dumę, silę, z d r o w y entuzjazm człowieka budującego Po wojnie t r a d y c j a zbiorowego śpiewu i m u z y k o w a n i a od­ żyła — pieśń l u d o w a była prawio j e d y n y m m u z y c z n y m objawie­ nowy socjalistyczny l a d społeczny. Człowiek socjalistyczny m a n o w y stosunek do s z t u k i — o t y m świadczy i t e n t a n i e c . " 5 �E f e k t : n u d n a , schomatyczna „radosna twórczość" w k o s t i u - i odrębność narodową. Nosi. się t u jeszcze kolorowo stroje, istnioje m a o n l u d o w y c h . W choreograf i i ograniczono się do k i l k u układów t r a d y o y j n e b u d o w n i c t w o i wnętrza, k u l t y w u j e się żywo zwyczaje, i f i g u r , zaprzepaszczono całe bogactwo tańców węgierskich. D l a bogatą kulturę muzyczną, oryginalne tańce, a przede w s z y s t k i m porównania w a r t o t u zacytować pewnego angielskiego nieskazitelną, archaiczną i chronioną przed otaczającym o b c y m oficera z X I X w i e k u : „ W czasie w o j n y francuskiej, k i e d y w W i e d n i u żywiołem żyło w i e l u z n a k o m i t y c h mężów angielskich, jeden z n i c h zliczył beatem wszystko t o było nowe, nieznano. Wrażenie i przożycio mowę. D l a pierwszego pokolenia, zafascynowanego 300 f i g u r w tańcu przobywających t a m Madziarów". A przecież spotęgował f a k t , iż siedmiogrodzka k u l t u r a l u d o w a odgrywała od tego czasu tańce się bogaciły —• wodług nowszych badań nio- taką samą rolę w węgierskiej k u l t u r z e narodowej, j a k Podhale które czardasze majo. 600—.800 f i g u r ! Zniszczono Polsce w okresie Młodej P o l s k i , dając początek organiczny związek między tańcem a muzyką, stosując nieodpowiednią m u ­ „narodowomu s t y l o w i " , że w 150-letnim okresie panowania tureckiego a p o t e m zykę do tańców poszczogólnych regionów. Społeczeństwo odwró­ w dobio w a l k wolnościowych właśnie Siedmiogród był ostoją ciło się zo wstrętom od f o l k l o r u , od t r a d y c j i l u d o w e j . K o l e k t y w i ­ myśli niepodległościowej, źo t u sięgają zacja,, wprowadzenie wielkoprzemysłowej technologii w r o l n i c t w i e , k u l t u r y narodowej Węgier — co przez wiele l a t było przomilczane. szybka urbanizacja p o 1956 r o k u przyczyniły się równioż do Siodmiogród stal się pasją tysięcy młodych Węgrów. z a n i k u t r a d y c j i l u d o w e j . W przeciwieństwie do młodej i n t e l i ­ gencji z l a t 1945—49 przybysze ze w s i do m i a s t a albo p r a c o w n i c y Grupa zawodowych tancerzy korzenie właśnie w współczesnej Siedmiogrodzie uświadomiła sobie bogactwo tańców węgierskich, u k r y t e w n i c h w i e l k i c h gospodarstw r o l n y c h wręcz w s t y d z i l i się tej t r a d y c j i możliwości, niewykorzystane przoz zespoły pieśni i tańca. Po i wiejskiego powrocie starali się przekazać kolegom podpatrzono f i g u r y i oo pochodzenia. M u z y k a l u d o w a przotrwała jedynio w szkołach, gdzie stano­ wiła podstawę nauczania śpiewu, ale będąc p r z e d m i o t e m obo­ najważniejsze —• możliwość i m p r o w i z a c j i . Jednak okazało się, że m u z y k a grana przez zespoły zawodowe jest n i e p r z y d a t n a do wiązkowym nio pobudzała zainteresowań młodzieży. W t y m tego rodzaju tańca. I okrosio królowała już m u z y k a beatowa. Co p r a w d a , pozostało Forenc k i l k a zospołów l u d o w y c h — przede w s z y s t k i m zawodowych w f o l k r o c k u „śpiewali" wiersze poetów współczesnych, stosując — wtedy pojawiło się dwóch muzyków, Sebo i Bela H a l m o s , którzy p o nieudanych próbach elo upiwn-Ыу ono j e d y n i e (niektóre nawet n a w y s o k i m poziomie) melodykę zaczerpniętą z m u z y k i l u d o w e j , wykorzystując folklor stylizowany. dycyjne Przełom nastąpił pod koniec l a t sześćdziesiątych. Po modzie tra­ i n s t r u m e n t y . Zaczęła się gorączkowa p r a c a : przesłu­ chiwanie a r c h i w a l n y c h nagrań m u z y k i i n s t r u m e n t a l n e j , p r z y - na, Polskę, gdzie dzisiejsze średnie pokolonie po wstrząsie 56 r o k u swajanio sobie „chłopskiego" s t y l u g r y , poszukiwanie d a w n y c h szukało n o w y c h wzorców k u l t u r y i p a t r i o t y z m u , młodzież zaczęła instrumentów — i t a k powstał pierwszy „tanchaz". Słowo t o — jeździć do R u m u n i i , odkrywając Siedmiogrodzie którym później określono cały młodzieżowy r u c h f o l k l o r y s t y c z n y f o l k l o r mniejszości wę­ — oznaoza „dom tańca", l u b „dom, gdzie się tańczy". W dawnej n a nowo i Mołdawii jeszcze żywy i przebogaty w gierskiej, która wciąż c h r o n i swoją kulturę, tradycję, tożsamość I I . 4. Młodzież muzykująca k u l t u r z e ludowej —• przede w s z y s t k i m w Siedmiogrodzie w d o m u tańca. F o t . A!. Stankiewicz — �I I . 5. Dziewczyna z zespołu „ D e l i b a b " gra n a lirze korbowej w studio r a d i o w y m istniał bowiem zwyczaj w y n a j m o w a n i a przez parobków chałupy odpowiadają dzisiejszym zapotrzebowaniom do taiiea. N a zabawach w t a k i m d o m u — gdzie pierwsze uczest­ n y m młodzieży. n i c t w o oznaczało przyjęcie do g r u p y młodzieży, t o jest wyzwole­ Rozmowa z licealistką i g u s t o m muzycz­ na początku l a t osiemdziesiątych nie z „ w i ę z ó w " dzieciństwa —• obowiązywał ściśle u s t a l o n y po­ w j e d n y m z „tanchaz": „ — Pan toż n a powno uczył się tego rządek. Zabawę otwierały zawsze tańce starszo, często prawie wiersza ludowego n a l e k c j i węgierskioj: zapomniane, przoważnie męskie: skoczno a potem werbunek. Dopiero p o t e m przychodziła kolej n a nowsze tańce, a następo­ wanie po sobio w o l n y c h i szybkich czardaszy określiła t r a d y c j a , choć w r a m a c h tego układu poszczogólno p a r y mogły i m p r o w i ­ zować zgodnie z uzdolnieniami i u p o d o b a n i a m i . T a k i niezmieniony od wieków układ tańców przetrwał do d n i a dzisiejszego w miejsco­ wości Szok w Siedmiogrodzie, osobowej kapeli, w surowo gdzio tańce p r z y dźwiękach 3 przestrzeganych strojach, „tanchaz" jest wciąż jedyną rozrywką młodzieży. w nowym, „miejskim" czyli „Tanchaz" w y d a n i u oznaczał: wspólną zabawę, opartą n a t r a d y c j i , zabawę kameralną, gdzio istnieje bezpośredni k o n t a k t tańczących i śpiewaj ącycli z m u z y k a n t a m i (bez wzmac­ niaczy, co w okresie szczytowego powodzenia m u z y k i młodzieżo­ Kochanio, kochanie, Przeklęte męczarnio. Kochanie, kochanie, Przeklęte męczarnie. Czemu nie rozkwitło L i s t o w i e drzew wszystkich, L i s t o w i e drzew wszystkich, Szczyty indywidualnego Lecz miła m i róża Co miłością płonie. (przekł. A n n a Bialer-Górecka) tańcu. N o i co? N i c . Przeanalizowaliśmy go w szkole, ale do m n i e A w p r a k t y c e : naukę tańca, p r z y udziulo zapaleńców — tancerzy zupełnie nie przemawiał. A l e k i e d y usłyszałam, j a k Sebo śpiewa zawodowych „wyżycia l u b zaproszonych się" we wspólnym cedrowych. Co w ogrodzio rośnie, wej było prawdziwą rewolucją), nieograniczone możliwości i m p r o ­ wizacji, drzew A c h , nie t a róża wieśniaków, potom wspólny t o n wiersz p r z y akompaniamencie jakichś dziwaeznych taniec, śpiewanie, w przerwach recytuje się poezję, b a j k i , p o d a n i a mentów, zrobiło t o n a mnie ogromne ludowo i t o wszystko w niewymuszonej, swobodnej instru­ wrażenie. Pokochałam atmosferze. poozję i muzykę ludową. A t u ? Ferenc n a j p i e r w uczył nas pieśni Nawet .,wrogowie" r u c h u podkreślają, wyjątkowy nastrój t y c h l u d o w y c h i dopioro tańca. Stopniowo. G d y b y zaczął n a t a r c z y w i e , impr f a k t dobrowolnego uczestnictwa, różnorodno pochodzenie że „trzeba t o robić", t o c h y b a n i k t b y nio pozostał. a p o t e m integrację uczestników, oraz t o . że mlodzioż zbiera się Wielką zasługą młodzieżowego r u c h u folklorystycznego jest w „tanchaz" nie z p r z y m u s u , lew. z fasonu — bez a l k o h o l u . t o , że n a nowo połączył t o , co zostało sztucznie oderwane o d Z czasem k l u b y rozszerzyły swoją działalność organizując i i p . siebie: śpiew, muzykę instrumentalną i taniec. letnio obozy etnograficzne Forono Sobo i Bela, H a l m o s Zapoczątkowany v.- IPG 9 r o k u przez Węgierskie R a d i o i T V u d o w o d n i l i , że możliwe jest ogólnokrajowy k o n k u r s dla wykonawców m u z y k i ludowej spotę­ zarówno opanowanie tradycyjnego s t y l u w y k o n a n i a , j a k i wzbo­ gował zainteresowanie gacenie m u z y k i ludowej t a k i m i stał się a u t e n t y c z n y m , m a s o w y m ruchem młodzieżowym. N o w y ofoktami dźwiękowym;, j a k i e „uinehazorn'', który w krótkim ozasie 7 �r u c h wywołał j e d n a k kontrowersję a n a w e t zaciekłe a t a k i . Nie­ nowo-perkusyjny — gardon. Niektóre trzeba było rekonstruować' którzy zarzucili r n u — nie boz r a c j i — ludomanię, przojściową na modę. Organizacjo młodzieżowo odcięły się o d niego oskarżając sprowadzone były z Siedmiogrodu, albo konstruowane własnym 0 nacjonalizm — potrzebna była k i l k u l e t n i a dyskusja prasowa przemysłom. Pamiętam długie noce w Zakopanem p o d koniec 1 praca, z a n i m oczyszczono r u c h od tego z a r z u t u . Choreografowie lat siedemdziesiątych w czasio festiwalu, gdy Józef B r o d a p r z y i m u z y k a n c i zespołów zawodowych zarzucali m u amatorszczyznę mojej pomocy tłumaczył t a j n i k i b u d o w y d u d A r p a d o w i Joóbowi, i d y l e t a n t y z m , bojąc się — nie bez podstaw — k o n k u r e n c j i . k i e r o w n i k o w i zespołu „Dólibab", który nie mógł sobie poradzić podstawie opisów l u b eksponatów muzealnych, niektóre „Młodzież w «tanchaz « tańczy dla władnej przyjomności, a n i o z konstrukcją tego i n s t r u m e n t u . B r z m i to może p o d hasłem autentyczności, choć ciekawe, że a u t e n t y z m u pragnie. ale t o jost p r a w d a , że Forenc Sebó lirę korbową —• kiedyś bardzo U p r a w i a n y przez nich taniec jest prawdziwszy, bardzioj dojrzały p o p u l a r n y i n s t r u m e n t na Węgrzech — widział po raz pierwszy i t r a d y c y j n y , a jednoezośnio bardziej na festiwalu f o l k l o r y s t y c z n y m we F r a n c j i w rękach belgijskiego nowoczesny, niż tanioc anegdotycznie, pisał Laszló a r t y s t y . Z a p y t a n y Belg powiedział, żo i n s t r u m e n t t e n w y k o n a n y Siklós w książce p t . „Tanchaz". I d o d a j m y jeszcze: tańczą t y ­ został dla niego... n a Węgrzech, przez sędziwego chłopa M i h a l y a siące. A w ślad za n i m i zespoły pieśni i tańca musiały woryfikować Barsonya, jodynego n i e t y l k o swoje p r o g r a m y ale i sposób i n t e r p r e t a c j i , zamienić który p o t r a f i grać n a lirze k o r b o w e j . Sebó zamówił i n s t r u m e n t kapole cygańskie na „prawdziwe" ludowo. (Ferenc Sebó został i nauczył się grać o d starca. W jego śla.d poszło w i e l u młodych k i o r o w n i k i o m m u z y c z n y m Państwowego Zespołu Pieśni i Tańca). ludzi. l u d o w y , który zobaczyć możemy na scenie" Ciekawe, że m u z y k a n c i , tancerze, — uczestnicy ruchu „tan­ c h a z " przeważnie werbują się ze środowiska miejakiogo i właśnie z miasta powraca na wieś t r a d y c j a l u d o w a . Pamiętam k o n c e r t w jednej z wiosek, gdzie k i o r o w n i k d o m u k u l t u r y nio chciał się zgodzić n a występ twierdząc, że ludność w s t y d z i się wszystkiego, co związane jest z d a w n y m życiem w i e j s k i m , potrzebuje „wyż­ szej", miejskiej r o z r y w k i . Występ j e d n a k odbył się. A j a k „artyści z m i a s t a " zaczęli grać, pokazywać tańce, psychiczna t a m a zerwa-ła się. N a j p i e r w jakiś starzec przystąpił do tańca: „Synu, nie t a k , u nas tańczono i n a c z e j ! " P o t o m przyłączyli się młodzi i miejscowi m u z y k a n c i , którzy plącząc p o w t a r z a l i : „ N i g d y b y m nie uwierzył, że jeszcze będę t a k grał, że jeszcze togo d o ż y j ę ! " Obecnie różne żyjącego jeszcze na Węgrzech człowieka, już w obrębie r u c h u różne zespoły, k l u b y mają celo. Niektóro naśladowania nagrań dążą do najwierniejszego, archiwalnych doskonałego l u b artystów ludowych, inne sięgają do m u z y k i ludów sąsiednich, niektóre —• j a k n p . zespół „ D ó l i b a b " w Debreczynie — szukają n o w y c h środków w y r a z u i n s p i r o w a n y c h muzyką ludową, choć w dalszym ciągu grają muzykę tradycyjną i prowadzą „tanchaz". R u c h stał się zróżnicowany, t o p r o w o k u j o dalsze, często zażarte dyskusje muzykologów i etnografów. „Niechaj specjaliści i szczęśliwi mędrcy oceniają t e n r u c h drobiazgowo, i eseista niechaj Sandor wyda,ją sądy — pisał w y b i t n y poeta Csoóri w związku z tą dyskusją —• j a mogę t y l k o powiedzieć t o , co podszeptuje mojo przekonanie i wesołość: ludowych. taniec l u d o w y miał d w a historyczne m o m e n t y : k i e d y trafił n a Dzięki r u c h o w i powróciły do życia dawno już nie używane l u b scenę, a p o t e m k i e d y powrócił ze sceny n a ziemię. A l e nie j a k o zapomniane i n s t r u m e n t y — c y t r y , d u d y , t a m b u r y , l i r a k o r b o w a , sztuka, lecz t y l k o po t o , a b y mógł pozostać tańcom, j a k w i a t r kobza, d r u m l e i nieznany w folklorze p o l s k i m i n s t r u m e n t s t r u - w i a t r e m , deszcz deszczem". Oddzielny problem, to sprawa instrumentów Ti. 6. „Wesele we wsi Galgamacsa", obrc.z Vankonc Dudasza J u l i �