https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e9c4ae4c3666bb6cb5ffcd5e86ede78b.pdf 5ea02ed2d9c7fb02e8af83a411ef20ae Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3135 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1988 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2935 Title A name given to the resource Festiwale folkloru w Bułgarii / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.1-2, s.45-50 Creator An entity primarily responsible for making the resource Drabik, Wanda Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text I Wanda Drabik FESTIWALE FOLKLORU W BUŁGARII Bułgaria —• k r a i n a f o l k l o r u . Takie hasła zawierają przewod­ Chociaż wszystkim chodzi przecież o a u t o n t y c z n y n i k i i foldery roklamująco o b o k uroków k r a j o b r a z u , pamiątek f o l k l o r , t o j e d n a k j u r y preferuje wiorność t r a d y c y j n y m k a n o n o m , z przeszłości i n i e o d z o w n y c l i osiągnięć b u d o w n i c t w a socjalistycz­ publiczność żąda zabawy nego t o , co jeszcze może stanowić atrakcję d l a krajowego i za­ p r o g r a m będący czymś pośrednim między oświatową p u b l i c y s t y ­ granicznego ką, a rozrywką lekką i przyjemną. t u r y s t y . Niektóro z n i c h podają p o n a d t o i t e r m i n y odbywających się cyklicznio regionalnych, miejsca i zadziwienia, a telewizja montuje narodowych W 1985 r . oglądałam w Bułgarii d w a festiwale: w s t y c z n i u —• i międzynarodowych festiwali. Środki masowego przekazu gorąco V I I I N a r o d o w y F e s t i w a l Surwakarów i Kukierów, w sierpniu — zachęcają V Rogionalny F e s t i w a l „ P i r y n Śpiewa". Interesuję się obrzędami. do wzięcia w n i c h udziału, a następnie publikują obszorne sprawozdania. Są więc „Święta s z t u k i ludowej i f o l k l o r u " , Chciałam więc na własno oczy zobaczyć co zostało zo z n a n y c h „Święta dziecięcej twórczości l u d o w e j " , „Święto młodości" — z l o k t u r obrzędów, t a k fascynujących archaizmem i egzotyką, z piośnią i tańcem o pokój i przyjaźń. „Święto zwyczajów zimo­ a zarazem t a k b l i s k i c h naszym. Nio miałam dość czasu a n i możli­ wych" itp. wości, b y je oglądać w terenie. Te starannie i z dużym nakładem środków przygotowane F o s t i w a l „surwakarów" i „kukierów" o d b y w a się co d w a l a t a imprezy mają na c e l u : w P e r n i k u , n i o w i o l k i m mioście u podnóża gór, opodal Sofii. Całe Opiekę n a d a u t o n t y c z n y m f o l k l o r e m , stworzonio bodźców miasto dla twórców i działaczy k u l t u r y l u d o w e j ; nieodparcie kojarzącymi się z Meks3'kiem. W przeddzień pokazów udekorowano flagami i emblematami festiwalowymi, Popularyzację f o l k l o r u , zaakcentowanie jego wartości i miejsca odbył się u r o c z y s t y k o n c e r t w Pałacu K u l t u r y . Były przemó­ w kulturze narodowoj; wienia, orkiestra odegrała u t w o r y oparte na m o t y w a c h l u d o w y c h , W y c h o w a n i e młodego p o k o l e n i a w t r a d y c j i f o l k l o r u , a przez t o śpiewaczka o p e r o w y m głosem odśpiewała stylizowane pieśni, chór kształtowanie postaw p a t r i o t y c z n y c h ; zakładowy s}awil pieśnią górniczy t r u d , a dziecięcy zespół w za­ K r e o w a n i e n o w y c h f o r m „Święta l u d u pracującego"; b a w n y c h strojach tańczył „tanioo m a s e k " . Pośród tego wszyst- Nieoficjalnie, ale już wyraźnio przebijają i inno colo: unaocznienie kiogo występ czterech w i e j s k i c h k o b i e t , śpiewających z n i e b y ­ t r o s k i władz c o n t r a l n y c h i l o k a l n y c h o zachowanio i rozwój wałą ekspresją, był d o p r a w d y dysonansem. Następnego d n i a , p o t r a d y c j i (staroj w formio, a socjalistycznej w treści) i t y m s a m y m o t w a r c i u dziecięcej w y s t a w y rysunków, odbyły się festiwalowe przysporzenio sobie popularności; p o k a z y . N a dużym stadionie wydzielona t r y b u n a d l a j u r y i do­ Przekazywanie w festiwalowej oprawie haseł p r o p a g a n d y poli­ stojnych gości. Wielotysięczne tłumy odgrodzono od bieżni szoregiem milicjantów. Między m i l i c j a n t a m i a widownią dzie­ tycznej ; Zwrócenie u w a g i zagranicy n a żywotność i bogactwo folkloru. B u l g a r i a m a wyraźne ambicje stania się c e n t r u m f o l k l o r u i f o l k l o r y s t y k i , o c z y m świadczy m . i n . zwyczaj kończących fostiwale organizowania k o n f e r e n c j i n a u k o w y c h . Konferencje są okazją do spotkań i d y s k u s j i przedstawicieli różnych ośrodków n a u k o w y c h , również zagranicznych, a także działaczy wyższego szczobla. Przedstawiono na t y c h sesjach kultury wypowiedzi są później p u b l i k o w a n e w prasie i czasopismach specjalistycznych. Organizacją festiwali zajmują się contralne l u b okręgowo K o m i t e t y K u l t u r y p r z y współudziale ośrodków k u l t u r y . Fachowcy rejonowych i gminnych siątki dziennikarzy, e k i p t e l e w i z y j n y c h i f i l m o w y c h , również zagranicznyoh. T y m udajo się czasom podejść bliżej, zawracani próbują n a n o w o . Z i m n o , więc rozgrzewają się łykiem z w y ­ ciągniętej ukradkiem butelki. Widownia też się pokrzepia, szoleszozą p a p i e r y , gwar rozmów — do czasu, bo już za chwilę zagłuszy wszystko oszałamiający rytm dzwonów, dzwonków, dzwoneczków i p r z e n i k l i w a melodia piszczałek. Przez k i l k a go­ d z i n wokół s t a d i o n u defiluje niezwykły korowód r o z m a i t y c h p o ­ staci, budząc p o d z i w bogactwem strojów, wywołując śmiech, o k r z y k i z d u m i e n i a , w y b u c h y o n t u z j a z m u i regularnie powtarza- przygotowują oprawę plastyczną i ideologiczną, scenariusz występów i imprez towarzyszących. T u nie m a miejsca n a improwizację. Merytoryczną opiekę spra­ wują p r a c o w n i c y I n s t y t u t u F o l k l o r u , I n s t y t u t u Muzykologii, I n s t y t u t u E t n o g r a f i i — Bułgarskiej A k a d e m i i N a u k oraz M u z e u m Etnograficznego. O n i są d o r a d c a m i l o k a l n y c h działaczy i i n s t r u k ­ torów w okresie p r z y g o t o w y w a n i a festiwali, a następnio wchodzą w skład j u r y e t a p o w y c h i f i n a l n y c h o l i m i n a c j i . P o d s t a w o w y m ich zadaniem jost wypracowanie i pokazanie t a k i e j f o r m y pieśni, tańca, g r y czy obrzędu, która będzie zgodna zo z n a n y m i z badań i l i t e r a t u r y p r z e d m i o t u wzorcom. Organizatorzy starają się unikać wszelkich z m i a n , czy o d ­ stępstw o d uznanej za tradycyjną formuły. Jeśli m i m o to (przoz niedopatrzonie, nieporozumienie oficjalnych czy z i n n y c h względów) na przeglądach prezentowano są pokazy, odbiegająco o d wzorca, nie mają one szans n a nagrodę. A zdobycio n a g r o d y , obok satysfakcji pokazania się w T V , jest głównym m o t y w o m udziału w k o n k u r s i e . Stąd w k o l e j n y c h fostiwalach daje się za­ uważyć tendencja do naśladowania laureatów, zdarzają się za­ pożyczenia z odległych regionów. Jodnocześnio dochodzi do głosu chęć wyróżnionia się przez pokazanio r z a d k i c h wariantów, w p r o ­ wadzenia i n n o w a c j i . Pragnionio p r z y p o d o b a n i a się jodnocześnio j ' v r y , publiczności i t o l o w i z j i jest nader t r u d n e do zrealizowania. 45 �jące się o k l a s k i . Regularność w y n i k a z f a k t u , że każda g r u p a m a m a s k i w których cechy ludzkie przemioszaue są zo zwiorzęcymi dokładnie 5 m i n u t n a przedstawienie f r a g m o n t u obrzędu. Przejście albo kolejnej g r u p y poprzedza tablica z nazwą rniojscowości i regionu, u b r a n i są w k o s t i u m y zo skór owiec i kóz. Mają m n i e j l u b bar­ smolą twarze. Noszą elementy strojów kobiecych l u b o d c z y t y w a n a głośno do m i k r o f o n u . G r u p a z a t r z y m u j o się przód dzioj wymyślno n a k r y c i a głowy zo skór i s u k n a . Często mają j u r y , prezentuje swój p r o g r a m , a następnie p o w t a r z a go jeszcze g a r b y , a zawsze cali obwioszeni są n a j r o z m a i t s z y m i d z w o n k a m i . p a r o k r o t n i e w miarę obchodzenia s t a d i o n u . Niektórzy ośmielają Trzymają szablo l u b przeróżnie zakończone laski. N i e o d z o w n y m i się przekroczyć barierę milicjantów i wprost do publiczności, p o s t a c i a m i są: „główny k u k i e r " i „kukiorica", w niektórych od­ a m i a n a c h „ c a r " , „gonerał", „para młodych" i jakioś „ z w i e r z ę " . raczej do stojących bliżoj dzionnikarzy, kierują życzonia i działania obrzędowe. I n n i , jeśli akcja tego w y m a g a , przywożą Odgrywają kolegów, p r z e b r a n y c h za gospodarzy. Jeszczo i n n i nie zwracają w a l k i , p o r y w a n i a k o b i e t , palą ogień i pryskają wodą. Niektórzy sceny o mocno erotycznym zabarwioniu, i m i t a c j e się do n i k o g o , albo udają, żo widzów traktują j a k domowników. inscenizują orkę i siew, i n n i pokazują śmierć i ożywanie zwierzęcia, Wystąpiło 17 g r u p dziocięcych i 54 g r u p y dorosłych przebierań­ parodiują ców. Dzieci pokazały noworoczne „kukieri" z Wiosiolinowa składanie życzeń z gałązką weselo. Największe wrażenie (Szumiejski robią na wszystkich okręg), j a k się potom owocami, okazało z d o b y w c y I nagrody. K i l k u n a s t u mężczyzn z u s m o l o n y m i albo z n a b i t y m i nań p l a s t r a m i słoniny. Gałązki zwano surwaczki t w a r z a m i , w w y s o k i c h f u t r z a n y c h czapach, w kobiecych spódni­ derenia, ustrojoną wełną, p o m p o n a m i , nasionami i (od „ S u r w a " -— N o w y R o k ) mają i n n y kształt dla chłopców, cach i zapaskach n a r a m i o n a c h , z w y p c h a n y m i g a r b a m i , szlo i n n y d l a dziewcząt, a i c h dekoracja jost zróżnicowana regionalnie. mocno wybijając r y t m , wydając dziwno p o h u k i w a n i a . N a chwilę Młodzi mężczyźni przodstawiali obrzędy maskaradowo, któro przystanęli skłaniając się do ziemi, b y zaraz podjąć marsz. Biła przyjęło się dzielić n a „kukierskio" i , , s u r w a k a r s k i e " chociaż od n i c h niosamowita siła i t a k a powaga, żo rozbawiona lokalnie mają różne n a z w y . „Surwakari" chodzą w czasie t z w . chwilą w i d o w n i a zamarła w m i l c z e n i u , b y zc m o m e n t wybuchnąć nieczystych d n i , o d Nowego R o k u do E p i f a n i i (Wodiei) w środ­ brawami. k o w y c h i południowo -zachodnich rejonach oraz w przed u Macedonii. F o s t i w a l kończą podziękowania dla organizatorów i uczest­ Noszą m a s k i , z których najpopularniejsze są t z w . l i k o w o z w y ­ ników. Widzowio odurzeni dźwiękiem i rozmaitością następują­ soką konstrukcją nadbudowaną n a d głową, przybraną c y c h po sobie obrazów, rozchodzą się do domów. A n i o n i , a n i syme­ t r y c z n i e skórami i głowami zwierząt l u b piórami i skrzydłami, w y k o n a w c y nio znają joszcze wyników tego szczególnego k o n ­ nawet k u r s u . Dowiedzą się o n i c h później, g d y po w i e l u godzinach j u r y całymi p t a k a m i i zwierzętami, niokiedy mochanicznie w p r a w i a n y m i w r u c h . R z a d k i już, najstarszy t y p masek z f u t r a za.mknie o b r a d y . z wyciętymi o t w o r a m i , z r o g a m i i c z e r w o n y m językiem, często Niezwykle a t r a k c y j n o wndowisko nie stwarzało j e d n a k żadnych zastępowany jest przez nowsze f o r m y (w w i o l u wsiacli znane możliwości poznania pełnego kształtu, a t y m m n i e j sensu choćby jeszcze przed I I wojną) w których o t w o r y wycięte są w suknie jednego obrzędu, choć z przedstawionych fragmentów dałoby się l u b płótnie p o k r y t y m a p l i k a c j a m i i w z o r a m i w y s z y t y m i nićm i k o r a l i k a m i . U b r a n i są w skóry l u b przyczopione 1 do u b r a n i a strzępy czorwonogo materiału. W pasio mają zawieszono d z w o n k i . W rękach trzymają k i j e , p a l k i , młotki. Towarzyszą i m inno postacie, zwykło „ d z i a d " i „ b a b a " albo para złożyć kilkanaście t r a d y c y j n y c h i z m o d y f i k o w a n y c h wariantów. Tak wykonawcom, chodziło przedo j a k i a u t o r o m festiwalowego wszystkim sconariusza o uzyskanie największego e f e k t u . F e s t i w a l „ P i r y n Śpiewa" odbywał się co 3 l a t a a w przysz­ „nowożeńców" łości będzio się odbywać co .5 l a t . Tegoroczny d e d y k o w a n y był z wosolnym orszakiom. Niektórzy oprowadzają maszkarę zwiorzę- X I I I Kongresowi K o m u n i s t y c z n e j P a r t i i Bułgarii i 30 rocznicy cia — „rogacza", „wielbłąda", „ k o b y ł ę " , „niodźwiedzieę" i t p . „Kwietniowego Skaczą wysoko, na rozleglej górskiej polanie podzielonej n a oznakowane soktory. tańczą, odgrywają komiczno scenki, składają Plenum K o m i t e t u Centralnego". Usytuowany życzenia. „ K u k i o r i " cłiodzą w ostatniej fazio zapustów (Syrnica) Przy głównie w T r a e j i i n a północnym wscłiodzie k r a j u w trzocli za­ z odręcznym skupom eksponatów oraz „ludowej s z t u k i k u l i n a r ­ sadniczych o d m i a n a c h : 1 z m o t y w e m o r k i i siowu, 2 z odgrywa­ n e j " . P r z y drogach gęsto rozmieszczono k r a m y , stoiska, k u c h n i e n i e m sceny z postacią zwierzęcą, 3 z oblowanieni wodą. Noszą polowe sorwujące gorące dania. W c e n t r u m sztab 46 wejściu okazjonalno wystawy: etnograficzna, połączona festiwalowy, �11. !',. Pokazy grup „kukierów": przebierańcy w futrach, maskach, z d z w o n k a m i i k i j a m i Stojący l u b siedzący n a t r a w i e widzowie (głównie kibice t o ­ biuro prasowe, i n f o r m a c j a i poczta z okolicznościowymi stemp­ warzyszący swoim zespołom i w y k o n a w c y mający w o l n y czas), lami . D r o g i udekorowano bułgarskimi i r a d z i e c k i m i f l a g a m i . N a skrzyżowaniu o l b r z y m i a plansza z p o r t r e t a m i przywódców o b u b r a t n i c h narodów i gorącym zapewnieniem o wieczystej przy­ jaźni ( c y t a t z T . Żiwkowa). I m p r e z a m a być u t r z y m a n a w k o n ­ w e n c j i ludowego f o s t y n u , na którym można podjeść, pooglądać i zabawić się w k u l t u r a l n e j atmosferze. Niezliczony tłum widzów, wykonawców w przeróżnych strojach, specjalistów, d z i e n n i k a r z y krajowych i zagranicznych o k i e m pilnujących krąży p o terenie, p o d porządku milicjantów. bacznym Skupiają się przy estradach, na których równocześnie o d b y w a się wiolo występów. Prezentują t a m swój dorobek wsie i miasteczka południowo-zachodnioj Bułgarii. E s t r a d jost dziowięć, a p r o g r a m (zawie­ rający 1021 punktów) jost t a k d o b r a n y , b y zestawy przygotowa­ ne przoz poszczególne g m i n y dawały w sumie przogląd w s z y s t k i c h dziedzin f o l k l o r u na każdej estradzie. N a ostatniej popisują się wyróżniono przoz j u r y zespoły wizja. Jury ocenia a całość f i l m u j e bułgarska tele­ czy przedstawiony f o l k l o r jest auten­ t y c z n y , nagradzając zwłaszcza t y c h , którzy zadali sobie t r u d wyszukania s t a r y c h tańców, zarzuconych już obrzędów, zapom­ n i a n y c h pieśni, bajek i t p . Szczególną uwagę poświęca się wystę­ p o m dzioci, przyszłych kontynuatorów t r a d y c j i . każdy występ, słabły, z czasem zamilkły zupełnie i zrywały się t y l k o , g d y coś przykuło uwagę. Przestano obserwować siedząco na krzesłach jury, komentować sprzęt i zachowanie reporterów. L u d z i e rozsiadali się swobodnie, rozkła­ d a l i jedzenie, wszczynali p o g w a r k i . Wywoływało to protesty t y c h , którzy chcieli słodzić co się działo n a scenie, a niekiedy interwencję wszochobecnej milicji. W i o l u opuszczało widownię i przenosiło się n a dalej położone łączki, gdzie już do w o l i można było rozmawiać, żartować i bawić się we własnym gronie. N i stąd n i zowąd zaczynały się śpiewy, odśpiewywano i m z sąsiedniej łączki. K t o ś chwytał za i n s t r u m e n t , dołączali d r u d z y . Tworzył się korowód posuwający się wężowo k u i n n e j , siedzącej w pobliżu grupie. Wyłaniali się soliści, tań­ cząc naprzociw siebio starali się jedon drugiogo przetrzymać w c o r a z — t o gwałtowniejszym r y t m i o , z coraz t o bardziej s k o m p l i ­ k o w a n y m i f i g u r a m i . Sukcosom, w i t a n y m wybuchem radości, było g d y k o n k u r e n t nie b y l w stanie powtórzyć serii szybko zmieniających się kroków albo g d y zgubił r y t m . K a ż d y t a k i popis kończył się ogólnym śmiechom, w y k o n a w c y p a d a l i n a trawę, a po c h w i l i znów odzywała się muzyka i s t a w a l i k o l e j n i tancerze. W s z y s t k o k o m o n t o w a n o n a żywo, zadawano p y t a n i a , dowcip­ B l i s k o jedną szóstą p r o g r a m u zajmują „obyczaje ludowo". W t y m określeniu zawierają się g r y , zabawy, zabiegi magiczne, zaklęcia, zwyczaje oraz obrzędy doroczne i rodzinno. N i e sposób wszystko po k i l k u godzinach b y l i już wyraźnie znużeni. O k l a s k i , począt­ k o w o nagradzające ogarnąć. Próbowałam zobaczyć t y l k o te, które już k o w a n o , oglądano stroje. Takie zabawy przociągały się do późne­ go wieczora. A t y m c z a s o m , p o zakończeniu k o n k u r s o w y c h występów, n a centralnej estradzie odbywał się k o n c e r t o r k i e s t r y z Błagojew- poznałam. J e d n a k nawet z pomocą p r o g r a m u i bułgarskich k o ­ gradu, grającej legów t r u d n o trafić n a wybraną prezentację. P r z y c h o d z i się albo l u d o w y c h . Równocześnio odbywała się „ r o w i a " l u d o w y c h strojów. za wcześnie, albo za późno. Ostatecznio decyduje u t w o r y kompozytorów oparte na motywach przypadek. Zróżnicowanie ubiorów tej części Bułgarii jost zaiste i m p o ­ Obrzędy doroczne obejmowały prawie pełny c y k l (z wylączoniem nująco. Zachowały się t a k stroje kobieco, j a k męskie i dziocięce, kolędy i zapustów). Z r o d z i n n y c h najczęściej pokazywano różne p r z y c z y m wcale nio wyglądały n a specjalnie szyte łub wyciągnięte w a r i a n t y wesela. Dominowały g r y i zabawy dziocięce (52 razy z k u f r a na tę właśnie okazję. Wiele strojów, zwłaszcza noszonych w p r o g r a m i e ) . Interesująco, żo czasem dzieci odtwarzały w formio przez zabawy obrzęd o d g r y w a n y wczośnioj przez dorosłych. O d g r y w a n y , z l o k k i c h , f a b r y c z n y c h materiałów, ozdobiono bo przecież wszystkio te obrzędy były insconizaeją. N a w e t , jeśli żuterią, robiły wrażonie k o n t y n u a c j i strojów noszonych przez nic wnoszono d o k o r a c j i , nie pozorowano r o d z i n n y c h rozmów, nie starsze m i e s z k a n k i r e g i o n u . i m i t o w a n o gospodarskich zajęć. Publiczność zresztą dziewczęta, było wyraźnie zmodernizowanych. Uszyte współczesną b i ­ najżywiej Następnogo dnia odbył się , . m e e t i n g " uczestników festiwalu roagowała właśnie n a scenki mające stanowić tło d l a prezentowa­ z działaczami k u l t u r y i przedstawicielami władz. F e s t i w a l zakoń­ n y c h obrzędów n p . sprzeczka r o d z i n n a poprzedzająca p r z y b y c i o czył występ zawodowogo zespołu pieśni i tańca „ P i r y n " . Bogate swatów wywoływała śmiechy i dogadywanie, a złe t r a k t o w a n i o i j a k spod igły k o s t i u m y , m a o s t r i a w y k o n a n i a , skomplikowane synowej przez świekrę - - współczucie układy choreograficzne z efektami c y r k o w y m i , będą pewnie 47 �I I . 4. В.irun, zespół surwakarów, Rażdawee, Pornik stanowić szczyt marzeń i wzór do naśladownia d l a w i e j s k i c h wykonawców. A wieczorem, już po powrocie do Sofii, mogłam posłuchać t r a n s m i s j i r a d i o w y c h i obejrzeć w t e l o w i z j i , t o czego niedawno J a k maja, się te festiwalowe zawody do współczesnych f o r m świętowania n a w s i bułgarskiej mogę sobie j o d y n i e wyobrazić na podstawie p u b l i k a c j i i rozmów z f o l k l o r y s t a m i . W l i c z n y c h opracowaniach przedstawiano sn r e k o n s t r u k c j e byłam świadkiem oraz dowiedzieć się j a k doniosłe m a t o znaczonio t r a d y c y j n e g o c y k l u obrzędów, któro stanowiły osnowo dla wspól­ w kulturze narodu. nego świętowania mieszkańców w s i . Święto, obok swoich p o d 48 �I s t a w o w y c h , s a k r a l n y c h f u n k c j i , było czasem swawoli i wesołości. W l a t a c h pięćdziesiątych obrzędy, zwłaszcza to angażujące T y m bardziej, że okrosy świętowania następowały po okresach całą wioś, były zakazano. P o d koniec l a t sześćdziesiątych po­ umartwioń i ograniczeń A d w e n t u i Wielkiego wstały w a r u n k i b y ożyły n a nowo. Od k i l k u n a s t u l a t opioka n a d P o s t u oraz po długotrwałej, wytężonej p r a c y zakończonej z b i o r a m i plonów. T r u d n o uchwycić k i o d y i z j a k i c h powodów rozpoczęło się przechodzenie niektórych aktów s a k r a l n y c h w zabawę, która zresztą była i jost elomentem wchodzącym do rytuału święta, twórczością mierze ( p o r . B a c h t i n , H u i z i n g a i i n n i ) . W Bułgarii istnieją źródła z końca ubiegłego w i e k u (przytacza jo m . i u . A r n a u d o w ) poświadczające p r z y p a d k i przechodzenia obrzędowego maskowania w maska­ radowo i g r y . W obrzędzie ludzie zakładający m a s k i , r y t u a l n o stroje, po­ sługujący się r e k w i z y t o m , muszą spełniać określono w a r u n k i , nio odgrywają o n i r o l i , a przoistaczają się w nową postać. Po dopełnieniu obrzędu nio m a p o w r o t u do s t a n u poprzodniogo, dokonało się przejścio do kolejnego e t a p u życia. W maskaradzie jest t y l k o przebranie, chwilowe przyjęcie w y b r a n e j r o l i , którą można odegrać lepiej l u b gorzej nie powodując pozytywnych czy n e g a t y w n y c h d l a całej społoczności skutków. I s t n i e j e w p r a w dzio konwencja wyznaczająca ogólne ramy, czas maskarad p o k r y w a się z czasom obrzędowym. Jednak można modyfikować strój, wzbogacać dialogi, dać w y r a z f a n t a z j i — to wszystko co cechuje miejską obyczajowość karnawałową. Tendencja t a , wyraźna już w okresie międzywojonnym z czasom nasilała się coraz b a r d z i o j . A c z k o l w i e k , j a k pisze C h . W a k a r o l s k i , r a d y k a l n o z m i a n y we w s z y s t k i c h dziedzinach życia i twórczości bułgarskiego l u d u nastąpiły po I I w o j n i e . „Dopioro r o k 1944, k i o d y rozpoczęto b u d o w n i c t w o socjalizmu w B ^ g a r i i , wprowadził zmiany w rewolucyjnym społeczne są regulowano zgodnio tompio. (...) Stosunki społeczności wiejskich wchodzi do spowodowała renosans obrzędów, a raczej adaptacji obrzędowych f o r m , do różnego r o d z a j u w i d o w i s k . poszerzył się jedynio jej zakres. W E u r o p i e Zachodniej proces ton był zaawansowany już w Średniowieczu, zwłaszcza w m i a s t a c h artystyczną programów i n s t y t u c j i k u l t u r a l n y c h . I c h działalność w znacznej G. Krajów 2 stwierdza, że w obecnych w i e j s k i c h maskaradach na ogół b r a k już s a k r a l n y c h znaczeń, chociaż zachowała się s t r u k t u r a działań obrzędowych. D o dziś przebierają się sami mężczyźni, a w niektórych rejonach przestrzega się jeszcze w y ­ mogu wieku. W kostiumacłi i maskach u t r z y m u j e się staro elementy j a k skóry, r o g i , pióra, d z w o n k i i t p . , a wprowadzanie nowycłi też nio jest p r z y p a d k o w o . N a d a l głównym działaniem w e w s z y s t k i c h w a r i a n t a c h jost obchodzonie w s i , wstępowanie r do każdego d o m u , p r z y j m o w a n i e przez gospodarzy j a k o „dobrych gości". Zachowały się formuły p o w i t a l n e , życzonia, wróżby u r o ­ dzaju i kończąco ceremonię „choro" — taneczny korowód. Następnie, przed z g r o m a d z o n y m i n a p l a c u mieszkańcami w s i , przebierańcy (zależnio od regionu) odgrywają symboliczną orkę i siew l u b scenę z umierającym i ożywającym zwiorzęciem albo oblowanie wodą. Podobnie j a k d a w n i o j , jedno postacie budzą grozę i lęk, inne wesołość i śmiech, zwłaszcza dopuszczając się czynności czy wypowiadając słowa uznawano teraz za nieprzy­ zwoite. Pojawiają się postacie nieznane w klasycznej wości, choć mające gdzie indziej d o k t o r , myśliwy. W p r o w a d z a n e obrzędo­ o d p o w i e d n i k i , n p . diabeł, są wątki narodowe, j a k znany ; już w X I X w . m o t y w przeganiania Turków uprowadzających kobietę w miejsco o b r o n y kukierów przód d o m o w n i k a m i usiłują­ c y m i porwać i ukryć „kukiericę". z n o w y m u s t r o j e m marksis­ Przode w s z y s t k i m zaś istnieje ciągły k o n t a k t wykonawców t o w s k i m , życie n a r o d u przebudowuje się drogą p r a c y k o l e k t y w n e j i pozostałych uczestników, nawet jeśli j e d n y c h i d r u g i c h łączy i organizowania społecznych środków p r o d u k c j i . " już t y l k o zabawa. 1 I I . 6. Grupa surwakarów ze w s i Koszarewo, okręg P e r n i k 49 �I I . 7 Maska surwakarów ze wsi Rażdawec Poza obchodami n o w o r o c z n y m i świętowanym w Bułgarii okresem i z a p u s t n y m i , szczególnie czy dziadów, bądź poprzez jost czas p o struktorów, którzy n a j p i e r w wypytują Wielkanocy, nienależących do społeczności i n ­ starszych, sporządzają zwłaszcza w i g i l i a i dzień św. Jerzego. Dzień t e n został oficjalnie scenariusz, a p o t o m uczą t y c h , którzy mają występować. N a u z n a n y za święto pasterzy. Wieś zbiera się n a wspólne ucztowanie przedstawienia d l a publiczności sporządza się specjalne i zabawę poza wsią. Śpiewa się okolicznościowe pieśni i tańczy b y w a , że wzorowane na p o k a z y w a n y c h w T V , l u b które n a po­ „choro". p r z e d n i m k o n k u r s i e zdobyły nagrodę. T a k opracowane przedsta­ K o l e j n e wspólne świętowanie o d b y w a się po żniwach, a w nie­ których regionach po w i n o b r a n i u . D a w n o wiejskie t r a d y c j e są tutaj włączone w organizowane przez k o l e k t y w dożynki l u b „dni winorośli". rystyczna jest wienie ulega jeszcze skróconiu i jest w m o n t o w a n e w całość p r z y ­ gotowanego przez przedstawienia organizatorów podpowiadają widowiska. I niektórym właśnie t a k i e badaczom obrzędowość rozwija się w stronę ludowego „bikulturowość" twórczości artystycznej wsi. ideę, że t e a t r u . Jednakże f a k t y t e m u przeczą. Współczesna ludność wiejska G. K r a j e w zauważa, żo dla współczesnej Bułgarii charakte­ stroje, rozgranicza swojo świąteczne obchody o d prezentacji k o n k u r s o w y c h . Przed­ stawienie nio jest a n i obrzędowe a n i zabawowe, jest czymś t r z e c i m , Z jednej s t r o n y wiejskie obchody z dominującym p i e r w i a s t k i e m co pretenduje do m i a n a t e a t r u . Równocześnie j e d n a k to właśnie zabawowym. adaptacyjne f o r m y są z k o l e i przetwarzane na w s i i włączane Z drugioj s t r o n y przygotowanie przedstawienia obrzędowego n a k o n k u r s . Różnica zachodzi w s a m y m przekazywania t r a d y c y j n y c h wzorców; p r z y pomocy sposobie w oprawę święta, stają się jego k o l e j n y m s t a d i u m . W t e n sposób mecha­ adaptacja, która jest negatywną formą klasycznej obrzędowości, nizmów f o l k l o r u t j . przoz współuczestnictwo i opowieści rodziców zmienia się w a u t o n t y c z n y f o l k l o r . �