https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e853f896bd0d30dc7ea14a99f6171abc.pdf 459a0ef192870add62f09693c5954de5 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2413 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1992 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2241 Title A name given to the resource "regardy" Colette - uwagi uczestnika ze wschodu / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1992 t.46 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1992 t.46 z.3-4, s.219-221 Creator An entity primarily responsible for making the resource Kubiak, Krzysztof Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text „Regardy" Colette - uwagi uczestnika ze wschodu Krzysztof Kubiak Niestety, w y g l ą d a na to, że latem tego r o k u o d b y ł o się w D a n i i ostatnie seminarium Colette P i a u l t „ R e g a r d s sur les socićtćs e u r o p ć e n n e s " . J ę z y k i e m seminarium był angielski, m i m o to m ó w i o n o „ R e g a r d s o f Colette", a nie „ L o o k i n g at European Societes", c h o ć nazwa ta w y s t ę p o w a ł a w wielu tekstach. Było to przedsięwzięcie niezwykłe, g d y ż w k r ó t k i m stosunkowo czasie 10. d n i d a w a ł o s p o s o b n o ś ć zapoznania się z k i l k u d z i e s i ę c i o m a filmami najnowszej zazwyczaj p r o d u ­ kcji, poznania i c h t w ó r c ó w , zaprezentowania w ł a s n y c h filmów, wzięcia u d z i a ł u w d ł u g o t r w a ł e j dyskusji i w y s ł u c h a ­ nia k r y t y k i na swój temat. Colette n a z w a ł a seminarium nomadycznym, g d y ż za k a ż d y m razem o d b y w a ł o się ono gdzie indziej. W 1983 r. we Francji, w 85. w A n g l i i , w 86. w Szwecji, n a s t ę p n i e d w u k r o t n i e w 87. r o k u i 90. w Budape­ szcie i teraz, w 92. w D a n i i . G r u p a u c z e s t n i k ó w liczyła zwykle ok. trzydziestu o s ó b . N i e p r z y p o m i n a ł o to zwykłej sesji antropologicznej ze sztywnymi w formie referatami, ani m a ł e g o festiwalu filmowego, na k t ó r y m rozdawanoby na­ grody. Po o t r z y m a n i u lakonicznych uwag w p r o w a d z a j ą ­ cych, k a ż d y m ó g ł rozwijać je i m n o ż y ć w ą t p l i w o ś c i swoje i innych. S ł o w e m spotkania te p o l e g a ł y na dyskusjach. Podczas k a ż d e g o z nich mieliśmy z a p r e z e n t o w a ć filmy na o k r e ś l o n y temat, lecz nie po to, by p o r ó w n y w a ć ich t r e ś c i o w ą z a w a r t o ś ć , lecz by m ó c z a s t a n o w i ć się nad r ó ż n y m i strategia­ m i filmowymi, k t ó r y c h u ż y w a m y do zobrazowania w y ­ branych t e m a t ó w . W Beaconsfield w A n g l i i były to mniejszo­ ści narodowe i etniczne, w B i s k o p s - A r n ó w Szwecji były to filmy o rodzinie, w. Budapeszcie najpierw zastanawiano się j a k filmować r y t u a ł , a potem prezentowano cykl filmów nt. pamięci. 1 W Sandbjerg w D a n i i temat seminarium b r z m i a ł : „ j a k w y r a ż a ć wiedzę a n t r o p o l o g i c z n ą w filmie dokumentalnym?" Program k a ż d e g o spotkania dzielono p o m i ę d z y projekcje i dyskusje. C z ę s t o k o ń c z y l i ś m y po p ó ł n o c y , a gdy p o w s t a ł video-bar, w k t ó r y m m o ż n a b y ł o o dowolnej porze obejrzeć dodatkowe filmy przywiezione przez u c z e s t n i k ó w , w y b ó r p o m i ę d z y snem a seansem stał się n a p r a w d ę trudny. Osoba­ m i zapraszanymi byli w większości etnografowie, k t ó r z y sami r o b i ą filmy, oraz zawodowi d o k u m e n t a l i ś c i zainter­ esowani o p t y k ą a n t r o p o l o g i c z n ą . Część u c z e s t n i k ó w stano­ w i l i zawsze studenci albo osoby b ę d ą c e u p r o g u kariery naukowej l u b filmowej. M o ż n a było p r z e d s t a w i a ć filmy nie s k o ń c z o n e , b ę d ą c e w trakcie k r ę c e n i a albo jeszcze nie do k o ń c a zmontowane: „ w o r k i n progress" — i na i c h temat o t r z y m a ć pomocne uwagi. O g l ą d a l i ś m y też filmy fabularne i niedokumentalne, o celu artystycznym i t a k i c h ż e , u ż y t y c h ś r o d k a c h , po to by lepiej p o z n a ć k u l t u r ę filmową kraju, w k t ó r y m o d b y w a ł o się w ł a ś n i e seminarium. K a ż d y film był omawiany osobno. N i k t nie w y c h o d z i ł nie pytany o swój film, bez uwag i bez konstruktywnej k r y t y k i ; s ł o w e m były to spotkania ludzi zainteresowanych w t y m , aby poprzez zadawanie p y t a ń i n n y m o t r z y m a ć r ó w n i e ż o d p o w i e d ź na w ł a s n e w ą t p l i w o ś c i i pytania. D l a mnie, uczestnika z kraju, gdzie m i l i e u e t n o g r a f ó w realizujących w ł a s n e filmy liczyło do niedawna k i l k a o s ó b , było to n i e z w y k ł ą s z a n s ą . Była ona r ó w n i e ż t a k ą dla nas wszystkich z E u r o p y Wschodniej, nie m a j ą c y c h poprzednio praktycznych m o ż l i w o ś c i uczestnicze­ nia w życiu ś r o d o w i s k a zainteresowanego a n t r o p o l o g i ą w i z u a l n ą . M . i n . dzięki t y m spotkaniom w Katedrze Et­ nologii i A n t r o p o l o g i i K u l t u r o w e j U W z n o w u m o g ł y po­ w s t a w a ć filmy. W r a c a ł o się s t a m t ą d zawsze z ł a d u n k i e m n o w y c h p o m y s ł ó w i ze świeżą e n e r g i ą do dalszej pracy. T a m często p r z y c h o d z i ł y p o m y s ł y na nowe filmy, czy r o z w i ą z a n i e j a k i e g o ś problemu, k t ó r y s p o w o l n i a ł d o t y c h c z a s o w ą p r a c ę . M o ż n a p o w i e d z i e ć , że była grupa s t a ł y c h u c z e s t n i k ó w seminarium, tych przyjeżdżających najczęściej. P a n o w a ł a w ś r ó d nich ż a r t o b l i w a k o r d i a l n o ś ć , nie u t r u d n i a j ą c a zara­ zem adaptacji n o w y m osobom. W r a c a ł o się z tych s p o t k a ń r ó w n i e ż z uczuciem prawdziwego przewentylowania, t y m bardziej, że wolne one były o d tych wszystkich polskich k o m p l e k s ó w , słabości, p e ł z a c t w a i zazdrostek. Szczegółowe tematy dyskusji d o t y c z y ł y zawsze zasad filmowania, metod k r ę c e n i a filmu i m o n t o w a n i a go, zgody i kooperacji o s ó b filmowanych, o b e c n o ś c i realizatora filmu w jego filmie, wreszcie r o l i p u b l i c z n o ś c i , czy też s t a ł e g o pytania o to do jakiej p u b l i c z n o ś c i film jest adresowany? ( R z e c z ą c h a r a k t e r y s t y c z n ą , w y r a ż a j ą c ą szacunek dla o s ó b filmowanych, nieprzedmiotowe i c h traktowanie, b ę d ą c e uznaniem ich prawa d o autoryzacji, b y ł o dla mnie spost­ rzeżenie, iż wiele filmów pokazywano t y m osobom. C z ę s t o , sekwencje z pierwszych p o k a z ó w s t a w a ł y się częścią właś­ ciwego filmu.) Dyskusje o d b y w a ł y się zawsze w k r ę g u ; podczas pogody na trawie, a w Budapeszcie w m i ę k k i c h fotelach, bo trawy nie b y ł o . Pobyty były zorganizowane tak, by z a p e w n i ć n a m j a k największą i n t e n s y w n o ś ć projekcji i dyskusji. W ciągu tych lat dystans dzielący nasze sypialnie i restauracje o d sali projekcyjnej, liczony w kilometrach, zmniejszył się tak, że m o g l i ś m y z a c z ą ć liczyć go w metrach. K u l u a r o w a filiżanka herbaty lub k a w y była więc d o b r y m pretekstem do dyskusji, a ó w bezpieczny dystans o d k u c h n i (właściwie nas nie oddzielający) c h r o n i ł nas przed zapom­ nieniem się w turystycznych z a p ę d a c h , rozchodzeniem się i czekaniem na kolejnych wszystkich. Ostatni m i t y n g w D a ­ nii przypisał Colette logo — sporej wielkości dzwonek (dzwon?) sygnalizacyjny, k t ó r y m w z y w a ł a nas na sesje i posiłki, g d y ś m y k o n t e m p l o w a l i niezwykle rzadkie chwile s a m o t n o ś c i . Jak zwykle w takich razach, m o ż n a m ó w i ć o, swego rodzaju, kombatanckiej atmosferze, łączącej uczest­ n i k ó w tych s p o t k a ń . P o c z ą t k o w o , gros pokazywanych filmów d o t y c z y ł a , zgod­ nie z n a z w ą seminarium, spraw europejskich. Było to o d p o w i e d z i ą na brak tego t y p u tematyki w spotkaniach a n t r o p o l o g ó w wizualnych, zainteresowanych, w dużej czę­ ści, k u l t u r a m i społeczności dalekich i egzotycznych. Jednak­ że poszerzające się grono u c z e s t n i k ó w z r ó ż n y c h k r a j ó w zmieniło to tak, że m o g l i ś m y obejrzeć filmy z A u s t r a l i i , A m e r y k i , A z j i , A f r y k i , P o l i - i Melanezji. Kolejne spotkania seminarium omawiane były w r ó ż n y c h , najczęściej europejs- 219 �kich, czasopismach antropologicznych. C h c i a ł b y m zapreze­ n t o w a ć tutaj swoje, nieco chaotyczne refleksje falka z Polski. O t o one: — F i l m y m o ż n a r o b i ć wszędzie i k a ż d y m typem kamery. Narzekanie, b ą d ź usprawiedliwianie p o z i o m u swego filmu s ł a b ą j a k o ś c i ą s p r z ę t u l u b m a t e r i a ł ó w jest nie na miejscu — wszak na p o c z ą t k u wieku też k r ę c o n o j u ż filmy i nie były one złe. — T o co wzbudza zainteresowanie tutaj, „ t a m " się nie musi p o d o b a ć i odwrotnie, albo też: to co nieciekawe i z b ę d n e nawet dla naszych e t n o g r a f ó w , „ t a m " m o ż e b y ć ciekawe nie t y l k o z p o w o d ó w tematycznych, ale też ze w z g l ę d u na s p o s ó b realizacji. U n i k a j wszystkich g r a j d o ł ó w . — „ T a m t e " filmy kupowane są często przez r ó ż n e miejs­ cowe telewizje, nawet jeśli zrobione są np. w technice V H S , a n i e k t ó r e i c h ujęcia czy całe sekwencje z o s t a ł y b y u nas zdyskwalifikowane z p o w o d ó w technicznych l u b warsz­ tatowych. — J a k i e ś lokalne instytucje w r ó ż n y c h krajach (np. we Francji) finansują a nawet s p r z e d a j ą t u r y s t o m filmy etno­ graficzne o swoim r e g i o n i e — i nie s ą to p l ą s y p r z e b i e r a ń c ó w , a filmy o uprawie l u b wyrobie czegoś t a m , o miejscowym, w ł a ś n i e z l i k w i d o w a n y m p r z e m y ś l e (tkactwo, kopalnie). N i e znaczy t o , ż e zdobycie funduszy na film jest ł a t w e . — Są entuzjaści zainteresowani e t n o m u z y k o l o g i ą w wyda­ n i u w i z u a l n y m . S t a r a j ą się w i z u a l i z o w a ć m u z y k ę (np. H u g o Zemp). — D Ź W I Ę K ! —jest o n r ó w n i e w a ż n y j a k obraz ( b y w a ł o , że film b y ł przedstawiany przez d ź w i ę k o w c a , a nie reżysera czy operatora, a d ź w i ę k b y ł t w o r z y w e m r ó w n o r z ę d n y m , w stosunku do obrazu, a nie jego np. n a s t r o j o w y m u z u p e ł ­ nieniem). „ O n i " m ó w i ą . „ O n i " p o t r a f i ą m ó w i ć — d ź w i ę k powinien należeć do o s ó b i sytuacji filmowanych — wszak dokument świadczy o prawdzie. D z i a ł a n i a inne w k r a c z a j ą j u ż na teren etyki i trzeba je u z a s a d n i ć (np. celami artystycz­ n y m i ) l u b się z nich w y t ł u m a c z y ć , ale wtedy nie jest to j u ż d o k u m e n t (np. w filmie H u g o Zempa Glattalp b ę d ą c y m p r z e k o n y w u j ą c ą inscenizacją, wymieszaniem w ą t k ó w w cza­ sie, przypisywaniem g ł o s ó w jednych ludzi d r u g i m osobom — na k o ń c u wielkie tłumaczenie!). K o m e n t a r z , jeśli w o g ó l e w y s t ę p u j e , ograniczony z o s t a ł d o m i n i m u m ( w y j ą t k i e m n i e k t ó r e filmy niemieckie czy austriac­ kie). G ł o s z z e w n ą t r z , l u b nadmiar komentarza dla wielu b y ł b y naruszeniem „ d o g m a t u " . D o t y c z y t o z a r ó w n o spad­ k o b i e r c ó w Jean Roucha, j a k i szkoły z Beaconsfield. — D o k u m e n t t r a k t o w a n y jest (na o g ó ł ) bardzo wery stycz­ nie. D u ż o jest R o u c h o w s k i c h p l a n sequances, gdzie 10-minutowa szpula filmu z u ż y w a n a jest za j e d n y m n a c i ś n i ę c i e m spustu kamery, a „ f i l m o w a n y " wtenczas d ź w i ę k należy d o t u b y l c ó w . Zainspirowana i d e o l o g i ą oraz technikami t r e n i n ­ g o w y m i szkoły z Beaconsfield w A n g l i i jest d b a ł o ś ć o przed­ stawienie c z y n n o ś c i o d samego jej p o c z ą t k u do k o ń c a . W g D a v i d a M a c D o u g a l l a ujęcie dłuższe niż 5 sekund powoduje znudzenie, ale jeśli p o t r w a ono d u ż o dłużej, t o zmusza t o widza do refleksji n a d i s t o t n o ś c i ą i znaczeniem takiego ujęcia. W pokazywanych przeze mnie filmach, r ó w n i e ż zawodowych d o k u m e n t a l i s t ó w , dla wielu u c z e s t n i k ó w semi­ n a r i u m m o n t a ż b y ł za szybki. M ó w i l i wtedy — g ł o w a n a m lata. — D o k u m e n t to dokument. O l b r z y m i a większość filmów pozbawiona b y ł a metafor i symboliki (zwłaszcza tej tańszej), z n a m i o n u j ą c y c h l u d o m a ń s t w o albo inteligencką, n a i w n ą idealizację tego co wiejskie i tego co tubylcze. W i d a ć za to d u ż y szacunek dla autorstwa, dat, miejsc, u c z e s t n i k ó w , s p o n s o r ó w i t p . N p . gdy projekcja filmów z a w i e r a j ą c y c h tajemnice j a k i e g o ś plemienia m a n a s t ą p i ć na t e r y t o r i u m tego 220 plemienia l u b na terytoriach o ś c i e n n y c h , wymaga t o konsul­ tacji z naczelnikami plemion (Australia). — O b e c n o ś ć filmującego antropologa staje się częścią filmu, t w o r z ą c fragment kontekstu sytuacji filmowanej. M o ż e się t o u j a w n i a ć np. w postaci g ł o s ó w zza kamery, nie eliminowanych podczas m o n t a ż u g e s t ó w i fraz kierowanych w s t r o n ę ekipy oraz pozostawianie w o b r ę b i e filmu i n n y c h interakcji. O b e c n o ś ć o s ó b filmujących jest często manifes­ towana, co r o d z i ć m o ż e odczucie manipulowania dystansem, j a k i nas dzieli o d o s ó b filmowanych. W dystansie przecież ujawnia się nasz psychologiczny i k u l t u r o w y balast. Dystans bywa często ś w i a d e c t w e m rzeczywistego stosunku etnografa do ludzi, k t ó r y c h bada i stać się m o ż e zarazem najbardziej p r a w d z i w ą częścią filmu. F i l m A l i s o n i M a r k a J a b ł o n k o pt. To find the Baruya story o pracy Maurice'a Godelier'a, p o k a z u j ą c y jego dystans wobec nowogwinejskich t u b y l c ó w , s p o w o d o w a ł d u ż y spadek p o p u l a r n o ś c i tego badacza i swego rodzaju p o t ę p i e n i e go t a m , gdzie znany był jedynie z literatu­ ry, a nigdy nie o g l ą d a n o jego filmów. — Bywają sytuacje, w k t ó r y c h efekt pracy antropologa m o ż e zależeć o d o p i n i i t u b y l c ó w . S t o p i e ń tej zależności w i d a ć w filmie Barbary L u e m Faka nanumaga, gdzie w więk­ szym stopniu filmowani Polinezyjczycy reżyserowali film, c h c ą c p o k a z a ć z a r ó w n o a n t r o p o l o g o w i , j a k i potencjalnym w i d z o m z z e w n ą t r z swoje widzenie w ł a s n e g o życia. W filmie H u g o Zempa Music of Georgia. The festival of Talmar and Lashari w i d a ć r ó w n i e ż bardzo silne o d d z i a ł y w a n i e o s ó b filmowanych na p r a c ę operatora, a t y m samym na k s z t a ł t filmu. Zatem pytanie brzmi: j a k bardzo m o ż n a zbliżyć się do grupy, k t ó r ą się filmuje by nie stracić własnej t o ż s a m o ś c i ; by nie p a t r z e ć na nich w s p o s ó b „ e n t o m o l o g i c z n y " ; by wiedzieć co się r o b i i co się chce z r o b i ć , nie ulegając iluzji bycia „ s w o i m " i by nie p o k a z y w a ć tych sztucznie w y g l ą d a j ą c y c h relacji. — F i l m dokumentalny m o ż e b y ć d ł u g i , nawet bardzo d ł u g i , tzn. t r w a ć i k i l k a godzin (np. t r w a j ą c y 4 godziny film l a n a D u n l o p a z A u s t r a l i i p t . Djungguwan at Gurka'wuy objaśniający mitologiczne znaczenie p u n k t ó w , t w o r z ą c y c h granice t e r y t o r i u m plemienia, p o k a z u j ą c y c e r e m o n i a ł o d ­ nowienia prawa i ostatnie p o ż e g n a n i e u m a r ł y c h . N i e z w y k ł y to p r z y k ł a d nie narzucania filmowanym tematom r y t m u białego c z ł o w i e k a . — P o r ó w n u j ą c f i l m y z p r z e g l ą d ó w Colette i z Ł o d z i o d n o s z ę w r a ż e n i e , ż e te pierwsze d a j ą odczucie większej r ó ż n o r o d n o ś c i , przede wszystkim w doborze miejsc akcji, o s ó b , g r u p . Więcej t u miasta, w s p ó ł c z e s n o ś c i , z w y k ł e g o życia, ż y w e g o s ł o w a i z w y k ł y c h s z u m ó w , c o d z i e n n o ś c i . W filmach z p r z e g l ą d u w Ł o d z i w i d a ć fascynację skansenem, u m i e r a j ą c y m ś w i a t e m , misją ratowania g i n ą c e g o , l u d o m a ń s k ą n o s t a l g i ą . S ł o w e m , poza w y j ą t k a m i , p o z i o m drugiego p r z e g l ą d u daje d u ż o mniej satysfakcji. Podczas „ R e g a r d s . . . " nie w i d z i a ł e m ż a d n e g o filmu r e k o n s t r u u j ą c e g o o b r z ę d l u b t e c h n o l o g i ę , gdzie uczestnicy u b r a n i byliby w kuriozalne, ludowe, staroalbumowe stroje. Z perspektywy wschodniego Europejczyka (?) d o b ó r t e m a t ó w i r ó ż n o r o d n o ś ć s p o s o b ó w filmowania ciągle z a s k a k u j ą , zwłaszcza na p o c z ą t k u , c h o ć przecież nie odczuwa się tego w naszej a n t r o p o l o g i i po­ sługującej się tekstem. — M o ż n a filmować m i t ! Oczywiście chodzi o jego opowia­ danie l u b przedstawianie. — Spora jest r ó ż n i c a p o m i ę d z y filmami k r ę c o n y m i w tech­ nice video i na t a ś m i e optycznej. Te ostatnie s ą o wiele bardziej staranne. C i ą g ł o ś ć wielu ujęć d o k o n a n y c h k a m e r ą video przypomina często niestaranne śledzenie i daje efekt telewizyjnej transmisji, podczas gdy ujęcia na t a ś m i e optycz­ nej, ze swej natury j a k b y , w y m a g a j ą ś w i a d o m e g o w y b o r u �w stosowaniu j ę z y k a f i l m u . E k i p a p r a c u j ą c a na t a ś m i e optycznej liczy 2 osoby (kamera i d ź w i ę k ) , na wideo wystar­ cza j u ż 1 osoba. 3 osoby t o ekipa ciężka. — U w z g l ę d n i a j ą c zapotrzebowania w i d z ó w ( p o t w i e r d z a j ą t ó r ó w n i e ż moje polskie d o ś w i a d c z e n i a ) , właściwie p o w i n n o się z tego samego m a t e r i a ł u m o n t o w a ć k i l k a filmów, k a ż d y dla innego t y p u p u b l i c z n o ś c i . C h c i a ł b y m jeszcze p r z e d s t a w i ć k i l k a filmów, k t ó r e szcze­ gólnie m i się p o d o b a ł y lub k t ó r e mocniej we mnie „ p o z o s ­ t a ł y " . Z b r a k u miejsca m u s z ę p o m i n ą ć wiele innych, d o b r y c h i ciekawych filmów. M a m j e d n o c z e ś n i e nadzieję, że przynaj­ mniej część z nich uda się k i e d y ś z o b a c z y ć w Polsce. D o ś w i a d c z e n i e m niezwyczajnym była m o ż l i w o ś ć obejrzenia całej serii filmów s t u d e n t ó w i nauczycieli z N a t i o n a l F i l m and Television School o f Great-Britain w Beaconsfield. Ciepły i o s z c z ę d n y film H e r b di G i o i a People from Vermont, w k t ó r y m czując, że znajdujemy się na d u ż o w i ę k s z y m terytorium nie opuszczamy, w czasie filmu, tej samej izby. F i l m Susi A r n o t t Lightermen o zbieraczach śmieci na Tamizie czy film M o l l y Dineen Home from the hill, b ę d ą c y portretem emerytowanego p u ł k o w n i k a o p u s z c z a j ą c e g o K e ­ nię, w k t ó r e j spędził w i ę k s z o ś ć swego życia. W filmie t y m jest ś w i e t n a dramaturgia, wariacki bohater i skierowana k u niemu, silna sympatia realizatora. Bardzo się t o dobrze o g l ą d a ł o . Polecam też stary, bo z 1968 r o k u , u r o k l i w y film The village Paula Hockingsa i M . M c C a r t h y ' e g o z Chicago, o regresie k u l t u r y celtyckiej na jednej z irlandzkich wysepek. S p o ś r ó d filmów skandynawskich: Ester and Gustaw — na­ strojowy portret dwojga starszych ludzi, żyjących na j a k i m ś szwedzkim bezludziu, zrealizowany przez Jonny Persson. K n u t E k s t r ó m z r o b i ł k i l k a lat temu bardzo ciekawy, ant­ ropologiczny film o A r m i i Zbawienia w Szwecji. I wreszcie p r z e p i ę k n y film U l l i B.Rasmussen 1700 meters from the future, pokazywany na n o r m a l n y c h seansach k i n o w y c h w Kopenhadze, film o wiosce Gasadalur w archipelagu Faroe Islands, izolacji jej m i e s z k a ń c ó w i oczekiwaniach na b u d o w ę tunelu. Z a ł a m a n i e budzi s k o s t n i a ł o ś ć naszej telewizji nie chcącej z a i n t e r e s o w a ć się f i l m a m i Jacqueline Veuve ze Szwajcarii. C h o ć b y La mort du grand-pere ou le sommeil du juste, k t ó r y pokazuje na p r z y k ł a d z i e m a l e ń k i e g o warsztatu narastanie ducha kapitalizmu i powstanie fabryki z e g a r k ó w . F i l m o w a ilustracja do М а х а Webera. A dlaczego by nie Les lettres de Stalingrad — film skonstruowany j a k o ilustracja do listów żołnierzy niemieckich spod Stalingradu, d e m i t o l o g i z u j ą c y wojenny heroizm i p o k a z u j ą c y ludzki w y m i a r nieprzyjaciela. Ciekawe i pierwszy raz przeze mnie widziane były filmy z Estonii, np. M a r k a Soosaara, organizatora festiwalu w Paarnu, Miss Saarema o byłej miss p i ę k n o ś c i p r z y w o ł u j ą ­ cej, przedwojenny świat. W miejscu i czasie, w k t ó r y c h film p o w s t a w a ł , był on t w o r e m p a t r i o t y z m u i kontestacji wobec sowieckiego okupanta. T a d o r a ź n o ś ć nie p o z b a w i ł a go p i ę k n a . M ł o d z i — Renita i Hannes L i n t r o p w filmie Cogito ergo sum pokazali portret c z ł o w i e k a w y k s z t a ł c o n e g o , k t ó r y zostaje, z w ł a s n e g o w y b o r u , pustelnikiem by nie p o d p o r z ą d ­ k o w a ć się w ł a d z y radzieckich o k u p a n t ó w . P o d o b n y m jest ich film o kobiecie pracującej na wieży olbrzymiego s k ł a d o ­ wiska p o p i o ł u i żużlu. I l y a Frez z M o s k w y p o k a z a ł , poza szalenie interesującymi m a t e r i a ł a m i nt. sekty chrześcijańs­ kiej, żyjącej gdzieś p o d K a u k a z e m , film Leo Dodin, his brothers and sisters o pracy reżysera teatralnego, b ę d ą c e g o energetycznym w a m p i r e m , p o s i a d a j ą c y m z b ó r w y z n a w c ó w . R ó w n i e ciekawy był pokazywany przez E l e n ę N o v i k film Pietachok o moskiewskim, niedzielnym miejscu s p o t k a ń i m i g r a n t ó w wiejskich. Ludzie ci b ę d ą c razem o d t w a r z a j ą osobliwie a t m o s f e r ę wiejskiego, niedzielnego p o p o ł u d n i a . Pachnie t u c z y m ś n i e z a l e ż n y m , niezaprogramowanym od­ g ó r n i e — ot t a k i moskiewski H y d e Park, z zachowaniem stosownych proporcji. F i l m Alexandra Keresztessy'ego z Brukseli Cries from the heart: street chorus jest j e d n y m z tych filmów, w k t ó r y c h w y j ą t k o w o mocno odczuwa się s y m p a t i ę , ciepło i z n a k o m i t y k o n t a k t z f i l m o w a n y m i osoba­ mi. Polecić w a r t o też węgierski film Dusi et Jeno Petera Forgacsa. Jest on skonstruowany z m a t e r i a ł ó w postaci t y t u ł o w e j — Jeno, k r ę c o n y c h o ś m i o m i l i m e t r o w ą k a m e r ą j a k o rodzaj dziennika, prowadzonego o d 1936 do 1966 r o k u . Pies, ż o n a , wakacje, Budapeszt. M a ł o , a r o b i d u ż e w r a ż e n i e . S p o ś r ó d filmów J u d i t h i D a v i d a M a c D o u g a l l z A u s t r a l i i w y b r a ł b y m ich ostatni film pt. Photo Wallahs (Indian photographers) — p r z e p i ę k n y film, k t ó r y p o k a z u j ą c foto­ g r a f ó w p a m i ą t k o w y c h zdjęć w indyjskim kurorcie M u s sourie, zastanawia się nad r ó ż n o r o d n y m i znaczeniami foto­ grafii np. idealizacją, aspektem k r o n i k a r s k o - p a m i ą t k o w y m , fantazjami i w y o b r a ż e n i a m i . . . G a r y Kildea Valencia diary — dziennik 6. tygodni na fermie ryżowej w wiosce na wyspie M i n d a n a o na Filipinach. K a t o l i c y z m , rolnictwo, uciskający d y k t a t o r , k o n t e s t u j ą c y księża, zdrowy lud o b a l a j ą c y reżim. Wiele analogii do naszej sytuacji, więc p o w i n n o się ten film u nas p o k a z a ć . K o n s t r u k ­ cja filmu p o m y ś l a n a j a k o wiejski dziennik, lecz przez t o że w k r a c z a j ą do niej w y p a d k i o wielkiej, p a ń s t w o w e j skali, staje się, po części, K r o n i k ą kraju. M a ł a historia staje się t u H I S T O R I Ą . C h c i a ł b y m też kiedyś m ó c p o k a z a ć starszy filmy Gary'ego Trobriand cricket — o t y m j a k T r o b r i a n d czycy przetworzyli kształt tej angielskiej gry, u ż y w a j ą c w ł a s n y c h d o ś w i a d c z e ń historycznych i d o s t o s o w u j ą c go do struktury społecznej wysp. N a t y m k o ń c z ą się uwagi uczestnika ze wschodu, mozolnie b u d u j ą c e g o mosty p o m i ę d z y t ą częścią ś w i a t a a zachodem. PRZYPISY 1 Doktor Colette Piault jest przewodniczącą Societć Francaise d'Anthropologic Visuelle et Directeur de Recherches w CNRS w Paryżu. Zorganizowała wieloletnie seminarium „ Regards sur les societes europeennes" (1983—1992). Badania terenowe i filmowanie zaczęła w Afryce Zachodniej i Francji, by w 1974 roku poświęcić się pracy w Grecji, gdzie nakręciła 6 filmów na temat rodziny, codziennego życia, migracji. Była członkiem jury wielu festiwali filmowych o profilu antropologicznym. 221 �