https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/189a7bf5ed757a517e55a5fd7803efb8.pdf c80feaae5ef215bd20cd2665a7e18cdf Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3847 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1948 Subject The topic of the resource haft ludowy tkanina ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3607 Title A name given to the resource Wpływ farbiarzy drukujących płótna na ludowe hafciarstwo / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z.11-12 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1948 t.2 z.11-12; s.40-41 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text WPŁYW FARBIARZY PŁÓTNA NA LUDOWE DRUKUJĄCYCH HAFCIARSTWO ROMAN N Hajl ludowy dolno śląski cezjalnego we Wrocławiu. ze zbiorów Muzeum die­ REINFUSS a obszarze Nowotarszczyzny i Podhala wystę­ pują jako jedna z cech charakterystycznych tam­ tejszego ubioru kobiecego, koszule o r ę k a w a c h nie sięgających kostki, dołem zupełnie wolnych, bez manszetu, zakończonych zwykle trzema dużymi zębami. Kraj r ę k a w a zdobi szeroki na dwadzieścia kilka cm. szlak dziurkowanego haftu, na k t ó r y skła­ dają się trzy powtarzające się rytmicznie palmetowate ornamenty, rozdzielone j a k i m ś drobniejszym motywem roślinnym, czy to w formie gałązki z przecinkowatymi listkami, czy w formie kwiatka na pionowej łodydze lub tp. (ryc. 1). Sposób przedostania się i rozpowszechnienia na Podhalu tych w genezie swej nieludowych haf­ tów, był dotychczas niewyjaśniony. Snop światła na interesującą nas kwestię rzucimy porównując motywy spotykane na kobiecych koszulach pod­ halańskich z klockami u ż y w a n y m i przez farbiarzy do drukowania tkanin. W zbiorach P a ń s t w o w e g o Muzeum Etnograficz­ nego w Krakowie znajduje się spora ilość klocków drukarskich pochodzących z pracowni Jana Buszka w Muszynie, wśród nich szczególne zainteresowa­ nie wzbudzić musi klocek oznaczony liczbą inwen­ tarza 4091, którego fotografię do niniejszej notatki dołączam (ryc. 2). Klocek ten wykonany z drzewa �l\a lewo dziurkowany haft na kraju rękawa ubioru kobiecego. gruszkowego ciętego w poprzek, posiada na swej powierzchni ornament u k ł a d a n y z pasków cienkiej blaszki mosiężnej. Motyw g ł ó w n y stanowi wschod­ nia palmeta wypełniona gałązką z pięciolistnym kwiatkiem, dołem poniżej palmety znajduje się łukowato rzucona gałązka, a pod nią łańcuch ząb­ ków. Porównując rycinę pierwszą przedstawiającą podhalański haft dziurkowany i motyw wykonany na klocku drukarskim musimy stwierdzić duże podobieństwo, któjego nie umniejszają nawet zna­ czne różnice w szczegółach. Nie ulega wątpliwości, że między motywami spotykanymi na klockach a haftami na koszulach zachodzi prosty związek polegający na tym,, że początkowo wzory do haftu na koszulach wybijali kobietom wiejskim m a ł o ­ miasteczkowi farbiarze, posługując się przytym klockami podobnymi do przedstawionego na ryci­ nie. Fakt, że omawiany tu klocek pochodzi z M u ­ szyny a nie z Podhala nie powinien nam zupełnie przeszkadzać. W drugiej połowie ubiegłego wieku zarówno w miasteczkach nowotarszczyzny (Nowy Targ, Czarny Dunajec), jak i na terenach sąsiednich po obydwu stronach Karpat czynne były liczne pra­ cownie farbiarskie. Zespoły klocków, którymi farbiarnie dysponowały p o r ó w n y w a n e nawet na bardzo J\a prawo klocek drukarski z pracowni Buszka w Muszynie. znacznych obszarach (Muszyna, Morawy, Dolny Śląsk, Pomorze, Niemcy) nie wykazują różnic re­ gionalnych, co jest zupełnie zrozumiałe jeśli uwz­ ględnimy, że na Zachodzie (np. w Niemczech) były w y t w ó r n i e tego rodzaju klocków, skąd rozchodziły się one bardzo szeroko. Znalezienie interesującego nas klocka w warsztacie Buszka z Muszyny pozwa­ la z dużą dozą prawdopodobieństwa przypuszczać, że podobne klocki znajdowały się również i w pra­ cowniach farbiarzy nowotarskich, którzy wprowa­ dzili do haftu podhalańskiego i rozpowszechnili palmetowate motywy spotykane do czasów obec­ nych na rękawach koszul góralskich. Dziś oczywiście motywy te kontynuują się dro­ gą tradycji bez pomocy klocka drukarskiego, k t ó r y wyszedł z użycia wraz z upadkiem ręcznego dru­ karstwa na tkaninach. Z. omawianego tu wypadku należy w y s n u ć wnio­ sek ogólniejszy, ważny dla badaczy ludowego zdob­ nictwa, a mianowicie, że na rozpowszechnienie pewnych hafciarskich m o t y w ó w w p ł y w a ł y obok innych czynników, także farbiarnie płócien, które trudniły się również odciskaniem wzorów do haf­ tów spotykanych na ludowej bieliźnie. ') W Muzeum diecezjalnym we Wrocławiu znalazłem bardzo podobny dziurkowanym na kościelnej bieliźnie. motyw wykonany białym haftem �