https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3bf0873447dfc32cda0df7560ec63196.pdf 7ac24c82eec3b05cd0463aaf037eba1f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6288 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2006 Subject The topic of the resource Hasior, Władysław (1928-1999) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5865 Title A name given to the resource Opowieść o Hasiorze / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2006 t.60 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty t.60 z.2, s.156-157 Creator An entity primarily responsible for making the resource Wróblewska, Danuta Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 156-157 Wroblewska.ps - 9/7/2006 4:46 PM DANUTA WRÓBLEWSKA Opowieść o Hasiorze R zeźbiarze mają życie częściej gwałtowne aniże­ li spokojne. Są mniej pokorni, więcej samotni i porywczy. Są odmieńcami. Czy to borykanie się z kamieniem, odlewami, ciężarem warsztatu, czy też większa niż u innych zależność od zamawiającego powodują, że są oni wojownikami. Stwarzają byty przestrzenne sąsiadujące z człowiekiem lub go przera­ stające, mają więc poczucie wpływania na świat fi­ zyczny. Nieodwołalność decyzji w realizacjach i zwią­ zany z tym stopień napięcia kończą się podobnie, jak to bywa w przyrodzie: rozładowaniem-burzą. Opowia­ da się o nich, jak o Dunikowskim, całe legendy, z któ­ rych jednak sporo jest prawdą. Nie wiemy, jak było pierwotnie, w dawnych czasach tworzenia katedr, jednak warsztat, jego uwikłania i dynamika zawsze były te same. Uwaga dla inności rzeźbiarskiego tem­ peramentu zaczęła się na dobre od Michała Anioła. Toteż o rzeźbie, życiu i mozole jej twórców chętnie czyta się monografie czy powieści. W polskiej biografistyce, stosunkowo zresztą ubo­ giej, jeśli chodzi o sztuki piękne, ten temat jest jednak na dalekim planie. Rzeźba jako przegląd form jest nie­ często podejmowana i nie budzi szczególnych emocji. Podobnie twórczość rzeźbiarska pojedynczych arty­ stów. Dzieje się tak może i dlatego, że u nas raczej uświęca ona zamówienie, aniżeli podrażnia oko, jest solenna i mniej prowokuje przestrzeń. Toteż za praw­ dziwą niespodziankę trzeba przyjąć rzecz o Hasiorze pióra Hanny Kirchner, skądinąd znawczyni i anality­ ka słowa literackiego. To jest książka dla każdego czy­ telnika zainteresowanego człowiekiem-twórcą. Bar­ dzo dobrze, że portret (głównie psychologiczny) tego rzeźbiarza naszkicowała osoba stojąca z boku, nie za­ rażona ścisłym profesjonalizmem, za to wrażliwa i współczulna życiu z bagażem talentu. Choć książka została przez autorkę nazwana opo­ wieścią na dwa głosy, to jej zawartość jest w pewien sposób polifoniczna. Hanna Kirchner pisze o zawiłych dziejach swojej przyjaźni z Hasiorem od pierwszej wi­ zyty w zakopiańskiej pracowni po jego czas ostatni. Są to wspominania niewolne od sentymentu, swobodne i szczere, czasem - dla porównania lub wyjaśnień skokowo mieszające lata. Skrupulatnie wyliczają zda­ rzenia, ale i czyta się w nich także o szaleństwie wy­ obraźni, śledzi wzloty i upadki artysty, podlicza jego triumfy i jego sprawy przegrane. Czuje się żar samospalania w sztuce, ale obok dostrzega również wódkę, przestrzeń banału i fałszu, a także niełatwy charakter artysty, który był tłem wielu powikłań. Tę przejmują­ cą relację rytmicznie przerywa głos samego Hasiora z jego listów do Kirchner, kiedy, jak w dzienniku, do- 156 �156-157 Wroblewska.ps - 9/7/2006 4:46 PM D anuta Wróblewska • OPOWIEŚĆ O HASIORZE nosił o wszystkim, co uznawał za ważne. Pisał krótko, raczej dawał sygnały, niż opisał zdarzenia, i owe wol­ ne od gadulstwa kartki były - obok rozmów tych dwojga - wglądem w jego życie. Ciekawy jest ton tych zapisków. Wobec autorki Hasior zachowywał zawsze pełen atencji dystans, równocześnie mając ją za cel zwierzeń i zawierzeń. Nawet te najzwięźlejsze mają swoją dramaturgię i kierunek. Odgaduje się, że „Wielka Miła Wspaniała Pani” była mu oparciem w ciemnych chwilach, ale też i to, że wiedział, iż to ona poniesie jego sławę dalej. W jakiś sposób na to li­ czył. Poza czcią dla adresatki za dobrodziejstwo uwa­ gi dla jego osoby Hasior, sam słowotwórczy i bystry, przez tę korespondencję jak gdyby wspinał się powy­ żej wszystkiego, co go otaczało. Przyjaźń z badaczką, przypieczętowana ciepłą korespondencją, wyraźnie go wyróżniała, może nawet dopingowała. Są w książce jeszcze teksty drukowane przez Kirchner w czasopismach artystycznych i literackich. Pisane w zachwycie, trochę ponadczasowo, dla po­ tomnych, dawały szeroką i bardzo literacką egzegezę tej sztuki i jej korzeni. W opinii piszącej spotykały się tutaj wczesny nadrealizm, gest ekspresjonisty, cząstki cywilizacyjnego śmietnika, ale przede wszystkim - duch sztuki sakral­ nej, elementarz dewocyjny, chłopska wyobraźnia lu­ dowa. Był przecież Jankiem Muzykantem spod Nowe­ go Sącza (jak siebie nazywał), z tą strefą rodzinnie po­ łączonym. Zanim na taką swobodną heterogeniczność przyszła w świecie moda, on już taki był. Wobec jej częstego niezrozumienia, teksty Hanny Kirchner sta­ wały mu się tarczą obronną. Wzięte z progu obrzędo­ wości, teatru i magii kolaże Hasiora, wzbogacane 0 dźwięk, ogień i wodę, były - jak pisała autorka tych tekstów - zmierzeniem się ze sztuką totalną. Ich me­ taforyczna rzeczywistość przyjmowała do swego leksy­ konu strzępy dzisiejszego i przeszłego świata, kulturę 1 naturę, żart i patetykę formy, nadając temu zazębia­ niu ślad filozoficznej refleksji. Trzeba było sporej wraż­ liwości, by tę zawartość oddać. Kirchner to zrobiła. Te teksty są operacją monumentalizowania arty­ sty, jest więc tak, jakby szkła, chorągwie, metafizycz­ ne pejzaże i ironiczne kukły Hasiora znalazły sąsiedz­ two spiżu słowa. Zestawienie bliskiego planu przyjaź­ ni ze skalą wielkiej sceny to ciekawy zabieg. Trzy wątki splatają się jak w warkoczu, warunkują siebie i siebie uzupełniają. Każdy z nich zamyka inną emocję. Najważniejszy jest pierwszy. Wspominanie przyjaciela, który odszedł, jest wspominaniem gorącz­ ki młodości, powrotem do historii jakby wyjętej z kart dawnej powieści, przeżywanej do tego w świetle sztuki-kapryśnicy, przemiennie poetyckiej, ironicznej i tra­ gicznej. Świadomość tragiczna, ona chyba była u H a­ siora najsilniejsza. I ją tropiła Kirchner pod kamufla­ żem formy, pod płaszczem ironii, groteską, zabawnymi połączeniami rekwizytów. I to ona do uważnego widza, jakim była biografistka, przemawiała najsilniej. W swojej książce Hanna Kirchner na nowo wpa­ truje się w osobę, której inność ją interesuje. A może pod jej pociągającym pretekstem wpatruje się przede wszystkim w tajemnicę sztuki - czegoś nie do końca zrozumiałego, nieprzydatnego i jednocześnie olśniewa­ jącego. Widzi, jak burzy ona życie i w pewnej mierze je wynagradza, jak zagarnia w nim wszystkie siły. Jak, po­ pychając człowieka w górę, w tym życiu jest naczelna. Wniebowzięcie 157 �