https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/31b01753afa483112d200c1daa645687.pdf bcd113e4321cab60b00985ea4ca985bc Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2435 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1993 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2261 Title A name given to the resource Wspomnienie o profesor Annie Kutrzebie-Pojnarowej / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1993 t.47 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1993 t.47 z.2, s.78 Creator An entity primarily responsible for making the resource Benedyktowicz, Zbigniew Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Wspomnienie o profesor Annie Kutrzebie-Pojnarowej Zbigniew Benedyktowicz 29 kwietnia 1993 roku zmarła w Warszawie w wieku 80 lat Profesor Anna Kutrzeba-Pojnarowa. Pogrzeb odbył się 6 maja na Cmentarzu Powązkowskim, gdzie do rodzinnego grobu, na miejsce Jej wiecznego spoczynku odprowadzili Ją Jej najbliżsi: mąż, przyjaciele, współpracownicy, uczniowie. Nie mogłem być na pogrzebie. Byłem wówczas w Krakowie. Tym bardziej odczuwam potrzebę napisania tych kilku słów wspomnienia, które, chociaż wiem, że jak zawsze w takim przypadku, gdy odchodzi od nas ktoś niezwykły, na swój sposób jedyny i niepowtarzalny, muszą okazać się bezradne, niewystarczające. Niewystarczające zwłaszcza wobec świa­ domości jak wiele swymi studiami, swą pracą, postawą, obecnością wniosła Profesor Anna Kutrzeba-Pojnarowa nie tylko do historii etnografii, ale także jak bardzo obdarowała nasze środowisko. O tych Jej zasługach, dorobku nauko­ wym, osiągnięciach pisano w poświęconym i zadedykowa­ nym Jej numerze „Etnografii Polskiej" w 1991 (t. X X X V , z. 2), zawierającym bibliografię Jej prac, a wcześniej, w grudniu 1988 mówiono na specjalnym spotkaniu z Jej uczniami w Sali Senatu Uniwersytetu Warszawskiego, zorganizowanym dla uczczenia 60-lecia jej pracy naukowej i 75 rocznicy Jej urodzin. Chociaż nie należałem do najbliżej współpracujących z Nią uczniów - a tych, wartościowych, miała do końca swej pracy i życia wielu - zawsze czułem się i będę czuć się Jej dłużnikiem. Bo to właśnie dzięki Niej zostałem w ogóle etnografem. Jej zawdzięczam moją przygodę z etnografią. Profesor Kutrzebę-Pojnarową poznałem w 1968 roku podczas egzaminów wstępnych na etnografię. Egzamin poszedł mi kiepsko. Konkurencja była silna - dziesięciu kandydatów na jedno miejsce, przyjmowano 10 osób. Znalazem się na jedenastym. Sytuacja wyglądała beznadziejnie. Pogodziłem się już z tym. Zacząłem przygotowywać się do egzaminu na jedyny wtedy czynny wydział filozoficzny, na A T K . Wkuwałem logikę, rachunek zdań, zaczytywałem podręcznik Tatarkiewicza. I wtedy ten telefon - dzwoniła Pani Profesor, namawiała, żeby nie rezygnować, żeby nie tracić roku, uczestniczyć jako wolny słuchacz w nadchodzą­ cym roku akademickim. W końcu przyjęto większą liczbę osób, także z niższych miejsc, więc i mnie. Ale gdyby nie ten telefon, i ta zachęta... Myślę, że podobnych słów zachęty, pomocnie podanej dłoni przez Panią Profesor, podczas studiów, obcowania i pracy z nią doświadczyło wiele osób. I , że wiele podobnych wyznań zapisała w etnograficznych sercach, umysłach i pa­ mięci osób, które miały szczęście ją spotkać. Była Wielkim Dyskretnym Pedagogiem. Ofiarowała nie tylko swą wiedzę, ale potrafiła obdarować nas samych sobą. Nie zabiegała o uznanie, o poklask, o liczbę uczniów, sami garnęli się do niej, wiedząc, że jest prawym Dobrym (ale i wymagającym) Człowiekiem. Że potrafi wydobyć z ich pracy i z nich to, co najlepsze. Myślę, że sekret tej Jej pedagogicznej siły zapisany jest w artykule, jaki ofiarowała nam do „Polskiej Sztuki Ludowej" na 40-lecie naszego pisma, w artykule, w którym wracała do początków swojej etnograficznej pracy: „Pochylam się nad przeszłością. Leżą przede mną dwa niewielkie notatniki z kolorowymi rysunkami blisko 50 przydrożnych kapliczek, krzyży i figur z piaskowca. Wyko­ nane zostały w latach 1927 i 1928 przeze mnie jako czternas­ to- i piętnastoletnią uczennicę krakowskiego gimnazjum im. 78 Królowej Wandy w czasie wakacji letnich we wsi Zawoi, leżącej w paśmie Magurskim Beskidu Zachodniego, na południe od Makowa Podhalańskiego, w leju źródłowym rzeki Skawicy, u stóp Babiej Góry. Notatniki te, w których oprócz kapliczek znalazły się również rysowane przeze mnie widoki Babiej Góry i Zawoi, skłaniają do reflekcji i budzą wspomnienia związane z moim i wielu innych etnagrafów mego pokolenia pierwszym zetknięciem się ze wsią jako przedmiotem obserwacji, przemyśleń i opisu etnograficz­ nego. Kierują myśli ku tym, już nie żyjącym, wychowawcom - nauczycielom z lat dwudziestych i trzydziestych, którzy zadbali o to, aby nam młodym, niekiedy bardzo młodym, przekazać młodopolskie idee szacunku dla chłopów, tej podstawowej przez setki lat substancji narodu i sprawiedliwą ocenę ich kultury." Sekret, o którym mowa polegał na tym, że oddawała nam to, czego doświadczyła od swych nauczycieli. Jej wykłady z historii etnografii i etnografii Polski od­ znaczały się nie tylko rzetelną wiedzą i znakomitą erudycją, ale nasycone były licznymi osobistymi dygresjami. Historię dyscypliny, sylwetki uczonych, omawiane problemy badaw­ cze znała doskonale nie z książek, lektur, „z drugiej ręki", ale niejako z autopsji. Były one częścią jej bogatego, długiego i spełnionego naukowego życia. Pamiętam z jaką radością (nazywała to darem) mówiła o wydaniu przez małe lokalne wydawnictwo ostatniej swojej książki, monografii rodzinnej wsi swego męża, owoc wieloletnich nie tylko i nie tyle badań i obserwacji, co r e f l e k s j i u c z e s t n i c z ą c e j (Trześniów. Tradycyjna kultura chłopska i kierunki przemian. Refleksja etnografa. Brzozów 1988). Była osobą otwierającą drzwi. To na Jej seminariach (jeszcze w Katedrze na Hożej) omawiano i wprowadzano do kanonu lektur antropologicznych ówczesne wydawnicze „nowinki" - religioznawczo-kulturowe prace Carla Gus­ tawa Junga, prace Mircei Eliade'go, a także powstawało pierwsze, idące tymi tropami, odwołujące się do pojęć archetypu, pleromy, sacrum studium Mariusza Wieczorkow­ skiego o „środku świata" w Oporowie. Zaś na seminariach w kierowanym przez nią przez wiele lat Zakładzie IHK.M PAN, tamże na strychu na Hożej, uczestniczyć można było już nie w referacie a wręcz w spektaklu dźwięku i obrazu Jacka Olędzkiego, słuchać beczenia baranów i wieczornych odgłosów mongolskiego stepu zarejestrowanych i przywie­ zionych z badań ekspedycji mongolskiej. �Chociaż wierna swoim nauczycielom i mistrzom i przywią­ zana do historyczno-socjologicznej tradycji badań kultury, a także do problematyki przemian, nie była żadnym doktrynerem naukowym, ani, nie daj Boże, dogmatyczną wy­ zna wczy nią w nauce jedynie słusznej drogi. Była przeświadczona, że: „Dla różnych kierunków i pro­ gramów badań etnografia może mieć różne oblicza. I chyba to właśnie stanowi między innymi ojej nieodpartym czarze." - pisała w odpowiedzi na ankietę naszego pisma. I jeszcze jedno wspomnienie. - Uczestniczyła w pracach Rad Naukowych, Muzeów, Towarzystw Naukowych i Re­ gionalnych Ośrodków Badań, ale także i w pracach wielu międzynarodowych konferencji i spotkań etnograficznych. Pamiętam jak wróciła w 1973 r. z USA, ze światowego Kongresu Nauk Antropologicznych, którego była Wice­ prezydentem. Pamiętam, jak na pierwszych po powrocie zajęciach opowiadała nie tylko o programie konferencji, ale 0 wielu drobnych zdarzeniach, swoich obserwacjach i do­ znaniach tamtej kultury, (było i o spotkaniu z Margaret Mead i z uczniami Józefa Obrębskiego). Na stole rósł stos wydawnictw, folderów, streszczeń referatów, zdjęć. Co jakiś czas (a było to przecież w okresie zaledwie półuchylanych granic) powracał tak zrozumiały dla wszystkich wtedy jakby refren, przez Nią wypowiadany: „Ja sama już czasami nie wierzę, że tam byłam." W pewnym momencie Pani Profesor sięgnęła do torby i na stos wydawnictw pofrunął rój jesien­ nych liści, pozbieranych na uniwersyteckim campusie, żebyś­ my mogli bliżej dotknąć „tamtego świata"... W przywołanej już odpowiedzi na ankietę pisała: „Dla mnie osobiście etnografia była przede wszystkim wielką przygodą i spotkaniem z życiem, z jego bogactwem 1 zróżnicowaniem kulturowym, odkrywanym w terenie, objaśnianym przez studia i literaturę, podsuwaniem zagadek do wytłumaczenia, poszukiwaniem cudzych i własnego klu­ cza do zrozumienia tajników kultury. Zawdzięczam jej wiele w stosunku do tego, co mogłam dać jej w zamian." Jakże liczni mogliby powtórzyć to ostatnie zdanie w od­ niesieniu do Pani Profesor Anny Kutrzeby-Pojnarowej: „Zawdzięczaliśmy jej wiele w stosunku do tego, co mogliś­ my dać Jej w zamian." ODESZLI Prof. G E R T R U D A W E I N H O L D , znana była w Polsce wielu twórcom, działaczom i miłośnikom kultury ludowej. Mimo podeszłego wieku jeździła po Europie i Ameryce, docierała do wsi, zwłaszcza w Polsce, z którą szczególnie czuła się związana. Zorganizowała w Ber­ linie wiele wystaw, niemal zawsze włączając w nie duży zestaw prac naszych twórców ludowych. Zmarła 3.11.1992 r. w wieku 94 lat, do końca aktywna. My, którzy mieliśmy możność współdziałać z nią zachowamy w pamięci postać drobnej, uśmiechniętej, mądrej staruszki, zakochanej w sztuce ludowej. Była jak dobra wróżka z dziewiętnas­ towiecznych bajek. Dr. hab. J A N B U J A K (1931-1991), adiunkt w Katedrze Etno­ grafii UJ. Zmarł w Krakowie 23.09.1991 r. w wieku lat 60. Etnograf, autor prac z zakresu rzemiosła ludowego, m.in. o zabawkach; organizator badań nad reliktami kultury żydowskiej. Zmarł w 1993 г., w Krakowie. Mógł zrobić jeszcze wiele, nie zdążył. Zostawił po sobie wdzięczną pamięć tych, którzy się z nim zetknęli. Prof, dr hab. A N N A Z A M B R Z Y C K A - S T E C Z K O W S K A , ur. 22.07.1931 r. w Wilnie, zmarła w Krakowie 4.05.1993 r. W latach 1980-87 kierowała Katedrą etnologii U J . Członek Komitetu Nauk Etnologicznych P A N i wielu innych stowarzyszeń polskich oraz między­ narodowych. Organizator badań etnograficznych, autorka książek i ar­ tykułów z zakresu kultury Polski i Europy Środkowej, redaktor licznych Publikacji naukowych. Wychowawca i rzetelny przyjaciel młodzieży. Człowiek prawy, mądry i szlachetny. A.J. NOTA O A U T O R A C H H A N N A B A L T Y N - polonistka, krytyk teatralny i telewizyjny, dziennikarka, T A M A S A B U R O B A N D O - japoński aktor teatru kabuki. E U G E N I O B A R B A - twórca o ś r o d k a teatralnego w Holstebro (Dania), Odin Teatret. W s p ó ł p r a c o w a ł z Jerzym Grotowskim A D A M B A R T O S Z - etnograf, dyrektor Muzeum w Tarnowie, autor wystaw i artykułów d o t y c z ą c y c h kultury Ż y d ó w polskich i Cyganów. Z B I G N I E W B E N E D Y K T O W I C Z - doktor, antropolog kultury, etnograf, kierownik Pracowni Filmu w Instytucie Sztuki P A N . Redaktor „ K o n t e k s t ó w " . J A N B E R D Y S Z A K - artysta-plastyk. Uprawia malarstwo, rzeź­ bę, grafikę, scenografię oraz działania efemeryczne, parateatral­ ne. Jest profesorem w P W S S P w Poznaniu. A N D R Z E J B I E Ń K O W S K I - profesor, kierownik Katedry w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Jego pasją jest muzyka wiejskich m u z y k a n t ó w . Zbieracz i dokumentalista. J A N U S Z B Y S Z E W S K I - Studia teatralno-polonistyczne na U W . Publicysta, pedagog, zajmuje się od 1979 r. edukacją plastyczną dzieci i młodzieży. Autor programu telewizyjnego „ C z y m skorupka za m ł o d u . . . " , projektów: „ M o j a książka" (m.in. pokazany w U S A , Japonii, Danii), „ S z t u k a akcji dla/z dzie­ ćmi", w którym wzięło udział ponad 100 artystów z dwudziestu kilku krajów. Organizator wystaw, warsztatów twórczych. Członek International Society for Education Trough Arts. Kieruje działem animacji plastycznych w Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie. M A R C I N G I Ż Y C K I - historyk sztuki, krytyk, członek sekcji polskiej A I C A , autor wielu t e k s t ó w o współczesnej sztuce, filmie i teatrze, o nowych zjawiskach w kulturze artystycznej. Od 5 lat w y k ł a d o w c a w Rhode Island School of Design (Providence, U S A ) A L E K S A N D E R J A C K O W S K I - socjolog kultury, krytyk, reda­ ktor „ K o n t e k s t ó w " , autor wielu prac z dziedziny sztuki, zwłaszcza ludowej. M A R C I N J A R N U S Z K I E W I C Z - scenograf, reżyser, adiunkt na wydziale scenografii warszawskiej A S P . Wraz z Romanem W o ź n i a k i e m stworzył dwa wybitne przedstawienia: „Sceny Pasyjne" oraz „ P a t m o s " . LESZEK K O L A N K I E W I C Z - doktor, antropolog kultury, adiunkt w warszawskiej P W S T oraz w Katedrze Kultury Polskiej U W . Autor wielu tekstów z zakresu antropologii teatru, publikowanych w „ D i a l o g u " , a także w „ K o n t e k s t a c h " , książki Święty Arthaud ( P I W ) , wydawca prac Junga. J A N O K O Ń - polonista, pracownik Instytutu Filologii Polskiej W S P w Krakowie. Z B I G N I E W R A S Z E W S K I - (1925-1992) - historyk teatru, pro­ fesor w Instytucie Sztuki P A N , redaktor „ P a m i ę t n i k a Teatral­ nego", w y k ł a d o w c a w P W S T w Warszawie. Ostatnio ukazały się Jego Teatr w świecie widowisk. Dziewięćdziesiąt listów o naturze teatru (Warszawa 1991) i Raptularz 1967/1968 (War­ szawa 1993). A N D R Z E J W A J D A - reżyser filmowy, teatralny i telewizyjny J O A N N A W A L A S Z E K - teatrolog, w y k ł a d o w c a na U J , autorka monografii o Konradzie Swinarskim ( P I W ) . H A L I N A W A Ł A S Z E W S K A - absolwentka P W S T w Warszawie, logopeda, prowadziła wraz z H . M a c h u l s k ą ognisko teatralne w Teatrze Ochota, ośrodek kultury mowy. Instruktor teatralny w Centrum Animacji Kultury, organizator sesji, kursów i warsz­ tatów teatralnych. KRYSTYNA ZACHWATOWICZ - scenografka, aktorka 79 �