https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/583e9ac16e397a71c53bf4ce47abf03a.pdf d6eaabc53cd38387ef2ae2d46f28895e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4676 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Subject The topic of the resource twórcy ludowi rzeźba ludowa Wrona, Józef - rzeźbiarz ludowy Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4342 Title A name given to the resource Józef Wrona - rzeźbiarz ludowy z Tokarni / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1971 t.25 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1971 t.25, z.2; s.99-102 Creator An entity primarily responsible for making the resource Furdyna, Józef Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Józef П. 1. Chrystus Wrona: na drewno osiołku, polichr. Józef Furdyna JÓZEF Józef WRONA 1943 r . w W r o n a u r o d z i ł się w - RZEŹBIARZ Tokami koło Myślenic. M i e s z k a t a m stale, pomagając r o d z i c o m w nie­ LUDOWY Nad rzeźbą Chrystusa Z TOKARNI bardzo się p o d o b n o t a k odrobiłem, i spełniając r ó w n o c z e ś n i e funkcje zdjąć kościelnego. Skończył 7 k l a s szkoły p o d s t a w o w e j i odbył z jednego pnia, podobnie w i e l k i m gospodarstwie już służbę i wojskową. W szkole, j a k m ó w i , b a r d z o lubił malować, n a t o m i a s t n i g d y n i e sądził, że m ó g ł b y r a c h 'do rzeźbienia figurek." niej, nie myślałem Zainteresowania zupełnie r z e ź b i ć : „ o żadnych a głównie te przyszły niespodziewanie. „Tak w zamia­ o struganiu kilka l a t póź­ podobała mi k u p i o n a w z i m i e zeszłego r o k u (1968) w Z a k o p a n e m wa jelenia, że postanowiłem odrobić s a m taką Wrona nabrał jednak chęci do ciółka drewnianego, bione i pomalowane cał go d o d a l s z e j naturalnej Temat wokół którego wyrzeź­ p r a c y . Następną rzeźbą była wielkości f i g u r a C h r y s t u s a j a d ą c e g o n a osiołku ten, niespotykany w poustawiał koś­ n a zielono świerki. Proboszcz zachę­ w tradycyjnej w e j , został p r z e z W r o n ę p o d p a t r z o n y dowym zado­ rzeźbienia i wkrótce p o t e m wykonał mały m o d e l miejscowego Krakowie (Kamienica w inne elementy chromii ( i l . 1). jest ona w dwie ją w „Postać potrzebie drewnie lipowym j a k t u ł ó w osła, k t ó r e g o anatomiczne dominują namęczył. można są w m o n t o w a n e . zasadnicze barwy: nogi W poli­ biel szaty C h r y s t u s a i szarość osła. F i g u r a u s t a w i o n a j e s t n a w ó z k u przystosowanym nych w do ciągnięcia w czasie p r o c e s j i Niedzielę Palmową się monumentalność gło­ samą". P o t e j próbie, z k t ó r e j n i e b y ł w p r a w d z i e w pełni wolony, się z osła". W y k o n a n a żeby Po i wówczas t e j rzeźby w i jej wymowa u p o r a n i u się z tą największą w odbywa­ pełni ujawnia kultowa. dotychczasowej p r a k t y c e pracą rzeźbiarską, a u t o r j e j , m o ż e d l a o d p r ę ż e ­ nia, wykonał k i l k a f i g u r e k k i l k u c e n t y m e t r o w e j wysoko­ ści. Są osiołku, to: Chrystus Modlitwa w w Frasobliwy, na O g r ó j c u , C h r z e s t C h r y s t u s a p r z e z św. J a n a J o r d a n i e ( i l . 2) — w s z y s t k i e Żołnierz powracający wym Chrystus polichromowane — z niewoli niemieckiej — w oraz suro­ d r e w n i e . Z t e g o o k r e s u p o c h o d z i też z d o b i o n a m o ­ t y w e m w i n o g r o n i liści s z a f k a , mieszcząca duży, stojący rzeźbie ludo­ zegar. P r ó c z w s p o m n i a n e j , b a r d z o m a ł e j r z e ź b y C h r y s t u ­ Muzeum Naro­ sa F r a s o b l i w e g o , Szołayskich). r e p l i k i tego nieco p ó ź n i e j zostały w y k o n a n e t e m a t u . Jest i c h k i l k a , o wysokości dalsze prze- 99 ��4 5 ciętnie ок. 20 c m . N i e k t ó r e — re — pozostawione rzeźb autor w zdradza „realnych". Chrzest polichromowane, surowym drewnie. W upodobanie do t w o r z e n i a Chrystusa odbywa się w z wodą imitowaną l u s t e r k i e m , M o d l i t w a w miejsce w otoczeniu drzew, niektó­ grupie tych co daje sytuacji zbiorniku Ogrójcu urozmaicenie ma środ­ ków, swobodę rozwiązań z j e d n e j strony, a z drugiej ujawnia dążenie prawdziwości walorów c z y s t o rzeźbiarskich, co dało się z a u w a ż y ć do m a k s y m a l n e j — kosztem już stawiającej kiej. na żołnierza powracającego Żołnierz siedzi p o d p n i e m kolanie i podtrzymującą podniszczony cach głowę. na nogach, siedzi Skojarzenie rza polskiego pozie wyrażającej mającej mającej starannie i wiejskich głównie zilustrowanie na tle przykładowego się t a k d a l e k o , że f i g u r k i Chrzest w dawnych starego domu, zajęć posunął zaczął ubierać. J o r d a n i e jest kompozycją runkiem imitującym ekspozycji w owalnym z b i o r n i k u , sięgając głową Polskich do niej oraz świętych, w y k o n a n a złożoną z C h r y s t u s a i św. J a n a . C h r y s t u s s t o i n a l u s t r z e wodę autor jest wyjątkowo proboszcza, kościoła ta, po­ bardzo przywiązany. duży cykl świeckich. i niejako pod kie­ przeznaczona ( i l . 3). Figury do być dolną umieszczone brze­ Pomysł jest niewątpliwie c i e k a w y , n i e m n i e j j e d n a k rzeź­ w zbiornika w lewej jest w z nieco wodą długą, przylegającą k i m i rękawami. ciwieństwie Twarz postawie i naczyniem w prawej F a k t u r a szaty obfity krzyżem b i a r z został t u p o d d a n y p e w n e m u , choć Odziany naciskowi, do ciała szatę z b a r d z o imituje do C h r y s t u s a , postać św. pokrywa z ręce. pochylonej zarost włosie. W Jana pomalowany krępa. na czarno, d r e w n i e , lecz w podobnie jest modelo­ glinie. M a ­ Wrona wykonał stało m u jeszcze mniej więcej Jacek, Kazimierz, wiga, Andrzej bek, J a n Sankander słonięte części ciała z niemal rzeźbiarza uwłosieniem. z Tokarni ujawnia się n a j l e p i e j w m a ł e j , k i l k u c e n t y m e t r o w e j rzeźbie przed­ a kilka Wszystkie jak — pozo­ rzeźby są o k . 70 c m , Stanisław b p . , J a d w i g a , Salomeą, A n d r z e j c i e m n y m b r ą z e m szat J a n a , a j a s n e czarnym wymiaru W s z y s t k i e — oprócz św. Stanisława K o s t k i — są stojące, stuje z bardzo prac 18 f i g u r wysokości a m i a n o w i c i e : św. św. W o j c i e c h , j e s t p o l i c h r o m o w a n a : b i e l szat C h r y s t u s a s i l n i e k o n t r a ­ klimat niezamierzonemu tematu, dotychczas jednakowej oraz Liryczny wyborze d o skończenia. teriał n i e m a n i e m a l ż a d n e g o w p ł y w u n a fakturę. R z e ź b a od­ w drzewach. też i f o r m y . prze­ jest g ł o w a wciśnięta j e s t w r a m i o n a . B r y ł a r z e ź b y , jak w e wszystkich innych pracach Wrony, w a n a miękko, j a k b y nie w krót­ zarówno na jest mają do rąk św. J a n a . Górną ozęść ciała m a obnażoną, gu" kapliczkach zawieszonych Seria okrywa m a l o w a n a biało s z a t a . Chrzczący s t o i „na w rzeźb na zamówienie miejscowego wokół kilka eks­ żołnie­ jest W o s t a t n i m o k r e s i e Józef W r o n a w y k o n a ł Świętych dwupostaciową, los p o k a m p a n i i wrześniowej. Rzeźba zostawiona w drewnie s u r o w y m , modelowana celu zmęczenie, potęguje ilustrować w s c e n k a c h z w i ą z a n y c h z makietą d o m u . A u t o r t e j p r a c y na w onu­ Frasobliwego. może niezamierzone, rzeźby wspartą ubrany n a głowie, a w układ p o s t a c i C h r y s t u s a t o , być i wymowę w niemiec­ z ręką Żołnierz m u n d u r w rogatywce a przypominającej presję z niewoli drzewa błogosławieni — Czesław, Bobola, Szymon Jan Kanty z Lipnicy, Jad­ Żurawek, J a n z D u k l i , W i n c e n t y ( i l . 6), J a k u b S t r z e m i ę d o k ( i l . 4). P o d s t a w o w y m Kadłu­ ( i l . 5), S a - źródłem i k o n o g r a f i c z n y m , k t ó ­ r y m p o s ł u g i w a ł się W r o n a p r z y r z e ź b i e n i u w y m i e n i o n y c h świętych, są ilustracje zamieszczone w książeczce ks. 101 �S t . Ł. Zawsze żywi, w y d a n e j w K r a k o w i e w 1931 г., o r a z ustne i n s t r u k c j e zamawiającego. a C y k l świętych p o l s k i c h z d r a d z a tendencję tyzowania i monnmentalizowania formy, do s y n t e ­ jednak założe­ i efekty wprawa uznanie sta — „było czasu d a n t y c z n i e szczegółach i b a r d z o stawieni". Twarze świętych i zastygłe, p o s t a w a mane przez są i gesty powierzch­ jednakowo dostojne skonwencjonalizowane. postaci wieni, w p r o w a d z a gest b a r d z i e j d y n a m i c z n y , co j e d n a k n i e j e s t dencję ujęcia. Czasem w s t a n i e przełamać m a r t w o t y postaci. Z k l a s y c z n y c h rzeźby ludowej pozostaje hieratyzowanie tu frontalność, postaci, charakterystyczne zdecydowanie zamówienia, Wrona powym, w kręgu proporcje pomiędzy a s a k r a l n y m i byłyby stroju. pracuje wyłącznie w przygotowanym zdecyduje się szczegóły, a następnie z a z n a c z a proporcje. oczami na temat, Mówi o n , że t e n wzór, p o t e m uchwycić te ustala wyrównane. i zwłaszcza l i ­ wysuszonym. wielkość rzeźby na klocku „najważniejsze proporcje, świętych podstawowe jest pozycje, jej uchwycić całą długość, to w e wszystkich k i e r u n k a c h " . Podsta­ które — prawdopodobnie podobne z pod wpływem „upiększenia" z a s u g e r o w a l i Bogdanówka, Józefowi Chcąc n a j o g ó l n i e j ten­ szatach nie­ należałoby doradców, też rzeźbia­ o d T o k a r n i położonej w s i Słoninie. scharakteryzować że Wrony, jest nierówny, a indywidualność a u t o r a jeszcze n i e j e s t wy­ r a ź n i e ukształtowana. Z b y t duże rozpiętości w sposobie f o r m o w a n i a b r y ł y i łatwość u l e g a n i a w p ł y w o m świadczą niedojrzałości i c h poziom prace artystyczny o pewnej podkreślić, twórczej. C y k l świętych r e p r e z e n t u j e równo o d s t r o n y f o r m a l n e j nego. I c h treść p r a c e m a ł o dojrzałe j a k t e ż ładunku działa n a z a s a d z i e czysto z n a r z u c o n y m , rzemieślniczym cyklu. Dowodem umownej, po­ podejściem znużenia t a k ustawioną po r a z d o k o n y w a n y w k i e r a : „od r a z u idę do tego, b y wyciosać najwięcej w rzeźb reprezentujących w do powrót raz do prawdziwy charakter łości s i e k i e r ą " . P r z y o b r ó b c e s z c z e g ó ł o w e j k o r z y s t a z n o ­ twórczości W r o n y . Są t o f i g u r k a F r a s o b l i w e g o , Chrystusa ża i „ d u t k a " a do o s t a t e c z n e g o w y g ł a d z a n i a jadącego powierzchni — z o s t r y c h k a w a ł k ó w szkła i p a p i e r u ściernego. Z właściwymi p r o p o r c j a m i i w y p r a c o w a n i e m rych szczegółów rzeźbiarz ności: „ m y ś l a ł e m " — zwierza n i c zrobić, a n a j g o r z e j głowa n i e trzymała gdy jest ochota, miał początkowo się — było* z r ę k a m i się, a l e t e r a z to idzie już duże niektó­ znalazł, z o s t a n i e Józef trud­ bo ta trochę l e p i e j , nie tak trudno". tematy puszczać, że i m p a s , w „że n i e d a m r a d y i szyjami, n a ośle i bo Wzrastająca Wrona świeckie, co pozwala którym się początkowo korzystnie jest swej przy­ rzeźbiarz przełamany. p a s j i rzeźbienia bardzo od­ d a n y . J e g o m ł o d y w i e k p o z w a l a r o k o w a ć , że d a l s z e p r a ­ ce będą u z e w n ę t r z n i a ć w sposób b a r d z i e j p e ł n y jego dojrzewanie plastyczne wość. Józef W r o n a : I I . 7. F r a g m e n t m o d e l u t r a d y c y j n e j chałupy Fot. ogół związku realizacji pracą j e s t trakcie jej przebiegu na za­ emocjonal­ p r z e z r o d z a j k u l t o w e g o s y m b o l u , co p o z o s t a j e w o w y m narzędziem obróbki wstępnej jest d l a Kiego sie­ ca­ miesza rzowi l u d o w e m u z niedaleko Gdy i jajowe, Prace z ostatniego barwnym czego konkretnego drewnie, wcześniej spoiwo którzy prac w nim do cykl mała lokalnych, a w bez­ zainteresowaniami bez kolorów czer­ ma o k r e s u p o k r y t e są l a k i e r e m religijnym, go pominąć, j a k o r e z u l t a t dominujących: mentem. są atrybu­ tematyczny się w s p o m n i a n y żywe, przy sto­ zawsze uroczystego przyczynia polskich. Gdyby świeckimi się suro­ zesta­ pig­ Józefa " W r o n y p o z w a l a s t w i e r d z i ć , ż e p r z e w a ż a j ą mieszczące Wrona w drewnie p o l i c h r o m i i stosuje z i e l e n i , brązie, b i e l i i c z e r n i . R z e ź b i a r z do s t o s o w a n i a s'trate odpowiednim p i e c z o ł o w i c i e . D o t y c z y t o zwłaszcza f a ł d ó w szat, tematy bardzo i do m n i e n a ­ suje wypracowane zakres barwne o bałagan n i e są o s t r o osób b o s k i c h i ś w i ę t y c h —• u m o w n y c h , z a c h o w u j ą c cięż­ Rzut o k a na dotychczasowy do m a l z a w s z e pełne natężenie b a r w i k a . D o m a l o w a n i a skłonność do s y m e t r i i . R z e ź b y odznaczają się bryłą t ó w świętości, e l e m e n t ó w siebie, do podnietą cech oraz wygładzonej. Realia się schematyzm, proporcje ką o p o w i e r z c h n i zaufanie staje gwałtu inne polichromuje. W wienia takiego d o m u dużo Niektóre rzeźby pozostawia wym, bardziej banalność a t r y b u t y jeszcze Trzy­ w do dłubania, ale t e r a z rzeźbiarz potęgują niektóre wygładzonej poważne, wzmagają otoczenia d a l s z y c h w y s i ł k ó w . „Z p o c z ą t k u " — p o w i a d a m ł o d y a r t y ­ n i e t o rozprasza się w n i e i s t o t n y c h , a t r a k t o w a n y c h p e ­ ni. pracy najbliższego autor j a k też artystyczną zarówno wrażli­ �