https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/79ad20e14438c53a50ea6bd53e755dd7.pdf b66612e6586293131ba266d74dffc5e1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4977 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1967 Subject The topic of the resource sztuka ludowa - teoria Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4616 Title A name given to the resource Zakres pojęcia sztuki ludowej/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1967 t.21 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1967 t.21 z.4; s.217 Creator An entity primarily responsible for making the resource Piwocki, Ksawery Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text wiekiem X V I k u l t u r a b y ł a bardziej jednolita niż od tego czasu, gdyż rodziła się silna i o d r ę b n a k u l t u r a w a r s t w tzw. w y ż s z y c h . Jej n i e w ą t p l i w ą b a z ą b y ł a u m i e ­ j ę t n o ś ć czytania. A l e i podziały klasowe, chociaż istot­ ne, nie b y ł y w p e ł n i miarodajne. K a ż d y szlachcic (poza n i e k t ó r y m i zagonowymi) czytał, ale czytać u m i e l i i kupcy m a ł o m i a s t e c z k o w i , i majstrzy bardziej „ u c z o n y c h za­ w o d ó w ' , i ich czeladnicy. Np. przed p i e r w s z ą w o j n ą ś w i a t o w ą na U k r a i n i e wszyscy cieśle wiejscy i ich cze­ ladnicy, z e w n ę t r z n i e nie r ó ż n i ą c y się od chłopów, umieli czytać i p i s a ć , choć ogół w i e j s k i był analfabetyczny. Czy w i ę c sztuka •— t w ó r tych cieśli •— b y ł a s z t u k ą r z e m i e ś l ­ niczą czy „ l u d o w ą " ? B y ł a inna niż cieśli miejskich i inna w konstrukcjach niż uczono s t u d e n t ó w politech­ nik. W ł a ś n i e inna... Sprawa w i ę c ze s z t u k ą l u d o w ą jest bardzo skomplikowana, jeśli w e ź m i e m y np. pod u w a g ę , że cieśle ci b u d o w a l i nie t y l k o chaty, ale t a k ż e cerkwie, czy kościoły, nie t y l k o lamusy dworskie, ale i same dwory. Cóż, trzeba znów p o r ó w n y w a ć konkretne f a k t y artystyczne p o w s t a ł e w t y m samym czasie. Levy Strauss twierdzi, że r o z w ó j k u l t u r y powstaje z różnicy pozio­ m ó w s p o ł e c z n y c h i k u l t u r a l n y c h , i energia k u l t u r y rodzi się z tych p o z i o m ó w j a k w maszynach termody­ namicznych. J e d y n ą w i ę c m e t o d ą b a d a w c z ą wydaje m i się mierzenie tych poziomów, p o r ó w n y w a n i e ich. Do tego oczywiście w badaniach sztuki dochodzi jeszcze konieczność wydawania s ą d ó w w a r t o ś c i u j ą c y c h , k t ó r e nie są niczym i n n y m j a k p r ó b ą uczciwego dotarcia do w y m o w y , do ekspresji form, przekazanych nam przez k a ż d y ze wspomnianych p o z i o m ó w k u l t u r o w y c h . - KSAWERY PIWOCKI „Cywilizacja zachodnia staje się coraz bardziej zło­ żona, o b e j m u j ą c całą z a m i e s z k a ł ą Z i e m i ę , ale zdaje się u z e w n ę t r z n i a ć co raz też w y r a ź n i e j pewne rysy r ó ż ­ n i c u j ą c e , k t ó r e w i n n e i n t e r e s o w a ć antropologa. Jak długo p o s t ę p o w a n i e drugiego człowieka nie jest dla k a ż d e g o innego z u p e ł n i e "-przeźroczyste-", tak długo b ę d z i e m o ż n a b a d a ć te różnice. Jak długo sposób zachowania się, pracy pewnych ludzi b ę d ą problemami dla innych — pozostaje miejsce dla refleksji nad t y m i r ó ż n i c a m i , k t ó r e pod f o r m ą co raz to o d m i e n n ą b ę d ą t w o r z y ć r a c j ę b y t u dziedziny antropologii".* W wypowiedziach na temat k u l t u r y Mongolii zain­ t e r e s o w a ł o mnie bardzo stwierdzenie, że m i ę d z y pasterza­ m i i szlachtą tamtejszą istniała jedność kultury. Utwier­ dza m n i e to w przekonaniu, k t ó r e w y r a z i ł e m w polemice z drem Abramowiczem, że w p o c z ą t k a c h p a ń s t w a p o l ­ skiego nie i s t n i a ł a k u l t u r a ludowa, p o n i e w a ż w p r a k ­ tyce niemal nie i s t n i a ł a r ó ż n i c a p o z i o m ó w . Nie wszelkie z r ó ż n i c o w a n i a społeczne p o w o d u j ą z r ó ż n i c o w a n i a k u l ­ t u r y albo też p o w o d u j ą je nie we wszystkich jej ele­ mentach. M a t k a moja b y ł a z i e m i a n k ą z Podola i jako dziecku ś p i e w a ł a m i nie t y l k o ruskie k o ł y s a n k i i opo­ w i a d a ł a ruskie b a j k i (po prostu dlatego, że n a u c z y ł a się ich od swoich ruskich nianiek), ale p r z e k a z a ł a m i też wiele „ p r z e s t r ó g " t y p u magicznego, w k t ó r e na poły w i e r z y ł a . Taka mieszanka t r e ś c i k u l t u r o w y c h (nie i n t e ­ gracja, b y ł o b y to za d u ż e słowo) m i ę d z y w a r s t w ą zie­ m i a ń s k ą , c h ł o p s k ą i r ó ż n y m i w a r s t w a m i p o ś r e d n i m i od­ d z i a ł y w a ł a w i ę c na obie strony. P o j ę c i e „ G e s u n k e n e s Gut" nie ma dla m n i e w a l o r u jednokierunkowego: b a l ­ lady Mickiewicza to też swoisty „ G e s u n k e n e s Gut". Spra­ w ę k o m p l i k u j e tu oczywiście styl, forma tych p r z e n i k a j ą ­ cych i m i e s z a j ą c y c h się t r e ś c i . Pan p o w i e d z i a ł , że styl jest ideologią. Tak, bo forma stylowa niesie ze sobą t r e ś c i n i e z a l e ż n e od tematu m o t y w u p r z e j ę t e g o z. innej w a r s t w y k u l t u r o w e j . Są jednak przedmioty k u l t u r y , k t ó r y c h styl nie zmienia się m i m o f l u k t u a c j i m i ę d z y poszczególnych w a r s t w a m i . Np. medalik na szyję. Przed­ mioty tego t y p u gromadzimy w muzeach etnograficz­ nych, ale takie same m o ż e k u p i ć p o b o ż n a żona k a ż d e g o z nas i powiesić na szyi dziecka. Tutaj forma i t r e ś ć są tak ze sobą splecione, że nie odczuwa się już — poza bardzo reprezentacyjnymi okazjami — konieczności zmiany stylu, Tak samo ma się sprawa z nożem czy widelcem. Są to formy gotowe, k t ó r e b ę d ą p r a w d o p o ­ dobnie t r w a ł y w i e k i , bo kto i po co ma w y m y ś l a ć no­ w y nóż? W trakcie prac nad muzycznym r ę k o p i s e m znajdu­ j ą c y m się w Bibliotece J a g i e l l o ń s k i e j , sygnatura akce­ syjna 127/56, k t ó r y został o d k r y t y przed p a r u laty w o k ł a d c e unickiego m s z a ł u z 2.połowy X V I I w. noszącego I s t n i e j ą w i ę c formy c a ł k o w i c i e zintegrowane, ale ist­ nieją t a k ż e mocno i coraz mocniej r ó ż n i c u j ą c e się. Przed * Claude Marcheix et Edmond Marc, Vers une sation planetaire. Paris 1962, s. 119. JAN STĘSZEWSKI Po ekskursji do dalekiej M o n g o l i i p r o p o n u j ę p o w r ó t do Polski, ale ze z m i a n ą dziedziny sztuki z plastycznej na m u z y c z n ą . To, o czym zamierzam m ó w i ć , będzie o p i ­ saniem z u p e ł n i e niespodziewanej przygody naukowej, k t ó r a w y d a r z y ł a m i się pod koniec ubiegłego roku. Sądzę, że moje refleksje b ę d ą w o d ą na m ł y n k o l . Jac­ kowskiego, k t ó r e g o podejrzewam o b r z y d k i zamiar spro­ wokowania nas do otwartego przyznania się, że na te­ mat definicji sztuki ludowej niewiele, a w ł a ś c i w i e nic pewnego p o w i e d z i e ć nie potrafimy, i że pojęcie sztuki ludowej jest m o ż l i w e do zdefiniowania t y l k o d r o g ą arbitralnego wyznaczenia pola obserwacji. Co gorzej, wydaje się, że praktyczne stosowanie p i ę k n y c h teore­ tycznie definicji sztuki ludowej i k r y t e r i ó w w y r ó ż n i a ­ nia w y t w o r ó w , k t ó r e z a s ł u g u j ą na miano ludowej sztu­ k i , napotyka jeszcze w i ę k s z e t r u d n o ś c i . Przy okazji na­ w i ą ż ę do tej części wypowiedzi pani dr Sokclewicz, w k t ó r e j m ó w i ł a o zagadnieniu a u t o r y t e t ó w w nauce. civili­ 217 �