https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/85e7942de382ce22e17f9cdf767f0393.pdf 07d61fff1e9dfb025c9ea0758419cdb6 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1530 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1993 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1416 Title A name given to the resource Anna Zambrzycka-Steczkowska (1931-1993) / ETNOGRAFIA POLSKA 1993 t.37 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1993 t.37 z.1, s.181-186 Creator An entity primarily responsible for making the resource Szromba-Rysowa, Zofia Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text N E К R O L O G I „Etnografia Polska", t. XXXVII: 1993, z. 1 PL ISSN 0071-1861 Anna Zambrzyeka-Steczkowska (1931-1993) W dniu 4 maja 1993 r. zmarła w Krakowie prof, dr hab. Anna Zambrzy­ eka-Steczkowska. Odeszła od nas niespodziewanie, w pełni sił twórczych. Etnologia, której poświęciła całe swoje życie, była Jej największą pasją, pasją, którą potrafiła natchnąć wielu, i która zaowocowała bogatym i nie­ zwykle interesującym dorobkiem naukowym. Urodziła się 22 lipca 1931 r. w Wilnie, w rodzinie o tradycjach zesłańców syberyjskich, z których pochodziła Jej matka, z domu Starczewska, a którzy do I wojny światowej mieszkali w Tomsku. Okres ostatniej wojny spędziła we Lwowie. Po jej zakończeniu osiedliła się wraz z rodzicami we wsi Zagorzyce, w powiecie miechowskim, a następnie w Szczecinie, gdzie w 1949 r. zdała maturę. W 1950 r. rozpoczęła w Krakowie studia wyższe w b. Studium Historii Kultury Materialnej Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwer­ sytetu Jagiellońskiego, uzyskując w 1955 r. stopień magistra z zakresu etno­ grafii, na podstawie pracy pt. „Rzemiosło wiejskie na Podhalu", napisanej pod kierunkiem prof. Kazimierza Moszyńskiego. Jeszcze jako studentka, �182 NEKROLOGI w 1954 г., została zatrudniona w Zakładzie Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, gdzie powstały Jej pierwsze wnikliwe prace naukowe, w tym również praca doktorska pt. „Uwarunkowania pozycji społecznej rzemieślnika wiejskiego (na przy­ kładzie wybranych wsi kotliny nowotarskiej)". Na podstawie tej pracy, której promotorem był prof. Mieczysław Gładysz, a recenzentami - profeso­ rowie: Kazimiera Zawistowiez-Adamska i Władysław Kwaśniewicz, Rada Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w dniu 23 czerwca 1972 r. nadała Jej stopień doktora nauk humanistycznych. Po blisko dwudziestoletniej pracy w Polskiej Akademii Nauk 1 grudnia 1972 r. dr A. Zambrzycka została zatrudniona w Katedrze Etnografii Sło­ wian UJ, z którą współpracowała już wcześniej konsultując prace magi­ sterskie i prowadząc instruktaż terenowych praktyk studenckich. W dniu 26 czerwca 1981 r. uzyskała w Uniwersytecie Jagiellońskim stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych na podstawie pracy pt. „Zwyczajowe formy współżycia społecznego (Studium wsi Owsiszcze na Śląsku Opol­ skim)", której recenzentami byli profesorowie: Józef Burszta, Mieczysław Gładysz i Bronisława Kopczyńska-Jaworska. Pracę tę wyróżniono nagrodą I I I stopnia Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. We wrześniu 1981 r. Profesor Zambrzycka została powołana na stanowisko kierownika Katedry Etnografii Słowian UJ i funkcję tę pełniła do 1987 г., rezygnując z niej na własną prośbę z powodu złego stanu zdrowia. W dniu 1 czerwca 1991 г., na podstawie całości dorobku naukowego i dydaktycz­ nego została powołana przez Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego na sta­ nowisko profesora nadzwyczajnego, a 3 listopada 1992 r. otrzymała z rąk Prezydenta RP tytuł profesora nauk humanistycznych. W dniu 14 kwietnia 1993 r. Katedra Etnologii UJ wystąpiła z wnioskiem o nadanie Profesor Zambrzyckiej Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski. Karierę naukową Profesor Zambrzyckiej kształtowały wybitne osobisto­ ści polskiej etnologii, począwszy od prof. Kazimierza Moszyńskiego poprzez innych przedstawicieli tzw. krakowskiej szkoły etnograficznej, jak profe­ sorowie: Mieczysław Gładysz, Jadwiga Klimaszewska, Anna Kutrzeba-Pojnarowa oraz uczona wielkiej miary prof. Kazimiera Zawistowicz-Adamska z Łodzi. Dogłębne prace badawcze, konsekwentnie realizowane zamierzenia i wzorowy warsztat naukowy zaowocowały wypracowaniem własnego stylu pracy i podejścia do podejmowanej problematyki. Zawsze przywiązywała dużą wagę do poprawności metodologicznej badań tereno­ wych, które prowadziła w różnych regionach kraju, w tym również na niełatwym i wymagającym od badaczy dużej wiedzy i odpowiedzialności Śląsku Opolskim. Jeden z elementów wnikliwego podchodzenia do podej­ mowanych zagadnień stanowi wykorzystywanie we własnych badaniach taksonomicznej metody typologizacji zjawisk kulturowych. Prowadząc do­ głębne badania terenowe, najczęściej na podstawie opracowanych przez siebie kwestionariuszy i ankiet, umiała zjednywać sobie mieszkańców, a na- �NEKROLOGI 183 wiązane z nimi kontakty przeradzały się nieraz w długoletnie i szczere przyjaźnie. Umiała bowiem okazać wdzięczność swym informatorom za wspólnie podejmowany trud i ukazać wartość ich tradycji kulturowych. Początkowo podstawowym nurtem zainteresowań było rzemiosło wiej­ skie, które rozpatrywała m.in. z punktu widzenia jego miejsca w strukturze społecznej i gospodarczej wsi, pozycji rzemieślnika i jego oceny przez miesz­ kańców wsi na tle systemu wartości właściwego danemu układowi kulturo­ wemu. Tym rozważaniom poświęciła dwie książki: Rzemiosło we wsi roboť niczo-rolniczej. Na przykładzie wsi Owsiszcze w powiecie raciborskim (Opole 1971) oraz Rzemieślnik w społeczności rolników (Wrocław 1974; wyróżniona w konkursie im. W. Rzymowskiego) oraz liczne artykuły w jęz. polskim i obcym, a także referaty na konferencjach w kraju i za granicą. Drugim, również ważnym nurtem zainteresowań naukowych stały się zwyczajowe formy współżycia społecznego. W pracy swej, opartej również na własnych materiałach terenowych zebranych na Śląsku Opolskim, prze­ prowadziła wnikliwą analizę stosunków międzyludzkich i określiła rodzaje kręgów społecznych, w których realizowane były wzajemne kontakty pomię­ dzy mieszkańcami. Zwróciła m.in. uwagę na rolę sąsiedztwa, poczucie po­ krewieństwa między mieszkańcami wsi i jego społeczno-kulturowe kon­ sekwencje, współdziałanie gospodarcze i rozpowszechnioną w rolnictwie tradycyjną formę odrobku. Swoje rozważania, oparte nie tylko na wnikli­ wych badaniach empirycznych, lecz także na materiałach archiwalnych i bogatej literaturze przedmiotu, przedstawiła w dwóch monografiach: Odrobki jako forma współdziałania gospodarczego na wsi (Opole 1967), Zwyczajowe formy współżycia społecznego. Studium wsi Owsiszcze na Śląsku Opolskim (Kraków 1980) oraz kilku artykułach, z których: Próba za­ stosowania jednej z metod taksonomicznych w typologii zjawisk etnograficz­ nych (Prace Etnograficzne UJ, z. 7:1974) został wyróżniony I I nagrodą na Konkursie Asystentów UJ. Dalsze zainteresowania Profesor Zambrzycka skierowała na ważki pro­ blem kultury symbolicznej, związany z pojęciem daru. Swą koncepcję trak­ towania daru jako kategorii kultury, niewątpliwie pionierską w etnologii polskiej, rozwinęła w artykułach i wypowiedziach, jak пр.: Społeczna i kul­ turowa funkcja daru (Prace Etnograficzne UJ, z. 10:1977), O możliwości analizy wymiany darów (Prace Etnograficzne UJ, z. 18:1983), Pojęcie daru jako kategorii kultury (Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etno­ graficznego w Łodzi, Seria Etnograficzna, nr 28:1988/1991), Obrzędowa wymiana darów w kulturze ludowej (wspólnie z M . Maj, „Etnografia Polska", t. 28:1985, z. 1). Problematyką tą potrafiła zainteresować etnologów w Polsce i w innych ośrodkach uniwersyteckich (Belgrad, Bratysława, Lund, Praga, Zagrzeb), czego efektem była wydana pod redakcją naukową Profesor Zambrzyckiej praca zbiorowa: Kulturowa funkcja daru (Prace Etno­ graficzne UJ, z. 25:1988), jak też liczne referaty wygłaszane na między­ narodowych konferencjach w kraju i za granicą. �184 NEKROLOGI W tym ogólnym przeglądzie nie można pominąć prac z dziedziny me­ todologii i historii etnologii. Jedną z ostatnich opracowanych przez prof. Zambrzycka publikacji zbiorowych była wydana w jęz. angielskim praca: In Search of Paradigm (Kraków 1992), w której poza Wstępem {W po­ szukiwaniu paradygmatu) znajduje się Jej artykuł: Czas wspólnoty: dar z oka­ zji narodzin dziecka w tradycji ludowej. Wspólnie z prof. Leszkiem Dzięglem zredagowała zbiorową pracę pt. Problemy metodologiczne etnografii (Wro­ cław 1989). Profesor Zambrzycka wniosła też duży wkład w dziedzinę informacji naukowej. Brała bowiem udział w przygotowaniu do druku bibliografii kultury ludowej Karpat i Śląska, a w 1985 r. wydała Przegląd bibliografii etnograficznych. Jest równie autorką haseł: „rzemiosło wiejskie" oraz „współpraca gospodarcza", opracowywanych do tworzonego „tezaurusa" polskiej kultury ludowej. Niezwykle cenna i pionierska w skali etnologii polskiej była realizacja projektu polskiej Sekqi Badania Kultury Ludowej w Karpatach, powołania w 1983 r. w Katedrze Etnografii Słowian UJ banku danych o źródłach archiwalnych, odnoszących się do kultury ludowej Kar­ pat (zob. E. Duszeńko-Król, K. Heller: „Prokeš" - baza danych o źródłach archiwalnych dotyczących kultury ludowej Karpat Polskich, „Etnografia Pol­ ska", t. 32:1988, z. 2, s. 95-119). Fundusze na ten cel pochodziły począt­ kowo z Komitetu Nauk Etnologicznych PAN i Uniwersytetu Jagielloń­ skiego, następnie projekt „Prokes" został zatwierdzony przez Ministerstwo Edukacji Narodowej wraz z funduszami na jego realizację w 1991 г., co świadczy o docenieniu wagi tego przedsięwzięcia. Na uwagę zasługuje także nawiązana w 1988 r. współpraca z prof. Olgą Goldberg z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, mająca na celu przy­ gotowanie wspólnego opracowania na temat świadomości żydowskich tradyqji kulturowych u mieszkańców Wieliczki koło Krakowa. Do tego wydaw­ nictwa Profesor Zambrzycka przygotowała dwa artykuły: Mit początku oraz Ci, o których przekazano wspomnienia. Praca dydaktyczna w Uniwersytecie Jagiellońskim stanowiła ważny roz­ dział życia Profesor Zambrzyckiej. Pracę tę traktowała z dużą odpowiedzial­ nością i oddaniem. Niewątpliwie była ona Jej wielką pasją. Wymaga­ jąca, ale i wyrozumiała, oczekiwała od studentów zaangażowania umysło­ wego w pracę, inwencji, krytycyzmu i poprawności metodologicznej. Starała się, aby kierowane przez Nią prace magisterskie były dobrze udokumen­ towane, w miarę możności odkrywcze i interesujące, a z czasem inspirujące nawet do dalszych badań. Była promotorem ponad 30 prac magisterskich, recenzentem 6 prac doktorskich, 2 habilitacyjnych oraz promotorem 1 pracy doktorskiej. Całym sercem oddana młodzieży Profesor Zambrzycka poświęcała jej zawsze wiele czasu i troski, w tym również jako kierownik Katedry Etno­ grafii Słowian UJ w trudnym czasie stanu wojennego, starając się o powrót internowanych studentów na studia i pomagając im w znalezieniu pracy. �NEKROLOGI 185 Zawsze wykazywała niezależność intelektualną, podejmując w tym czasie wiele odważnych inicjatyw i zlecając m.in. wykłady osobom nie znajdującym gdzie indziej zatrudnienia. Podkreślenia wymaga fakt, iż w okresie pełnienia przez siebie funkcji kierownika Katedry, obok zajęć dydaktycznych i wielu prac administracyj­ nych, podejmowała wiele cennych inicjatyw, organizując różnego rodzaju konferencje naukowe, współpracę z zagranicznymi ośrodkami uniwersyte­ ckimi (jak np. w Belgradzie, Bratysławie, Kolonii, Lund, Paryżu, Pradze i Zagrzebiu) oraz redagując liczne wydawnictwa naukowe. Warsztat badawczy, który z takim uznaniem podkreślali recenzenci Jej prac, stale doskonaliła i poszerzała. W 1972 r. prof. Za wistowi cz-Adamska, oceniając Jej pracę doktorską napisała: „rzadko się zdarza recenzować pracę tak rzetelną i opracowaną z takim nakładem pracy i z takim poczuciem odpowiedzialności". Ta odpowiedzialność za słowo, sumienność, skrupulat­ na dokumentacja, wewnętrzna dyscyplina i kompetencja cechuje cały Jej dorobek naukowy, sygnowany również nazwiskiem: Zambrzycka-Kunachowicz. Obejmuje on 70 pozycji, w tym 5 publikacji zwartych, 8 prac zbioro­ wych pod Jej redakcją, 32 rozprawy i artykuły oraz 25 recenzji i not recenzyjnych, nie licząc kilku pozycji oddanych ostatnio do druku. Swoją postawę wnikliwego, konsekwentnego i odpowiedzialnego za sło­ wo badacza akcentowała nie tylko w publikacjach, ale także w wystąpieniach na konferencjach w kraju i za granicą oraz licznych zebraniach naukowych. Brała bowiem czynny udział w pracach takich organizacji naukowych, jak: Komitet Nauk Etnologicznych PAN (w latach 1982-1987 jako członek Prezydium), Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bał­ kanach przy w/w Komitecie, Komisja Etnograficzna przy Komitecie Słowianoznawstwa PAN, Komisja Słowianoznawstwa oraz Komisja Etnograficzna Oddziału Krakowskiego PAN. Jako przewodnicząca, od 1991 г., tej ostatniej Komisji (od 1984 r. zastępca przewodniczącego) wykazała wiele inicjatyw i zainaugurowała interesujący cykl odczytów dotyczących etnologii miasta Krakowa. Zapraszała z referatami nie tylko znanych w Krakowie naukow­ ców, przedstawicieli pokrewnych dyscyplin naukowych, ale także umożli­ wiała wystąpienia młodym, początkującym etnologom, zachęcając ich w ten sposób do dalszej pracy. Profesor Zambrzycka zdążyła jeszcze przygotować do druku pierwszy tom wydawnictwa pt. Przestrzenie kulturowe Krakowa z napisanym przez siebie „Wstępem". Była członkiem licznych stowarzyszeń, takich jak: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Polskie Towarzystwo Socjologiczne, Podhalańskie Towarzy­ stwo Przyjaciół Nauk i inne, a także wchodziła w skład Redakcji Naukowej czasopisma „Etnografia Polska" i „Ethnologia Slavica". Bogaty dorobek naukowy, interesujące i nowatorskie stawianie wielu problemów zapewniły Profesor Zambrzyckiej trwałą pozycję w etnologii polskiej, a także międzynarodowej. Zrobiła dla naszej dyscypliny bardzo wiele, ale chciała i mogłaby zrobić więcej. Miała bowiem jeszcze tyle planów �186 NEKROLOGI naukowych i pomysłów badawczych. I chyba dlatego robiła wrażenie osoby śpieszącej się, tak jakby zdawała sobie sprawę, że może nie zdążyć. Pra­ cując bez wytchnienia zawsze jednak znajdowała czas dla innych, dla przyjaciół, studentów, kolegów. Znalazła go też, aby na trzy miesiące przed śmiercią odwiedzić w Warszawie niezwykle cenioną przez siebie i lubianą prof. Annę Kutrzeba-Pojnarową. Jedną z godnych podkreślenia cech prof. Zambrzyckiej była umiejętność słuchania rozmówcy. Umiała też cieszyć się szczerze sukcesami naukowymi innych. Te rzadkie dary oraz poczucie humoru, życzliwość, rzetelność i sumienność zyskiwały Jej wielu oddanych przyjaciół. Niezliczone ich grono, wraz z uczniami i ko­ legami - etnologami oraz przedstawicielami innych dyscyplin naukowych, żegnało Ją w dniu 11 maja 1993 r. na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Nad grobem przemawiali: z ramienia Uniwersytetu Jagiellońskiego, pro­ jektor prof. Bolesław Ginter, dziekan Wydziału Historycznego - prof. Maciej Salomon i kierownik Katedry Etnologii - prof. Leszek Dzięgiel. Pisząca te słowa, zabierając głos w imieniu Pracowni Etnologii PAN w Kra­ kowie, podkreśliła długoletnie związki zmarłej z ówczesnym Zakładem Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN, w którym po­ wstawały Jej pierwsze, zawsze dogłębne i odkrywcze prace. Śmierć osoby tak oddanej swojej dyscyplinie naukowej, a przy tym pełnej życzliwości dla kolegów i uczniów, jest niepowetowaną stratą dla nas wszystkich. Straciliśmy wybitnego badacza, doskonałego wykładowcę i orga­ nizatora oraz inicjatora wielu ważkich przedsięwzięć naukowych, a przede wszystkim wypróbowanego i serdecznego przyjaciela. Zofia Szromba-Rysowa * We wspomnieniu wykorzystano: Ocenę Rady Wydziału Filozoficzno-Historycznego U J działalności dydaktyczno-wychowawczej prof. A. Zambrzyckiej-Steczkowskiej; oceny profeso­ rów: W. Kwaśniewicza i M . Paradowskiej dotyczące dorobku naukowego wyż. wym. oraz recenzję pracy doktorskiej napisaną przez prof. К. Zawistowicz-Adamską. W tym miejscu pragnę podziękować Panu prof dr. hab. Janowi Steczkowskiemu za informacje i udostępnione mi materiały. Autorem fotografii prof A. Zambrzyckiej-Steczkowskiej jest Jerzy Rys. �