https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/93f73e88943e152a6a0de48f1aa1b491.pdf b0a34808858df16b3172b27b71a518bd Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5436 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Subject The topic of the resource Olędzki, Jacek (1933-2004) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:5054 Title A name given to the resource Pan Jacek / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.3-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.3-4 ; s.242-243 Creator An entity primarily responsible for making the resource Ciarka, Ryszard Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text RYSZARD CIARKA I wtedy Jacek opowiedział mi o pomyśle, który nawtedy "kulturą wierzby". O drzewie, które w niezwykły sposób związane jest z kulturą Mazowsza. Opowiedział i pokazał; zasuszone i opisane listki wszystkich gatunków wierzby występujące w Polsce. Wymieniał prace botaników i farmakologów, etnografów i fotografików, którzy temat ten podejmowali. Ba, zaciągnął mnie nawet na Starówkę - ale to chyba, aby mnie pocieszyć- by tam naigrywać się z niekompetencji malarzy, którzy sprzedawali smętne mazowieckie pejzaże z wierzbą. Zadawał pytania, często z pozoru absurdalne i dziwaczne, ale mające zwrócić uwagę na główny problem. Kiedy pisałem i rozmyślałem na temat zabijania zwierząt, pytał mnie, dlaczego w naszej kulturze nawet w czasie największego głodu nie jedzono powszechnie ani płazów, ani gadów, ani ślimaków. Albo dzwonił do mnie, pytając, czy wiem, że żaba, kiedy odcina się jej tylne kończyny, w celu pozyskania smakowitych udek, i trzyma się ją głową w dół, przednie łapki ma złożone w modlitewnym geście. Kiedy znów fascynowałem się muzyką reggae, oburzał się, że nic nie wiem na temat afrykańskich bębnów szczelinowych i technik klaskania Murzynów w Kongu. To prawda, że w tym, co robił, był perfekcjonistą, choć często to go gubiło, bo natłok i różnorodność gromadzonego materiału przygniatała samą ideę, sam pomysł. Pamiętam, jak oburzony twierdzeniem, że gra w klasy ma wymiar magiczo-rytualny, sporządził niewiarygodnie wręcz wielką dokumentację fotograficzną, uzupełnioną rysunkami i rozmowami z dziećmi, która miała tę myśl podważyć, zwracając wszak uwagę bardziej na wartość estetyczną powstających na asfalcie dzieł w całej niemal Warszawie niż sam problem. Gubiła go ta wrażliwość estetyczna i detal, bo był także niezwykłym artystą fotografikiem i filmowcem. Jednym z pierwszych Geśli nie pierwszym), chyba świa­ domym, choć wtedy nikt tego tak precyzyjnie nie określał, polskim antropologiem wizualnym. To zadziwiają­ ce i nie mogę tego pojąć do dziś - jeśli prawdą jest to, co mi mówił - że wszystkie te filmy wymyślił, nakręcił, zmontował i opisał sam, a przez to są Jego własną etnograficzną wypowiedzią. Parniętam jak w Murzynowie otrzymałem od Mistrza nie tylko lekcję pokory, ale także i wiedzę na temat robienia zdjęć, a właściwie dokumentacji etnograficznej wyplatania wiklinowego kosza. Miałem, bagatela, jednocześnie manipulować światłem "oświetlającym" i "odcinającym", co dotąd wydaje mi się niewykonalne ... , a jednak. Jacek opowiadał mi wtedy, jak w Mongolii miał dziesięć minut, na tyle udało mu się zmylić czujność mongolskich "ubeków", aby wbrew "odgórnym zaleceniom mongolskiej partii, która zawsze czuwa nieubłaganie", sfilmować wnętrze świątyni. I wtedy, jak twierdził, sam poradził sobie ze światłem i filmowaniem -ja mu wierzę. Ale i nasza partia również "czuwała nieubłaganie" i Jacek zdawał sobie z tego sprawę, że szczególnie kiezywał Pan Jacek 1 acek nie był dobrym pedagogiem, przynajmniej w tym sensie, że nigdy nie wypowiadał wprost swoich uwag. Nigdy też nie zniechęcał do pracy, choć często w czasach, o których wspominam, pomysły lub spostrzeżenia bywały bardzo nieprzemyślaną lub wprost niekompetentną bzdurą. To sam delikwent w morderczym, rozłożonym w czasie, systematycznym ogniu pytań i dygresji, nienawidząc i Mistrza, i swojej głupoty, podejmował decyzję, buntując się lub ulegając. Ale jakże wspaniały był to czas, kiedy można było wbiec na maleńkie poddasze, przypominające bardziej łódź podwodną niż mieszkanie, i gadać godzinami w małej kajucie o szalonych pomysłach i spostrzeże­ niach. O etnografii życia codziennego. O wielkiej i małej kulturze. O etnografii "zaokiennej", bo zawsze był jakiś temat. Pamiętam, jak kiedyś wpadłem do Mistrza z pomysłem badań układu i doboru drzew wokół chłopskich domostw, zakładając, że oprócz jakichś tradycyjnie etnograficznych (tzn. magicznych czy praktycznych) wątków jest jeszcze i pewna myśl przestrzenno-czasowa. Drzewo rośnie długo - jak słusznie zakładałem, tak więc twórca tak zagospodarowanej przestrzeni mógł tylko przypuszczać, wyobrażać sobie jej przyszły kształt. Jak jednak- dowiedziałem się o tym kilka dni później - badacz może zabierać się do pracy, skoro nie odróżnia liścia klonu od jesionu, grabu od buka i w ogóle nie ma zielonego pojęcia o dendrologii. Tak więc pewnego dnia w perypatetycznej wędrówce po parku Krasińskich zatrzymywaliśmy się przy każdym niemal drzewie, a ja upokorzony i zły wiedziałem już wściekły na cały świat, że nic nie wiem. J 1 Trudno to wytłumaczyć ale zwykle zwracaliśmy się do siebie per Pan. Wiąże się to po części z anegdotą, a po części z moim uporem. Jacek zaproponował mi przejście na Ty w bardzo dziwacznych okolicznościach. Oto ja sponiewierany i strofowany, okpiony i wystawiony na najbardziej stresujące próby w Murzynowie, godne najbardziej wymyślnych praktyk inicjacyjnych, o których nie będę tu wspominał. Człapiąc po jakiejś błotnistej ścieżce, Jacek nagle zaproponował mi przejście na TY, a ja wściekły na niego i na siebie powiedziałem, że możemy co najwyżej przejść na drugą, mniej błotnistą stronę ścieżki. A mój upór z rym Pan wiązał się też z szacunkiem dla Mistrza i niezwykłą, więzią, jaka z tego wynikała. Umowa obowiązywała, ale w chwilach zapalczywych dyskusji, poważnych rozmów o życiu Ty stawało się bardziej naturalne i obopólnie akceptowane. 242 �Ryszard Ciarka • PAN JACEK Wywiad z Masajem dyśmy się najintensywniej spotykali (w pierwszej poło­ wie lat osiemdziesiątych) pewne zmory przeszłości bę­ dą go mocniej bodły, a podjęte wtedy działania będą szukały usprawiedliwień. Nie lubiłem tego, ale musiałem słuchać, tym bardziej że przeważały usprawiedliwienia, a czasami fobie i konfabulacje. Któż zresztą z nas nie przeżył w czasie stanu wojennego stresu, mając świadomość telefonicznych "rozmów kontrolowanych". Oto pewnego dnia przychodzę do Jacka, nie mogąc się do niego dodzwonić, a ten wyjawia mi w najgłębszej tajemnicy, że dzwoniła do niego cztery razy "ubecja", ale nie odbierał. Zawdzięczam Mu wiele, bo wiem, jak nie być "etnolodżistem", jak zwykł mówić o tych, którzy jego zdaniem zbyt powierzchownie i teoretycznie podchodzą do tematów. Choć wiem, że to, co proponowal Jacek, to dziś nieco siermiężna, staroświecka i mało efektowna etnografia. Ale etnografia ciekawa, bardziej do przegadania i rozmyślania niż do szybkiego wylania na papier. Bardziej gawędziarska i przekorna niż ta mocno naznaczona konkretem teorii. Jackowi zawdzięczam wiele, ale zwykle tak jest, że osoba, którą takim brzemieniem obarczamy, nie musi wcale być o tym przekonana. Czasami sami dokładnie nie wiemy, jak to jest, skoro tam na poddaszu przy placu Krasińskich wciąż pali się lampka i Ktoś w tej kajucie czuwa, i można do Niego przyjść i pogadać. Można Go spotkać na Miodowej lub w parku, przypadkiem lub na umówionej perypatetycznej przechadzce. Ale teraz już wiem, bo coraz bardziej to do mnie dociera, że Jacka już nie ma. I choć gapiłem się wtedy bezmyśl­ nie na bezchmurne, sierpniowe niebo, podziwiając rój meteorytów, nie przypuszczałem, że rano zadzwoni do mnie Wojtek Marchlewski i powie mi o Jacku, że zderzą się wtedy we mnie te dwa wydarzenia i pierwszym skojarzeniem będzie ciemne okno na poddaszu, znak, że Go niema. �