https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/17744931e9653b73c9a771fe4ad249c4.pdf 1e25a3c1619f681a268306d01247d118 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3081 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2001 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2885 Title A name given to the resource Metamorfozy albo Złoty Osioł / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2001 t.55 z.1-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2001 t.55 z.1-4, s.455-457 Creator An entity primarily responsible for making the resource Staniewski, Włodzimierz Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Włodzimierz Staniewski • METAMORFOZY ALBO ZŁOTY OSIOŁ 1. R O D Z I N A P L A T O Ń S K A WŁODZIMIERZ My, członkowie platońskiej rodziny, znamy to t y l ­ ko, co uroczyste, tadosne, święte, wzniosłe, niebiań­ skie. Wznosimy się w rejony wyżej położone od same­ go nieba i zajmujemy miejsce w najwyższym punkcie wierzchołka świata. Przeczytajcie w Fajdrosie nastę­ pujące słowa: „Miejsce ponadniebne; wierzchołek nieba". Metamorfozy albo Złoty Osioł Synopsis Zrozumcie, k i m jest Bazyleus, nazwany tak po raz pierwszy przez Platona: królem większym niż wszystko, który jest wszystkim i wszystko dzięki niemu istnieje. i - D l a tego, k i m rządzi namiętność, jest rzeczą ko­ nieczną czerpać dla siebie z umiłowanego jak najwięcej rozkoszy. Temu, kto jest chory, wszystko jest przyjem­ ne, co nie stawia oporu; to natomiast, co jest silniejsze lub równie silne, jest m u nienawistne. K t o miłuje, nie znosi chętnie umiłowanego ani gdy ten jest silniejszy od niego, ani gdy m u dorównuje, lecz ciągle usiłuje uczynić go lichszym i pośledniejszym. Kim jest ów Bazyleus? Przyczyną, mózgiem i źródłem początku, najwyższym twórcą, najwyższym zbawicielem. Ale twórcą twotzącym bez wysiłku, zbawicielem zba­ wiającym bez trudu. K i m jest ów Bazyleus, którego czczę? Nawet gdyby zapytał sam prokonsul, k i m jest mój Bóg, nie odpowiem. [Fragment Apologii Apulejusza] 2. Pieśń LYTANEO SIGATO - najwcześniej¬ szy hymn chrześcijański, jeszcze w zapisie staro-greckim, wzorce melodyczne orientalne-syryjskie. Papirus z O x y r h y n c h u s , I I w i e k n.e. [...] Ü - T Ä - N E - Ö SlGÄTÖ, MED' ASTRA PHAESPHÓRA LAMPESTHÖN, APOLEIPÓNTON RHIPAI PNOIÖN, PEGAI POTAMÖN RHOTHIÖN PÄSAI. HUMNOÜNTÖN D'HEMÖN PATERÄ K ' H U I O N K'HÄGION PNEÜMA, PÄSAI DYNÄMEIS APIPHÖNOÜNTÖN AMEN, A M E N KRÄTOS, AlNOS AEI K A I DÓKSA THEÖI DÖTERI MONÖI PÄNTÖN AGATHÖN: AMEN, AMEN. [Tłumaczenie (fragment): Niech nastąpi cisza, niech wszystkie gwiazdy Zgasną, niech zamilkną rwące rzeki i wiatry.] Dialog filozofów - fragmenty Fajdrosa Platona (ada­ ptacja) - Czy należy darzyć przyjaźnią tego, kto miłuje, czy tego, kto nie miłuje? Gdy mowa o miłości, to jaka ona mianowicie jest? Jaką ona ma moc? Czy ona niesie po­ żytek, czy szkodę? - Każdemu wiadomo, że miłość jest pewnego rodza­ ju pożądaniem. A l e wiemy również, że ci, którzy nie miłują, pożądają rzeczy pięknych. Co przeto odróżnia miłującego od nie miłującego? - Przekonanie, które wiedzie k u najlepszemu i nazy­ wa się opanowaniem od pożądania, które bezrozumnie wyrywa się k u rozkoszy i zwie się namiętnością. - Namiętność ma wiele imion; wiele odgałęzień i odmian. STANIEWSKI - Knuje, aby umiłowany był m u całkowicie oddany i całkowicie uzależniony od niego; dlatego, że taki był­ by najmilszy dla niego, choć najbardziej zgubny dla sie­ bie samego? Człowiek przeto opętany miłością nie jest w żadnej mietze pożytecznym opiekunem i towarzy­ szem w sprawach umysłu? - T o jest oczywiste i nie ma się co w to zagłębiać, lecz poprzestając na pobieżnej wzmiance przejść do czego innego. - Nieprawdziwe jest twierdzenie, iż należy okazywać przychylność temu raczej, kto nie miłuje dlatego wła­ śnie, że kto miłuje jest niespełna rozumu, a tamten zaś jest ptzy zdrowych zmysłach. Gdyby to bowiem było oczywiste, że odchodzenie od zmysłów jest całkowicie złe - to by to było może i dobrze powiedziane - ale wła­ śnie największe z dóbr dostają się nam dzięki stanom odurzenia, jeżeli są one jednak dane jako dat bogów. - I to dlatego godzi się przypomnieć, że i ci spośród starożytnych, którzy nadawali nazwy, sądzili że szaleń­ stwo nie jest ani czymś wstydliwym ani hańbiącym? - Tak, starożytni za piękniejszy uznawali szał niż stan trzeźwości, jako ten pierwszy pochodzący od bo­ gów, ten drugi od ludzi. Zdarzały się szaleństwa przepo­ wiadające wyzwolenie, o ile uciekną się do modlitw i wtajemniczeń boskich. Stąd to właśnie sięganie do oczyszczeń i wtajemniczeń boskich czyni tego, kto ich dostąpił, ozdrowieńcem teraz i na przyszłość, znajdując dla naprawdę szalonego i nawiedzonego wyzwolenie od obecnych bied. 455 - Jest nawiedzenie przez muzy i szał ogarniający dusze wrażliwe i czyste, porywający w natchnienie, któte wyraża się w pieśniach? - K t o by bez natchnienia dobijał się do btam pieśniarstwa w przekonaniu mianowicie, że do tego, aby �Włodzimierz Staniewski * METAMORFOZY ALBO ZŁOTY OSIOŁ być pieśniarzem, wystarczy rzemiosło, przekona się, że on sam jest pozbawiony iskry bożej i że pieśniarstwo człowieka trzeźwego nie dorównuje pieśniarstwu czło­ wieka natchnionego... Tyle więc, a nawet więcej mam do powiedzenia o pięknych dziełach natchnie­ nia. Bogowie dla dobra zsyłają wielbicielowi i umiło­ wanemu Erosa! - Tobie, przychylny nam Erosie, oddajemy tę oto pieśń przebłagalną i pochwalną. - O ile to było w naszej mocy! -Najpiękniejszą i najlepszą... - Zresztą zmuszeni też byliśmy posługiwać się pew­ nymi zwrotami górnolotnymi! w nastroju łaski dła usłużnych muzyków Bachusa i wzmocnij władzę Rzymian wiecznie trwającą mocą tak, by zwycięsko kwitła.] 5. Pieśń ASKLEPIONz Epidauros. I I I w . n . e. Inskrypcja ASKLEPION AEISOMEN 6. Pieśń O BACCHOUAteneusz, I I w . p.n.e. Inskrypcja na ścianie skarbca w Delfach, frag. menty I i I I H y m n u Delfickiego. - Nie umniejszaj nam w gniewie... - Umiejętności miłowania - I spraw, iżbym się cieszył wśród pięknych ludzi - Jeszcze większym niż dotychczas uznaniem - J e ż e l i coś powiedzieliśmy, coś niemiłego HODE TEKHNlTÓN PRÓPAS HESMÓS ATTHIDA LAKHÓN AGLAIZEI KLUTÓN PAIDA MEGALOU DIÓS: SOI EPOR' AKRONIPHETÓNDE PAGON, AM¬ BROTH* H O U PASI T H N A T O I S PROPHAINE1S LO­ GIA [...] - Spraw, abyśmy zaprzestali tego rodzaju mów I zwrócili się k u umiłowaniu mądrości I w pełni oddali się w życiu miłości Zgodnie z zasadami filozofii - Erosie!!! 7. Pieśń ALU Ó PHOIBE - Limeniusz, I I w. p.n.e. Drugi H y m n D e l f i c k i - fragment. 3. Pieśń HOSONZESPieśń ze steli Seikilosa z A i d i n , I I I w i e k przed naszą erą. 8. Fragment zapisu z papirusu z Oxyrhynchus w tłumaczeniu n a angielski: COME CHILD... WHO ARE YOU SAYING THIS TOl WITH ME; DAETH... HÓSON DZÉS PHAÍNOU, MEDÉN HÓLÓS SÜ LUPOÚ, PROS OLÍGON ESTI TÓ DZÉN, T Ó TÉLOS H O KHRÓNOS APAITEÍ. [Tłumaczenie: Raduj się człowieku, lśnij Ciesz się życiem Życie dane jest nam na krótko Czas zażąda jego zwrotu.] 4. Pieśń ALU Ó PHOIBELimeniusz, I I w i e k p.n.e. Pieśń procesyjna. Pean. Drugi H y m n D e l ­ ficki - fragment. ALL' Ó PHOIBE, SÓIZE THEÓKTISTON PALLA­ DOS ÁSTU K A I L A O N KLEINÓN, SÚN TE T H E A TÓKSON DESPÓTI KRESÍÓN KUNÓN T'ÁRTEMIS EDÉ L A T O KÜDÍSTA; K A I NAÉTÁS DELPHÓN TEMELElTH' HÁMA TÉKNOIS, BÍOISI, DÓMASIN APTAÍSTOUS, BÁKKHOU T H ' HlERONiKAISIN EUMENElS MÓLETE PROPÓLOISI, T A N TE DORÍSTEPTON KÁRTEÍ RHOMAÍÓN A R K H A N AÚKSET' AGERÁT O I THÁLLOUSAN PHERENlKAN. [Tłumaczenie: O Febusie, chroń boskość Pałłas - silnego miasta i sławnych łudzi. I Ciebie również, bogini Artemido, Pani kreteńskich łuczników i łowczych ogarów, i strzeż miesz­ kańców Delf, ich domy, rodziny i dobytek. Przybądź 9. Pieśń MET EMOISI - Modlę się, z Ińgenii wAulidzie Eurypidesa, V w . p.n.e. MET' EMOI MET' EMOlSI TEKNON TEKNOIS ELPIS HADE POT' ELTHOI, H O I A N H A I POLUKHRUSOI [•••] 'TIS A R A M ' EUPLOKAMOU KÓMAS RHUMA DAKRUÓEN TANUSAS GAS PATRIAS OLOMENAS APOLOTIEl? 10. Pieśni AEIDE MOUSA - autor nieznany i KALLIOPEIA - Mesomedes, I I w . p.n.e. Inwo­ kacje do Muz, do Kaliope i do Apollina. AElDE MOUSA M O I PHILE, MÓLPES D'EMES KAT A R K H O U ; AURE DE SÓN AP' ALSEON EMAS PHREAS DONEITO. KALLIOPEIA, SOPHA MOUSÓN PROKATHAGETI TERPNÓN, K A I SOPHE MUSTODÓTA, LATOUS GO­ NE, DELIE PAIAN, EUMENElS PARESTE M O I . 11. Pieśń M E L I P N O O N - Limeniusz, I I w. p.n.e. Drugi H y m n D e l f i c k i - fragment. MELIPNON DE LIBUS A U D A N KHEON LOTOS ANEMELPEN H A D E I A N ÓPA MEIGNUMENOS AIÓ- 456 �I VMotfcmuCTj Sumiewski * METAMORFOZY ALBO ZŁOTY OSIOŁ LOIS KITHARJOS MELESIN, H A M A D' ÍAKHEN PETROKATOÍKETOS ÁKHO PAIAN, HE PAIAN. [Tłumaczenie: Sącząc miodem tchnący głos, fujarka libijska śpiewa słodko, współbrzmiąc z migotliwymi tonami kitary, a Echo, które mieszka pomiędzy skalami, przyłącza się do tej świę­ tej pieśni.] 12. Pieśń A T T H I S M E G A L O P O L I S - pean Ateneusza, I I w. p.n.e. Pierwszy H y m n Delficki fragment EN KŁUTA MEGALOPOLIS ATHTHÍS EUKHAIEÍSI, PHERÓPLOIO NAÍOUSA TRITÓÓNÍDOS DÁPEDON ÁTHRAUSTON! HAGÍOIS DÉ BÓMOIOISIN HÁPHA1STOS A I E Í T H E I NÉON TAÚRON. [Tłumaczenie: O wielka Attyko, święte, niezdobyte ziemie bogini Ate­ ny, u twych świętych ołtarzy Hefajstos pali udźce młodych byków.] 13. Histeria Psyche. 14. Pieśń PARNASIAN Limeniusz, I I w. p.n.e. ALLÁ KHRESMOIDÓN HÓS ÉKHEIS TRÍPODA, BAÍNT EPÍ THEOSTIBÉA T A N DE PARNÁSÍAN DEIRADA PHILÉNTHEON. 15. Pieśń YOU ARE BROKEN - słowa H o ­ ward Brenton, muzyka - Maciej Rychły. Do granicy śmierci doszedłem i progów Prozerpiny dotknąłem. A wróciłem przez bezdnie wszystkich ży­ wiołów. W głębokiej nocy widziałem słońce Ślepiącym blaskiem jaśniejące, patrzyłem w oczy potęgom piekiel­ nym i niebieskim potęgom i do stóp ich czołem uderzy­ łem. Usłyszałeś tedy ale, chocieś usłyszał, trzeba, żebyś nie rozumiał. O Ty, święta i wieczna rodzaju człowieczego opie­ kunko. Ty, co swą szczodrą opieką śmiertelnych za­ wsze otaczasz i słodkie matki współczucie masz dla niedoli nieszczęśliwych! Nie masz dnia ani nocy, ani chwili nawet najdrobniejszej, która by T w y c h dobro­ dziejstw była próżna. Ty ludzi na lądach i morzach osłaniasz, burze ich życia zażegnywasz, dłoń i m zbawczą podajesz, tę dłoń, którą rozplątujesz wątki przez los nierozwikłane - zda­ wałoby się - poplątane, która uciszasz huragany, jakie naszczuwa dola i która unieszkodliwiasz gwiazd zgub­ ne obroty. Za przyziemny jest duch mój, bym Cię wychwalić zdolił - za nędzna ma ojcowizna, bym Cię uczcić mógł ofiarami, jakie C i należne, ani m i starczy słów, bym opowiedział, co przed T w y m majestatem odczuwam, ani by mi nie starczyło na to tysiąc ust i tyleż języków i niekończąca się, niewyczerpana struga wymowy. A przeto m i ino troską będzie to, co jedynie człowie­ kowi pobożnemu, lecz ubogiemu być może; abym wiecznie zachował w serca tajnikach najgłębszych bo­ skie Twe oblicza i majestat największy, i aby wiecznie mi one były przytomne. Powiedziałbym, gdyby powiedzieć się godziło, dowie­ działbyś się, gdyby Tobie było wolno. [Fragmenty Metamorfoz, Księgi X I , Apulejusza] THE LONG LINE OF MY LIFE T H A T WAS TANGLED W I T H I N THE CHROMOSOME CODE OF BEING YOU ARE BROKEN A T LAST BREATH OF MY LIFE FROM THE CHRYSALIS CORPSE SPREAD THE WINGS OF A M O T H DEATH HAS WOKEN 17. Pieśń CHRYSEA Pindara, V w . p.n.e. PHORMINKS, Hymn KHRUSEA PHORMINKS, APÓLLONOS K A I IOPLOKAMON SUNDIKON MOISAN KTEANON TAS AKOUEI MEN BASIS, AGLAIAS A R K H A [...] 16. Inkantacja EU O BAKHA1 k u czci Dioni­ zosa. Notacja ćwiczeń na instrument zachowana w Anonymus Beltermani, I I w . p.n.e. [Tłumaczenie: Złota Formingo Apollona o włosach ciemnych jak fiolek, własność należna muzom. Tobie posłuszne rytm, świętość, początek, piękno.] 457 �