https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/09fe99d15d49d543d5355f26b00f5bd8.pdf 7ae60eae23610fd3a425c319f8c7f453 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4646 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1972 Subject The topic of the resource plastyka ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4315 Title A name given to the resource Przegląd twórczości plastycznej amatorów cz.I / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1972 t.26 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1972 t.26 z.3 ; s.181-183 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Aleksander Jackowski P R Z E G L Ą D T W Ó R C Z O Ś C I PLASTYCZNEJ C Z . I. W O J E W Ó D Z T W O Uwagi ogólne Ocena całościowa stanu plastyki amatorskiej w Polsce nie jest ł a t w a , p o n i e w a ż tylko część tej twórczości ujaw­ nia się podczas p r z e g l ą d ó w (wystaw), same zaś p r z e g l ą d y o d b y w a j ą się z r ó ż n ą częstotliwością i nie wszędzie są obrazem twórczości ludzi, k t ó r z y chcą swe prace ujaw­ niać, a t y m samym w p r o w a d z a ć w obieg społeczny. Dla w i e l u bowiem malowanie czy rzeźbienie jest s p r a w ą osobistą, i n t y m n ą , boją się oni nieżyczliwości a nawet obojętności k r y t y k ó w i widzów, wolą samotnie p r z e ż y w a ć swoje radości i p o r a ż k i — s n u j ą c jak gąsienica nić ko­ konu, aby schronić się we w ł a s n y m świecie złudzeń, czasem f i k c j i , spokoju. Nie zawsze te p r z e g l ą d y dają w i e r n y obraz sytuacji, po prostu informacja o nich niedociera do wielu amato­ r ó w , czasem brak słowa zachęty, j a k i e g o ś bodźca, k t ó r y m może być sam fakt wystawy, notatka w miejsco­ wej prasie, plakat w widocznym miejscu. Są r ó w n i e ż i różnice w regulaminie p r z e g l ą d ó w . Tak np. W r o c ł a w wyklucza u c z n i ó w liceów plastycznych, co w pierwszej c h w i l i m o ż e w y d a ć się s ł u s z n y m , ale przy u w a ż n i e j s z y m na rzecz spojrzeniu okazuje się s p r a w ą chyba dysku­ syjną. W odróżnieniu bowiem od wystaw p r o f e s j o n a l i s t ó w czy w y s t a w sztuki ludowej — na p r z e g l ą d a c h a m a t o r ó w mamy do czynienia ze s p o r ą różnorodnością postaw. A m a t o r a m i s ą bowiem z a r ó w n o ci, k t ó r z y z ledwością w ł a d a j ą pędzlem, jak i biegli w t y m r z e m i o ś l e p ó ł - p r o fesjonaliści, ludzie pozbawieni wszelkiego niemal kon­ t a k t u z w i e d z ą o sztuce, wiejscy p r y m i t y w i ś c i i na d r u ­ g i m biegunie — inteligenci, znający l i t e r a t u r ę o sztuce, oglądający w y s t a w y plastyczne, f i l m y o sztuce. G r a n i c ą *d „ d o ł u " jest więc punkt zerowy, od „ g ó r y " ten stopień s p r a w n o ś c i i świadomości plastycznej, k t ó r y k w a l i f i k u j e (niezależnie od sposobu nabycia wiedzy i świadomości) do s z e r e g ó w profesjonalistów, członków Z w i ą z k u Polskich Artystów Plastyków. Przyjmuje się przy t y m za naturalne, że w w y ­ stawach a m a t o r ó w uczestniczą r ó w n i e ż członkowie Ognisk Plastycznych, K l u b ó w , a więc ludzie p r z e w a ż n i e w j a ­ kiejś mierze szkoleni. W sztuce jednak s p r a w n o ś ć r ę k i i oka, ćwiczona podczas zajęć szkoleniowych, nie decy­ duje o w y n i k u . Często (a w i d a ć to nie tylko u a m a t o r ó w ) p o w i e r z c h o w n ą k u l t u r ę obrazu czy rzeźby osiąga się kosztem a u t e n t y c z n o ś c i , kosztem osobistego wyrazu, kosz­ tem w y o b r a ź n i . Szkolenie pomogą p r z e z w y c i ę ż a ć t r u d ­ ności techniczne, pomaga wzbogacać ś w i a d o m o ś ć , uczy krytycyzmu, ale dzieje się to na stopniu poznawania rzemiosła. O t y m natomiast, czy k t o ś ma coś istotnego do powiedzenia o d s i e b i e — decyduje t y l k o osobo­ wość, talent i praca nad sobą jednostki. Można n a u c z y ć się j a k rzeźbić w drzewie, glinie czy kamieniu, ale nie — j a k b y ć a r t y s t ą . Toteż suma warsztatowej wiedzy nie p r z e s ą d z a wcale o t y m , jakie są istotne walory prac na wystawach a m a t o r ó w . Często te nieszkolone, w y r ó ż n i a j ą się siłą talentu, inwencji, śmiałością r o z w i ą z a ń , do k t ó ­ r y c h t w ó r c a doszedł na drodze ż m u d n y c h i samodziel­ nych p r ó b , szukania r o z w i ą z a ń najlepszych dla swych możliwości, choćby nawet t y l k o manualnych. AMATORÓW LUBELSKIE Uczniowie i absolwenci liceów plastycznych należą zazwyczaj do tego wyższego p i ę t r a w y s t a w amatorskich, na k t ó r y m dominuje pewna s p r a w n o ś ć , ś w i a d o m o ś ć j a k co m o ż n a i należy robić. Ale u k o ń c z e n i e liceum świadczy t y l k o o nabyciu pewnej wiedzy, o pozycji wyjściowej dla dalszej pracy nad s o b ą jalko potencjalnym a r t y s t ą . Nie należy b o w i e m p l ą t a ć , j a k to się czasem czyni, s p r a w n o ś c i i wiedzy koniecznej np. do przyzwoitego u r z ą d z e n i a w i t r y n y sklepowej, z a a r a n ż o w a n i a prostej de­ koracji sali czy w n ę t r z a , zaprojektowania p l a k a t u i n f o r ­ m u j ą c e g o o jakiejś imprezie czy wzoru garnka l u b t k a ­ niny — od pogłębionej wypowiedzi artystycznej, j a k ą jest p r z e w a ż n i e obraz, grafika czy rzeźba. T u dyplom liceum sprawy nie p r z e s ą d z a . Decyduje p r a k t y k a , rzeczy­ wista w a r t o ś ć talentu, potrzeba t w ó r c z e j wypowiedzi w takiej w ł a ś n i e formie. Po k i l k u latach okazuje się, że n i e k t ó r z y absolwenci, nawet bez dalszych s t u d i ó w na wyższej uczelni, stają się d o j r z a ł y m i artystami, i n n i często p r z e ż y w a j ą regres swych uzdolnień, ambicji, m o ż ­ liwości, zwłaszcza gdy nie m a j ą w a r u n k ó w do stałej pracy artystycznej. Zdarza się, choć rzadziej, że podobny regres p r z e c h o d z ą i absolwenci wyższych uczelni plastycz­ nych, nawet członkowie ZPAP. Bywa, że w r a c a j ą c po latach do twórczości, p l a s u j ą się w k r ę g u a m a t o r ó w , po­ wiedzmy więcej — t y p o w y c h a m a t o r ó w . Dla p ó ł - p r o fesjonalistów nie ma o d r ę b n e g o statusu, o d r ę b n y c h w y ­ staw, p r z e g l ą d ó w , k o n k u r s ó w . Mieszczą się oni w r a ­ mach p r z e g l ą d ó w a m a t o r ó w podobnie jafk r z e m i e ś l n i c y z b r a n ż „ocierających s i ę " o p l a s t y k ę (dekoratorzy, sto­ larze artystyczni, projektanci w z o r ó w , pracownicy teatru związani z b u d o w ą , malowaniem dekoracji itp.), podobnie jak e m e r y t k i pracowicie m a l u j ą c e swe otoczenie, podob­ nie, jak „ n a i w n i " zadziwieni ś w i a t e m , czy t r a w i e n i ob­ sesjami malarze swoich n i e p o k o j ó w czy ludzie t k w i ą c y jeszcze w klimacie kończącej się sztuki ludowej. Wszyscy oni t w o r z ą b a r w n y , r ó ż n o r o d n y konglomerat postaw i dzieł, z j a k i m i spotykamy się na p r z e g l ą d a c h p l a s t y k i amatorskiej. P r z y s t ę p u j ą c do spisywania refleksji po p r z e g l ą d a c h różnych t e r e n ó w i środowisk, opieram się g ł ó w n i e na p r z e g l ą d a c h wojewódzkich, organizowanych przez Woje­ w ó d z k i e Domy K u l t u r y . P r z e g l ą d y te poprzedziły po­ dobne imprezy powiatowe, z k t ó r y c h wyselekcjonowane ciekawsze prace zostały z kolei przedstawione komisjom, t y p u j ą c y m najlepsze obrazy, r y s u n k i i rzeźby na w y ­ stawy. Przewidziane jest przy t y m , że w ciągu ostat­ niego k w a r t a ł u 1972 r. i całego 1973 r. o d b ę d ą się takie wielostopniowe p r z e g l ą d y we wszystkich w o j e w ó d z t w a c h , zakończone w 1974 p r o b l e m o w ą w y s t a w ą twórczości ama­ t o r ó w i t o w a r z y s z ą c y m jej sympozjum n a u k o w y m . W y ­ stawa problemowa da jednak m a t e r i a ł syntetyczny, w ł a ś ­ nie problemowy, stąd wydaje się celowym podjęcie na t y m miejscu p r ó b y ohoćby szkicowego podsumowania stanu i charakterystyki plastyki amatorskiej i w po­ szczególnych w o j e w ó d z t w a c h . L u b l i n należy do ośrodków, k t ó r e m a j ą j u ż tradycje p r z e g l ą d ó w plastyki amatorskiej, doświadczenia z a r ó w n o dobre jak złe. P o n i e w a ż o b s e r w o w a ł e m je w r ó ż n y c h latach, c h c i a ł b y m obecny p r z e g l ą d (otwarty 19 listopada w lokalu Muzeum na Zaniku, zorg. przez W.D.K.) o m ó w i ć na tle dawniejszych doświadczeń. 181 �Pierwsza powojenna wystawa plastyki amatorskiej w L u b l i n i e odbyła się w 1957 roku. W mieście istniał w ó w c z a s dość silny ośrodek z a i n t e r e s o w a ń s z t u k ą w s p ó ł ­ czesną, grupa uzdolnionych h i s t o r y k ó w sztuki z K U L - u oraz a b s o l w e n t ó w Liceów plastycznych w L u b l i n i e i Za­ mościu. Potraktowali oni tę p i e r w s z ą w y s t a w ę a m a t o r ó w za odskocznię dla ujawnienia publicznego grupy, k t ó r a już w ó w c z a s p r z e b r a ł a n a z w ę „ Z a m e k " . Do czołowych jej r e p r e z e n t a n t ó w należeli historycy sztuki — K i w e r s k i , К om en decki, T a r ł o w s k i . Propagatorem grupy był znany dziś k r y t y k i działacz w ś r o d o w i s k u w r o c ł a w s k i m Jerzy L u d w i ń s k i . Z a p r o s i ł on r ó ż n y c h z n a w c ó w sztuki na w y ­ s t a w ę m.in. z K r a k o w a dr. Jacka W o ź n i a k o w s k i e g o . W t a k i m u k ł a d z i e wystawa była t y l k o pretekstem dla publicznego startu grupy „ Z a m e k " , k t ó r a pracami efektownymi i awangardowymi z d o m i n o w a ł a w y s t a w ę . Selekcja prac wystawionych, prowadzona pod k ą t e m wa­ l o r ó w plastycznych, d o p r o w a d z i ł a do odrzucenia w i ę k ­ szości prac n a d e s ł a n y c h . Tak np. z ponad 78 a u t o r ó w , wystawiono jedynie prace 29-ciu. Warto podkreślić, że 24 spośród nich to b y l i ludzie o w y k s z t a ł c e n i u w y ż s z y m lufo co najmniej ś r e d n i m , p r z e w a ż n i e plastycznym. Po­ zostałych pięciu — b y l i to malarze bliscy sztuce „ p r y ­ m i t y w n e j " i dziecięcej (np. 13-letni Bogusław Ciećko). Wystawa, r o z s ą d n a z p u n k t u widzenia grupy „ Z a m e k " w istocie rzeczy działała h a m u j ą c o na z w y k ł y c h ama­ t o r ó w , toteż pod t y m w z g l ę d e m rola jej była negatywna. N a s t ę p n y pokaz, w k t ó r y m uczestniczyłem miał miejsce w 1962 r. Był on poprzedzony r z e t e l n ą p r a c ą w terenie, p r z e g l ą d a m i w skali powiatowej, toteż dał dość chyba prawdziwy obraz stanu plastyki amatorskiej w terenie. P r z e g l ą d u j a w n i ł istnienie tam ciekawych, samorodnych t w ó r c ó w jak пр.: woźny PRN w K r a s n y m stawie — Seweryn Odrzywolski, „ p r y m i t y w " , bliski w kolorycie sztuce jarmarcznej; S t a n i s ł a w K a r u l a k kolejarz z Hrubieszowa, p r y m i t y w — naiwny, w ó w c z a s już w p o d e s z ł y m wieku (zmarł niedawno); Bazyli Albiczuk, ogrodnik z D ą b r o w i c y M a ł e j , malarz k w i a t ó w w ł a s n e g o ogrodu, d o k u m e n t u j ą c y k a ż d ą fazę rozwoju natury, bliski kiczu, zwłaszcza w t r a k t o w a n i u postaci ludzkich, ale poetycki i p i ę k n y w „ g ę s t y c h " partiach roślinności i k w i a ­ t ó w . W y r a ź n e cechy odrębności psychicznej nosiło cie­ kawe w niespokojnej l i n i i i gąszczu szczegółów malar­ stwo rolnika Edwarda Błaziaka z F a j s ł a w i c . Wszyscy oni wyrastali z k l i m a t u dawnej sztuki l u ­ dowej, choć oczywiście p r z e j a w i a ł o się to jedynie w cha­ rakterze kolorystyki, w bliskości jarmarcznym „ m a k a ­ tom", (zwłaszcza — Odrzywolski). Na granicy sztuki naiwnej p l a s o w a ł y się obrazy emeryta l e ś n i k a z O h e ł m a — Juliana Bajkiewicza, k t ó r y w y t r w a l e doskonali swój warsztat i na obecnej w y ­ stawie p o k a z a ł chyba najciekawszy zestaw prac, dobrych w kolorze, poetyckich i cieszących oko naiwnością szczegółów. Pogranicze n a i w n o - p r y m i t y w n e r e p r e z e n t o w a ł jesz­ cze emeryt z Krasnegostawu Franciszek Piasecki i F r a n ­ ciszek S z a ł a c h a z Lublina, którego Leda w biustonoszu s t a n o w i ł a ozdobę wystawy kiczu w Warszawie (bodajże w 1970 г.). Realizm „fotograficzny", tak typowy dla wystaw a m a t o r ó w przed w o j n ą i w pierwszych latach powojen­ nych znalazł na wystawie swego przedstawiciela w oso­ bie H e n r y k a G ł a z o w s k i e g o z L u b l i n a (prac. umysł.). Za­ pewne do tej grupy zaliczyć też n a l e ż a ł o niemal surreali­ styczny obraz p r z e d s t a w i a j ą c y b o d a j ż e b a ż a n t a — malo­ wany przez wypychacza p t a k ó w z Biłgoraja Piotra S t ę ­ pienia. O d r ę b n ą g r u p ę s t a n o w i ł y prace nauczycieli, ś w i a d ­ czące o dobrej znajomości sztuki i warsztatu. Na u w a g ę 182 zasługiwały nazwiska: Romualda i Janusza M a k s y m i u ­ k ó w i S t a n i s ł a w a Popka. Wyróżnić też należało b. i n d y ­ widualne i dobre p ł a s k o r z e ź b y Zbigniewa J ó ź w i k a , eks­ presyjne obrazy inż. Ryszarda Mazusia, d o s k o n a ł e ma­ larsko p ł ó t n a ks. Mariana Malarza z P u ł a w i r ó w n i e ż ciekawe akwarele i grafiki Floriana Myślićkiago z P u ł a w . W pełni dojrzały talent z a p r e z e n t o w a ł też Tadeusz Ścibior, fotograf z C h e ł m a , e k s p e r y m e n t u j ą c y na pograniczu technik fotograficznych i g r a f i k i . Ścibior stanowi dosko­ nały p r z y k ł a d rozszerzania h o r y z o n t ó w zawodowych po przez zainteresowania plastyczne. Na wystawie u j a w n i ł y się zespoły prac z Białej Pod­ laskiej, C h e ł m a i P u ł a w . Jak to często Obserwuje się na p r z e g l ą d a c h , prace u c z e s t n i k ó w w s p ó l n i e pracujących zespołów, c e c h o w a ł a spora s p r a w n o ś ć warsztatowa, były one, jak to się m ó w i , „ ł a d n e " „ m a l a r s k i e " , ale zarazem t r o c h ę bezosobowe, pozbawione tej świeżości widzenia, k t ó r ą czasem spotykamy u a u t o d y d a k t ó w , lufo też j u t na d r u g i m biegunie — u nielicznych t w ó r c ó w w pełni dojrzałych, u m i e j ą c y c h przebić się przez konwencje, pod­ p o r z ą d k o w a ć p o s i a d a n ą wiedzę swojej osobowości a r t y ­ stycznej. W rzeźbie w y r a ź n i e wydzielały się dwie grupy — t w ó r c ó w w y c h o d z ą c y c h od sztuki ludowej (b. ciekawy Feliks Dudkiewicz) lub p r z y j m u j ą c y c h pewne jej umow­ ne konwencje (np. Franciszek Sitarz i S t a n i s ł a w Szwajgier) oraz a m a t o r ó w usiłujących s t w o r z y ć postacie r e a l i ­ styczne lub symboliczne (rzeźby z korzeni Kazimierza Zaibielskiego). Na wystawie z a b r a k ł o jednak t w ó r c ó w tak wybitnych jak choćby fascynująca malarka k r ę g u naiwno-fantastycznego Maria M i c h a ł o w s k a (nieżyjąca już), b. ciekawa rzeźlbiarka z Kazimierza Halina K u n i c k a ( p r z e b y w a j ą c a od k i l k u lat w A n g l i i i w y s t a w i a j ą c a tam z d u ż y m sukcesem), r z e ź b i a r z w i e l k i c h martyrologicznych kompo­ zycji w k ł o d a c h drewna — Tadeusz Niewiadomski z Bia­ łej Podlaskiej (cykl swój p o k a z a ł m.in. w Warszawie, znajduje się obecnie w klasztorze K o d e ń s k i m , tam też znakomita „Droga K r z y ż o w a " ) Włodzimierz Hess, t w ó r c a dramatycznych i ekspresyjnych rzeźb — colaży w me­ talu ( w y s t a w i a ł później w Lublinie, Warszawie). Bez nich obraz plastyki tego terenu w y d a w a ł b y się niepełny. Pokaz z 1966 r. poprzedzony d o b r ą p e n e t r a c j ą terenu, s t a n o w i ł najpełniejszą r e p r e z e n t a c j ę plastyki amatorskiej w o j e w ó d z t w a . Z ciekawszymi autorami utrzymywano kontakt i w późniejszych latach, zwłaszcza dobrym po­ m y s ł e m były wycieczki organizowane dla a m a t o r ó w np. do Warszawy na ważniejsze wystawy, połączone ze zwie­ dzaniem Muzeum Narodowego, a nawet obejrzeniem spektaklu w Teatrze W i e l k i m . N a s t ę p n y „Wojewódzki P r z e g l ą d Plastyki A m a t o r ­ skiej" odbył się w 1970 r. i z g r o m a d z i ł prace 74 uczest­ n i k ó w . U j a w n i ł się w ó w c z a s jeszcze jeden r z e ź b i a r z z k r ę g u ludowego — Jan Marzec z D ą b r o w i c y , o czym mogę sądzić na podstawie ilustracji w folderze w y d a n y m z racji wystawy, na p r z e g l ą d z i e bowiem nie b y ł e m . Obecny „Wojewódzki p r z e g l ą d plastyki amatorskiej" ogranicza się do wyboru prac 42 a m a t o r ó w . Brak t u w i e l u nazwisk z lat poprzednich i to tak w a ż n y c h j a k K a r u l a k , Błaziak, Odrzywolski, Malarz, Pental, Myślicki, Nekanda-Trepka i inn. N i e k t ó r z y zapewne wyjechali czy nie mogli wziąć udziału w przeglądzie, ale nieobecność sporej grupy świadczy raczej o b r a k u dostatecznej i n ­ formacji. Co nowego w n i ó s ł obecny p r z e g l ą d ? P o k a z a ł wiele, nieznanych dotąd postaci, u c z n i ó w t e c h n i k ó w z Lublina, rzeźbiących w drzewie f i g u r k i w y c h o d z ą c e od programu ludowej rzeźby, ale rozwijane coraz śmielej w k i e r u n k u ekspresji, ruchu postaci (najciekawsi: Waldemar Macie-. �jewski i A d a m Suska). D r u g i m w a ż n y m odkryciem jest twórczość „ n a i w n y c h " P a w ł a Krzaka z Biłgoraja i Ho­ noraty G ó r a z Janowa Lub. Ta ostatnia, chora, m a l u j ą c a w łóżku, reprezentuje typ malarstwa prymitywnego blis­ kiego pograniczu jarmarczno-naiwnamu. Krzak nato­ miast, d o s k o n a ł y w kolorze, kompozycji i r y s u n k u po­ staci, przypomina j u g o s ł o w i a ń s k i e g o „ n a i w n e g o " — M . Viriusa. Obie postacie zasługują na d o k ł a d n e poznanie. Nie znam prac n a d e s ł a n y c h i wyeliminowanych, ale w ś r ó d wystawionych z a b r a k ł o zupełnie drobiazgowych naturalistyczno-opisowych obrazów, tak typowych dla starszych wiekiem a m a t o r ó w . P o j a w i a j ą się natomiast p r ó b y „ n o w o c z e s n e " i to z a r ó w n o w ś r ó d i n t e l i g e n t ó w (St. Popek — nauczyciel, psycholog) jak i ludzi ze wsi i miasteczek jak np. Kazimierz K o t l i ń ś k i z P u ł a w , k t ó ­ rego l i n o r y t y o ekspresyjno-obsesyjnej tematyce zaska­ k u j ą c o p r z y p o m i n a j ą rysunki Surowiaka, nie znanego zresztą autorowi. K o t l i ń ś k i ma s p o r ą ś w i a d o m o ś ć pla­ styczną, nie ma jej natomiast chłop Zygmunt Walenciuk, autor nie t y l k o k i l k u rzeźb (np. „ J a ś i Małgosia") ale i grafik, w y c h o d z ą c y c h od gęstego splotu kresek, l i n i i przypadkowych, intuicyjnie p o d c h w y t u j ą c y c h ten typ grafiki, k t ó r y u dojrzałych t w ó r c ó w w i ą ż ą się z kosmo­ sem, nieokreślonością symboliki. Ciekawe jest to jako p r y m i t y w n y refleks sztuki nowoczesnej, znanej z przy­ padkowej ilustracji w p i ś m i e czy z k r o n i k i f i l m o w e j . deusz M a ł e k m a l u j ą c y stylizowane chaty, to chłop, k t ó ­ rego k i l k a d z i e s i ą t lat temu tak n a u c z y ł j a k i ś b. wojsko­ wy, m a l u j ą c y amatorsko, k t ó r y był wtedy nauczycielem M a ł k a w szkole. Na u w a g ę zasługuje też obraz W i e s ł a w a Dedko, świadczący o możliwościach jego dalszego roz­ woju. Słabsze natomiast niż na poprzednich p r z e g l ą d a c h okazały się prace ś r o d o w i s k a p u ł a w s k i e g o i c h e ł m s k i e g o . Pogranicze ze s z t u k ą l u d o w ą reprezentowane jest trojako. B e z p o ś r e d n i ą t r a d y c j ę kontynuuje znakomity r z e ź b i a r z ludowo-naiwny z Bychawy Feliks Dudkiewicz. P o ś r e d n i o — w y c h o d z ą z zasad ludowej r z e ź b y wspomnia­ ni Maciejewski i Suska. Do kolorytu p r y m i t y w u raczej współczesnej makaty zbliża się t r o c h ę malarstwo Hono­ r a t y G ó r a . Inspiracje l u d o w ą w y c i n a n k ą p r z e j a w i a j ą się natomiast w pracach nauczycielek, r o b i ą c y c h wycinanki bliskie tradycji D o b r z y ń s k i e g o , a m o ż e i serwetek hafto­ wanych (np. M a r i a Osadkowska). Z okazji wystawy wydano folderek, szkoda, że nie podano a u t o r ó w reprodukowanych prac a w spisie na­ zwisk choćby m a ł y c h notek o ludziach. Na przyszłość na­ leżałoby życzyć organizatorom aby objęli r ó ż n e ś r o d o ­ wiska działające poza W D K , zwłaszcza te, nad k t ó r y m i r o z t a c z a j ą patronat Związki Zawodowe. P r z e g l ą d y po­ w i n n y być bowiem i m p r e z ą u k a z u j ą c ą całość zagadnienia na terenie danego w o j e w ó d z t w a . Z innych: b. dobry, lepszy niż kiedykolwiek Bajkiewicz, dobry Ścibior, Dołgań, Szurowski ( „ J a r z ę b i n a " ) . Ta­ Z powodów technicznych Ilustracje przy omówieniu plastyki dolnośląskiej zamieścimy w nr 1-1973 г., — Redakcja. �