https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/801de06867727275554ae80a78d5f68b.pdf e8296841469e96ad46be5fce543e60f0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3792 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1948 Subject The topic of the resource Małopolska - kultura materialna skrzynie ludowe Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3559 Title A name given to the resource Malowane "morawickie" skrzynie krakowskie / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - 1948 t.2 z,1;s.20-29 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text MALOWANE SKRZYNIE „MORAWICKIE" KRAKOWSKIE ROMAN REINFUSS RYC. 7 W m a j u 1947 r. bawiąc w koło K r a k o w a w związku z Morawicy przygotowy- wiącą i typ w a n i a m i d o f i l m u , który t a m został nakrę­ dc t y c z ą c e cony, skrzyń zainteresowałem skrzyniami się malowanymi. miejscowymi Już w pierw­ guły z jednak morawiczanin bowiem, czekała łowie ub. i zapalony młody krajoznawca, mnie autorstwa typu nieznany podawano że w poszczególnych się Sikorskich. różne. Morawicy stulecia Informacje wiązały nazwiskiem szej chałupie, d o k t ó r e j z a p r o w a d z i ł m n i e Dusizyk, dotychczas nieopracowany. nowego p. Stefan nowy, naukowo z re­ Imiona Okazało się drugiej po­ w pracowało 4 braci, n i e s p o d z i a n k a . Z a m i a s t s k r z y n i t z w . „kra­ k t ó r z y w r a z ze s w y m i r o d z i n a m i t r u d n i l i kowskiej", się w y r o b e m w jakich różnych sporo publikowano wydawnictwach i wystawia­ no p o m u z e a c h , z o b a c z y ł e m o k a z w każ­ dym szczególe znanych „To odbiegający jakiś temu pomyślałem właścicielki stanowczo. Skrzynia Wykonał stolarz miejscowy, i malarz Poruszony odkryciem domy sze tym zacząłem bardzo zbliżone. Zorientowałem p r z e d sobą n i e j a k i ś prysk pocho­ ją p r z e d laty Joachim Si­ przypadkowym zwiedzać do odbiegający so­ zaprze­ okoliczne i w krótkim czasie odkryłem 3 okazy, dal­ poprzedniego się, że mam indywidualny od powszechnie od­ spo­ t y k a n y c h t u skrzyń m a l o w a n y c h , ale for­ mę miejscową, skrzyń malo­ Odkrycie niejszego skłoniło mnie przebadania do skrzyń gruntoww kilku­ nastu wsiach położonych w o k o l i c y M o ­ import" — dzi z M o r a w i c y . korski. wzorów dotychczas bie, ale wyjaśnienia czyły od i zdobieniem wanych. rozpowszechnioną, stano­ rawicy. Zadanie było do że wykonania, zdobnictwa ludowego z Państw. ramienia Sztuki Ludowej posłużyć się w t y m łatwiejsze prowadząc w do badania Krakowskim Instytutu Badania Warszawie poszukiwaczami mogłem terenowy­ m i , r e k r u t u j ą c y m i się z p o ś r ó d s t u d e n t ó w Akademii Sztuk Pięknych P'-zy i c h p o m o c y oraz w Krakowie. p. Stefana Duszy- ka, który gromadził d l a m n i e wiadomości n a t e r e n i e M o r a w i c y , z e b r a ł o się w c i ą g u kilku tygodni jących światło sporo na wiadomości, nowo poznany skrzyń i jego twórców. W e d ł u g rzuca­ typ informacji 20 i ���Katarzyny z Sikorskich Korpakowej, p i e r w s z y m z r o d u S i k o r s k i c h , który osied­ skie, zwłaszcza s k r z y n i e , które woził n a targ do Krzeszowic. Michał S i k o r s k i był lił się w M o r a w i c y , b y ł J a c e n t y S i k o r s k i . też t r o c h ę r z e ź b i a r z e m . N a d d r z w i a m i d o - „Przyżenił" mu,w się o n d o r o d z i n y Idzików, którym mieszkał w M o r a w i c y , w y ­ biorąc za żonę H e l e n ę . Z z a w o d u b y ł sto­ r z e ź b i o n y b y ł b a r a n , stąd m ó w i o n o o n i m , larzem. jako o stolarzu „pod Skąd p r z y b y ł do M o r a w i c y u d a ł o się t w i e r d z i ć . J e d n i p o d a j ą nę, j a k o m i e j s c e tu warję po zaś przybył W Korpakowa), (wdowa wszyscy z Skawi­ jego pierwotnego (Katarzyna „Galicji" poby­ inni Mikołaju zgadzają nie Kal- Sikorskim) się, tj. z że Jacenty za Wisły ). 1 księgach p a r a f i a l n y c h b r a k j a k i e j k o l ­ baranem". Sikorscy w pracowniach swych zatrud­ n i a l i donajętych p o m o c n i k ó w . I n f o r m a t o ­ rzy z M o r a w i c y Urbańczyka, wymieniają t u n a z w i s k a Szopy, Kazimierza Matysi- ka zwanego „Adamkiem". Z pomocników t y c h ż a d e n p o n o ć n i e n a u c z y ł się s a m o ­ dzielnie skrzyń morawickich malować, w i e k n o t a t k i , która rzuciłaby ś w i a t ! J n a g d y ż m a j s t r o w i e , bojąc się w miejsce k o n k u r e n c j i , używali i c h t y l k o do grub­ jego urodzenia. dał c z t e r e c h urodzili (ur- w 1830 synów z r 1826 z m zim 1915) * księdze i w s z y c h robót, p o m o c n i c z y c h , Morawicy. 1910); (ur fur (u Г skrzyń Tana П П Ы Р Jedynie riZW t^vni^ł n r X 4 ГПГР P w Mnikowie m i K J r Z Y Każ­ rzeczywistości przez mieszkańca wykonywali zarówno prace j a k i m e b l a r s k i e , a n a w e t rzeź­ dowlane-) b i a r s k i e ). Jako stolarze ły, półki na naczynia, łozka, oraz sto­ wyrabiali skrzynie czoło o stolarce, według wysuwa postać J o a c h i m a rzemieślnika i się p r z e d e wszystkim Sikorskiego, utalentowanego z d o b n i k a . Zrobił o n skrzyń tradycji, podobno k o d o 5 0 Г nit 11 ż y c i a ko malowanych spośród przede jego i wszystkim rozchodziły nych, ze stolarki, skrzynie się p o w s i a c h okolicz­ Brzoskwini, Chrosnej szczególnie figuruje śmierci jako się stolarką, zimowej. Rzemiosła ojca Joachima. czterech braci dwóch 1 .JwóH L T r h ^ T a w o c n synów, i пепаи jozera ooaj w tzman Dyn r stolarzami. stwem, Piotra: w Jozei i Micnat Którzy ozenn się tam zas cia e pozostał g d z i e trudniąc s i ę s z y n k a r - zawodu wykonywał. w r 1QT7 wojną,, sąsieanim u n o i e r z y m e malował. 7 ł (zmarr przea L nrv lE,wił W h i r J stolarskiego Podobnie prawie zarzucił Sikorski, s y n Jana Jozef, rowmez nie stolarkę zas stolarz, syn zmarł młodo. Dzis z r o d z i n y S i k o r s k i c h m e po­ został przy prowadzić życiu ]uz nikt, pracownię k t o mógłby stolarską i konty­ nuować w y r ó b skrzyń m a l o w a n y c h typu „morawickiego". Michał, m i m o , że w księgach p a r a f i a l ­ trudnił Z 1941 i a ' swoi Kazimierz Mnikowej. nych iw malarza S i k o r s k i podobnie j a k J o a c h i m żył roku Skrzyń zmarł n i p n o i z o s t a w i a skrzynie czterech wyko­ ktoremuhv w Morawicy, b r a c i i to głównie na zamówienia. Jan a tej w s i Michała Zmarł w г 8 9 - l e t n i starzecS). dobrego najwięcej malo­ w y k o n y w a ł o n naogół n i e w i s i e i t o t y l i trumny. Gdy mowa na bu­ Ada­ skrzynię który miał uczvć sie około się c i e s i o ł k ą i stolarką, b i k o r s c y bo­ wiem udało się p. waną w s t y l u b r a c i S i k o r s k i c h d y z c z t e r e c n o r a c i m n i e ] lub w i ę c e j t r u a ml 4 tra „roinnc . w e rodziny )- u Jana Sikorskiego w M o r a w i c y . Micnaie Z to członkom naną (sicrzyniarzj, p r z y i m i e n i u P i o t r a T l ' J j ' : . . . P . r osobiście, ,iP niarius M bal 0 zaś m a l o w a ­ bądź K o n i e c z c e znaleźć Czecha nZ wykonywali powierzali mowi imienin L P nie bądź 1837 z m . 1843 z m nnzv n,hrvrl Jana Joachima Piotra zaonów ТпагЫтпя posia­ których ^ię i z m a r l i w Michała W Sikorski przyszłości „rolnik" zwłaszcza uczył również w się (Jacentego) u brata Wykonywał porze już on meble po swego wiej­ S p o ś r ó d 15 s k o p i o w a n y c h skrzyń, któ­ re d o tej g r u p y zaliczyć można, t r z y p r z y ­ pisują w ł a ś c i c i e l e J o a c h i m o w i Sikorskie­ mu, po jednej dwie Michałowi Czechowi, Janowi, Michałowi Joachima) skrzyń jest i Józefowi Sikorskim. Autorstwo (synowi reszty nieznane. 21 �Skrzynie ,,morawickie" ) się o d i n n y c h s k r z y ń „ k r a k o w s k i c h " równo szczegółami i polichromią. W kiedy wyróżniają e wprowadzeniem obramowania za­ W konstrukcyjnymi jak od skrzyniach morawickich częściej konstrukcji charaktery­ odpowiedniego i tła, r ó ż n e g o utrzymane jest w reszty-). tło naj­ kolorze żół­ s t y c z n y j e s t d l a t e g o t y p u s k r z y ń kształt t y m (ugier jasny) wyjątkowo n o g i ( T a b l . I , 1—8) l e k k o w y g i ę t e j i p r o f i ­ lonym, l o w a n e j w sposób n i e s p o t y k a n y w wyro­ i w i e k o s k r z y n i , k o m p o n o w a n y jest w le­ bach tylko innych pracowni. W dwóch ciemno-zie- zaś o r n a m e n t p o k r y w a j ą c y cącym prostokącie o bokach front równoleg­ łych d o krawędzi s k r z y n i . Pole zamknię­ w y p a d k a c h natrafiono na skrzynie o pod­ stawach i n n y c h , a m i a n o w i c i e : n a „pod­ te n ó ż e k " w y c i ę t y z d e s k i ( T a b l . I , 9) i k ó ł k a z b u k i e t e m k w i a t ó w , których gałązki d l a ( T a b l . 1,10). -W o b y d w u w y p a d k a c h dzi o skrzynie nie autoryzowane, wewnątrz prostokąta zajmuje wazon w y p e ł n i e n i a m i e j s c a w y c h y l a j ą się s z e r o ­ cho­ k o n a b o k i (ryc. 7). W z któ­ szych r e j j e d n a ( T a b l . 1,10) została w t ó r n i e p r z e - spotykamy skrzyniach bogat­ dwa, lub nawet trzy, mli ł>.:?s,;>> ł.'"*' 10 TABL. 1 malowana i j e j przynależność morawickiej jest do grupy wpisane którymi problematyczna. w siebie biegną prostokąty, między girlandy kwiatów. środkowe zwęża l f ży j e d n a k n i e w rozwiązaniu k o n s t r u k ­ skutkiem czego cji u l e g a d a l s z e m u spłaszczeniu ( r y c . 5 ) . Istota odrębności podstawy lecz w dotychczasowych skrzyń m o r a w i c k i c h malaturze. wiadomości, przez T. Seweryna, skrzynie Według zebranych krakowskie się wtedy wypełniający Pole wybitnie, je b u k i e t Prostokąty obramiające b u k i e t środko­ wy posiadają n i e k i e d y b o k i przedłużone malowane były przeważnie na k o l o r cie- w r m o - z i e ł o n y , w ścianie l i c o w e j i n a w i e ­ się z b o k a m i p r o s t o k ą t ó w sąsiednich ( r y c . k u zachowany 7). P o l a m i ę d z y trzy, rzadziej ne b y ł podział najczęściej n a na cztery pola, b u k i e t a m i i wieńcami wypełnio­ kwiatów. Po­ dział n a p o l a z d o b n i c z e p o d k r e ś l a n o n i e - 22 dy t e n sposób p o z a naroża, ż e utworzone nimi z przecinają wypełniają faliście girlan­ prowadzonych łodyg, z b o c z n y m i gałązkami p o k r y t y m i drobnymi listeczkami i kwiatkami �RYC. 1 na końcach- pole Ściany między d w o m a w p i s a n y m i w siebie pro­ posiadają stokątami cha­ k i m na k i l k a c m pasem, w kolorze rakterze Czasem wypełnione spotykamy zdobinami o geometrycznym, j a k n p . szere­ boczne niowym, skrzyń krawędzie który wyjątkowo g i e m k ó ł e k z k r o p k a m i w środku ( r y c . 3), skrzyń, p r z y p i s y w a n e j rombów skiemu lub krzyżyków ( r y c . 1). G i r l a n ­ kreskami stokątnego pola Pole środkowe składa z ków się czterech powiązanych pomocy sposób ciągły, prostych tkwiących usznym. W w wachlarza, w gałązek dwu- szeroko innych, gdzie f a l i s t y c h p o c i ą g n i ę ć farbą w i ś n i o w ą b i e g ­ nących bądź p i o n o w o la środkowego W punkcie ornament w kierunku skrzyniach środkowego nowych, poziomym. W widać próby przy pomocy umieszczonych bokach wewnętrznego niektórych falistych, wstawek pio­ pola, p r o s t o k ą t a ( r y c . 2). linie formie farbą. rozwija wachlarzowato się uło­ listków niektórych w y p a d k a c h or­ ujęty jest w prosto­ kątną r a m k ę ( r y c . 3 ) . N a k o ń c a c h k r e s e k pola krótszych przecięcia środkowy skrócenia przy dwie żonych zespołów różnobarwnych ( r y c . 1, 5 ) . W w się z a z w y c z a j białą ich nament się krzyżują fdliste, w y k o n a n e wąskie, gałązki rozwijają ( r y c . 1, 2, 5) b ą d ź odśrodkowo (ryc. 3). N a przekątniach p o ­ p o l e środkowe jest b a r d z o w y d ł u ż o n e ale bukietu plecionką. jest jednoli- l o b i o n e „chmury" t . j . szeregi muśnięć l u b 7; o b r a m i e n i u p o l a z d o b n i c z e g o ( r y c . 7) g a ­ rozłożonego takąż zamalowane n y l i c o w e j , a n a t y m , s u c h y m pędzlem po- pojedynczym ł ą z k i r o z s t a w i o n e są w k s z t a ł c i e i wypełniony kształ­ d z b a n k u najczęściej skrzyniach o ze Sikor­ c i e k o l o r e m o d p o w i a d a j ą c y m b a r w i e ścia­ 18). B u k i e t w y p e ł n i a j ą c y p o l e ś r o d k o w e składa się z k i l k u Michałowi przy t e m linię andegaweńską (Tabl. I I , 5 — T a b l . I I I , 15 — wiś­ jednej odcin­ n a narożnikach z d o b i n y , przypominającej lecz w szero­ ( r y c . 1), p o d k r e ś l o n y jes b i a ł y m i da, zwłaszcza zewnętrzna, n i e o b i e g a p r o ­ w morawickich obwiedzione trzy kowej przecinających malowano listki, w zazwyczaj narożnikach po dwa lub p o d o b n e j a k w z d o b i n i e środ­ (ryc. 5). •i ж T RYC. 2 T RYC. 3 23 �Do opisanego ków nawiązuje stawiona t u sposobu zdobienia bo­ s u c h y m pędzlem, l e c z w a z o n również s k r z y n i a k w i a t ó w , zamknięty najczęściej w n a r y c . 2, w której środkowy złożony z listków, jest w prostokątnym nym dwiema ne falistymi. N a zapewne z mówiłem poprzednio. Inaczej owych wywodzące listków, o się których oraz zdobie­ Michał Czech z M n i k o w a . s k r z y n i a c h t y c h cały b o k p o k r y t y jest jednolicie żółtym kolorem boków biegnie szeroka tła. Wzdłuż rama z przecina­ j ą c y c h się p r o s t y c h k r e s e k , m i ę d z y rymi lub Czech umieszcza girlandę we zostawia któ­ ( r y c . 7) plecionkę, powstałą z dwóch n a j ą c y c h się l i n i i którymi b i e g n i e rogach przeci­ falistych. Pole środko­ Czech puste, l u b umieszcza girlanda, zdobinami dwóch powiązana liliowatymi między Różnice skrzyń dwoma morawickich sądzę, aby kich, to było że na odmianami są rów­ zdobin. N i e wyłącznie dziełem skrzyń morawic­ odmianę pierwszą, 10 stanowiących s k o p i o w a n y c h d l a P. I . B. Szt. L. w nych jedna wsiach, barwę który w Morawicy, wane ;kąd na inąd tle slvcziiv i n f o r m a c j i p. A . przeprowadził badania które n i e zostały powtarzały gdyż róż­ posiadała n a dwanaście skrzyń t y p u morawickiego, c zaledwie zieloną. W e d ł u g Konieczki, na ( r y c * 4). widoczne n i e ż w k o l o r z e tła i d o b o r z e przypadku, rozwiązuje zagadnienie z bukietem w p i s a n y c h w s i e b i e prostokątach, między zew­ namalowa­ b o k ó w skrzyń Józef S i k o r s k i z C h o - lerzyna, W przekreślo­ prostokąta są l i l i o w a t e z d o b i n y , nia ornament umieszczony polu, liniami nątrz n a r o ż n i k ó w przed­ wszystkie żółtym i motvw skopio­ motywy znane malowane były posiadały • c h a r a k t e r y rozłożystes bukietu w pośrodku kolistą zdobinę, ułożoną z k l i ­ w o b r a m i e n i u l e z a c v c h Drostokatów i oir nowatych land listków Michał Sikorski daje wazon z kwiatami Prócz opisanego zdobionych w ramie konał wyżej jednym typu bukietem z leżących skrzyń kwiatów prostokątów i gir- l e n d , s p o t y k a się t e ż s k r z y n i e , k t ó r e z a ­ s a d n i c z y m r o z p l a n o w a n i e m ozdób nawią­ zują do m o r a w i c k i c h , jednakże we pole leżącego nie jeden, lecz prostokąta ( r y c . 8) środko­ wypełnia dwa lub nawet prosioKąty 24 „chmur" dla od­ wykonanych z girlandami, oDrzezają- zagęszczony. Skrzynie malowane mianą charakterystycznych odpowiadało c y m i m o t y w srodKowy, mniej niz z w y K i e tów miany poprzedniej Sikorski od' t a m t v c h d r o b Irni srrzenółami trvv ^JnwiaHnłJ Vrvvni « г Л н * ь Г oopowiaoajy Tara 1 S « л а и c m1i •i np o s iadał z7a s ^оуш m aaam góle posiadają Joachim z ktorvrh 3 wv v t r z y o b o k siebie u s t a w i o n e b u k i e t y k w i a ­ (ryc. 4 i 9). B o k i t y c h skrzyń n i e - 7 t v c h s k r z v n nieć rzadkie drugą. N a należących n a z i e l o n o są w o - i łączą do się zwykle 5 znanych tej grupy, jedna p o s i a d a tło m a l o w a n e n a żółto. z od­ m i skrzyń tylko �Porównując czych, nach nie skrzyń zwrócić cych zespół elementów występujących w pierwszej morawickich, uwagi oko zdobni­ w obydwu nie na szereg różnic. we wpadają­ grupy bukietach, kielichowatej, z którą szereg d r o b n y c h listeczków są pod­ łączy się ( T a b l . I I , 1). odmiany la p u s t e nie w czo podobne. kiet, wazon ku spiralę (Tabl. w for­ środ­ I I , 2) l u b p r z e k r e ś l o n e rysunek użyta jest jest niekiedy zasadni­ (np. n a tylko j e s t tło, i podstawa pola), trzy czerwoną oraz zasad­ (girlandy, b u ­ zielona pomocniczo szczegółów w n i a c h o d m i a n y d r u g i e j zespół f o r m k w i a ­ rzeżających. (Tabl. siebie rozwiąza­ i część p r o s t y c h k r e s e k k ó ł k o ( T a b l . I I , 4). P o z a t y m t r a f i a się n i e ­ I I I , 1—7, 1 1 — 1 4 ) . N a j c z ę s t s z ą j e d n a k w uboższe ornamentu graniczających k i e d y t r ó j k ą t n y p ą c z e k ( T a b l . I I , 3). W s k r z y ­ t o w y c h jest bez porównania obfitszy odmianach Skrzynie wieka s p o t y k a się j e s z c z e k o l i s t y k w i a t w posiadającego wypełniających p o ­ Żółtą p o k r y t e krawędź skrzy­ ornamen­ wpisanymi r y c . 7) posiadają barwy. w brak Kolorystyczne obydwu niczy słonecznika, drugiej między prostokątami. O b o k tej z d o b i n y w p a r t i a c h środkowych mie natomiast tów geometrycznych, tzw. przez l u d „astry" t j . k w i a t y o stawie Uderza sposób D l a skrzyń wszystkich uwagę. niach c h a r a k t e r y s t y c z n ą zdobiną, w y ­ stępującą na odmia­ na girlandach Zazwyczaj zaś do zaznaczenia wazonie, części i bukiecie, oraz gama roz­ barwa listków linii ob­ barw spotykanych na for­ s k r z y n i a c h t y p u m o r a w i c k i e g o jest bez p o ­ mę s t a n o w i k w i a t e k z luźnych czterech równania szersza. O r n a m e n t o przeważa­ płatków których jących t o n a c h c z e r w o n y c h n a krzyż wybiegają ułożonych, n a zewnątrz ne t r z y pręciki (Tabl. z charakterystycz­ 111,1 i 2). B u k i e t y ne k w i a t k i etc) w y k o n a n e k o l o r e m zielo­ centralne l u b środkowe łodygi bukietów nym, bocznych kształcie miewają kwiaty w posiada szereg szczegółów (łodygi, g i r l a n d y , l i s t k i , d r o b ­ niebieskim, różowym, białym. skrzyniach o g ł ó w e k m a k u ( T a b l . I I I , 6) l u b k i e l i c h ó w czerwieni, która t u l i p a n u ( T a b l . I I I , 7 i 11). W b a r w ę jasno-zieloną, żółtą, białą a środkowych, odmiany u drugiej zdobiny kwiatowe spotykane skrzyń rogach pól należących do występują zupełnie w odmianie szej s k r z y ń m o r a w i c k i c h . S p o s ó b nania g i r l a n d a n i też liliowate przeważa, Różnice zachodzące między wianymi odmianami pierw­ wickiego nasuwają wyko­ wątpliwości, zdobiny samych skrzyń w czy pochodziły pracowni. typu w a ł y się s t a w i a ć p o d z n a k i e m w różnią obu odmianach w się sposób od siebie zasługujący doborze wypowiedzi elementów chwili one z Zwłaszcza w nie mora­ pierwszej 15 18) się nawet d w u oma­ na narożnikach (Tabl. I I , 5 — 7 i T a b l . I I I , — prócz spotyka czarną. czterolistne ( T a b l . I I I , 8 — 10), n i e tle ciemno-zielonym Na zdobniczych informatorów, tych różnice zda­ zapytania którzy skrzy­ liY C . 6 25 �в * г * * * *£i »J4 t$4 8 *$i 10 13 14 TABL. II nie t a k różne j a k p r z e d s t a w i o n e 3 i 4 przypisują ręce na ryc. tego samego Joa­ ny drugiej dobny c z t e r o l i s t n y m k w i a t k i e m . Po­ wypadek chima Sikorskiego. Wątpliwość ta jednak produkowanej odpada skoro w w y p a d k a c h znanego wyjątkowych zachodzi autora, należącej do drugiej, znalezionej nej skrzyń morawickich. Wypadek (przedstawionego chodzi na skrzyni malowanej zefa Sikorskiego nie licowej p r z e z Jó­ ( r y c . 6 ) , k t ó r a n a ścia­ posiada „astry", z b o k u bukiet z charakterystycznym 26 za­ zaś dla odmia­ niere- skrzyni m e n t y zdobnicze właściwe o b u o d m i a n o m taki na tej p r a c y m a m y o b o k siebie n a jednej s k r z y n i ele­ w też w Liszkach. w Burowie a zakupio­ Na desce „podnóżka" n a T a b l . I , 9) w y k o n a n y jest o r n a m e n t przypominający glądem połowę nie­ odmiany swym wy­ płaskiego b u k i e t u z „as­ trami". Przytoczone dwa wypadki mieszania �1(1 /// о о . о 2 11 9 л^"13 14 TABL. Ill zdobin o b y d w u o d m i a n na jednym okazie strukcji ornamentu i innym wskazują mentów zdobniczych, czenie, że dowodnie, skrzyń m o g ł y być że obydwa rodzaje dziełem t y c h samych pracowni. łub Wyjaśnienie genezy t y p u skrzyń m o r a ­ w i c k i c h n a s u w a znaczne trudności. Poja­ zostały one zapożyczone. obcego zespole ele­ nasuwa tu przeniesione Prawdopodobieństwo pochodzenia typu morawickiego jest t y m większe, że j a k w i e m y ojciec p r a ­ w i e n i e się n a o b s z a r z e o p a n o w a n y m p r z e z cujących w M o r a w i c y b r a c i skrzynie Jacenty innego typu tuż pod bokiem t a k s i l n e g o i a t r a k c y j n e g o ośrodka niczego, na, — zdob­ j a k i m była do n i e d a w n a S k a w i ­ skrzyń o zupełnie o d m i e n n e j kon­ przypusz­ byłym mógł formy był zza człowiekiem Wisły, przynieść zdobnicze. i który Sikorskich: obcym, jako rozpowszechnić Wyjaśnienie przy­ stolarz nowe takie nie 27 �gdyż a n i na lub ornament z kropek. W t e r e n a c h sąsiednich, a n i w o g ó l e n a o b ­ jest j e d n a k wu przypadkach szarze krawędzi typ zadawalniające, Polski nieznany jest dotychczas o ornamencie skrzyń m a l o w a n y c h r o z w i ą z a n y m w sposób z b l i ż o n y d o spo­ nearnego z odmianie znany dotychczas pierwszej. Jedyny okaz skrzyni, w której ściana l i c o w a p o s i a d a o r n a m e n t z a m k n i ę ­ ty w leżącym prostokącie o t o c z o n y m landą kwiatów zanotowany został licowej obramienia girlandą norzędnej morawickimi. dobniejsze wydaje ze interesujący nas powstał w Daleko prawdopo- przypuszczenie, malowania i rozwinął się w oparciu o lokalne tradycje Za o g n i w o wiążące skrzynie który skrzyniach b u k i e t a m i , nawiązują częstych Morawicy wanym kiem, w kietami.Zwykle, (ryc. skrzyni, pomalowane lono, ujęte jest której lico przeważnie na zie­ prostokątną leżącą mą z girlandą k w i a t ó w , w y p e ł n i o n ą ra­ dwo­ m a l u b t r z e m a stojącymi o b o k siebie b u ­ kietami kwiatów. Zwyczaj licy K r a k o w a bardzo zebranych J3k w n i e swą formą wianka. W licowej wian­ dwoma bu- j a k to w i d z i m y Joachima pewne Sikorskiego nawiązuje tych naprzy- niedwuznacz­ do poszczególnych spotykanych na dziemy malo­ między 4), b u k i e t ś r o d k o w y kształtu zdobinach skrzyniach podobieństwo do ściany licowej rozpowszechniony ). 5 1 wynika roku oko­ z materiałów bieżącym, wąska ob­ czterolistnego Nowością i awicką do k w i a t k a z pręcikami). wniesioną p r z e z s z k o l ę mo¬ inwentarza zdobin w „ a s t r ó w " ( T a b . I I , 1), k t ó r e g o n i e s p o t y k a kilka 'w i n n y c h ośrodkach. Być może, w którym wprowadzona z d w u przecinających między jest dwie linie np. plecionka się l i n i i falistych ludo­ w y m m e b l a r s t w i e k r a k o w s k i m jest m o t y w się proste znaj­ zdobin w ó d k a p r z e i s t a c z a się w s z l a k s z e r o k i n a cm, w do z z i n n y c h skrzyń k r a k o w s k i c h (np. m o t y w ujmowania skrzyń prostokątną o b w ó d k ą j e s t w Niekiedy, skrzy­ wyraźnie n a środku ściany umieszczonym kład n a s k r z y n i drugą, morawic- k r a k o w s k i m skrzyń by odmianę pierwszej szkoły nie m o r a w i c k i e , zwłaszcza z d o b i o n e trze­ ma zdobnicze. morawickie odmiany k i c h stolarzy-zdobników. Niektóre z i n n y m i s k r z y n i a m i k r a k o w s k i m i możnauważać środku b u k i e t a m i k w i a t ó w ( r y c . 7 i 3), a w k o ń ­ skrzy­ skrzyń jest w y t w o r e m m i e j s c o w y m , w c u n a w e t dominującej, j a k to m a m y w bo­ ze sposób stano­ na związku m i się zdobniczego i c h ze z umieszczonymi ( r y c . 5), j e s t w y t w o r e m niami kwiatków. gir­ gatych jakimś gir­ w i s k a z d o b i n drugorzędnych do r o l i rów­ cie o i pola i podniesienia Kaszubach «). T r u d n o byłoby t u oczywiś­ myśleć zno­ wzdłuż malowano landę z d r o b n y c h listków cza jego innych się, ż e Połączenie t y c h d w ó c h e l e m e n t ó w t. j . l i ­ t y k a n e g o w t y p i e m o r a w i c k i m , a zwłasz­ w ściany zdarza na skrzyniach wyprodukowanych przy­ szłości, p o p r z e p r o w a d z e n i u g r u n t o w n i e j szych badań, u d a się w y j a ś n i ć , k t o był RYC. 9 28 �twórcą dał typu skrzyń początek skupiającej kilka „szkole" pracowni typu sać morawickiego Sikorskim, ookonał swym czy już któryś o b y d w u od­ należy niewiadomo tego synom zdobniczej, stolarskich- Niewątpliwie wypracowanie mian przypi­ tylko, Jacenty i jego czy przekazał s p a d k u gotowe w z i kto morawickich owej wzory, następców. przyjrzeć achima się b a c z n i e j Sikorskiego, wskazuje jako osobie którego wybitnego nale­ stolarza-zdob- nika. Na '-• podstawie morawickich kilkunastu okazów w dawać tycznej się w Dołowa trudno jest analizę twórczości poszczególnych zastanawiać się artys­ pracowni n a d kwestią z Cholerzyna (ryc. 6) dobne w cechy zdradzają dwie znalezione Chołerzynie s k r z y n i e należące miany drugiej ( r y c . 9). N i e do o d ­ jest wyklu­ czone, że a u t o r s t w o i c h należałoby p r z y ­ pisać wi mieszkającemu w tej w s i Józefo­ morawickiego, wyra­ Sikorskiemu. Skrzynie biane w typu głównie mniejszej łerzynie na miejscu w zaś ilości w i Mnikowie Morawicy, sąsiednim (pracownia ła C z e c h a ) r o z c h o d z i ł y się Cho­ Micha­ przeważnie w obrębie p a r a f i i m o r a w i c k i e j , gdzie w y - skrzyń z których zaledwie jest j a k o t a k o a u t o r y z o w a n a , też Jo­ tradycja Sikorskiego i M i c h a ł a C z e c h a z M n i k o w a ( r y c . 7). Po­ Biorąc tę drugą e w e n t u a l n o ś ć p o d u w a g ę , żałoby zefa czy • r o b y S i k o r s k i c h c i e s z y ł y się d u ż y m w z i ę ­ c i e m i ustaloną sławą. P o n a d t o s p r z e d a ­ wano kim je związ­ je n a j a r m a r k a c h p r z e d e w Krzeszowicach, do gdzie wsi okolicznych. W wszyst­ kupowano świetle tychczasowych badań k ó w i w p ł y w ó w zachód i ą c y c h m i e d z ^ n i ­ zasięg typu mi poczynił postępów w k i e r u n k u południo­ Fakt że s p o t y k a równi ię skrzynie niemal 7 różnych Ś w i a d c 7 v ł b v 7a t v m 1 -imniPi iMli ИГР 4 Dochodzące identvczne siP w że — chodzi n wars'zlatv Morawic v — samei ora n.rzv ^ równana. u a 1 przejrzystością prostotą południowo-zachodnim. że nie Przy­ czyna tego zjawiska leży być może w t y m , znaidu że w s i e położone w k i e r u n k u W i s ł y na­ sycone były lozpowszecnnionyc ocmiegają czy się, morawickieqo nrndnk n nśrndka a oh aa rru dzo c j a a rrtt y s tЛ y c7П z nа a J t eag o о-ьгоока h о vуłш wzorów wym, skrzyń wydaje do­ rysumtu ornamentu skrzynie Jo­ z innych, wyrobami równie pochodzącymi atrakcyjnych, ków j a k np. z Kaszowa ośrod­ gdzie malowa­ niem skrzyń zajmowała j Nowej W s i Szlacheckiej czy Liszek. i o w się rodzina 2a- P R Z Y P I S Y : 1. Mord wica leży na obszaize dawnego Wolnego Miasta Krakowa, które dopiero w roku 1848 zostało przez Austrię pochłonięte. 2 W związku z pracami przy budowie zginął Piotr Sikorski, poniósł bowiem śmierć pod gruzami przewróconego rusztowania. 3 Dziełem ich między innymi jest stojący do dziś chór w kościele morawickim, a poza tym według informacji miejscowego proboszcza, któryś z Sikorskich (może Michał) był auto­ rem grupy rzeźb na Krzyżu w Morawicy. 4. Np. Janowi Sikorskiemu pomagała na sta­ rość w malowaniu skrzyń żyjąca do dziś cór­ ka Katarzyna Korpak, Joachimowi Sikorskie­ mu znów córka jego Helena. BAHUTS PEINTS DE LA REGION 5. Według informacji zebranych przez A. Ko­ nieczkę. G Tak będę w dalszym ciągu niniejszej pracy nazywał skrzynie wychodzące z pracowni braci Sikorskich i ich uczniów. 7. T. Seweryn, Krakowskie skrzynie malowane, Kraków 1928. 8. Skrzynia z Brus w pow. chojnickim publiko­ wana przez B. Stelmachowską (Sztuka Ludo­ wa na Kaszubach — str. 18, Poznań 1937). 9. Por. materiał publikowany w pracy Sewe­ ryna. 10. Zasięg typu skrzyń morawickich badany jest obecnie w drodze ankiety przesyłanej do szkół. DE MORAWICE PRES DE CRACOVIE. Parmi les objets peints que l'on trouve encore aujourdhui dans les chaumieres polonaises, les bahuts se distinguent par la richesse de leurs couleurs et de leurs motifs decoratifs et parmi eux, tout particulierement ceux de la region de Cracovie. Ici, l'auteur publie et caracterise du point de vue artistique un certain nombre de coffres decouverts par l u i dans l'arrondissement de Morawice pres de Cracovie. Le caractere de leur decoration les fait different du type decoratif de ceux de Craco­ vie. Ces bahuts qui datent de la fin du XIX-е siecle et du commencement du XX-e, sont l'oeuvre des freres Sikorski. 29 �