https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7c38ae1e8e23e54bb9d8bddd0b580ce4.pdf 441b2d4c885256adfd503dd3100b044f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3982 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1954 Subject The topic of the resource garncarstwo Podlasie - garncarstwo Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3726 Title A name given to the resource Siwaki z Białej Podlaskiej / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1954 t.8 z.5 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1954 t.8 z.5 ; s.273-295 Creator An entity primarily responsible for making the resource Cieśla-Reinfussowa, Zofia Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Ryc. 1. Kazimierz Rogowski, garncarz z Białej Podlaskiej. SIWAKI Z BIAŁEJ PODLASKIEJ ZOFIA Naczynia gliniane o srebrz/stoszarym albo czarnym o rzadko CIEŚLA spotykanej REINFUSSOWA doskonałości wypału i pięknie kolorze czerepu, czyli t z w . p o p u l a r n i e „siwaki", wystę­ w y g ł a d z o n e j p o w i e r z c h n i . S i w a k i zbliżone p o d w z g l ę ­ powały na terenach dem ziem p o l s k i c h już czasach starożytnych. W i d z i m y ramiki kultury łużyckiej której występują również w odległych to n a przykładzie (1300 — naczynia 500 r.p.n.e.), czarno ce­ wśród wypalane 1 techniki ludowych wykonania znajdujemy w d o współczesnych ceramice wyrobów celtyckiej, która p o j a w i a się u n a s w I I I w . p.n.e.' , o r a z w późniejszych 2 od n i e j w y r o b a c h g l i n i a n y c h z t z w . o k r e s u rzymskiego 273 �Rye. Z. B r a c i a Rogowscy: Kazimierz (z lewej) i Ludwik. �(0-400 n.e.), k i e d y s t o s o w a n o naczyń, a l e r ó w n i e ż nie tylko ciemny i zdobienie ornamentem wypał gładzo­ n y m , w y k o n y w a n y m w sposób i d e n t y c z n y j a k n a n a ­ czyniach współczesnych. historycznych, w zabytków i nielicznych ubiegłych wiekach wy­ r a b i a n e były s i w a k i n a t e r e n i e całej P o l s k i . Z c z a s e m jednak — głównie produkcja zaś w ciągu i malowane . efektowne Obecnie 3 wschodnich skie), o w i e l e ubiegłego zachodnich ośrodki g a r n a r s k i e wyrabiające się g ł ó w n i e w (białostockie, rzadziej zachodnich Na bardziej wschodniej wojewódz­ lubelskie, spotykamy (Lubień, rzeszow­ je na terenie do niedawna chętnie mleka. Handlarze trudniący Polski nabywała strawy i się t a m d o 30. P r z e d p i e r w s z ą n y m 8. Spośród g a r n c a r z y , przecho­ niej, garnków to mało, a d w i e polewanych informatorzy: Siedlakowskich (2), Balickich Serafinowiczów (2), Rogowskich (3), Czeczelewskich i wymieniają Suszczyńskiego. Z e dłużej starej czarnych za dużo"! Rogowski, na naczynia Wzrastająca glazurowane pod niechęć zmieniać wpływem mody do n a b y w a n i a s i ­ w a k ó w p o w o d u j e , że i t u c o r a z t o n o w e ośrodki g a r n ­ carskie ogranic-zają przechodząc lub całkowicie porzucają (np. Pawłów, (Kaznów, rób c z e r w o n y c h się c o r a z czy częściowo pow. ich Dawniej, gdy garncarzy wała nazwę rozrzucone wy­ kurczącej liczbie ośrodków wyrabiających dziś s i w a k i w y b i j a się n a czoło Biała P o d l a s k a , stają były w do stare było pożaru zaczęto na peryferie. kopania ulic Nowej W obrębie i Grabanowskiej o czym w G a r n c a r z e z Białej P o d l a s k i e j ganizacji cechowej, sięgają nie­ świadczy pierwszej fakt, połowie lecz rzecu, gdzie w y z w a l a l i d o ksiąg c e c h o w y c h c y majstra-specjalistę, twórnię fajansów, garncarze . 1 W materiałach po b i a l s k i e j f a r f u r n i czan z a t r u d n i o n y c h w jednak nie pokrywa garncarzy zorganizować mu w z wy­ pozostałych Żadne nazwiskami należący ponoć Balickiego. miesz­ z nich dzisiejszych bądź t y c h , k t ó r y c h z n a m y już t y l k o z t r a ­ s w y c h uczniów cechu garncar­ i i Między­ zapisywali czeladników. zawodem wcale i n ­ w y p a l a l i wówczas po 1 piecu n a ­ a r y n e k b y ł t a k chłonny, że „ i l e b y zapotrzebowaniu, w warsztacie, zwykle cała rodzina pracowała często zaś z a t r u d n i a n o jeszcze majątku, ponadto g a r n c a r z dorobił się jak np. wspomniany przez m a t o r ó w Suszczyński, k t ó r y pracą p r z y k r ę g u sobie niemałą fortunkę, u m o ż l i w i a j ą c ą Począwszy od pierwszej wojny rok spadek naczynia nymi zajęciami Wśród nowie koniunktury. młodych w stawało się c o r a z zjawiskiem nastąpił z roku na się p o p y t porównaniu mniej na z in­ opłacalne. stała się o d g a r n c a r s t w a , b r a k ł o uczniów, n a w e t sy­ powszechnym m i s t r z ó w n i e c h c i e l i się uczyć z a w o d u d o i n n y c h zajęć, zdarzały ki się Zmniejszył gliniane, garncarstwo czynszowych. światowej, w z a w o d z i e g a r n c a r s k i m pogłębiający infor­ uciułał m u kupno kil­ k u n a s t u morgów z i e m i i dwóch domów ojców. W i e l u w y s z k o l o n y c h S. K r u k o w s k i , J . K o s t r z e w s k i , R. J a k i m o w i c z : P r e ­ h i s t o r i a z i e m p o l s k i c h . K r a k ó w 1948, s t r . 260. do o k o l i c y Białej P o d l a s k i e j ucieczka dycji. n i e m i e l i własnej o r ­ i c h n i e z r o b i l i , w s z y s t k o b y ł o za m a ł o " . A ż e b y nadążyć miejscowi parę n a z w i s k manufakturze. się tym historycznych występuje fachow­ d o Białej z z a g r a n i ­ mającego pomagali również miejscowych c ó w . G d y w r . 1738 s p r o w a d z o n o zbiegu Jeszcze z p o c z ą t k i e m bieżącego s t u l e c i a g a r n c a r s t w o wówczas brano a u garncarski, w y ­ się n a m a j s t r ó w pod miejsca wykorzystania daw­ niekiedy s k i e g o w o d l e g ł y m o dwadzieścia k i l k a k m wątpliwie wyborze garn­ ślady i t a k n p . w r . 1925, należeli c z e l a d n i k ó w i uczniów. N i e j e d e n przy niebezpie­ natrafiono pełniony w y p a l o n y m i s i w a k a m i , Nie­ możność zacho­ warsztaty się n a piec X V I I I w . j e d n a z najstarszych w Polsce f a r f u m i . uwagę dużo, z a ­ pracownie miasta do z m a r ł e g o p r z e d l a t y g a r n c a r z a czyń t y g o d n i o w o , odległych, tylko przenosić fundamentów, t r a t n y m . Garncarze czasów Białej nych pracowni garncarskich odkrywa było w wątpliwie w W m i a r ę r o z w o j u m i a s t a , ze w z g l ę d u n a się o s t a t ­ artystyczne. że t u w ł a ś n i e założona została w — i n n y c h częściach m i a s t a l u b s k u ­ ne w a l o r y g a r n c a r s k i e Białej P o d l a s k i e j zastrzelony — Garncarskiej. Nieliczne n i o s z e r o k o w P o l s c e z n a n e ze w z g l ę d u n a s w e w y b i t ­ Tradycje czasie piały się n a p o b l i s k i e j W o l i chełmski) lubartowski) na c e n t r u m g a r n c a r s k i e , którego w y r o b y naj­ w produkcję, pow. naczyń g l a z u r o w a n y c h . W bardziej zmarły z m a r ł y w r . 1954, w w i e k u l a t 74. podczas odbiorców. Pawłowskiego garncarzy i A n t o n i Czeczelewski w związku z r o b o t a m i z i e m n y m i , gusty — 1. 72 1944 p r z e z h i t l e r o w c ó w , terenie województw zaczęły się (4), generacji p r z e t r w a l i : Suszczyński okupacji, Stefan r. (2), W ciągu o s t a t n i c h p a r u d z i e s i ą t k ó w l a t r ó w n i e ż i n a wschodnich Białej (2), pośredni­ sto f u r którzy p o s i a d a l i w Dymitruków carskie „że światową międzywojen­ swe p r a c o w n i e p r z e d pierwszą wojną światową i póź­ wet twierdząc, poważny czynnych wojną było i c h jeszcze o k o ł o 20, a w o k r e s i e czeństwo „siwy" stanowiła kilkadziesiąt pracowni. Pod koniec u b . stulecia liczba garncarzy do­ c t w e m w sprzedaży w y r o b ó w g a r n c a r s k i c h w o l e l i n a ­ towar liczący m i e s z k i w a l i o n i oddzielną ulicę, która d o dziś terenach s i w a k i i używała j e do g o t o w a n i a wywania Pol­ wojewódz­ p o w . włocławski). konserwatywnych ludność wy­ glazurowane s k i ś r o d k o w e j , a już zupełnie w y j ą t k o w o w twach — naczynia c e r a m i k ę siwą koncentrują twach wieku i c h zaginęła, n a t e r e n a c h p a r t a przez bardziej garncarski, chodziła Jak w y n i k a z zachowanych wzmianek W X I X s t u l e c i u Biała P o d l a s k a ośrodek garncarzy swoich przerzucało się się też w ś r ó d n i c h wypad­ emigracji. 1 = j w . , s t r . 290. R. pis). 3 Reinfuss: Według t r a d y c j i , w Białej P o d l a s k i e j podstawą p r o ­ d u k c j i g a r n c a r s k i e j były zawsze s i w a k i . Zupełnie n i e ­ Polskie garncarstwo ludowe (ręko­ Z. P r z y r e m b e l : F a r f u r n i e p o l s k i e d a w n e i d z i s i e j ­ sze. L w ó w 1936, s t r . 32. istotną część w y t w ó r c z o ś c i s t a n o w i ł y w y r a b i a n e w n i e ­ wielkiej ilości n a c z y n i a glazurowane, zdobione wypalane n a czerwono, nie c z a s e m n a brzuścu d w o m a l u b 4 t r z e m a r ó w n o l e g ł y m i p a s k a m i pobiałki. 275 �Ь о w y p a l a n i a naczyń g a r n c a r z e b i a l s c y u ż y w a l i p i e ­ ców p o d o b n y c h d o d z i s i e j s z y c h , t o z n a c z y podłużnych, j ą c y c h dziś g a r n c a r z y , A n t o n i , który p o d z i e l o n y c h n a d w i e części p o z i o m y m r u s z t e m , z z a ­ gruncie, sklepioną komorą o g n i o w ą . P o n i e w a ż p i e c e d o padł n a g a r n c a r s t w o , rokujące w t e d y lania siwaków część p i e c a muszą być w y j ą t k o w o wypa­ szczelne, d o l n a - m n i e j w i ę c e j po r u s z t — b y w a ł a z r e ­ guły w k o p a n a , górna zaś o b s y p a n a ziemią. G d y p r o ­ j a k o syn mato-' r o l n e g o chłopa n i e mając możności g o s p o d a r o w a n i a postanowił uczyć widoki. Do terminu z nazwiska przyjął majster, Garncarskiej. Po się rzemiosła. W y b ó r jeszcze go n i e z n a n y mający ukończeniu nauki niezłe nam pracownię otworzył własny w a r s z t a t , w którym pracował wypełnia palenisko intensywnie. szczelnie ziemią wszelkie a następnie otwory, którymi może dostać się d o w n ę t r z a p i e c a . D a l s z y mienia" naczyń chemicznych. jest Na wynikiem zasypuje powietrze proces „dy­ zachodzących s k u t e k zamknięcia reakcji dopływu po­ Wiodło m u się d o b r z e , 40. Z a w ó d p o n i m o d z i e d z i c z y l i (który do śmierci, która spotkała zwyczajom się czad, czyli tlenek węgla, synowie: A n t o n i i wyemigrował go w 72 r. życia o d g a r n c a r s k i c h , żona S t e f a n a , odnosząca się warty do z a w o d u g l i n i e trójtlenek glinę n a c z e r w o n o ) , żelaza (barwiący o d b i e r a m u d w a a t o m y t l e n u i za­ m i e n i a n a t l e n e k żelaza, nadający glinianym owo Podobnie wypaloną ciemnoszare jak w innych właśnie l u b czarne ośrodkach naczyniom zabarwienie. produkujących ceramikę siwą, t a k i w Białej P o d l a s k i e j powierzchnię naczyń z d o b i się o r n a m e n t e m g ł a d z o n y m . Używa się f i l a , która umiała czynia na kole. W y r o b y ców d u ż y m przeschnię­ Stefan interesów, ornament, złożony z wygładzonych płaszczyzn i li- n i j . Błyszcząca p o w i e r z c h n i a w y g ł a d z o n y c h p a r t i i o d ­ c i n a się o d m a t o w e g o tła r e s z t y c z e r e p u , dając efekty ośrodek przed garncarski, j a k i m kilkudziesięciu laty, była Biała Pod­ reprezentują dziś d w i e p r a c o w n i e . W j e d n e j z n i c h , mieszczącej się przedmieściach B i a ł e j , w y r a b i a j ą Kazimierz swe naczynia i L u d w i k R o g o w s c y , d r u g a zaś należy J a k u b a C z e c z e l e w s k i e g o , który p r z e d k i i k u l a t y niósł się z Białej d o o d l e g ł e g o o 3 k m Rodzina Pierwszym Ryc. :>76 na bracia prze­ Sielczyka. Rogowskich pochodzi garncarzem tego n a z w i s k a b y l dziadek z Białej 3. Forma do pieczenia babek w pracowni Rogowskich. do po g a r n c a r z u Rogowski, prowadził sytuacji — nie tylko toczyła sama n a ­ j e j cieszyły się wśród odbior­ mając widać p o t r a f i ! dorobić 12 m o r g ó w równolegle ziemi wdrażał zmysł Mimo którą korzystnej s w e , a zwłaszcza Rogowski do znacznego m a ­ i piekarnię, z pracownią. m a t e r i a l n e j , dzieci młodości niemały się dosyć do z a w o d u synów, garncar­ s k i e g o . N i e ominęło t o r ó w n i e ż córek, z których j e d n a , Janina, wykazywała magając Najstarszy Kazimierz stym duże zdolności zdobnicze, po­ w p r a c o w n i p r z y d e k o r a c j i naczyń. roku z trzech synów Stefana Rogowskiego, ( r y e . 1), u r o d z o n y w r. 1906, już w d w u n a ­ życia musiał p o d k i e r u n k i e m o j c a rozpo­ cząć żmudną naukę t o c z e n i a naczyń n a k o l e . T r a g e d i ą Podlaskiej. wykonana warszta­ powodzeniem. jątku. Z a k u p i ł od dekoracyjne. Duży laska ciekawe jako wdowa pięknie zdobić, a l e r ó w n i e ż wypaleniem k r z e m i e n i a , którym pogardliwie się j e g o m u natomiast wraz z dwoma czeladnikami matka, Teo­ na tego kawałka męża, n i e interesowała t e m i w żadnych p r a c a c h udziału n i e brała. P o m a g a ł a t y m c z e r e p i e n a c z y n i a w y k o n u j e się p r z e d do kuli panującym w r o d z i n a c h który — mając s i l n e własności r e d u k c y j n e — a t a k u j e z a ­ w bardzo większej do A m e r y k i ) i S t e f a n . T e n o s t a t n i w y t r w a ł w z a w o d z i e okupanta. Wbrew wytwarza dwaj w r. 1914 porzucił g a r n c a r s t w o ku — ale d o zamożności n i e doszedł, gdyż umarł młodo, mając l a t w i e t r z a , p r z y s p a l a n i u się d r z e w a — z a m i a s t d w u t l e n ­ węgla ulicy Rogowski ces w y p a l a n i a naczyń m a s:e już k u końcowi, g a r n c a r z drzewem, dziś przy Antoni na jego ży- chłopca b y ł o t o , że n i e miał w k i e r u n k u garncarstwa a b s o l u t n i e żadnych zainteresowań. N a u k a , j a k z całą Ryc. 4. Doniczka w pracowni „zwyczajna" Rogowskich. wykonana �Ryc. szczerością opowiada tępo", n i e mógł glinę ciągnie 5. Ładyszka Kazimierz bowiem wykonana Rogowski. „szła w pracowni miejscowy. mu kiedy dobrze „ani r u s z pojąć, j a k się t o dobrym do góry". Ojciec co p r a w d a Dokazywał leko m u , j a k sio t o c z y , a l e d o n a u k i cierpliwości n i e miał i tego Rogowskich Kazimierzowi n i e szła robota, wyrywał mu Stefan gorzej od z rynek Rogowski, garncarzem, Kazimierz jednak który b y l co na wypale prawda znał się d a ­ Czeczelewskiego. kolei uczył toczenia naczyń swych młodszych b r a c i , L u d w i k a i M a r i a n a . Zastosował j e d ­ z ręki glinę, a chłopaka przeganiał k i j e m . Po n i e u d a - nak i y c h próbach, kończących się d l a K a z i m i e r z a ojciec. boleśnie, na metodę inną Pokazał o d t e j , którą wobec niego przyjął b r a c i o m , j a k się p r z y g o t o w u j e suro­ chłopak zniechęcony uciekał o d koła, a „jak rzucił g l i ­ wiec, nę, t o go o j c i e c a p o t e m zostawiał i c h s a m n a s a m z materiałem, dając za warsztat c z a s e m i p r z e z pół r o k u n i c mógł zagnać". W rzemieniem takich warunkach następnie —- j a k się „ p r o w a d z i g l i n ę n a k o l e " , uczniom całkowitą swobodę w czasie p r a c y . L u d w i k zawód g a r n c a r s k i obrzydł K a z i m i e r z o w i d o r e s z t y . G d y okazał się b a r d z o z d o l n y m g a r n c a r z e m i s z y b k o miał 15 l a t . murzył o t y m , a b y zostać ślusarzem. „Tu arkana była f a b r y k a samolotów, j a się chciał uczyć, żeby s a ­ Niemcy m o l o t y naprawiać, ale o j c i e c do r o b o t y zaganiał, a o j c u t r z y l i się w k a r t y rzemieślnicze, L u d w i k w y j e c h a ł nie L u b l i n a i zdał e g z a m i n , uzyskując tytuł m i s t r z a g a r n ­ można się było sprzeciwić." Nauka toczenia po­ swego rzemiosła. zarządzili, aby W wsi:yscy rzemieślnicy zaopa­ suwała się w o l n o i długo trwała. D o p i e r o p o 7 l a t a c h carskiego, K a z i m i e r z , mając l a t niespełna 20, nauczył W Białej n i e było w ó w c z a s d r u g i e g o g a r n c a r z a wać na kole wszystkie formy naczyń. się w y k o n y ­ Gdy zaś p o ­ dającego uprawniający go pojął czasie o k u p a c j i , k i e d y do w y z w a l a n i a do uczniów. posia­ d y p l o m m i s t r z o w s k i . N i e d ł u g o później, w r. siadł tę sztukę, r o b o t a w y d a ł a m u się ł a t w ą i t r u d n o 1942, L u d w i k w y z w o l i ł s w e g o b r a t a , K a z i m i e r z a , i J a ­ m u było pojąć, , . j a k j a m ó g ł t e g o n i e u m i e ć " . W y p a l a ­ kuba nia naczyń Czeczelewski, nauczył Kazimierza Rogowskiego A n t o n i uchodzący w ó w c z a s za n a j l e p s z e g o n o l o g a wśród b i a l s k i c h g a r n c a r z y . C z e c z e l e w s k i tech­ poka­ zał K a z i m i e r z o w i , j a k się „ o g i e ń p r o w a d z i " , j a k drzewo dobiera żeby g a r n k i na wypał, osiągnęły jak należytą się barwę piec się uszczelnia, itd. Nie umiał Czeczelewskiego Kazimierz Rogowski n i k i e m , uprawiającym na czeladników garncarskich. jest więc w tej c h w i l i czelad­ rzemiosło g a r n c a r s k i e n a p o d ­ s t a w i e k a r t y rzemieślniczej. O u z y s k a n i e d y p l o m u m i ­ strzowskiego okupacji nigdy się nie starał, stał m u n a p r z e s z k o d z i e ły p o d s t a w o w e j , obecnie gdyż za b r a k 7 klas czasów szko­ zaś, g d y w a r u n e k t e n został 277 �zwężającymi dobne się l e k k o k u p o d s t a w i e ( t a b l . I , 8) i p o ­ do n i c h w kształcie d z b a n k i z a o p a t r z o n e na k r a w ę d z i w y l e w u w n i e w i e l k i dzióbek ( t a b l . I , 9, 10), ( t a b l . I , 11), u ż y w a n e do p r z e c h o w y w a n i a o l e j u l u b w o d y (stąd d r u g a n a z w a b a n i a s t e flasze, t z w . buńki — wodziaki), miski I, ( t a b l . I , 3), m a k u t r y , d o n i c z k i ( t a b l . 1) i p o k r y w k i , bez których dawniej nikt nie k u ­ piłby g a r n k a . Specjalnie niskie, d l a ludności ż y d o w s k i e j pękate garnki dwuuszne, wyrabiane tzw. były szabasówki. służące d o g o t o w a n i a i p r z e c h o w y w a n i a s o b o t n i e j s t r a ­ w y , oraz r y n i e n k i , używane do przyrządzania r y b . Z a czasów o j c a R o g o w s k i c h w y r a b i a n o też s p e c j a l n e g i e l k i d o smażenia słoniny, w p o s t a c i m i s e c z k i ty- zaopa­ t r z o n e j w 4 nóżki o r a z t u l e j k o w a t ą rączkę d o c h w y t a ­ nia. Sezonowy czenia babek c h a r a k t e r miał oraz doniczek, ilości n a wiosnę i w Tradycyjne formy wyrób form do kupowanych w pie­ wielkiej jesieni. naczyń, p o w t a r z a n e dawniej we wszystkich bialskich pracowniach garncarskich, utrzy­ mały się d o dziś z w y j ą t k i e m r y n i e n e k d o p r z y r z ą d z a ­ n i a r y b , t y g i e l k ó w n a słoninę i p o k r y w e k , k t ó r y c h w y ­ rób o d d a w n a już zaginął. W z w i ą z k u ze z m i a n a m i , j a k i e w ciągu o s t a t n i c h dziesiątków l a t zaszły w życiu gospodarczym w s i , niektóre n a c z y n i a użytkowe, zwła­ szcza t y p u z a s o b o w e g o , w y r a b i a n e są o b e c n i e w szych wymiarach. Nie ma bowiem mniej­ zapotrzebowania n a duże, dochodzące d o 10 l i t r ó w pojemności, d w u u s z n e czy garnki ładyszki Zasób e l e m e n t ó w z d o b n i c z y c h , o d z i e d z i c z o n y c h Ryc. 6. Ładyszka wykonana na rynek w pracowni miejscowy. Rogowskich Rogowskich Do po d z i a d k u i ojcu, n i e był najstarszych, stosowanych należą linia różnej łamana szerokości ciągła pasy jeszcze zbyt przez gładzone ( t a b l . I I , 7, 8), przez obfity. dziadka, ( t a b l . I I , 6), lub przerywana ( t a b l . I I , 5) o r a z w y c i ą g n i ę t a s p i r a l a ( t a b l . I I , 10, 12). zniesiony rań dla ludzi starszych, n i e czyni, wychodząc strzowski również żadnych z założenia, że jest m u niepotrzebny, gdyż sta­ tytuł m i ­ „ i t a k już n i ­ Ludwik Rogowski Rogowskiemu przypisują synowie skompo­ literę „ W " ( t a b l . I I , 17) c z y złożonej z ł u k ó w ( t a b l . I I , 9) o r a z wyciągnię­ t e j r ó w n o m i e r n i e s p i r a l i ( t a b l . I I , 11). kogo wyzwalać n i e będzie". zaledwie Stefanowi n o w a n i e z d o b i n y przypominającej prowadził samodzielny d o r . 1942, k i e d y t o przerzucił Z a czasów d z i a d k a i o j c a R o g o w s k i c h warsztat się n a p a r ę czyń było koniecznością, podyktowaną zdobienie n a ­ zarówno l a t do h a n d l u . Obecnie, p o z l i k w i d o w a n i u sklepu, p o ­ s t a m i odbiorców, j a k i o b a w ą p r z e g r a n e j w w a l c e maga kurencyjnej. bratu dorywczo w pracowni garncarskiej. Trzeci z synów Stefana Rogowskiego, toczyć garnki, ale zawodu nieuleczalnie chory Marian, umie nie wykonuje, i pozostaje gdyż na utrzymaniu jest rodzi­ zdobił swe w y r o b y , garnka". Stefan Rogowski, „stać było n a porządne „bo m u ­ niezdobionego k t ó r e g o w e d ł u g słów s y n a zdobienie", traktował deko­ rację j a k o zło k o n i e c z n e . Z d o b i e n i a n i e lubił, u w a ż a ł ny. W dzisiejszej produkcji pracowni braci Rogowskich dadzą się w y r ó ż n i ć d w a zespoły. J e d e n z n i c h stanowią wyroby użytkowe, przeznaczone na rynek lokalny, d r u g i zaś t o t a k z w a n a p r z e z n i c h „ c e r a m i k a a r t y s t y ­ czna", w y k o n y w a n a n a z b y t do m i a s t a . cie w y r o b ó w , j a k i w zdobnictwie formy d r u g i m zaś, p r z e z n a c z o n y m elementy występują tradycyjne obok z zewnątrz, przez ulegają elementów tradycyjne, d o użytku m i a s t a •— pewnej transformacji, nowych, zaszczepionych odbiorców. brzuścach, z („robił zdobie­ n i e naczyń maksymalnym profi­ wychyleniem przerzucał najchętniej n a matkę i jedną z córek. wzory i sposoby zdobienia, d z i a d k u i ojcu, stosowane do dziś przy odziedziczone są w p r a c o w n i dekorowaniu wyrobów t u raczej przeznaczonych ubogi. N a p l a n p i e r w s z y wysuwają ciągnięta s p i r a l a ( t a b l . I I , 10, 12) o r a z l i n i a ( t a b l . I I , 5, 7, 8), a przede po Rogowskich n a r y n e k l o k a l n y . Zespół e l e m e n t ó w z d o b n i c z y c h wata D o f o r m t r a d y c y j n y c h należą g a r n k i o słabo lowanych j e za stratę czasu i w m i a r ę możności z b y w a ł t y l k o a b y prędko, a b y p r ę d k o " ) . W p r a c o w n i Stare W zespole p i e r w s z y m p r z e w a ż a j ą z a r ó w n o w kształ­ w Garncarz siał", g d y ż „ n i k t n i e kupiłby o d n i e g o gu­ kon­ jest się w y ­ zygzako­ wszystkim pasy gładzone ( t a b l . I I , 6). O r n a m e n t zapełnia ściśle po­ wierzchnię naczynia, którego brzusiec podzielony jest p o w y ż e j p o ł o w y wysokości, m n i e j s z e , z j e d n y m u c h e m zwykle ( t a b l . I , 7), u ż y w a n e d o g o t o w a n i a , i w i ę k s z e , d w u u s z - większą w y p u k ł o ś ć brzuśca. Dolną część zdobią n e ( t a b l . I , 6) l u b w o g ó l e p o z b a w i o n e u s z u ( t a b l . I , 4), nące p i o n o w o p a s y , złożone z l i n i i z y g z a k o w a t e j lub służące d o k i s z e n i a o g ó r k ó w , ładyszki — n a k w a s l u b s i l n i e gładzone, m i ę d z y k t ó r y m i p o l a n a zmianę wy­ mleko, o szerokich szyjkach i w y l e w a c h pełnione są g ę s t y m skośnym k r e s k o w a n i e m i w y c i ą g - 278 z brzuścami na dwie części linią rytą, podkreślającą naj­ bieg­ �2 p — ^ > О 1 6 niętą spiralą gładzenie w ( r y c . 6). Górną 10 część brzuśca I I , 5) l u b ł u k ó w ( t a b l . I I , 9), s z y j k i zaś w i pokrywa p o s t a c i krótkich k r e s e k p o z i o m y c h ładyszkach obiega najczęściej motyw (tabl. dzbankach wyciągniętej s p i r a l i ( t a b l . I I , 10, 44, 45) ( r y c . 6). Różnorodność motywów, zajmują się nie Kazimierz i c h k o m b i n a c j i czy na t a r g zdobione są sposo­ wszystkie jednakowo ( r y c . 5). W y g ł a d z a n i e n a zupełnie w y s c h n i ę t y m czere­ i Ludwik Jak wynika sprzedawane z powyższego, na rynku Z zagadnieniem naczynia miejscowym, p r o d u k c j i „artystycznej", г., k i e d y Wanda to po raz pierwszy Kromkowska, dawna wyroby warzystwa „artystyczne" wyroby 15 12 Formy naczyń wyrabianych „odkryła" w i k a R o g o w s k i e g o , k t ó r y posiadał s k l e p w Białej Pod­ o n a n a sprzedaż Ludowego. To­ Lud­ zakupiła Przemysłu miesz­ na Tamce, U laskiej, Popierania ich w Warszawie se- 14 18 17 T a b l . I. Rogowskich. n a sprzedaż l o k a l ­ przezna­ współpracownica czynia, n i e tworząc t y c h r e l i e f o w y c h charakteryzują za­ dekoracyjne. czonej n a u ż y t e k m i a s t a , zetknęli się R o g o w s c y w 1946 czącego się p r z e d w o j n ą w W a r s z a w i e , Z d o b i e n i e m naczyń p r z e z n a c z o n y c h użytkowe, kontynuują kształty, j a k i f o r m y pie p o w o d u j e , że w z ó r leży n i e j a k o n a p o w i e r z c h n i n a ­ zagłębień, j a k i e Rogowscy, t y l k o i c h żony. równo t r a d y c y j n e bów k o m p o z y c j i jest t u m i n i m a l n a . P r a w i e naczynia przeznaczone ną J 19 w pracowni Kazimierza 20 i Ludwika Rogowskich 21 w Białej Podlaskiej. 279 �7. Szabasówka Ryc. rię siwaków towar Kazimierza okazał Rogowskiego, się „ c h o d l i w y " , k i zacząły się zacieśniać Wanda Kromkowska odbiorcą, szą ale i twórczość „artystyczna" nabierać c e c h się inspiratorem artystyczną nie tylko wień aż do Kazimierza w Rogowskiego. „arty­ nowych zamó­ kształtów, się z a s a d n i c z y profil „artystyczny" kształ­ ceramiki Kazimierza Rogowskiego, znanej n a m z w i t r y n wych i licznych weń wystaw szereg f o r m sztuki ludowej. t r a d y c y j n y c h , j a k ładyszki 10), szabasówki ( r y c . 12, 7), g a r n k i d w u u s z n e 15), buńki zachowują (ryc. cji. 13), które dawny zmniejszeniu Zamiast w kształt, i poważnej naczyń nowym ale w sklepo­ Wchodzi ( r y c . 11, (ryc. pewnemu zakresie paru 8, zastosowaniu ulegają zmianie o pojemności w y r a b i a się n a sprzedaż nie p r o d u k c j i Rogowskiego. W okresie współpracy z Wandą K r o m k o w s k a tował dal­ — o d ogólnych szczegółowych wzorów dawnej na dekora­ litrów, które targową, p r o d u k o w a n e teraz naczyńka o pojemności 1 — 2 l i t r ó w kalkulują się l e ­ piej w transporcie i jako drobiazgi dekoracyjne dują ł a t w i e j n a b y w c ó w w ś r ó d m i e j s k i e j W związku zimierz wzory z wzrastającym Rogowski dostarcza su z Warszawy leżą f l a k o n y wiającą 16, wykonuje i inne formy, Ka­ których o d czasu d o c z a ­ o kształtach podpatrzonych przez w zbiorach starej c e a r m i k i egipskiej ułatwiać podstawy trzymanie w pod nich miski roślin o zama­ (tabl. I , ( r y c . 23), ( r y c . 19), w a z y zwisają­ ( r y c . 20, 22) i r kształt t a l e r z a inne ska n i e dawał kompozycji Prócz wych, pełnego swoje­ Kromkow­ rozwinięcia ( t a b l . I , 2). wyżej zaczął R o g o w s k i wienie „po przez Wandę m u możliwości dekoracyjnej opisanych bez z m i a n , rozwiązał bardziej m u " , gdyż wzór dostarczony naczyń wyrabiać W. K r o m k o w s k i e j ) tradycyjnych (również i no­ n a zamó­ różne d r o b i a z g i , dające określić o g ó l n y m m i a n e m g a l a n t e r i i c e r a m i c z n e j . leżały t u m i s e c z k i podstawki pod o średnicy k i l k u flakony, kowo wyrób i czarki t y c h drobiazgów się Na­ cm, popielniczki, maleńkie, w e j wysokości f l a k o n i k i parocentymetro(ryc. sprawiał 21). Począt­ Rogowskiemu z n a c z n e trudności, dziś, g d y się już p r z y z w y c z a i ł , w o l i je toczyć z tym niż fakt naczynia duże, większej opłacalności. zwłaszcza że łączy „Bardzo się lubię robić te małe r z e c z y , b o to nieciężka p r a c a , a s z y b k a , p r ę d k o można t e g o dużo zrobić, a n i e namęczyć ani przy mieszaniu gliny, ani przy Naczynia sposobem Rogowskich wszystkim Naczynia się toczeniu." p r z e z n a c z o n e n a z b y t w mieście różnią się dekoracji zmianie od tych, które sprzedawane na miejscowym uległa „artystyczne" sama Rogowski rynku. technika zdobi n i e m o kształcie o w a l n y m , k t ó r y d a j e nie są Przede zdobnicza. krzemie­ kreskę szeroką i płytką, a l e b e l e m n i t e m , p r z y p o m i n a j ą c y m f o r m ą o ł ó ­ wek. Poza t y m wzór rysuje n a c z y n i u , s k u t k i e m czego na lekko przeschniętym b e l e m n i t równocześnie gła­ d z i i r y j e zdobioną p o w i e r z c h n i ę , t w o r z ą c w z ó r o c h a ­ rakterze reliefowym. opisana wyżej rozszerzających się k u d o ł o w i ( t a b l . I , 14) ( r y c . 24, 25), lazkiem Kazimierza 280 dw uuszne Zamówione f o r m y wykonywał Rogowski jedynie d z b a n k i o brzuścach c y c h łodygach ( t a b l . I , 18—21), Rogowskich. ( r y c . 26). przez Wanda K r o m k o w s k a . Do tej grupy n a ­ 18), t u l e j k o w a t e mające klienteli. zapotrzebowaniem m u przyjeżdżająca znaj­ w pracowni talerze trwałości. poważnym s w o j e zdobił b a r d z i e j zupełnie •— z p o d a n i e m występujących stosun­ wpływającym I n s p i r a c j a t a przybierała różne f o r m y stycznie", ponieważ raz nawiązane i stała wskazówek, a b y w y r o b y a wykonana Trudno jest rozstrzygnąć, t e c h n i k a gładzenia j e s t i s t o t n i e Rogowskiego, czy też czy wyna­ wynikiem �Ryc. 10 i 11. Ładyszki „artystyczne" wykonane w pracowni Rogowskich. �AAA c 3 2 4 8 12 13 14 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 та 30 32 Ł Ł Ł ^ A- A- lilii 1 33 <k 34 36 ijijil 40 56 /^/^/\/^/^/^/<v^/^/^•^• , "jJLUMJL / v w w w w v U J U ПТГШШ1 45 43 Tabl. Л. 282 Elementy i motywy zdobnicze występujące na garnkach z pracowni Rogowskich w Białej Podlaskiej. Kazimierza i Ludwika �czyjejś inspiracji. Faktem monopol pracowni Stosowane stycznych" przez wzory jest, że dziś stanowi ona Rogowskich. Rogowskich są n i e c o wierzchni naczynia, w inaczej one b o w i e m na skutek większe p a r t i e wolnego cinają W się szczegóły rysunku prócz wyrobach „arty­ komponowane c z y c h występują 2b), l i n i a gładzonych wężyk są (ryc. 9). zdobni­ z k r o p k a m i l u b bez ( t a b l . I I , ( t a b l . I I , 3) ( r y c . 18), jest meander kratka, jeszcze l i ­ zespołami paskami i nowe, j a k np. linia falista (tabl. I I , zygzakowata 2c), p i o n o w y dekoracji podzielona głych k r e s e k p i o n o w y c h l u b j e d n o l i c i e widoczne n a m elementów brzuśca, dodatkowo na t a k szczelnie p o ­ czego część niekiedy ( t a b l . I I , 2c). D o l n a , z w y k l e niż tła, n a k t ó r y m t y m l e p i e j o d ­ znanych biegnie nia zygzakowata na „ z w y k ł y c h " n a c z y n i a c h ( r y c . 5), s p r z e d a w a n y c h t a r g u . N i e wypełniają równoległymi na k i l k a pionowy pól z d o b n i c z y c h , wężyk większa równole­ wygładzonymi które wypełniają: ( r y c . 5), rozciągnięta spirala, k i l k a ślimacznic, ułożonych j e d n a n a d drugą ( r y c . 26), w i ą z k i ukośnych k r e s e k . T e o s t a t n i e , a w i ę c ślimacz­ nice niekiedy czy wiązki kresek, oddzielone bywają od siebie linią z y g z a k o w a t ą ( t a b l . I I , 20 — 27) ( r y c . 3). Górna, m n i e j s z a czaj część brzuśca zdobiona jest zazwy­ kilkoma wachlarzykowatymi palmetkami, wionymi podstawami na krawędzi paska, usta­ dzielącego ( t a b l . I I , 4) czy r o d z a j w a c h l a r z y k o w a t e j p a l m e t k t z g a ­ brzusiec n a d w i e części ( t a b l . I I , 15, 3 1 , 41, (ryc. łązkami w y c h o d z ą c y m i z j e d n e g o p u n k t u ( t a b l . I I , 15). spotyka Z d o b i n y t e (których d a r m o szukalibyśmy n a r ó w n o l e g l e ( t a b l . I I , 32, 34). O d d z i e l n i e p r o d u k o w a n e j ceramice użytkowej) w r a z z e l e m e n t a m i ka tradycyjnymi b i o n a p i o n o w y m i p o l a m i w y g ł a d z o n y m i l u b złożonymi układane są w różne zespoły, których różnorodność i l u s t r u j e t a b ' i c a I I (18 — 43). Kompozycja naczynia rytych w z o r u polega na dwie linii na podziale równoległych, przecinających na dwóch naczynie się p r z e w a ż n i e m a k s y m a l n y m w y c h y l e n i u brzuśca. M i ę d z y Ryc. 12. Szabasówka 16). Czasem się linię spiralną (np. w tymi „artystyczna" watą albo zamiast w zakolach potraktowana bywa d z b a n k a c h , ładyszkach wężykowatą 33, 35, 38, wachlarzyków z kropkami z k i l k u kresek rozdzielonych powierzchni n i e r ó w n e części za pomocą h o r y z o n t a l n i e ( r y c . 16), a znajdujących 42) czy buńkach) od siebie ( t a b l . I I , 38 — linią szyj­ zdo­ zygzako­ 43) ( r y c . 22). W dzbankach ponadto na krawędzi w y l e w u (tzw. „ran­ tu" górnego) znajduje której zagięciach się z a z w y c z a j często umieszczone l i n i a łamana, są jedno- w lub d w u s t r o n n i e k r o p k i ( t a b l . I I , 41 — 43) ( r y c . 24). wykonana w pracowni. Rogowskich. 283 �Rye. 'Xl 13. Buńka na olej „artystyczna" wykonana w pracowni Rogowskich. �Ryc. 16. Ładyszka Ryc. 17. Dzieżka „artystyczna" „artystyczna" wykonana wykonana w pracowni Rogowskich. w pracowni Rogowskich. �Ryc. Osobno należy 18. Skarbona omówić wyko-пи па на wystawę. dekorację misek i talerzy. Wys. 33 ст. Wyk. Kazimierz Rogowski. n y c h w p r a c o w n i R o g o w s k i c h , zmuszają d o z a s t a n o w i e ­ Z d o b i o n e są o n e j e d y n i e p o s t r o n i e w e w n ę t r z n e j , p r z y n i a się n a d genezą z d o b i n i d e k o r a c y j n y c h czym w m i s k a c h zazwyczaj które t a k n a g l e całą serią, i t o o d r a z u w c o n a ślimacznica, dająca rowanej gładkiej d n o p o k r y w a silnie skrę­ w efekcie powierzchni wrażenie ( r y c . 14), zaś r z a c h s p o t y k a się częściej j e d n o l u b k i l k a wypole­ p o s t a c i , z j a w i ł y się z chwilą, g d y p r o w i n c j o n a l n y w a r ­ w s z t a t g a r c a r s k i zaczął s w e w y r o b y w y s y ł a ć d o s t o l i c y . tale­ koncentry­ c z n i e ułożonych kół, m i ę d z y k t ó r y m i b i e g n i e l i n i a z y g ­ zakowata lub kropki i talerzy zdobione metkami ( r y c . 19). Ściany się promieniście o d d n a k u k r a w ę d z i Wyroby i wybrakowywane rannie. Usterki formy l u b wady czy misek rozchodzących szabasówka „do świa­ są b a r d z i e j sta­ wypału powodują, zostaje przez że wytwórców k w a l i f i k o w a n a n a r y n e k m i e j s c o w y l u b w ogóle u z n a ­ na za n i e nadającą ceramiki się d o sprzedaży. „ a r t y s t y c z n e j " zajmują ko sami bracia Rogowscy, przy Zdobnictwem się n i e k o b i e t y , tyl­ czym prace Kazimie­ r z a i L u d w i k a są d o t e g o s t o p n i a d o s i e b i e podobne, że prócz n i c h s a m y c h poznać 286 roz­ wykonawcy. Różnice nych" — n i k t n i e jest w stanie zachodzące Interpelowany że n o w e o to K a z i m i e r z z d o b i n y czy f o r m y dekoracji ( r y c . 4) i „ a r t y s t y c z n y c h " naczyń „zwyczaj­ ( r y c . 17), w y t w a r z a ­ opowiada, dekoracyjnych „ w y m y ś l i ł s a m z własnej g ł o w y " , a j e d y n i e szeregu lat w dekoracji meandro­ c e r a m i k i „artystycznej" żadne z m i a n y , nagły i jednorazowy pływ" inwencji artystycznej u Kazimierza go n i e w y d a j e czasie w y w i a d u , d l a c z e g o o b e c n i e wych wzorów, K a z i m i e r z nie „przy­ Rogowskie­ się zupełnie zrozumiały. Zapytany w nie komponuje no­ Rogowski odpowiada dosyć w y m i j a j ą c o . Wyjaśnia, że w y m y ś l a n i e n o w y c h wzorów to rzecz b a r d z o t r u d n a i t r z e b a n a to „dobrej głowy". Jak w y n i k a z rozmowy, Rogowski zasób s t o s o w a n y c h w niczych posłużyłby i chętnie swej chciałby się jakimiś w z o r a m i , ale i c h niestety n i e posiada. waniem m u naczynia oglądał p o k a z a n e Józefa Głuszka z rozszerzyć pracowni motywów łowa i plastycznie zdobione w Rogowski rozwiązań w a ł y w ę ż y k ( t a b l . I I , 4) p r z y p i s u j e b r a t u . P o n i e w a ż o d zachodzą naczynia. t z w . „artystyczne", przeznaczone ta", wykonywane ładyszka zaś są z w y k l e w a c h l a r z y k o w a t y m i p a l - l u b pękami p r o s t y c h kresek, układów, doskonałej Z zdob­ gotowymi zaintereso­ z Paw­ dzbanki, wykonane przez Chałupek. siwe Ornament plastyczny zrobił n a n i m w i e l k i e w r a ż e n i e — w y r a ż a ł się o n i m �Ryc. Ryc. 19. Talerz. 20. Naczynie Forma Forma z dużym u z n a n i e m . O s t a t n i o K a z i m i e r z brał się na Wystawę łem — p o w i a d a inspirowana. dwuszne. Rolniczą do Rogowski Lublina. — zobaczyć n o w e f a s o n y , wprowadzić, bo trzeba odmiany; Wykonany inspirowana. Lublinie, i n n y c h na Wystawie." s k u t k i e m złego przewodnika, Rogowski w y w i a d u — lubię s w o j e g a r n k i i d o śmierci j e robić b ę d ę . " W o k r e s i e , k i e d y zaczynał zdobić swą „ a r t y s t y ­ aby je t u Będąc d w a d n i nie widział ludowej, n i e widział też ceramiki z Lubelszczyzny. szczególnie grupy wystawy go w przez sztuki interesującej Wrócił d o Białej Rogowskich. wy­ chciałem się czegoś oprowadzania Rogowskich. w pracowni „Chcia­ nauczyć o d i n n y c h i zobaczyć, j a k m o j e g a r n k i w y g l ą ­ dają p r z y w pracowni Wykonane rozcza­ c z n ą " ceramikę, napotykał techniczne: znaczne „Krzemień trudności, m . i n . n i e chciał chodzić, chciał, t y l k o chodził, j a k o n chciał". O b e c n i e t e n m a już w dekorowaniu nowym j a k ja garncarz sposobem wielką w p r a w ę i w y k o n u j e tę pracę z dużą łatwością. W c h w i ­ li, gdy bierze naczynie d o ręki, już z g ó r y wie, jak j e m a ozdobić. „Ja czuję, j a k t o m a być, i z a r a z z d o ­ bię, bez n a m y s ł u . " R o z m i e s z c z e n i e d e k o r a c j i n a bry­ r o w a n y : „ C o t o za w y s t a w a , g d z i e ż a d n e g o g a r n k a l u ­ l e i r y s u n e k poszczególnych z d o b i n w y k o n u j e bez n a j ­ dowego nie było". mniejszych Nie przesądzając mierze nym ale dekoracja jego odpowiedzi ceramiki pomysłem, a w na pytanie, „artystycznej" jakiej dyskretnie przemilczanego jakiej Od włas­ kowską wynikiem instruktażu — dzić należy, że i n t e n s y w n a p r a c a d z o n a p o r o k u 1946 w y w o ł a ł a w jest artystyczna w psychice dobrego, w u s t e r e k l u b śladów czasu, gdy wyroby sprzedaży w sprowadzone Warszawie, nimi prowa­ a w ślad za n i m i Kazimierza Po organizatorzy raz pierwszy stawione n i e niechętnie u s t o s u n k o w a n y d o s w e g o z a w o d u , wystawie dziś w roku przez Wandę z pracowni Rogowskich stwier­ Rogowskiego poważne z m i a n y . G a r n c a r z ten, p i e r w o t ­ przypadkowości. zaczęli różnych wyroby 1951 w sztuki ludowej, interesować wystaw C P L i A oraz sztuki Rogowskich L u b l i n i e , na i od zostały t e g o czasu my j e s t ze s w o j e j od rzeczą charakterystyczną, że d o e k s p o z y c j i p r a c y . J a k k o l w i e k toczenie dawna nie sprawia m u już trudności, w o l i żmudne, a l e d a ­ i jące w i ę c e j satysfakcji łu trzeć n a ładnie z d o b i o n y zdobienie garnek naczyń. „ L u b i ę p a ­ — wyznaje w czasie wszystkich wystawowej produkcji większych wy­ spotyka­ wystawach. u ż y w a n e są w y ł ą c z n i e „artystycznej", ludowej, wojewódzkiej zadowolony na się się Dessa. o d n o s i się d o n i e g o z u z n a n i e m i w pełni je Krom- znalazły wyroby posiadające Jest muzealnej z dzia­ tradycyjne f o r m y , a l e odmienną, „ u d o s k o n a l o n ą " już szatę deko- 287 �21, 22 ? 2.3. Wazo?), naczynie Ryc. dwuuszne i miska na podstawce. w pracowni racyjną, robami nie interesowano „zwyczajnymi", n y m Rogowskich się n a t o m i a s t zupełnie w y ­ które w dorobku artystycz­ p o w i n n y być t r a k t o w a n e r ó w n o r z ę d ­ W związku z w a r u n k a m i ekspozycji na w y s t a w a c h rozmiarach. w muzeach — z w r ó c o n o się d o R o g o w s k i c h d a n i e m , aby w y r o b y swoje Kazimierz wykonywali w Rogowski, który micznych, traktuje niechętnie takie czy z żą­ większych przyzwyczaił się już d o w y r a b i a n i a d r o b n y c h p r z e d m i o t ó w cera­ propozycje, „bo t o m o z o l n a p r a c a " , a p o w t ó r e duże n a c z y n i a n i e p o ­ dobają m u się. W y k o n u j e j e t y l k o n a s p e c j a l n e wienie, j a k np. na Wystawę (1954 г.), n a którą k a z a n o Rolniczą w zamó­ Lublinie m u zrobić s z e r e g naczyń w e d ł u g p o d a n y c h r ó w n o c z e ś n i e t y p ó w i w y m i a r ó w (40 i p o n a d 40 c m w y s o k o ś c i ) . R o g o w s k i co p r a w d a z r e a l i ­ zował to zamówienie, ale w y t o c z o n e n a c z y n i a w c a l e m u n i e p r z y p a d ł y d o g u s t u , a n a w e t b y ł y m u jakieś obce. „ T e duże r z e c z y t o d o b r e g o w y m i a r u (proporcji?) mają, n a j l e p s z e są małe, t e mają f o r m ę nie i n a n i c h można dać ładny o r n a m e n t i d o b r z e go rozmieścić. R o b i ę t e d u ­ że p r z e d m i o t y , b o każą i płacą, a l e żeby t o ładne było, to w c a l e nie" — stwierdza zrobić d l a Dessy Rogowski, do Warszawy który p o 10 obecnie analogicz­ n y c h naczyń, j a k i e dał n a w y s t a w ę , i jakoś n i e może się d o n i c h zabrać. P o w o d e m niechęci d o wykonywa­ n i a dużych g a r n k ó w j e s t m . i n . t r u d n y w y p a ł t y c h n a ­ czyń. M a ł e p r z e d m i o t y w s t a w i o n e w w i ę k s z e się równomiernie, osiągając piękną, wypalają gładką po­ wierzchnię, p o d c z a s g d y p r z y dużych n i e u n i k n i o n e są różne s t y k i i p l a m y , s p o w o d o w a n e p r z e z l o k a l n y d o p ł y w p o w i e t r z a w czasie w y p a i u r e d u k c y j n e g o . Od paru ostatnich lat, kiedy pracowni Rogowskich dukcja warsztatu w stały się z n a n e znacznej mierze są w co p e w i e n chwili czas przysyłają mówienia. N i e k i e d y 28X obecnej zdarza CPLiA Wykonane ty, K a z i m i e r z Rogowski nie wstając o d koła d o s ł o w n i e p r a c u j e dzień i noc, garncarskiego. t y l k o trochę n a siedząco cają uwagę jest od wyrobów na rynek przez „Przedrzemię nich się znów dalej robię." P r a c e c e r a m i k i „artystycznej" Rogowskich przeznaczonych dukcji i miejscowy. wyraźnie odwra­ „zwyczajnych", T e n dział lekceważony. pro­ Przy­ czyną t e g o p o z a niższą ceną t y c h naczyń j e s t i t o , że — j a k twierdzi Kazimierz Rogowski — miejscowa ność n i e u m i e poznać się n a „ a r t y s t y c z n e j „Dla nie tutejszych ludzi warto* dobrze lud­ robocie". zdobić, bo Biała w y ś m i e w a się z m o i c h g a r n k ó w , że t o c z e r u p a . " W rozmowie przyznaje „zwyczajnymi" wane wyroby rozkupią. dawał j e d n a k , że g a r n k a m i znajdą „artystyczne", Gdyby na tani jednak rynek takie jak tylko się jakieś między wybrako­ natychmiast je pracochłonne miejscowy, „to ludzie wyroby chleba by nie najadł", m u s i więc d o sprzedaży l o k a l n e j p r o d u k o w a ć , „ c o szybsze i tańsze". Poglądy nych Rogowskiego na temat gustów słuszne. miejscowych Wprost przeciwnie n i e dość odbiorców — Białej, j a k i o k o l i c z n y c h w i o s e k wyrobio­ n i e są zarówno jednak mieszkańcy znakomicie orientują się w t e c h n i c z n e j i a r t y s t y c z n e j wartości k u p o w a n y c h siwaków i garncarza", dlatego, podają być — z braci Rogowskich, Czeczelewskiego, by może, zapytani rzecz c i e k a w a mimo który w ich wykonanie o ale J a k u b a swoje wkłada i dekorację, „dobrego n i e któregoś że i c h znają, przygotowując wyłącznie na r y n e k miejscowy, kliwości — że n e ze „ z w y c z a j n y m i " n a c z y n i a m i z p r a c o w n i s k i c h wybijają garncar­ i pokupne, pro­ w mieście, a d o odległego o 3 k m S i e l c z y k a przeniósł idzie się d o p i e r o w 1934 r „ w z w i ą z k u z m a ł ż e ń s t w e m . oraz Dessa, zaspo­ odbior­ które dość duże i t e r m i n o w e z a ­ się, że mając pilne robo­ s k i w Białej p o o j c u , Czeczelewski odziedziczył Rogow­ pierwszy. pracował na Czeczelewski zestawio­ warsztat wyroby Jakub się s w y m w y g l ą d e m n a p l a n wyro­ tyle tros­ Początkowo „artystyczne" kojenie potrzeb klienteli miejskiej. Głównymi cami inspirowane. związane z w y r o b e m nie. ma Formy Rogowskich. Adamie. pochodzi z rodziny garncarskiej, za­ mieszkałej o d d a w n a w B i a ł e j . „ M y jeszcze R a d z i w i ł lowscy mieszkańcy" — p o w i a d a o swej rodzinie. O j ­ ciec J a k u b a , A d a m , o r a z d z i a d e k , I g n a c y — b y l i g a r n - �carzami. Czy pradziadek pracował w tym t e g o już J a k u b n i e w i e . Oprócz A d a m a Ignacy Czeczelewski zawodzie, miał jeszcze trzech synów: A n t o n i e g o , S t a n i ­ sława i P i o t r a , z k t ó r y c h k a ż d y umiał w y r a b i a ć g a r n ­ ki, jednak zawodowymi g a r n c a r z a m i d o końca swego życia z o s t a l i t y l k o A d a m i A n t o n i . Stanisław przeniósł się około 1905 r . d o W a r s z a w y , g d z i e o t r z y m a ł posadę n a k o l e i , zaś P i o t r , żyjący d o d n i a dzisiejszego, odszedł d a w n o o d z a w o d u g a r n c a r s k i e g o , d o k t ó r e g o n i e miał nigdy zamiłowania. Obecnie kowo trudni Jakub pracuje na r o l i i dodat­ się s t o l a r s t w e m . Czeczelewski, urodzony w 1907 r „ uczyć się t o c z e n i a g a r n k ó w , mając l a t 14, w s w e g o o j c a . N a u k a szła m u dość d o b r z e . I r z e c h l a t a c h umiał już w y k o n y w a ć zaczął warsztacie Po blisko wszystkie formy, s t o s o w a n e w p r a c o w n i ojca, i zdobić j e . D o w y p a l a n i a garnków ojciec n i e dopuszczał syna, n i e dowierzając m u , że d o b r z e „ o g i e ń p o p r o w a d z i " . J a k u b nauczył się w y p a l a ć g a r n k i d a l e k o później, d o p i e r o w czasie c h o ­ r o b y s w e g o o j c a , w 1932 r . E g z a m i n n a c z e l a d n i k a zdał w 1942 г., k i e d y Niemcy zażądali, a b y w s z y s c y pra­ cujący rzemieślnicy b y l i w y k w a l i f i k o w a n y m i f a c h o w ­ cami. J a k wiemy, ladnika Ludwik Czeczelewski Czeczelewskiego wyzwalał n a cze­ Rogowski. pracuje w sw3'm zawodzie d o dziś, łącząc go z u p r a w ą r o l i , s k u t k i e m czego g a r n c a r s t w u n i e m o ż e poświęcić kiedy — wypalania jesieni całego zdaniem jego — garnków. O d wczesnej pracuje przy roli. Zimową porą przygotowanie czasu, zwłaszcza są n a j l e p s z e kole „pieca" wiosny dorywczo, można jest wtedy do zajęty wprawdzie w lecie, warunki do późnej pracą n a wypalać, ale utrudnione, gdyż Ryc. t o c z e n i e i suszenie g a r n k ó w t r w a d a l e k o dłużej. Cały 24. Dzbanek Wykonany „szerszy u dołu". w pracowni Forma inspirowana. Rogowskich. w a r s z t a t C z e c z e l e w s k i e g o z n a j d u j e się w k u c h n i , g d z i e oprócz koła i półek i do suszenia glinę, którą t r z y m a w k u c h e n n y m . Podobnie k u b Czeczelewski naczyń głębokiej ma również jamie pod piecem j a k bracia Rogowscy, t a k i J a ­ w y k o n u j e przede wszystkim siwaki. N a c z y n i a z d o b i o r n a m e n t e m g ł a d z o n y m , uważając, a b y c z e r e p n i e był z b y t p r z e s u s z o n y , g d y ż w t e d y „brzydkc się n a n i m p i s z e " . D e k o r a c j ę w y k o n u j e za pomocą k r z e ­ mienia kształtu Czeczelewski aby były owalnego. bardzo dba o wygląd swych dobrze wypalone wyrobów, i ładnie o z d o b i o n e , mimo że — j a k t w i e r d z i — kupujący n i e umieją t e g o ocenić i t a k samo i za m n i e j s t a r a n n i e w y k o n a n e . „ M i ł o spojrzeć, płacą za n a c z y n i a pięknie o z d o b i o n e , j a k jak n a c z y n i e j e s t d o b r z e w y p a l o n e i ładnie o z d o b i o n e , ale mało j e s t . k t o b y się n a t y m znał." L u b i zdobić i z d o b i dla swojej przyjemności, bo: „Mnie się m o j a praca p o d o b a i z a w s z e podobała, a j a k m : się t o w a r u d a , t o człowiek jest bardzo z a d o w o l o n y ! " Nigdy n i e pragnął p r a c o w a ć w i n n y m z a w o d z i e , j a k n p . b r a t j e g o , Józef, który „ n i e miał ż a d n e g o pociągu d o g a r n c a r s t w a , w o ­ lał zostać na r o l i " . „ T o c z e n i e t o ciężka r o b o t a , w i ę c d o lego t r z e b a mieć z a m i ł o w a n i e ; każdy j e d e n , j a k n i e m a zamiłowania, t p n i c z tego n i e w y j d z i e . " W p r a c y p o ­ magają m u żona, Z o f i a , i s y n , I g n a c y , mający obecnie 17 l a t , którzy zdobią g a r n k i . T r o s k ę J a k u b a C z e c z e l e w ­ s k i e g o s t a n o w i f a k t . że s y n , umiejący naczynia, nie ma garncarstwa. „Przy właśnie owego toczyć i zdobić „zamiłowania" chać z t o w a r e m i t a r g o w a ć — t o l u b i , a l e n i e lepić." Ogromnie ..bylejakie" do k o l e o n n i e chce siedzieć, t a k j e ­ garnki n i e r a z się g n i e w a n a s y n a za j e g o zdobienie. „Nie chce m u się zdobić, bo m ó w i , że t o n i e p o t r z e b n e , a j a k t a k i b r z y d k o z d o b i o n y Ryc. 25. Dzbanek „szerszy u dołu". Wykonany w pracowni Forma inspirowana. Rogowskich. 289 �Ryc. garnek 20. Naczynie wygląda! W s t y d na kwialy. Forma mnie taki garnek inspirowana. komuś p o ­ kazać czy dać n a r y n e k . N i e m o g ę patrzeć n a taką r o ­ b o t ę . " S a m t a k s t a r a się zdobić, a b y „całość jakoś w y ­ Wykonane w pracowni Rogowskich. z b i e r a n i a j a g ó d i duże n a c z y n i a d w u u s z n e d o k i s z e n i a o g ó r k ó w ( t a b l . I I I ) ( r y c . 27 i 29). Naczynia wyrabiane w warsztacie Czeczelewskiego glądała", a b y p o w y p a l e n i u w z ó r „ n i e z m a t o w i a ł " , t y l ­ są r a c z e j k o srebrzyście odcinał się o d c z a r n e g o tła. 4 l i t r y , a g a r n k i d w u u s z n e dochodzą d o 10 l i t r ó w p o ­ Czeczelewski r o b i g a r n k i jedynie Naczynia swe wozi ale n a j w i ę c e j na rynek n a t a r g i d o Piszcząca, do Białej. N a c z y n i a lokalny. Terespola, j e g o są b a r d z o po- duże, n p . ładyszki i d z b a n k i mierzą jemności. M a ł y c h właściwie garnków, nie robi, chyba poniżej litrów, zamówienie. J a k widać z powyższego, p r o d u k c j a Czeczelewskiego k u p n e i n i e m o ż e nadążyć z i c h w y r o b e m . „ W zeszłym charakterem s w y m odpowiada t y g o d n i u t y l e było p r a c y ( n a t u r a l n i e garncarskiej), wykonywanym że dwóch na specjalne ponad przez ojca m n i e j więcej Rogowskich, wyrobom Stefana. Jest m i aż p a l c e o m d g l a ł y (sic!) o d r o b o t y . " S i w a k i u w a ż a ­ przeznaczona n e są p r z e z ludność z o k o l i c Białej za g o r s z e i b r z y d ­ j e g o w y m a g a ń i t r a d y c y j n a , bez o b c e j i n s p i r a c j i i l i ­ sze o d g l a z u r o w a n y c h . „ T o t a k i e s m o t r u c h y i ciekną." czenia Nic wyroby więc dziwnego, że C z e c z e l e w s k i , chcąc zadowolić dla odbiorcy się z g u s t e m przykład f o r m garnków skich garncarzy. na czerwono ( G a r n k i t a k i e widział w Białej w i glazurowanych. okresie międzywo­ miejskiej potrzebowania j e n n y m , przywożone t u na t a r g przez garncarzy z Sie­ wszystkich miatycz.) wykonywanych Niestety dziś rodzajów dostosowana dzięki t e m u bial­ w z w i ą z k u ze zmianą za­ ten nie wyrabia naczyń. N i e w y k o n u j e R e z u l t a t miał c a ł k i e m niezły. G a r n k i dobrze szabasówek, b u n i e k n a o l e j , p o k r y w e k , rozku- słoniny piła. O k a z a ł y się o n e j e d n a k d a l e k o ków, g d y ż glejta, wyrób dlatego icfi ogromnie Czeczelewski droższe o d s i w a ­ podrażała chwilowo kosztowna zaniechał i c h produkcji. Z wyrabia dziś Jakub Czeczelewski, są różnej wielkości d o n i c z k i n a k w i a t y , m i s k i , m a k u t r y , ładyszki n a m l e k o i k w a s , d z b a n k i d o 290 do przyrządzania dużo s p r z e d a j e garnków, więc rynienek ryb, już już do natomiast ładyszek, a w l e t n i m i dzbanków. F o r m y g a r n k ó w j e d n o - l u b d w u u s z n y c h są d o s i e b i e zbliżone. Mają form, jakie najczęstszymi stosunkowo okresie form dobry przez garncarz od dawna się w y p a l i ł y , a ludność m o m e n t a l n i e w s z y s t k i e czy do k l i e n t e l i . Współczesne C z e c z e l e w s k i e g o stanowią kupujących, zrobił w t y m r o k u z wiosną d w a „ p i e c e " wypalanych wiejskiego, o n e dość w y d a t n e m a l n y m w y c h y l e n i u przypadającym brzuśce, o maksy­ m n i e j więcej n a 3'5 wysokości. Górna część brzuśca, p o w y ż e j najwięk­ szej wydętości, s k l e p i o n a j e s t półkuliście, p o d c z a s g d y �d o l n a , o łagodnie w y g i ę t y m p r o f i l u , z w ę ż a się k u p o d ­ stawie z wyraźnie zaznaczoną stopką, c z y l i .jak ją n a z y w a C z e c z e l e w s k i . skich wylewach, „rantem", Krawędź garnków o wą­ rozchylonych p o d kątem 45'', łączy się z j e d n y m , a w dużych n a c z y n i a c h z d w o m a mi, szerokości zgrubiałych. około 3 c m , Stosunek maksymalnego o k r a j a c h od podstawy wychylenia i garnka średnicy ucha­ zewnątrz do średnicy szyjki ma się najczęściej j a k 1 : 1,8 : 1,2. Ładyszki tych i samych z tym, mniej zajmuje Szyjka mają więcej brzusiec średnicy zbudowany proporcjach co mniej więcej podstawy w garnki, g a r n k a c h r e d u k u j e się b r u z d y , t u o t r z y m u j e kształt j e s t pośrodku wydłużony wylewu m a się j a k taśmowe ucho o lekko pomocą k u i o j c u ( t a b l . I V , 3—10, 15, 16), o r a z n o w e , jak twierdzi — przez siebie tzw. ..winca") jakiejś mający obydwoma gła­ wprowa­ (tabl. IV, 2 a b c d , 11—14). N i e k t ó r e ze s t o s o w a n y c h w z o r ó w 1, mają już ustaloną p r z e z C z e c z e l e w s k i e g o nomenklaturę, i t a k np. ślimacznicę, (tabl. IV, która 11), n a z y w a dawniej była „kółkiem", mniej linię zwarta zygzakowatą drugą „ząbkami", schematycznie zdobinę, nieco podobną I V , 13) — „drabinką". Stare przodkach ( t a b l . I V , 5—9) do poprzedniej wzory, — traktowa­ (tabl. odziedziczone po nazywa „pospolitymi". L i n i ę falistą, którą zapożyczył z książki s z k o l n e j uformowany mają nie­ go s y n a , n a z w a ł „wężykiem e g i p s k i m " . Obecnie w y m y ś l a już n o w y c h w z o r ó w , b o „już n i e m a swe­ nie głowy k u t e m u a n i czasu, ż e b y coś n o w e g o w y k o m b i n o w a ć " . dzióbek. dwuuszny, za ( t a b l . I V , 2b) — Jedyną formą obcą, którą C z e c z e l e w s k i wanych naczynia n y m o t y w roślinny ( t a b l , I V , 12) — „ d r z e w k i e m " , zaś D z b a n k i o d ładyszek różnią się t y m , że n a k r a w ę d z i zamówienie swe Stosunek wypu­ wielki zdobi naczynia. brzegach. (czyli Czeczelewski d z e n i a , stosując s t a r e m o t y w y , o d z i e d z i c z o n e p o d z i a d ­ wysokości lenia wylewu n e n a d „ r a n t e m " d o l n y m ( t a b l . I I I , 6). przewężona. cio średnicy biegnie tuż p o d umieszczo­ 1/4 wychy­ brzuśca k r a w ę d z i ą górną, d r u g i e , b a r d z i e j w y d a t n e , łagodnie 1 : 1,4. O d k r a w ę d z i w y l e w u d o m a k s y m a l n e g o kłych l e w u m a się z w y k l e j a k 1 : 2,5. P r o f i l m i s k i m a d w u ­ k r o t n e przewężenie: jedno, l e k k o zarysowane, dzone — że s z y j k a , która p r z y do g ł ę b o k i e j i dzbanki raźnie z a z n a c z o n e . Średnica p o d s t a w y d o średnicy w y ­ kobiety ucha w końcami ( t a b l . I I I , 4). C i e c z t l e w s k i z Terespola, kształcie pętli wykonał n a był wazon przymoco­ do p o w i e r z c h n i brzuśca wykonał zamówienie, ale t a Czeczelewski np. dziadek „pospolite" żowi za b a r d z o nieudaną, zwłaszcza raził go kształt u c h . motywy M i s k i i donice, z w a n e również wierzcioszkami, i podstawy dolne mają wy­ że w jego rodzinie każdy jego, Ignacy, najchętniej stosował ( t a b l . I V , 5, 8, 10), ojciec, Adam, wzory a wła­ ściwie m a t k a , A n t o n i n a , która w y d a t n i e pomagała m ę ­ n o w a f o r m a w y r a ź n i e m u się n i e podobała, u w a ż a ł ją dość g r u b e k r a w ę d z i e w y l e w u opowiada, z g a r n c a r z y „miał upodobanie do innego w z o r u " . I t a k przy „glansowaniu" naczyń, ( t a b l . I V , 7, 8, 10) o r a z lubiła kratki „pospolite" ( t a b l . I V , 15, 16), k t ó r y m i z a k r y w a ł a w o k ó ł całą p o w i e r z c h n i ę n a c z y ­ nia. Stryj, A n t o n i , zazwyczaj zdobił naczynia moty- �Tabl. 292 IV. Elementy i motywy zdobnicze występujące na garnkach z w Siei czy ku, pow. Biała Podlaska. pracowni Jakuba Czeczelewskiego �Ryc. 27. Garnek dwuuszny w a m i ślimacznic (które d a w n i e j te, jakie dziś stosuje Jakub o •pojemności 10 litrów. Wyk. Jakub pow. Biała Podlaska. były m n i e j z w a r t e Czeczelewski), niętymi s p i r a l a m i ( t a b l . I V , 9, 10), z y g z a k o w a t y m i skami ( t a b l . I V , 6) a l b o p r o s t y m i p a s k a m i , niż rozciąg­ kre­ polerowa­ wo, przestrzeń między zygzakowata, s i l n i e gładzcnych ( t a b l . I V , 4, 5) — l u b u j e się we dzo często s t o s u j e czy t y w y roślinne ( t a b l . I V , 12, 13). które przede wszystkim uwarunkowane kształtem n a c z y n i a . P o d s t a w ą k o m p o z y c j i naczynia poziomych nych, na d w a pola linii dzielących zdobnicze równoległych, garnek J a k u b Czeczelewski pasowym, biegnącym przybiera linii formę zygzakowatej. wyciągniętej Rrzadko w z ó r złożony z m o t y w ó w Z motywów tych t w o r z y J a k u b Czeczelewski k o m p o ­ zycje, Część górną, d a l e k o za blisko na dwie są jest podział pomocą dwóch siebie nierówne położo­ części. podziału naczynia wierzchnia umieszcza s p i r a l i ( r y c . 29) n a ogół w i d z i m y t u „ d r z e w k a " , o p a r t e g o o linię ( t a b l . I V , 29—37). szyjki, motyw zygzakowatych W ładyszkach gdzie Czeczelewski pionowych (ryc. najchętniej pasków, skośnych 28), o r n a m e n t „drzewka", ciągniętej s p i r a l i ( t a b l . I V , 38, 39). M i s k i z d o b i lewski sków j e d n a k o w e j nątrz południko- zwykle równoleżnikowo. i d z b a n k a c h j a k o trzecie pole zdobnicze występuje p o ­ Część d o l n a , z n a c z n i e większa, m a z a w y c z a j k i l k a p a ­ szerokości, biegnących wypełnia Złożony o n b y w a z s z e r e g u ślimacznic ( r y c . 27), częściej jednak traktowane mo­ linia ślimacznica mniejszą w s z e l k i e g o r o d z a j u k r a t k a c h ( t a b l . I V . 14 — 16). B a r ­ też i a b s t r a k c y j n i e kratka, czy przedsta­ ornamentem pasków wypełnia spirala w i a t a b l i c a I V (17—28). spiralnych ( t a b l . I V , 9-11) i Sielczyk, ( r y c . 28). S z e r e g k o m b i n a c j i t y c h m o t y w ó w od poprzedniej, ślimacznic nimi rozciągnięta n y m i n a g ł a d k o ( t a b l . I V , 5). S a m i n f o r m a t o r — oprócz linii, Czeczelewski, po stronie cały zewnętrznej ornament sprowadza i linii roz­ Czecze­ wewnętrznej. Zew­ się d o d w ó c h tylko l'93 �Antoniego Czeczelewskiego, stryja Czeczelewski, zmarły w reprezentował starsze Jakuba. Antoni c z e r w c u r b . , w w i e k u l a t 74, pokolenie bialskich garncarzy. C h o r o w i t y o d l a t młodych, niechętnie i t y l k o ulegając woli ojca poświecił się g a r n c a r s t w u . U p r a w i a ł ten ciężki z a w ó d p r z e z l a t z górą 50. W o s t a t n i m dziesię­ cioleciu Chory n i e był już w stanie i n t e n s y w n i e n a gruźlicę, siadał p r z y k o l e w pracować. okresach lep­ szego s a m o p o c z u c i a . Z d a r z a ł o się, że w y p a l a ł j e d e n l u b d w a p i e c e n a r o k , a p o d k o n i e c życia z a l e d w i e jeden p i e c n a d w a l a t a . D r u g a żona, którą poślubił w 1934 г., nie potrafiła cały na trud nauczyć toczenia się z d o b n i c t w a i dekorowania naczyń, t a k że spadał wyłącznie niego. Antoni Czeczelewski garncarza, który uchodził za niejednokrotnie bardzo swych zdolnego mniej doś­ w i a d c z o n y c h k o l e g ó w uczył t a j n i k ó w rzemiosła, z w ł a ­ szcza zaś strem „prowadzenia" wypału, nieprześcignionym. w czym Podobnie rze, t a k i A n t o n i Czeczelewski był jak inni maj­ garnca­ toczył buńki, ładyszki, szabasówki, g a r n k i , d z b a n k i , d o n i c z k i , m a k u t r y , miski i tzw. durszlaki, to jest m i s k i z d z i u r k o w a n y m dnem, służące do głębokiej odcedzania. czerni, namentem na Wyroby gładzonym. F o r m y l e w s k i przejął Wyroby jego powierzchni miały zdobione naczvii A n t o n i o d s w e g o ojca, bialskich, czym granicę zdobi stref or­ Czecze­ Ignacego. jego, p o d o b n i e j a k i w y r o b y carzy odcień były innych garn­ ornament dwustrefowy, przy stanowi maksymalne wychylenie brzuśca, podkreślone p o d w ó j n ą kreską, obiegającą n a ­ Ryc. 28. Łady sika. Wyk. Jakub Czeczelewski, pow. Binla Podlaska. Sielczyk, czynie wał równoleżnikowo. ułożonymi gładzonymi w biegnących w nieznacznej odleg­ brzuśca pokry­ od między siebie nimi wy­ skośnym k r e s k o w a n i e m . Górną partię brzuśca zakreślał l i n i a m i f a l i s t y m i l u b k i l k o m a umie­ szczonymi obok siebie równoległych, część odległościach p a s a m i , zaś przestrzeń pełniał czasem linii Dolną pewnych dzbanków ślimacznicami. i ładyszek wykonywał Na szyjkach pionowe paski lub łości o d k r a w ę d z i g ó r n e j , m i ę d z y k t ó r y m i z n a j d u j e się p o z i o m o biegnącą w y c i ą g n i ę t ą spiralę. O t w o r y w d n a c h l i n i a f a l i s t a ( t a b l . I I I , 6a), w e w n ą t r z zaś częstym m o ­ durszlaków rozmieszczał w t e n sposób, że tywem bywa dekoracyjny motyw s p i r a l a , wypełniająca dno, z wybiegają­ c y m i o d n i e j n a b o k i p ę k a m i p r o s t y c h , rozchodzących się w a c h l a r z y k o w a t o k u g ó r z e ( t a b l . I I I , 6b). Na specjalne uwagę wśród wyrobów s k i e g o zasługują duże d o n i c z k i n a k w i a t y , n i e r a z cie­ 5, której p o w i e r z c h n i ę , podzieloną n a t r z y s t r e f y róż­ n e j szerokości, w y p e ł n i a fali­ ..drzewka" i linii stych. wykonującym który j e s t z d o l n y m g a r n c a r z e m , swe w y r o b y technicznym i na nieprzeciętnym a r t y s t y c z n y m , n i e został czas „ o d k r y t y " p r z e z o r g a n y spełniające w Dziś Porównując pracowni badań, Czeczelewskiego p o k u p e m i ł a t w o rozchodziły biorców. jednak ze trudno sobą pozio­ dotych­ wojewódz­ kuba z Czeczelewskich gowskich. garnki te same z wystaw, organizowanych w stolicy woje­ N i e s p o t y k a się formy pochodzące nicza w ó d z t w a , a n i przesłane do W a r s z a w y . Widzimy kształtowania t w i e l u b e l s k i m opiekę n a d l u d o w ą twórczością p ' a s t y c z - i t u niemal — krzywdząca. jest dla Czynniki Czeczelewskiego terenowe, niewątpliwie sprawujące j e w ó d z t w i e l u b e l s k i m opiekę n a d l u d o w ą artystyczną, powinny wreszcie w wo­ twórczością przełamać tę jaką s t a n o w i odległość 3 k m . dzieląca Białą zaporę, Podlaską Sielczyka. kształty. Wspólna 2i)4 Białej można pominąć działalności t r z e c i e g o czynny t a m był do n i e d a w n a , a trzech identycznych dzbanki czy prawie zdob­ rozwiązywania sposób zdobienia stosowanym w i d z i m y n i e t y l k o sze­ zdobniczych ca, w y c i ą g n i ę t a s p i r a l a , z y g z a k , dobieństwo Ro­ zasady jest także t e c h n i k a elementów i Ja­ produkcji sposób do wspól­ Antoniego identyczne problemu dekoracji. Gdy zestawimy (ślimaczni­ wężyk itp.), ale i p o ­ układów k o m p o z y c y j n y c h , wyrażające się w t e n d e n c j i d o c a ł k o w i t e g o w y p e ł n i e n i a dekoracją p o ­ wierzchni naczynia, zachowania Podlaskiej, obok siebie z garncarzy, łych układów mianowicie cech s t o s o w a n y p r z e z R o g o w s k i c h ze s p o s o b e m działu brzuśca, o p e r o w a n i a Pisząc o ośrodku g a r n c a r s k i m w z p r a c o w n i mają (gładzenie), j a k r ó w n i e ż reg który wiele n p . ładyszki, z różnych przez o b y d w u Czeczelewskich, sytuacja się odszukać. „zwyczajnej" ju nie już pochodzące łatwością i c h r ó w n i e ż w s k l e p a c h C P L i A czy Dessy. T e g o r o d z a ­ od je wyroby, cieszyły się wśród o d ­ g a r n c a r s k i c h , k t ó r e są jeszcze dostępne dostrzegamy ną. W y r o b y j e g o n i e b y ł y d o t y c h c z a s e k s p o n o w a n e n a żadnej Antoniego naj­ gwiazdy. n y c h . O d n o s i się t o d o w y t w ó r c z o ś c i J a k u b Czeczelewski, mie wielkim stanowiły komponowany p o s t a c i ośmiopromiennej Wyroby Czeczelew­ k a w i e zdobione, j a k n p . przedstawiona n a t a b l i c y I I I , wzór częściej w ośrodkowy, zachodzą dwustrefowego kontrastem w czy t o p o j e d y n c z y c h e l e m e n t ó w , czy c a ­ dekoracyjnych. Pewne między poszczególnymi po­ zestawieniu różnice, warsztatami, jakie doty- �