https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3a775548946e2d2c1aa7a3cb92f32aae.pdf 69f57beafd4ac36a13c8204039fa666f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3985 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1954 Subject The topic of the resource sztuka ludowa - wystawy Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3729 Title A name given to the resource Sztuka ludowa na wystawach w Lublinie / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1954 t.8 z.5 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1954 t.8 z.5 ; s.306-314 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Ryc. 1. Ekspozycja Ogólnopolskiej Wystawy Ludowej w Lublinie. Sztuki SZTUKA L U D O W A W Y S T A W A C H W LUBLINIE NA (lipiec — sierpień 1954 r.) ROMAN W z w i ą z k u z uroczystościami, które z o k a z j i 10-lecia staurowanym P K W N o d b y ł y się w d n i u 22 l i p c a r b . w L u b l i n i e , z o ­ dwie stała t a m o t w a r t a C e n t r a l n a W y s t a w a dawała strująca dotychczasowe osiągnięcia Rolnicza, Polski w z a k r e s i e p r o d u k c j i r o l n e j i h o d o w l a n e j , dająca postępu, j a k i w ciągu t e g o o k r e s u zaszedł w nie mechanizacji Obok obraz dziedzi­ wystawy które z g o d n i e stanowiły trzon z za­ ekspozycji, u w z g l ę d n i o n o r ó w n i e ż w sposób s z e r o k i i i n n e n i e n i a z życia w s i ; w ś r ó d n i c h b a r d z o zajmowała ludowa twórczość również artystyczna. miejsce W odre­ SZTUKI t e r y t o r i u m całej Przystąpmy WOJ. stawy sztuki dynie w we czy m e b l e — opierając się n a m a t e r i a l e k o w y m . Ekspozycję, n a którą p r z e z n a c z o n o zbyt wielkie sale, z zaznaczonymi ośrodkami miejscowościami, pająki. tkaniny Dalej na tograficznych 306 gdzie mapa tkackimi, zakończenie zaś przedstawiających stroje, — w i drzewie, serię zdjęć niektórych czy hafty garncarskie rzeźby nie­ województwa wycinanki kolejno wyroby k i l k a okazów dwie ceramicznymi, występują pokazano dekoracyjne, szykarskie, cinanki, rozpoczynała zabyt­ i spotkać było g d z i e użyto ich poszczególnych zabytki zespołów sztuki ludo­ okresie ludowej, mapę 10-lecia mapę terenowe, miejscowości, konkursy i wy­ ilustrującą dotychczaso­ prowadzone przez Za­ kład B a d a n i a P l a s t y k i , A r c h i t e k t u r y i Z d o b n i c t w a L u ­ dowego PIS, kilka blikacji dowej z p r a s y , odnoszących się d o l u ­ twórczości a r t y s t y c z n e j Przedstawiony wskazuje pewną twórczość tu n a t o , że w plastyczną jednak scenariusz wystawy pragnęli stworzyć organizatorzy ludu możliwie wszechstronnie Lubelszczyzny. poszczególne działy znaczną Lubelszczyzny. skrócie całość, ilustrującą Studiując my zdjęć z t y c h p r a c o r a z szereg p u ­ i wycinków ko­ fo­ wyłączając specjalnymi, ekspozycji. Lubelszczyzny, się w poszukiwania wy­ twór­ wo­ swym LUBELSKIE czesną twórczość l u d o w ą n a t e r e n i e w o j e w ó d z t w a , j e ­ ludowo, się jedna wej. odbyły działach — j a k n p . s t r o j e ludowej eksponujących ludowych pewnych nie działami sztuki do omówienia wystawowych, gdzie W R N w L u b l i n i e , było pokazać Polski, Paza dla d e k o r a c j i i ożywienia LUDOWEJ przez W y ­ z zakresu plastycznej zaś o b e j m o w a ł a i n n y c h działach w y s t a w y , ców hafty zorganizowanej można w z których twórczości druga Lubelszczyzny. współ­ dział K u l t u r y ludowej lubelskiego, zakresem zagad­ istotne WYSTAWA Założeniem t e j w y s t a w y , przegląd jewództwa FUSS s t a r y m Z a m k u L u b e l s k i m znalazły niezależne o d s i e b i e w y s t a w y , przedmioty w rolnictwie. zagadnień g o s p o d a r c z y c h , łożeniami ilu­ Ludowej REIN wystawy, przypadkowość w dostrzegliś­ dysponowaniu �materiałem. Weźmy jako przykład strój. Na wysta­ czego obraz twórczości R o g o w s k i e g o został przedsta­ w i e m i m o szczupłości m i e j s c a aż d w a e k r a n y p o ś w i ę ­ w i o n y w sposób j e d n o s t r o n n y . P o z a t y m R o g o w s k i n i e cono n a p o k a z a n i e u b i o r ó w k o b i e c y c h z p o w i a t u w ł o - jest j e d y n y m g a r n c a r z e m dawskiego, niego ubiór biłgorajski biała płótnianka, zajmująca mo że d l a z w i e d z a j ą c y c h rwaniu męska znaczną część e k r a n u , m i ­ n i e przedstawiała w ode­ od reszty u b i o r u nic specjalnie ciekawego. ogóle w y d a j e w reprezentowała m i się, że w o b e c r ó w n o c z e ś n i e miejscowym Muzeum specjalnej W otwartej wystawy strojów l u d o w y c h — w o m a w i a n y m t u pokazie sztuki ludowej Lubelszczyzny ły w M u z e u m b o g a t o w reprezentowane. t e n sposób w i ę c e j m i e j s c a na Uzyskałoby ekspozycję się innych działów, które zostały t u n a d m i e r n i e ścieśnione i w s k u ­ t e k tego n i e d a w a ł y pełnego o b r a z u b o g a c t w a , z j a k i m s p o t y k a m y się n a t e r e n i e L u b e l s z c z y z n y . dzo c i e k a w e j Oprócz i wartościowej k o l e k c j i haftów s k i c h można b y n p . pokazać większą serię tiulu nin, (czepce i „ p ó ł c z e p k i ' ) , a p r z e d e na wystawie podane bar­ biłgoraj­ haftów n a wszystkim - które zostały w tka­ wyborze dość słabym, o g r a n i c z o n o j e t u b o w i e m g ł ó w n i e d o p a ­ siaków i kraciaków. W y s t a w i o n o do więc k i l i m y p r z y k r y w a n i a łóżek, zwłaszcza w szerokie pasy zaś służące starsze, pasiaki u b r a n i o w e , używane tkane na za­ p a s k i czy spódnice. T k a n i n y t e , u t r z y m a n e w dość j e d ­ nolitej ciemnej wnosząc t o n a c j i , ciążyły n a d całością nastrój smutku, b y się uniknąć, g d y b y lorystyczny wie którego dało­ więcej u w a g i zwrócono n a k o ­ dobór e k s p o n o w a n y c h niesłusznie wystawy, niewątpliwie potraktowane tkanin. zostały Niewątpli­ na wystawie młodsze o d p a s i a k ó w t k a n i n y p r z e t y k a n e , które w p ó ł ­ nocnych powiatach województwa lubelskiego rozpow­ szechniły się o d l a t kilkudziesięciu. D w i e t e g o ju tkaniny nych (tzw. ,,pleciuchy") o wzorach umieszczone zostały w rodza­ geometrycz­ c i e m n y m przejściu wio­ d ą c y m n a salę w y s t a w o w ą , trzecią z a s t o s o w a n o jako tło stra­ dla portretów, skutkiem czego została ona cona j a k o j e d e n z elementów ekspozycji. T k a n e w ge­ o m e t r y c z n e w z o r y „ p l e c i u c h y " n i e są j e d y n y m i p r z y k ł a ­ dami lubelskich t k a n i n przetykanych, obok nich wy­ stępują r ó w n i e ż k i l i m y l n i a n o - w e ł n i a n e , t k a n e w „ k u ­ le", „gwiazdy", zestawieniami „róże" i i n n e , które s w y m i barwnymi przyczyniłyby śmiałymi się znacznie do o ż y w i e n i a w y s t a w y i — co ważniejsze — d a ł y b y czywisty obraz współczesnego tkactwa rze­ dekoracyjnego Lubelszczyzny. Podobnie j a k z t k a c t w e m , p r z e d s t a w i a ł się n a w y ­ l u b e l s k i e za­ l i c z a się d o t y c h o b s z a r ó w P o l s k i , g d z i e l u d o w e g a r n ­ rodne. jest Na jeszcze wystawie garncarskich najżywsze spośród zaprezentowano i najbardziej ważniejszych Łążek, różno­ ośrodków Baranów, Białą Podlaską, U r z ę d ó w , F i r l e j , K r a s n o b r ó d , a l e n i e p o k a ­ zano n p . Parczewa czy P a w ł o w a , g d z i e s z e r o k i l a r z w y r o b ó w — od s i w a k ó w Mikołaja w spółdzielni — s t a n o w i teriał d o e k s p o z y c j i również dobór problemowej. materiału wach­ P i l i p c z u k a aż d o m a l o w a n y c h naczyń w y r a b i a n y c h p r z e z zrzeszonych garncarzy ciekawy ma­ Zastrzeżenia budzi ilustrującego dorobek po­ szczególnych o ś r o d k ó w czy g a r n c a r z y . I t a k n p . z w y ­ robów K a z i m i e r z a kazano przed R o g o w s k i e g o (Biała t y l k o ceramikę, jedynie na miasta, brakło którą konkursy, wystawy garncarz czy n a t o m i a s t gładzonych stanowią j e g o z w y c z a j n ą Podlaska) na po­ ten wyrabia sprzedaż siwaków, do które produkcję d l a w s i , s k u t k i e m w Białej t a m jeszcze paru Podlaskiej, Antoni miesiącami), a prócz Czeczelewski w niezbyt odleg­ ł y m S i e l c z y k u p r a c u j e d o dziś b a r d z o u z d o l n i o n y J a ­ kub tych trzech g a r n c a r z y dałoby n a l e ż y t e w y o b r a ż e n i e o ośrodku Czeczelewski. garn­ carskim w tło d l a o c e n y Podobne Zestawienie Białej Podlaskiej wyrobów produkcji i stanowiłoby przez właściwe Rogowskiego. niedociągnięcia w y k a z u j e e k s p o z y c j a bów z B a r a n o w a , które reprezentowane są wyro­ wyłącznie ceramikę B o l e s ł a w a Dąbrosza, pokazaną w zbyt dużej ilości, p o d c z a s g d y i n n i g a r n c a r z e z tego ośrod­ k a w ogóle n i e z o s t a l i u w z g l ę d n i e n i . Nieporozumienie zachodzi t e r i a ł ó w ilustrujących w a . Bidaczów, j e d e n carskich również wyroby w doborze z Bidaczowa z ważniejszych p o w . biłgorajskiego, ośrodków założony ma­ i Urzędo­ w garn­ połowie X I X w . przez emigrantów z M e d y n i Głogowskiej ( w o j . rzeszowskie), p r o d u k u j e s i w a k i i skąpo naczynia czerwone, glazurowane s k r o m n i e z d o b i o n e , a l e za t o w y ­ różniające się doskonałą dycyjną formą. Na w y s t a w i e c e r a m i k ę bidaczowską by Józefa L e w k o w i c z a tę reprezentowały ( r y c . 2), ale o b o k n i c h tra­ wyro­ pokazano r ó w n i e ż z d o b i o n e p l a s t y c z n i e d z b a n k i , zupełnie z m i e j ­ scową tradycją rabia (wyłącznie z Bidaczowa, n i e związane, które o d p a r u l a t w y ­ na k o n k u r s y i w y s t a w y ) podpatrzywszy z fotografii J a n Welc sposób de­ k o r a c j i s t o s o w a n y p r z e z Józefa W i t k a z U r z ę d o w a . U r z ę ­ d ó w j e s t t o s t a r y ośrodek g a r n c a r s k i w p o w i e c i e śnickim, w y r a b i a j ą c y kra­ d a w n i e j — prócz s i w a k ó w i n i e z d o b i o n e j , skąpo g l a z u r o w a n e j c e r a m i k i c z e r w o n e j u ż y t ­ kowej Pod — również z a b a w k i odpustowe i k r o p i e l n i c z k i . wpływem bywały konkursów, się n a t e r e n i e j a k i e o d szeregu Lubelszczyzny, lat od­ niektórzy z urzędowskich g a r n c a r z y — g ł ó w n i e b r a c i a J e r z y i P a ­ w e ł W i t k o w i e ( r y c . 9) — ramiki z a b r a l i się d o p r o d u k c j i a r t y s t y c z n e j , wyrabiając swym p r y m i t y w i e kompozycje rodzajowej z gliny ce­ ciekawe figuralne o w tematyce ( n p . w e s e l e g a r n c a r s k i e ) , czy a k t u a l n e j ( o r ­ ka t r a k t o r e m ) i t p . O b o k t y c h wyrobów, które — p o d o b ­ nie j a k f i g u r k i rakter częli iłżeckie czy m e d y ń s k i e — pewnego rodzaju o n i również naczynia zdobione poważniejszych stawie problem ceramiki. Województwo carstwo (zmarł można było r a c z e j z r e z y g n o w a ć z u b i o ­ rów, zwłaszcza że s t r o j e w ł o d a w s k i e i biłgorajskie b y ­ pracował galanterii wyrabiać na konkursy i plastycznie tradycji mają i za­ wystawy i glazurowane. zdobniczych cha­ ceramicznej, Brak posługiwanie się p r z y p a d k o w y m i w z o r a m i s z y b k o s p r o w a d z i ł o g a r n ­ carzy urzędowskich n a zupełne bezdroża, p r z e z które brną n a d a l , zachęcani t y m , że w y r o b y i c h p r z y j m o w a ­ n e są n a k o n k u r s y i p o k a z y w a n e n a w y s t a w a c h . kładem i tych wyrobów, d e k o r a c j i , są d z b a n y wate ( r y c . 7), u k a z a n e pretensjonalnych w ( r y c . 8) i n a c z y n i a pierścieniorównież w Lublinie jako wyroby carstwo urzędowskie. nowych form Przy­ kształcie n a obecnej wystawie mające r e p r e z e n t o w a ć Zamiast ceramicznych, naturalnego garn­ rozwoju nawarstwiających się n i e j a k o n a s t a r y m t r a d y c y j n y m d o r o b k u ośrodka, m a ­ m y t u t a j przykład p o w s t a w a n i a w y t w o r ó w obcych tradycjom miejscowym, zasadniczo wyrastających na n i e p o t r z e b n i e zapożyczonych w z o r a c h c e r a m i k i m a n u ­ f a k t u r o w e j i fabrycznej. F a k t , o którym t u w s p o m n i a ­ łem, n i e obciąża o c z y w i ś c i e w sposób w y ł ą c z n y nizatorów w y s t a w y . Świadczy o n raczej o b r a k u orga­ kon­ s e k w e n t n e j p o l i t y k i n a o d c i n k u o p i e k i n a d sztuką l u ­ dową, s k o r o w j e d n y c h ośrodkach t o l e r u j e się i b o d a j 307 �Wycinankami z kolorowego p a p i e r u i pamiętają, jak się j e w y k o n y w a ł o , p o z a t y m , j a k w y n i k a z doniesień p r a s y ( w y c i n e k znajdował się w g a b l o t c e n a w y s t a w i e ) , i s t n i e j e zbiór s t a r y c h w y c i n a n e k kraśnickiego. N a s u w a ludowych z powiatu się w i ę c p y t a n i e , czy rzeczywi­ ście n i e można b y ł o i c h pokazać n a w y s t a w i e j a k o tła, na k t ó r y m s t a j e się d o p i e r o zrozumiała twórczość D o ­ brzyńskiego i jego techniczne mistrzostwo. R z e ź b y T a d e u s z a Szkodzińskiego z L i s z n e j łą Podlaską gałęzi Z (jedyne sztuki) kilku ujęciu na w y s t a w i e reprezentują jego jest zresztą prac poziom najbardziej „Zimowa jazda", pod Bia­ okazy dosyć tej nierówny. rzeźbiarska w przedstawiająca swym kobietę i m ę ż c z y z n ę w chłopskich s a n i a c h , ciągnionych k o n i e zaprzężone względem w „duhę"; kompozycyjnym inne przez jego prace znacznie są p o d słabsze, jak np. „ T r a c z " czy „ K u r s a n a l f a b e t ó w " . Szczególnie t a o s t a t ­ nia, zakomponowana t a k , że w ł a ś c i w i e n i e m a n a nią skąd popatrzeć, p r z y p o m i n a j a k o całość r a c z e j i z b y s z k o l n e j niż dzieło s z t u k i Ryc. 2. Dzbanek wzorowany na wyrobach J . Głuszka z Kielc. Glazura żółtozielona. Wys. 28 cm. Wykonał Franciszek Lewkowicz z Bidaczoiva (pow. biłgorajski). Meblarstwo wie w ludowe reprezentowane sposób Frampola, symboliczny która dzięki przez barwnej pośrodku s a l i doskonały a k c e n t Poważnym że p o p i e r a pewne zjawiska, które słusznie zwalczane są g d z i e i n d z i e j ( n p . w I ł ż y ) . U w a g i k r y t y c z n e , nasuwające się w z w i ą z k u z o m a ­ wianiem dziatu momentów wanie ceramiki, pozytywnych. nie p o w i n n y Należy k i l k u mało z n a n y c h łudniowych Majdanek powiatach przysłaniać do n i c h o ś r o d k ó w leżących w Lubelszczyzny, i Hrebenne zaprezento­ jak (pow. tomaszowski) po­ Kolonia oraz Jar­ czów ( p o w . h r u b i e s z o w s k i ) . Spośród n i c h n a szczegól­ ną u w a g ę zasługuje s i w a k w y k o n a n y Chmielą z k o l o n i i M a j d a n e k nej części brzuśca niczej biegnie płytko ten stanowi ciekawy nie notowanej polegającej Antoniego ( r y c . 3), z d o b i o n y dwucentymetrowym k i e m , n a którym Garnek przez w czarnym wyryta linia szla­ falista. przykład t e c h n i k i dotychczas gór­ zdob­ w i n n y c h ośrodkach, na m a l o w a n i u p o w i e r z c h n i naczynia glin­ ką, która — ze w z g l ę d u n a s w ó j skład c h e m i c z n y w czasie w y p a ł u r e d u k c y j n e g o o d c i e n i u niż reszta — nabiera czerni w i n n y m W p o r ó w n a n i u z ceramiką wyroby koszykarskie stały n a w y s t a w i e p o t r a k t o w a n e dosyć p o zo­ macoszemu. Ustawione n a podłodze dookoła ścian, p o z b a w i o n e by­ ły napisów się, nawet pozwalających g d z i e i p r z e z k o g o zostały W dziale w y c i n a n e k zorientować wykonane. pokazano prace wybitnego wy- c i n a n k a r z a ze S t a r e g o B o r u ( p o w . l u b a r t o w s k i ) , I g n a ­ cego D o b r z y ń s k i e g o , o r a z niektóre w y c i n a n k i w y k o n a ­ ne p o d j e g o k i e r u n k i e m p r z e z młodzież szkolną n a k u r ­ sie z o r g a n i z o w a n y m w m a j u przez M i n i s t e r s t w o Kul­ było na w y s t a ­ jedną skrzynię malaturze omawianej wystawy terenu i brak oprawy w które postaci napisów, z stanowiła dekoracyjny. ła słaba e k s p l o r a c j a ułatwiałyby by­ naukowej zwiedzającym n a w i ą z a n i e bliższego k o n t a k t u ze z g r o m a d z o n y m i eks­ p o n a t a m i . D a w a ł o się t o , rzecz c h a r a k t e r y s t y c z n a , o d ­ czuć p r z e d e w s z y s t k i m , g d y chodziło o w y c i e c z k i dzieży w i e j s k i e j , która n i e umiała znaleźć stosunku do wystawy, dostrzegając w mło­ właściwego niej jedynie wpadające w oko c i e k a w o s t k i . B r a k u tego n i e p o t r a f i l i również którzy usunąć i niewykwalifikowani ograniczali lej sali m a m y się w y ł ą c z n i e przewodnicy, d o objaśnień, że zabytki sztuki ludowej, stroju, ceramiki", i zostawiali następnie s w y m c i e c z e k zaś plątali się t a m b e z r a d n i e . wo i barwnie wypowiedziany „podopiecz­ dałby j a k n a j l e p s z e nięcie pełnego wego, czego dydaktycznego nie wykorzystano wystawy i należycie twórców szczono f o t o g r a f i e na szczyzny przy pracy, osiąg­ nawet tam, świadomie to z a m i e r z y l i . „Państwo l u d o w y c h " , na którym kilku ży­ propagando­ P r z y k ł a d e m m o ż e być e k r a n z a t y t u ł o w a n y opieką wy­ niewątpliwie r e z u l t a t y i pozwoliłby efektu gdzie organizatorzy Tymczasem komentarz „w tkactwa n y m " parę m i n u t czasu n a z w i e d z e n i e , u c z e s t n i c y otacza czerepu. mankamentem model plastycznej. artystów jednak umie­ ludowych zdjęcia, Lubel­ przedstawiające n p . M . O l e k s i e j u k a p l o t ą c e g o k o s z y k , czy R o g o w s k i e g o siedzącego za k r ę g i e m przekonywającym garncarskim, nie dowodem opieki są jeszcze roztaczanej nad n i m i przez Państwo. O b o k z i l u s t r o w a n i a e l e k t r y f i k a c j i Lążka i mapy wystaw i konkursów które w ciągu 10-lecia odbyły należało pokazać, w j a k i się n a sztuki ludowej, Lubelszczyźnie, sposób P a ń s t w o w k o n k r e t ­ nych przypadkach przychodzi l u d o w y m artystom z po­ t u r y i S z t u k i w Samoklęskaeh ( p o w . l u b a r t o w s k i ) . T e ­ mocą, czy t o materialną go r o d z a j u dawniej, polew była p e n d i ó w i n a g r ó d ) . N a l e ż a ł o też pokazać, .jak w y t w o r y kiedy ekspozycja twórczość oderwany wiemy przed szechniona. czasów 308 żadną na terenie w swej dziesiątkami Żyją uważana Lubelszczyzny, tym kierunku j e d n a k , że t a k n i e j e s t . paru uzasadniona Dobrzyńskiego przypadek poprzedzony byłaby Na zdobiły nie Dziś Lubelszczyźnie l a t była w y c i n a n k a dziś jeszcze s t a r e młodości tradycją. za kobiety, tragarze rozpow­ które za izb k o l i s t y m i i glazur), czy ( n p . dostarczając finansową garncarzom ( u d z i e ając i c h rąk w ł ą c z o n e są w o g ó l n y d o r o b e k k u l t u r y im sty­ narodo­ w e j . N i e k t ó r z y z p r z e w o d n i k ó w p o p r o s t u o m i j a l i dział s z t u k i l u d o w e j , s k u t k i e m czego n p . t a k i K a z i m i e r z Ro­ g o w s k i n i e zobaczył n a w y s t a w i e s w y c h w ł a s n y c h p r a c i w y j e c h a ł g ł ę b o k o przeświadczony, że w L u b l i n i e n i e były o n e wystawione. �OGÓLNA Wystawa omawianą ła ta, n a w e t wyżej przestrzennie wystawą autonomiczną sztuki całość. współorganizatorów WYSTAWA n i e powiązana Jak wynika z wypowiedzi — Wydziału Twórczości Ludowej w Ministerstwie K u l t u r y i Sztuki — naczelnym niem ekspozycji barwnego było stworzenie a k c e n t u , „bukietu z lubelskiej, stanowi­ przede zada­ wszystkim k w i a t ó w " . Chodziło, j a k SZTUKI LUDOWEJ go czy r z e s z o w s k i e g o północną połać w o j e w ó d z t w a do podziału l u b łączącego administracyjnego, etnograficzne kowy, odbiło d z ó w m o g ł y w ciągu k r ó t k i e g o czasu nasycić się w r a ­ i I i bogactwa naszej sztuki datku Trudno bardzo przejść niezręczne przez niewielką obudowaną barwne n i e „ e f e k t e m " stanowić wartości — bez w niej niła się odrębność Trudności, tylko na wystawy. samo działa­ jeden z ele­ sztuki jakie przypad­ przejrzystości Mechaniczne po­ ludowej wynikły z Góralszczyzny i t d . przyjętego podziału, s p o w o d o w a ł y , że o r g a n i z a t o r z y w p r a k t y c e z dużą n i e ­ frasobliwością powinno ujemnie n p . w s p ó l n y w ą t e k k u l t u r y M a z o w s z a , że n i e u w i d o c z ­ do­ eksponaty. I n n a s p r a w a , że, j a k się n a m w y d a j e , sposób najzupełniej również w pełni uczucia z a c h w y t u , j a k i e wywołują zgromadzone piękne, dydaktycznej w ekspozycji s z u f l a d k o w a n i e materiału s p o w o d o w a ł o , że zagubił się i w salkę się dzielącego ludowej. rzeczywiście, c e l t e n został, j a k się w y d a j e , osiągnięty. albo r o ­ k r a k o w s k i e c z y łódzkie). W p r o w a d z e n i e krainy piękna rzeszowskiego), bił w r a ż e n i e n i e p o w a ż n e j twórczości p l a s t y c z n e j ( w o j . w o l n o przypuszczać, o to, a b y p r z e p ł y w a j ą c e m a s y w i ­ żeniem ( g d z i e n i e była zupełnie r e p r e z e n ­ t o w a n a s z t u k a t z w . L a s o w i a k ó w , zamieszkujących całą wypełniali niekiedy poszczególne stoi­ ska m a t e r i a ł e m z różnych zupełnie terenów, b y l e mentów ekspozycji. O b o k b o w i e m t y c h , którzy po p r o ­ których s t u przechodzą p r z e z poszczególne sale czy s t o i s k a , c o ­ teriałem raz już określić j a k o b r a k p o c z u c i a odpowiedzialności liczniejsze są rzesze zwiedzających, dla których w y s t a w a s t a n o w i p r a w d z i w ą , w i e l k ą szkołę. Dlatego nieobojętną sprawą jest tyczna ekspozycji, j a k najda'ej ność. Dotyczy bec wartość dydak­ idąca ścisłość i r z e t e l ­ t o o c z y w i ś c i e n i e t y l k o części mówią­ c y c h o h i s t o r i i czy r o z w o j u n o w e j w s i , spółdzielni p r o ­ tyl­ k o w y p e ł n i ć lukę czy uzyskać estetyczną całość. W n i e ­ wypadkach była swoboda tak daleko licznych rzesz w a c h n i e t y l k o patrzą ry zapamięta, iż w ma­ b y ją zwiedzających, i w którzy podziwiają, Czymże b o w i e m wzbogaci obrazy na szkle dysponowaniu posunięta, że można na wo­ wysta­ a l e i uczą się. swoją w i e d z ę człowiek, k t ó ­ województwie kieleckim malują o t e m a t y c e góralskiej ( o b r a z y H . R o j - d u k c y j n y c h i t p . , a l e i t y c h działów, które stanowią t y l k o Kozlowskiej pewną k o l w i e k n a p i s u objaśniającego), a w w o j . k r a k o w s k i m podbudowę zasadniczego nurtu, j a k to ma tkają m i e j s c e n p . ze sztuką ludową. W t y m w y p a d k u można n a w e t przypuszczać, że k a ż ­ dy ze z w i e d z a j ą c y c h ze zrozumiałą dać będzie e k s p o n a t y s z t u k i satysfakcją ludowej jego oglą­ regionu, sztuki nierzadko tak dobrze m u znanej n i e m a l od k o ­ lebki. Stąd konieczność j a k n a j b a r d z i e j p r z e m y ś l a n e g o , d o ­ kładnego i (właśnie pokazania etnograficznie eksponatów. p o s t a r a m y się d a l e j Na ścisłego!) Ze n i e z a w s z e dobrania t a k było z Zakopanego, wzorzyste dywany umieszczone dwuosnowowe bez jakiego­ „w gwiazdy p a z u r k a m i " , przerzucone t u beztrosko z Wyszkowa Kurpiach? wać Podobnych więcej. umieszczono I wypadków dałoby tak np. eksponaty z się z na zanoto­ Opoczyńskiego w obrębie w y s t a w y w o j . łódzkiego, m i m o że Opoczyńskie o d l a t już należy d o w o j . k i e l e c k i e g o ; misami z Baranowa wiedliwie (pow. puławski) obdzielono d w a sąsiadujące ze sobą (oczywiście spra­ tylko — wykazać. w y s t a w i e , mającej dać przegląd twórczości pla­ s t y c z n e j l u d u całej P o l s k i , z e b r a n y materiał został p o ­ kazany w układzie t e r y t o r i a l n y m . Ponieważ podziału na w i ę k s z e k r a i n y e t n o g r a f i c z n e administracyjny torzy wystawy podział na zamiast zastosowano województwa, organiza­ stanęli o d r a z u w o b e c trudności, k t ó ­ r e w p r a k t y c e okazały się n i e d o p o k o n a n i a . Z b y t w i e ­ le b o w i e m trzeba było w y p e ł n i ć stoisk, a material, k t ó r y m d y s p o n o w a n o , był z n a t u r y r z e c z y b a r d z o n i e ­ r ó w n y . Stąd w y n i k ł a konieczność łączenia n a j e d n y m stoisku eksponatów z województw mniej bogatych pod względem e t n o g r a f i c z n y m , j a k n p . z w o j . poznań­ skiego, bydgoskiego czasami i zielonogórskiego, k l a s a eksponatów, które jak i niższa z konieczności m u ­ siały dostać się n a w y s t a w ę , a b y d a n e województwo mogło być w jakiś sposób r e p r e z e n t o w a n e (np. czarna c h u s t a t k a n a f a b r y c z n i e , która znalazła się wśród z a ­ bytków Inne sztuki znowu zasobnych ludowej w o j . poznańskiego). dla województw i różnorodnych p o d w z g l ę d e m stoiska, przeznaczone etnograficz­ n y m , j a k np. w o j . k r a k o w s k i e , rzeszowskie czy lubel­ s k i e , n i e b y ł y w s t a n i e pomieścić t a k i e g o zespołu e k s ­ ponatów, który dawałby ści a r t y s t y c z n e j d a n e g o rzeczywisty obraz twórczo­ t e r e n u , z konieczności więc m u s i a n o ograniczyć się d o w y b o r u dość w g r u n c i e r z e ­ czy p r z y p a d k o w e g o , który a l b o z b y t upraszczał zagad­ n i e n i e , j a k t o miało m i e j s c e w w y p a d k u w o j . k i e l e c k i e ­ R y c . 3. Garnek siwak. Wys. 18 cm. Wykonał Antoni Chmiel z K o l o n i i Majdanek (pow. tomaszowski). 309 �Ryc. Ryc. 310 4. Traktorzystka. Płaskorzeźba 5. Analfabetka. Płaskorzeźba z Sądeczyzny, w drzewie. Wym. 52 X 37 cm. (рогу, buski). Wykonał Adam Czarnecki w drzewie. Wym. Зв.5 X 25,5 cm. Wykonał Tadeusz obecnie zamieszkały w Półwiosku (pow. grodkowski). Obrzud, z Gumienic rzeźbiarz �na w y s t a w i e ) w o j e w ó d z t w a : łódzkie i l u b e l s k i e , p r z ę - ślicę rzeźbioną wrotka, kiego. zaś, ustawioną o b o k „wypożyczono" Dokładniejsze z okolic wejrzenie lubelskiego Mińska w koło­ Mazowiec­ szczegóły gospoda­ r o w a n i a m a t e r i a ł e m utrudniał f a k t , że większość p o n a t ó w n i e miała napisów informujących szym eks­ o i c h bliż­ pochodzeniu. W i e l e nieporozumień stawy, wywołać gdzie na j e d n y m m o g ł y te p a r t i e w y ­ stoisku rozmieszczone obok siebie z a b y t k i z k i l k u województw. tego może być s t o i s k o w o j e w ó d z t w pionie oznaczonym wały napisem: się czepce dolnośląskie były Przykładem śląskich, g d z i e „Woj. opolskie" w znajdo­ i cieszyńskie żywotki, a obok napisu „Woj. wrocławskie" — suknia z samo­ działowego pasiaka pochodzącego z północnej Opol­ szczyzny. Eksponaty zgromadzone na wystawie — poza pew­ n y m i wyjątkami — reprezentowały poziom dobry, p o ­ chodziły o n e b o w i e m g ł ó w n i e ze s t a r a n n i e o d l a t k i l ­ k u dobieranego wystawowego i wielokrotnie eksponowanego Ministerstwa Kultury zasobu i Sztuki, który uzupełniono materiałami w y p o ż y c z o n y m i z p a r u szych więk­ muzeów. N a w y s t a w i e w i d z i e l i ś m y wśród t k a n i n m . i n . z n a k o nr.tą pracę D o m i n i k i B u j n o w s k i e j , zatytułowaną ga przez wieś". Z „Dro­ c e r a m i k i t a k i e ośrodki, j a k D e n - ków, M a j d a n G ł o g o w s k i , Ł ą ż e k i B o l i m ó w . R z e ź b ę r e ­ prezentowała g ł ó w n i e g r u p a rzeźbiarzy z R z e s z o w s k i e g o , z Kalembą nych i Rozalią Kuźniar rzeźbiarzy Obrzuda zwracały ( r y c . 5) i A d a m a n a czele. Z m n i e j uwagę zna­ płaskorzeźby Czarneckiego T. ( r y c . 4). Z i n n y c h eksponatów należy w y m i e n i ć c i e k a w y ze­ spół m a l o w a n y c h k a f l i m a z u r s k i c h , n o w ą rzeźbę ś w i e c ­ ką Józefa Janosa z Dębna, przedstawiającą Koperni­ ka*, i w y c i n a n k i z Sannik pod Gostyninem. Ryc. 6. Uczestniczka konkursu hodowlanego. w drzewie. Wykonał Józef Grzegory ze Zlakowa wego (pow. łowicki). Rzeźba Boro­ Niestety, te o s t a t n i e połączone zostały n a j e d n e j t a b l i c y z k u r ­ p i o w s k i m i i w s c h o d n i o - m a z o w i e c k i m i , s k u t k i e m czego zagubiły wiele się d l a zwiedzających, i n n y c h eksponatów żadnym napisem Ogólnie — zwłaszcza nie były że — jak wyodrębnione objaśniającym. omawiana t u wystawa sprawiała wrażenie gatej problematyki, jaka wiąże się z zagadnieniami s z t u k i l u d o w e j , budziłaby n i e w ą t p l i w i e głęboki podziw i pochwały w p i e r w s z y c h l a t a c h p o w o j e n n y c h , od t e ­ go j e d n a k czasu d z i e l i n a s już dziesiąć l a t , w n a d m i e r n i e stłoczonej, co zresztą w y n i k a ł o z c i a s n o t y których n i e p o m i e r n i e w z r o s ł y w y m a g a n i a , lokalu ne o d d a w n a nym i niedopracowania ( r y c . 1). S p e c j a l n i e konstrukcja pod względem przykre d r e w n i a n a , ciężka koncepcyj­ wrażenie i konkurująca p o n a t a m i , w której n i e b r a k b y ł o t y p o w e g o okupacji opalania drzewa, wszystkich „heimach". Wystawa t a , dająca jakiejkolwiek oprawy sprawiała tak z eks­ dla okresu powszechnego we wych. sztuki naukowej, ludowej z pominięciem w nowym do m u z e a l n i c t w i e , a n i e zawsze organizatorów Zabytków sztuki wystaw ludowej ekspono­ i bogactwa, j a k to b y w a w w i t r y n a c h sklepowych. N a d wystawy musi panować wspólna bez w o d n i a , jakiś p r o b l e m , który bo- łączy w logiczną i jednolitą t r e ś c i o w o WYSTAWA w y s t a w a m i , eksponaty z dziedziny okolicznościo­ n i e można w a ć w y ł ą c z n i e p o d k ą t e m w i d z e n i a i c h różnorodności całością przegląd CENTRALNA Poza o b y d w i e m a docierające ciągu uwzględnia­ lo zgromadzone myśl prze­ eksponaty całość. ROLNICZA tkaniny świętokrzyskie wyroby (Iłża, stawie c e r a m i k ę z M e d y n i G ł o g o w s k i e j , d o której należy z a ­ obok płodów przetwórczego mniejsze g d z i e poszczególne w o j e w ó d z t w a rolnych i — kolekcje miosło a r t y s t y c z n e . wyrobów wystawiały ilustrujące I rolnego również miejscowe przemysłu wystawiono ludowe kamionkę, z m a l o w a n ą rze­ w kobiecym Pod­ ubiorze dekoracją (ptaszki). W racyjny przypominającej kolorach w o j . k r a k o w s k i m główny stanowiła b o g a t o malowana z W ł o d a w s k i e g o , zastąpiony później p r z e z męski i k o ­ ska, którą następnie z n i e w i a d o m e j to, kieleckie da- w białym i j a s n o z i e l o n y m , o m o t y w a c h roślinnych i z w i e r z ę c y c h biecy ubiór k r z c z o n o w s k i . W o j e w ó d z t w o — zaliczyć r ó w n i e ż n i e s p o t y k a n e d o t y c h c z a s n a ­ czynia o j e d n o l i t e j brązowej polewie, tak np. na stoisku w o j . l u b e l ­ manekin pewne w o j . rzeszowskie większe l u b skiego, obok c e r a m f k i , głównie z Łążka i Białej laskiej, — Rędocin); gliniane Denków, Rolniczej, Szczekociny, i s z t u k i l u d o w e j w i d z i e ć było można n a C e n t r a l n e j W y ­ s k u t k i e m czego n a p i e r w s z e element deko­ s k r z y n i a skawiń­ przyczyny miejsce usunię­ wybiła się b r z y d k a biała g a b l o t a , g d z i e bez w i ę k s z e g o sensu p o ­ * „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " n r 2/1953, s. 167. wieszono pojedyncze części s t r o j u k r a k o w s k i e g o i g ó - 311 �I ralskiego nym (gorsety, elementem wały pęki wstążek, hafty, b u t y k r a k o w s k i e itp.). dekoracyjnym malowniczo tzw. były udrapowanych „krakowskich", z po­ kwiecistych wyrabianych ostatnio p r z e z C P L i A w K r a k o w i e . Całość uzupełniały nia gliniane w Łysej produkowane przez Górze oraz obrazy Uda­ zwisające zakłady naczy­ ceramiczne n a szkle H e l e n y Roj-Ko- znaczono w obrębie poszczególnych stoisk, n i e kiego, i interesujące efektownie nas eksponaty, ułożone w dobrze dobrane miejscu centralnym, istotnie pełniły r o l ę a k c e n t u d e k o r a c y j n e g o , ożywiającego m o ­ notonne n a które dość zespoły się p r z e w a ż n i e wystawowe, składały kosze z j a r z y n a m i , p u s z k i konserw, z ł o w s k i e j . W o j e w ó d z t w o s t a l i n o g r o d z k i e w y s t a w i ł o sze­ kłęby p o w r o z ó w , p r ó b k i l n u czy w e ł n y i i n n e reg n i e w i e l k i c h lalek w bardzo d o b r y c h strojach l u d o ­ nie niewdzięczne e k s p o n a t y w y c h , k o r o n k i cieszyńskie, p a s i a k i z o k o l i c pisanki wierz?.. Zawiercia, spod G l i w i c i k i l k a naczyń g l i n i a n y c h z S i e ­ Skromniej wypadły województwa opolskie i w r o c ł a w s k i e , g d z i e z konieczności o g r a n i c z o n o poszczególnych (czepce) elementów ubiorów l u b współczesnych się d o zabytkowych W podob­ wystawowe. w i e l u natomiast przypadkach — i to nawet t a ­ k i c h , g d z i e z o b i e k t ó w s z t u k i l u d o w e j można b y s t w o ­ rzyć całość, w pełni nadającą się d o w y k o r z y s t a n i a — zepchnięte zostały o n e n a m i e j s c e podane w sposób n i e c i e k a w y zupełnie poślednie, (woj. krakowskie), peł­ ko­ niąc rolę p r z y s ł o w i o w e g o k w i a t k a p r z y kożuchu. B r a k ­ b i e c y z o k o l i c K ł o d z k a ) . W w o j . białostockim zupełnie ło t u w i d a ć j a s n e j k o n c e p c j i , która w sposób j e d n o l i t y słusznie twórczość wszystkim tkaniny, osnowowe, szkoda r e k o n s t r u k c j i (ubiór była j e d n a k o w a . W niektórych, j a k n p . w s t o i s k u w o j . ł ó d z ­ ludową a w reprezentowały szczególności przede dywany d w u - t y l k o , że p o k a z a n o j e bez w y b o r u , s k u t k i e m czego o b o k t k a n i n o w z o r a c h b a r d z o d o b r y c h znalazły się r ó w n i e ż w z o r y ze już stosowania wyżej n a k r y c i a n a łóżka. niekonsekwencje, podziału n i e pracujący p r z e m y s ł l u d o w y ? ) spole i n n y c h materiałów „ k a p o w e " , naśladujące t a ­ nie, p r o d u k o w a n e fabrycznie Omówione określałaby d l a t e j części w y s t a w y t y p e k s p o n a t u s z t u ­ k i l u d o w e j (może należało t u pokazać j e d y n i e wystawie lubelskiej zagadnienie sztuki ludowej Wśród licznych pawilonów, placu które za­ pełniały p l a c w y s t a w o w y , rozciągając się u stóp w z g ó ­ w a ł y , że h a f t y k u r p i o w s k i e znalazły się n a s t o i s k u w o j . rza zamkowego, u w a g ę p a w i l o n roślin białostockiego, a w y c i n a n k i — w zespole m y s ł o w y c h , którego f r o n t o w a ściana u d e k o r o w a n a woj. warszawskiego. łódzkie p o k a z a n o , W dziale prócz spowodo­ wystawowego. ze­ wystawowych. w y ł o n i ł o się r a z jeszcze w z w i ą z k u z dekoracją wynikające administracyjnego, Na aktual­ i jego miejsce w wystawowym reprezentującym tkanin i ceramiki, woj. zwracał stała w y k o n a n y m i p r z e z z a l i p s k i e m a l a r k i prze­ również niami roślin p r z e m y s ł o w y c h , d w i e rzeźby, w y k o n a n e w d r z e w i e p r z e z artystę l u d o ­ wymi d l a Powiśla Dąbrowskiego w i e l o b a r w n y m i wego kietami Józefa G r z e g o r e g o ze Z ł a k o w a B o r o w e g o w Ło­ w i c k i e m : j e d n a z n i c h , zatytułowana „Elektryfikacja", przedstawia n a słupie monterów zakładających druty poprzegradzanych ła, że m a l a r k i zalipskie mogą w zakresie k o m p o z y c y j n y m i w ogóle b a r d z i e j rzeźbiarska w c h a ­ mi" wykształconymi rakterze, n a t o m i a s t n a d s a m y m pomysłem w p r o w a d z e n i a (ryc. 6). K u j a w y , skie, wypadły „Uczestniczka dziewczynę konkursu karmiącą reprezentowane przez dosyć b l a d o . Poza ho­ prosięta woj. bydgo­ fragmentami stroju — bełskiej wystawie ze s w y m i dekoracji współzawodniczyć wyobraża bu­ stono­ w a n a w k o l o r z e , sprawiała d o b r e w r a ż e n i e i ś w i a d c z y ­ godnie zatytułowana typo­ f a n t a s t y c z n y c h k w i a t ó w . Całość, l e k k o e l e k t r y c z n e , d r u g a zaś, b a r d z i e j z w a r t a p o d w z g l ę d e m dowlanego", zo­ wyobraże­ „starszymi plastykami. dekoracji przeniesionych wschodnio-krakowskich. Wprawdzie brać­ Dyskutowałbym na lu» ze wystawa wsi nie b y ­ ła r e g i o n a l n a , l e c z ogólnopolska, n i e m n i e j j e d n a k w y ­ (czepce, c h u s t k a f a b r y c z n a ) , w y s t a w i o n o t u t a l e r z e f a ­ d a j e się, że w o p r a w i e d e k o r a c y j n e j jansowe kiś sposób z w i ą z a ć z miejscową tradycją, zwłaszcza g d y z Włocławka o tematyce oraz serię rzeźb ceramicznych f i g u r a l n e j , w y k o n a n y c h przez Klarę lową z K c y n i . Pokaz sztuki l u d o w e j Pril- województw znańskiego i z i e l o n o g ó r s k i e g o ograniczał się d o po­ kilku sięgano t u już tego d o r o b k u L u b e l s z c z y z n y od województw przykładem przetykanych tkanin i gdańskiego, gdzie prócz twórczości tworzenia uchroniłoby taniej, pseudoludowej były malowane umieszczenia l u d o w y c h znalazły się w y r o b y g a r n c a r s k i e L e o n a Nec- n y m z pawilonów skrzynie na ziarno. komponowania (gdyż t r u d n o byłoby nazwać go za­ re­ konstrukcją) u b i o r u k a s z u b s k i e g o d l a z e s p o ł ó w ś w i e t l i ­ cowych. Wielokolorowe hafty, podobne do w y k o n y w a ­ n y c h n a K a s z u b a c h , znalazły z a s t o s o w a n i e w dekoracji s t o i s k a w o j . koszalińskiego. Z przedstawionego tu w przeglądu obrębie Centralnej Wystawy dublowały, częściowo j a k g d y b y ną p o p r z e d n i o ogólnopolską wystawy Rolniczej częściowo uzupełniały wystawę sztuki Lubelskim na eksponaty fundusze z zagadnienie ważności w życiu które w plastycznej do jed­ zakresu przeznaczone było t r a k t o w a n e z pełnym Niedociągnięcia, na koncepcji twórczo­ zrozumieniem kulturalnym Polski wykazano powyżej, dotyczą j a k się zdaje, stąd, że j e d y n i e r e a l i z a c j i , a wynikają, do p l a n o w a n i a i w s p ó ł p r a c y w e k s p o z y c j i Ludowej. w zbyt m a ­ ł y m s t o p n i u w c i ą g a się f a c h o w c ó w e t n o g r a f ó w , z w ł a s z ­ ludowej. cza wy­ zaś m u z e o l o g ó w , którzy organizowano na t y m odcinku mieliby dużo d o z r o b i e n i a . W Y S T A W A UBIORÓW L U D O W Y C H czasie, g d y n a Z a m k u się omawia­ Rola, jaką e k s p o n a t o m z z a k r e s u s z t u k i l u d o w e j W wyznaczona i znaczne lubelskiej ści l u d o w e j ekspo­ etnograficzne miejsca ludowej znajdujące i c h ekspozycję wskazują n a t o , że w ogólnej jej skrócie natów ł a t w o z o r i e n t o w a ć się, że w k ł a d k i w Ilość sztuki czy której k o g u c i k i cokoły kafli stanowiący p r ó b ę sztandarów w Wy­ boga­ dekoratorów stylizacji, mazurskich i malowanych l a o r a z strój męski i k o b i e c y , ludowej. korzystanie w dekoracji motywów czerpanych z luźnych części s t r o j u . B o g a t s z e n a t o m i a s t b y ł o s t o i s k o olsztyńskiego d o zasobów należało ją w j a ­ WOJ. LUBELSKIEGO j e d n a , p o d hasłem „ O d s o c h y do t r a k t o r a " , wychodzi Centralną W y s t a w ę Rolniczą, k t ó r e j poszczególne f r a g ­ poza z a k r e s n a s z y c h bezpośrednich zainteresowań, d r u ­ menty ga zostały wyżej skim przygotowano 312 omówione, dwie wystawy w Muzeum Lubel­ czasowe, z k t ó r y c h zaś, dająca belskiego, przegląd interesuje ubiorów ludowych nas j a k majżywiej. woj. l u ­ Wystawa ta �R y c . 7. Kołacz skich. Glazura Jerzy Witek Ryc. wzorowany na wyrobach hucul­ zielona. Wys. 21 cm. Wykonał z Urzędowa (pow. kraśnicki). 8. Dzbanek. Glazura zielona. Wys. 33 cm,. Wykonał Jerzy Witek z Urzędowa (pow. kraśnicki). w części w s t ę p n e j d a j e o b r a z d a w n y c h u b i o r ó w l u d o ­ zmarszczonej w y c h Lubelszczyzny, n y c h u b i o r ó w znalazło się k i l k a o k a z ó w r z a d k i c h i m a ­ produkcji eksponowanych przy pomocy z n i e l i c z n y c h zresztą starych ilustracji, re­ w d a l s z y m zaś ciągu z a w i e r a o r y g i n a l n e u b i o r y w p o s t a c i bądź kompletów wdzianych n a m a n e k i n y , bądź n y c h części, j a k s u k m a n y , g o r s e t y , działowe zapaski czy spódnice. M a t e r i a l , ułożony według luź­ samo­ zaryso­ przegląd uwidocznione dowych poszczególnych o d m i a n , których zostały na w s p ó l n e j m a p i e ło z n a n y c h , j a k n p . biała s u k m a n a z W niektórych jak n p . w g r u p i e strojów obok reprezentowanych zespołach, krzczonowskich, zestawiono ubiory dawne, p o większej części samo­ łości z m a t e r i a ł ó w f a b r y c z n y c h . Z e s t a w i e n i a t e n i e z o ­ stały j e d n a k należycie w y k o r z y s t a n e kierunku jej materiałów Lubelszczyzna przedstawia dem l u d o w y c h silnie zróżnicowany, n a któ­ ubiorów siebie bogaciej zasięgi ubiorów l u ­ na w y s t a w i e Hrubieszowskie­ go, u b i o r y mieszczańskie z T a r n o g r o d u i w i e l e i n n y c h . działowe, i f o r m y późniejsze, w y k o n a n e p r a w i e w c a ­ Lubelszczyzny. W świetle z g r o m a d z o n y c h wystawio­ łat­ w u j ą c y c h się w t e r e n i e g r u p t e r y t o r i a l n y c h , d a j e wy t y l n e j części o d z i e n i a . W ś r ó d się j a k o t e r e n p o d w z g l ę ­ ewolucji ubiorów d l a podkreślenia ludowych i objaśnienia przyczyn. Stan zachowania belszczyzny ubiorów l u d o w y c h n a t e r e n i e L u ­ zadecydował, wane były na w y s t a w i e że najbogaciej reprezento­ powiaty wschodnie (szczegól­ r y m krzyżują się e l e m e n t y k u l t u r o w e należące d o r ó ż ­ n i e w ł o d a w s k i ) i p o ł u d n i o w e ( n p . biłgorajski), n y c h zespołów e t n i c z n y c h . W i d a ć t o n a j l e p i e j n a p r z y ­ n i e słabiej zaś t e r e n y północne ( p o w . radzyński i ł u ­ kładzie s u k m a n i płótnianek, Małopolski się krój z małoruską z dwiema i w których fałdami północno-polską CENTRALA Sprawozdanie formą w n i m bodaj o wniesionym w kowski) i szybciej zaginęły bogato z n a c z n e trudności. kompletne, w paru przygotowanie LUDOWEGO gdy­ słowach o C e n t r a l i Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o „wkładzie" dla miesza PRZEMYSŁU niniejsze n i e byłoby by nie wspomniano typowy bocznymi do i jej ną metamorfozą, sięcy CPLiA odbyła jaka się w w ciągu Lublinie, stała się p o s i a d a c z e m ostatnich paru miejscowa placówka reprezentacyjnego p u p r z y u l . Dąbrowskiego (przecznica mie­ skle­ łącząca u l . K r a ­ i znalezienie sklepiku z pamiątkami N i e dostrzegłem obrębie wystawy. Sklep gdzie ich w stroje ludowe terenie nasuwa obrębie Starego ARTYSTYCZNEGO Miasta. na N a w s t ę p i e należy zaznaczyć, że w z w i ą z k u z c u d o w ­ I łożonego uroczy­ stości l u b e l s k i c h . północno-zachodnie, znacz­ przy podstawie w natomiast u l . Dąbrowskiego kiosku CPLiA (nazwę ulicy i n f o r m a c j i przechodniów, wiedniej tabliczki dotychczas obszerny lokal o kilku stownym umeblowaniem dekorację lokalu oknach stanowią z nie odpo­ umieszczono) ciemnego trzy podaję gdyż wystawowych, zespoły t r y c z n y c h , ułożone z m a l o w a n y c h m i s e k dębu. kół w to z gu­ Jedyną koncen­ przymocowa­ kowską z u l . N a r u t o w i c z a ) , urządzonego z w i e l k o m i e j ­ n y c h d n a m i d o s u f i t u , p r z y c z y m m i s k i t e d o b r a n e są s k i m r o z m a c h e m , i m a l u t k i e g o , a l e b a r d z o pięknie p o ­ w sposób d o w o l n y z różnych s t r o n P o l s k i , przewagę �j e d n o k r o t n i e m ó w i się i pisze o t a l e n t a c h h a n d l o w y c h C P L i A , które ponoć mają w życiu t e j i n s t y t u c j i rolę t a k zdumiewającą, że aż t u i ó w d z i e ją w osiągnięciu wyrobów. należytego Tymczasem poziomu obserwując grać przeszkadza­ artystycznego lubelskie sklepy „ c e p e l i o w s k i e " w l i p c u i s i e r p n i u r b „ można było z w ą t ­ pić o słuszności t y c h pogłosek. C P L i A l u b e l s k a n i e z r o ­ biła b o w i e m n i c , a b y w y k o r z y s t a ć w y j ą t k o w ą koniun­ kturę, jaką stwarzał d l a n i e j k o l o s a l n y r u c h wyciecz­ k o w y z o k a z j i w y s t a w y , i rzucić tą drogą n a całą P o l ­ skę w y r o b y l u b e l s k i e g o l u d o w e g o przemysłu a r t y s t y c z ­ nego. J a k w s p o m n i a ł e m scowych wyroby nin, było w ze było, na spółdzielni Dobrzyńskiego malowanych zielona. Urzędowa wyrobów (ceramika na nikt to uwagę mować. W gatszych i parę sposób nie we klienta, Polsce trochę drogich jednym terenów tka­ wy­ skrzynek, a tego, wyeksponować, co zwrócić słowem t e n sposób" L u b e l s z c z y z n a , w Łążka, Frampolu, lubelski), usiłował miej­ z R o g o w s k i e g o z Białej P o d l a s k i e j , głównie cinanki Ryc. 9. Orka sochą. Rzeźba w glinie. Glazura Wym. 9,5 X 14 cm,. Wykonał Paweł Witek z (pow. kraśnicki). poprzednio, ogóle n i e w i e l e zarekla­ jeden z etnograficznych, najbo­ w skle­ pach C P L i A w L u b l i n i e wypadła blado i n i e c i e k a w i e . G d y d o d a m y do tego stan a b s o l u t n e j n i e w i e d z y , w j a ­ kiej zaś stanowią pseudoludowe wyroby wytwórni cera­ m i c z n y c h . W książce p a m i ą t k o w e j , która z n a j d u j e w sklepie, kal wpisał ze Względu charakter ocena ktoś entuzjastyczną n a s w e urządzenie godny stolicy. Wydaje taka, niewątpliwie CPLiA w wątpliwej Lublinie wewnętrzne zaszczytna wartości. umieszczenia wywołuje jest w u sufitu ciężkich punktu już fakt, misek że in­ sprzeda­ raczej że pomysł glinianych nie (a nuż któraś z n i c h r w i e się n a g l e i s p a d n i e n a g ł o w ę ! ) ; ważniejsze to, że l o k a l s k l e p o w y ma każdym komplementem Pomijam miłego wrażenia u w a g ę , że l o ­ m i się j e d n a k , n y m w y p a d k u , dla reprezentacyjnego ży się ode­ bowiem w s w y m urządzeniu i d e k o r a c j i p o z b a w i o n y j e s t zupełnie r e g i o n a l n e g o l u b e l s k i e g o c h a ­ r a k t e r u . Podczas g d y w na K a s z u b a c h czości i n n y c h częściach P o l s k i ( n p . czy n a P o d h a l u ) plastycznej znajdują zasoby l u d o w e j szerokie zastosowanie d e k o r a c j i wnętrz, g d y n a w a r s z a w s k i e j skie kobiety z Dąbrowskiego twór­ w Starówce w i e j ­ Powiśla zdobią jedno wnętrze po d r u g i m , C e n t r a l a Przemysłu L u d o w e g o i A r ­ tystycznego, i n s t y t u c j a powołana kultywowania ludowej twórczości j a k najbardziej artystycznej do jest pogrążony personel sprzedający, będziemy m i e l i o b r a z k o m p l e t n y . K u p u j ą c często t o i o w o w r ó ż ­ nych sklepach C P L i A , niejednokrotnie się, dlaczego t a m t e j s z y personel zastanawiałem (z w y j ą t k i e m d a w c z y ń n a S t a r y m Mieście w W a r s z a w i e czyni ceramiki ludowej nie nabiera wiających żadnych należyte i w krakowskich Sukiennicach) wiadomości obsłużenie fachowych, odbiorcy, umożli­ zachęcenie go d o k u p n a , p o i n f o r m o w a n i e . S p r z e d a w c z y n i pu na N o w y m dową Świecie w W a r s z a w i e ceramikę sprze­ sprzedaw­ z Suwałk jako ze s k l e ­ sprzedaje „wyroby nielu- kurpiowskie z Białegostoku". W K i e l c a c h , gdzie o ceramikę k a s z u b ­ ską b y w a ł a t w i e j niż n a d m o r z e m , n i e wiedzą, k t o t o j e s t N e c e l , i odsyłają p o „ t o " do... s k l e p u żelaznego ( h a cel?), a w L u b l i n i e — z g o d n i e cją — m a l o w a n e ją jako skiego z obowiązującą s k r z y n i e z o k o l i c Biłgoraja w y c i n a n k i Ignacego Dobrzyń­ jako „kurpiowskie" i t p . (autentyczne „kwiatki" zebrane „krakowskie", trady­ sprzeda­ w sklepie na l u b e l s k i e j Starówce w d n i u 26 l i p c a r b . ) . G d y k l i e n t d o p y t u j e się o pamiątki z L u b e l ­ s z c z y z n y , oferują m u blaszane p l a k i e t k i n a laskę, p o ­ za t y m „nic n i e m a " . — nie A przecież pamiątek t y c h mogłoby być mnóstwo, uważała za s t o s o w n e skorzystać z b o g a t y c h zasobów l u ­ czy dowej reprezen­ Urzędowa, p t a s z k i z K r a s n o b r o d u , małe m a l o w a n e n a ­ nabrało c h a ­ c z y n i a z P a w ł o w a , Łążka, B a r a n o w a , s i w a c z k i z P a r ­ sztuki Lubelszczyzny, tacyjnego rakteru ażeby w n ę t r z e sklepu w stolicy województwa indywidualnego, właśnie różnego od sklepów to w postaci drobiazgów czewa, Pawłowa. stołecznych, z w i ą z a n e g o z l u d o w y m i t r a d y c j a m i m i e j ­ (tanie malowane scowymi l u b e l s k u piórniki twórczości plastycznej. Jakże można dzi­ w i ć się l u b e l s k i e m u c h i o p u , k t ó r y n i e r a z jeszcze w s t y ­ do d z i się o d z i e w a ć w stego p a r t u sukmanę p o o j c a c h , s k o r o r ó w n i e ż w s t y d l i w i e o d w r a c a się o d d o r o b k u sztuki ludowej? T o , co p o w i e d z i e l i ś m y p o w y m , o d n o s i się w p e w n e j miejscowej o lokalu m i e r z e i do zgroma­ m n ó s t w o ładnych r z e c z y z całej P o l s k i , ale t o , co w t y m w y p a d k u byłoby najistotniejsze: na twórczość l u d o w a L u b e l s z c z y z n y powodzi, Ryciny 314 skle­ znajdującego się w e w n ą t r z t o w a r u . W o b u s k l e p a c h C P L i A dzono CPLiA stanowiąc nieznaczną 2, 3, 7, S i 9 wykonał artystycz­ — g u b i się w t e j cząstkę całości. Jan Swiderski; Nie­ na, szycia), parciane Bidaczowa), (figurki z drewnianych skrzyneczki lubelskie, malowane „po d l a d z i e c i czy pudełka n a p r z y b o r y t k a n y c h (tanie wycinanek, kim Sielczyka, ceramicznych barwne fartuszki z pasia­ czy droższe w e ł n i a n e n a r z u t k i n a r a m i o ­ przetykane pisanek, n a r z u t y ) , czy rzeźb itp. n i e pomyślano i s k l e p y Ale o też w postaci tym wszyst­ CPLiA w Lublinie, wy­ pełnione „ n i e c h o d l i w y m " t o w a r e m , n i e cieszą się spe­ c j a l n i e o ż y w i o n ą f r e k w e n c j ą . N i c d z i w n e g o , p o cóż ktoś z l i c z n y c h p r z y j e z d n y c h m a kupować aż w L u b l i n i e t o wszystko, co p o t e j s a m e j u siebie - - w W a r s z a w i e , 1, 4 i 5 — Stefan Deptuszewski; cenie kupić może Krakowie 6 — Tadeusz czy również Poznaniu? Każmierski. �