https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3622f68f8e19cd5b7ccf75ecdf75db78.pdf f7342d6c1366da94de4ef23e7c3bc26b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3359 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1983 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3148 Title A name given to the resource Wystawa malowanek Powiśla Dąbrowskiego / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1983 t.37 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1983 t.37 z.1-2, s.116-118 Creator An entity primarily responsible for making the resource Bartosz, Adam Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Adam Bartosz WYSTAWA MALOWANEK POWIŚLA Ośrodek ludowego malarstwa ściennego na Powiślu b r o w s k i m jest j e d n y m z najciekawszych zjawisk w sztuce Dą­ ludowej naszego k r a j u . Z w i c i u w z g l ę d ó w zasługuje n a szczególną u w a g ę i pieczę; z wielu względów s t a ł się tematem, wokół którego ono DĄBROWSKIEGO rozrzucone n a terenie kilku wsi, po kilka, po jednym w s i , j e d n a k jest t o ślad rozległości z j a w i s k a p r z e d l a t y . A dowód trwania zjawiska, jako żywego przejawu sztuki ludowej, trwającego bez p o d n i e t z zewnątrz. Trwającego z narosło w i e l e m i t ó w , u p r o s z c z o n y c h sądów i pomyłek. P r z y c z y n ą potrzeby są g ł ó w n i e m a s s - m e d i a . a r c h a i c z n e j , z a r ó w n o co d o t e c h n i k i , j a k t e ż f o r m y do Ale i etnografom utrwalenia schematycznego zdarza się i nieprawidłowego przyczynić obrazu w i s k a . W y d a j e s i ę , żo a u t o r z y w y s t a w y w P a ń s t w o w y m Etnograficznym w Warszawie również za t y m s c h e m a t e m (październik—listopad p o s z l i , m i m o doskonałej zja­ Muzeum tematu. tutejszego łudu. Zachowanego w wewnętrznej postaci niezwykle zdobnictwa. Zetknięcie z m a l o w a n y m i d o m a m i n a t a k dużym obszarze obala d r u g i m i t — że m a l o w a n e jest t y l k o Z a l i p i e . 1982) znajomości Historię powstania wiślu D ą b r o w s k i m i rozwoju bardzo m a l a r s t w a ściennego n a szczegółowo przedstawiła wiedza wystawę, sprowadza na temat zjawiska, któremu się d o i n f o r m a c j i o m a l o w a n e j poświęcono wyczerpująco omówił t e n t e m a t a u t o r scenariusza wsi — t u w y s t a w y — Zdzisław Szewczyk, w k a t a l o g u w y s t a w y . Za­ Geneza W ó w c z a s obejmowało ono wiele w s i w widłach D u n a j c a i W i s ł y . ( i i n n i sztuką ludową z a i n t e r e s o w a n i ) nie mówiąc o turys­ t a c h , k t ó r z y bez specjalnego p r z e w o d n i k a c h c i e l i znaleźć w Z a ­ l i p i u ze d w i e , t r z y m a l o w a n e w chaty. Jest t o pierwszy zetknięciu z Z a l i p i e m p r y s k a . B o w i e m w tej rozrzuconej n a okołc m i t , który 200 domów, wielodrożnicy zaledwie 27 — - t o d o m y w a n e . A ż e n i e w s z y s t k i e są m a l o w a n e z zewnątrz, n a malo­ dodatek jednak pozna się malowano domy zalipiańskie j a k i e ż z k o l e i z a s k o c z e n i e , k i o d y t r a f i się d o m a l o w a n y c h poza Z a l i p i o m ! A 116 jest t y c h domów drugie t y l e . 1 ubiegłego wieku. t y m zasięgu notował je j a k o ż y w e l u b też n i e d a w n o Z . S z e w o z y k w czasie badań p r o w a d z o n y c h Malarstwo to, wykazujące tendencje tuż p o I I do zanikłe wojnie. zanikania — domów Co p r a w d a są 4 prze­ trwało dzięki m . i n . o r g a n i z o w a n y m o d 1948 r. k o n k u r s o m a n a w o t r o z w i n ę ł o się d o n i e s p o t y k a n y c h w c z e ś n i e j r o z m i a r ó w . O s i ą g n i ę t o też szczególnie w y s o k i p o z i o m techniczny i estetyczny. Rozwi­ j a ł o się j e d n a k ( z r ó ż n y c h p o w o d ó w , o k t ó r y c h o b s z e r n i e s k r y t e , z d a l a o d d r o g i , więo i znaleźć j e niełatwo. Kiedy W końca 3 Duże rozczarowanie fowie sięga Równie zdobnictwa etnogra­ na Powiślu 1 recenzowanej l i p i u . Z a l i p i e — t o wieś m a l o w a n a . M a l o w a n e jest ( t y l k o ) Z a l i p i e . przeżyli studenci e t n o g r a f i i , s a m i domów Po­ niedawno Teresa Komornicka-Rościszewska w d w u p u b l i k a c j a c h . Obiegowa we także T. K o m o r n i c k a wc w s p o m n i a n y c h pracach) wyłącznie w i najbliższej o k o l i c y . N a pozostałym obszarze zanikło, jednocześnie uwadze etnografów. Niewątpliwym pisze Zalipiu umykając ponownym �I I . 1 . Ś c i a n a s t a j n i , m a i . M a r i a M i s t e r k a , w . S a m o c i c e ; i l . 2 . P i e c , m a i . S t e f a n i a M i s i a c z e k , w . K l y ż ; i l . 3. P o w a l a w s i e n i , m a i . A n i e l a M a j k o , P o d l i p i e ; i l . 4 . Ściana s t a j n i , m a i . R o z a l i a T r e l a , N i w k i �renomowanych artystek tradyoyjny, szczególnie nadal nowe osoby, zdobiły swe etnografa które dotąd wnętrza w sposób interesujący. nie były nader Zgłaszają znane ze s w e j się twór­ czości. Zdobnictwo zjawiskiem domów jest więc ż y w y m , rozwijającym na Powiślu Dąbrowskim s i ę i —• n a d a l n i e d o p o z n a n y m , j e ś l i c h o d z i o J€>go i l o ś c i o w y w y m i a r . P o wystawie można powiślańskie motywów, w się było możliwie spodziewać, szerokim że zaprezentuje koncepcją w y s t a w y że ukaże wachlarzu malowany region. zdobnictwo barw, nazwisk, Tymczasem zaważył wieloletni schemat — wano t u , j a k na i n n y c h prezentacjach końca warszawskiej nad wyekspono­ t e g o ośrodka, —• Z a l i p i e . Co p r a w d a n i o w y ł ą c z n i e , ale przecież n a 22 s y l w e t k i m a l a r e k (plus jeden mężczyzna — lipia (Helena Nawrocka J a n Szlosek) t a l k o 3 b y ł y spoza i Rozalia Zaród z Kłyża oraz Za­ Geno­ w e f a K o c h a n e k z K o s i o r ó w k i —• p r z y s i ó ł k a B o l e s ł a w i e ) . Również n a doborze ilustracji do k a t a l o g u (który w w a r s t w i e tekstowej jest bardzo dobrym przewodnikiem po malowanym Powiślu) zaciążyło Z a l i p i e . Spośród 22 zdjęć m a l o w a n y c h obiektów n i o licząc p o o z t ó w e k i 3 m a l o w a n e k ze z b i o r ó w H i c k l a z 1 9 0 5 r . t y l k o 2 są s p o z a Z a l i p i a ( K a n n a ) . N a w y s t a w i e z o s t a ł y zasygnalizowane najnowsze (już zaledwie jednak kilku, kilkunastoletnie) a d a p t a o j e m a l o w a n e k ściennych. Z p o w o d z e n i e m u p r a w i a się t u zdobnictwo k w i a t o w e o d p o w i e d n i m i f a r b a m i n a ceramice, tkaninie, meblu itp. Nie wdając się w estetyczne a d a p t a c j i n i e można n i e zauważyć i c h ogromnego oddziaływania na n a odbiorcę z zewnątrz w szkło, oceny tych zasięgu, oraz postaci kupowanego miejscu suweniru. Tak więc zawartość wystawy niezupełnie do jej tytułu, który obiecywał pokazanie była adekwatna malowanek z Powiśla D ą b r o w s k i e g o . S z k o d a , ż e t a k się s t a ł o , g d y ż p e w n i e n i e p r ę d k o U. w. б. W n ę t r z e nowego, murowanego Otfinów, k w i a t y malowała A d e l a ur. w Z a l i p i u t o m a t z d o b n i c t w a powiślańskiego zechce wyeksponować m u z e u m mieszkania, Królikowska o zasięgu ogólnopolskim. Przy okazji omawiania wystawy malowanek refleksja ogólniejsza. Otóż o d jakiegoś czasu wego recenzowania wystaw muzealnych, w t y m — nawet n a d ą ż y ć z i c h rejestracją, a p o n a d t o opóźnienia w d r u k u nawet udało k w a r t a l n i k ó w są t a k d z i ś d u ż e , ż e n i e z a c h ę c a t o d o w y p o w i a d a n i a się o d n a l e ź ć nieoczekiwane domów domów, efekty. do na większym obszarze corocznego k o n k u r s u . było Dało to Co r o k u n i e m a l ( o d 1976 г.), n a s k u t e k poszukiwań i r o z p r o p a g o w a n i a i d e i k o n k u r s u dołączały m a l a r k i , k t ó r e b ą d ź t o m a l o w a ł y p r z e d l a t y , bądź też kolejne malować n i g d y n i e przestały, pozostając n i e z n a n e n a zewnątrz. I n t e r e s u ­ j ą c y m f a k t e m j e s t , że p o z a s t a r u s z k a m i , malują i młode d l a s a m y c h w y s t a w , k t ó r e , z d a r z a się, traktują n a z b y t chownie dziew­ I interesujący żywotny, młodzieży jest i przyuczanie opłacalne. k o n k u r s y niewątpliwie przy- powierz­ temat. Eksponując ośrodek twórczości l u d o w e j t a k t a k popularny, t a k bogaty go w pełnym wymiarze. O ile wcześniej o r g a n i z o w a n o Warto także h a f t y , w y c i n a n k i , w y r o b y — powinno b y pokazać oprócz bibułkowe i ze się ukazać malowanek słomy. o z y n i ł y się d o r o z w o j u z d o b n i c t w a w Z a l i p i u , t o k o n k u r s o r g a n i ­ k a t a l o g u m ó w i o t y c h dziedzinach twórczości — w y s t a w a z o w a n y o d k i l k u l a t n a obszarzo większym zaktywizował m n i e j . P o k a z a n o k i l k a bukietów, parę w y c i n a n e k , h a f t y k t ó r e z a n i e c h a ł y t w ó r c z o ś c i . P r z y c z y n i ł się t a k ż e d o malarki, zaintereso­ w a n i a m a l a r s t w e m młodzieży, czego p r z y k ł a d e m może b y ć Samocice ( g m . Bolesław), gdzie w 1982 r. malowało k i l k a cząt s z k o l n y c h . Ujawniły się t e ż s t a r s z o malarki, które n a k o n k u r s n i e b y ł y zgłaszane, a które w bezpośredniej się t o jeszcze j e d n a u w a g a , a d r e s o w a n a już n i e bezpośrednio d o jest stopniu skomercjalizowana dużo ze s z k o d ą z a r ó w n o d l a k r y t y c z n e j i n f o r m a c j i n a u k o w e j , j a k t e ż autorów w y s t a w y . poważnym bardzo się o w y s t a w i e , k t ó r ą c z y t e l n i k d a w n o z a p o m n i a ł . D z i e j e częta, co w Z a l i p i u n i o b u d z i z d z i w i e n i a , j a k o że t w ó r c z o ś ć t a tu w wiele, etnograficz­ włączenie (po u p r z e d n i m s p e n e t r o w a n i u terenu) w s z y s t k i c h , j a k i e zdobnictwa i c h co p r a w d a się facho­ i trudno odkryciem n y c h . Jest nasuwa zaniechano a u t o r k i . T o w s z y s t k o robiło j e d y n i e wrażenie a n e k s u i Tekst znacznie jednej aneksem wieś t y l k o było. A przecież n i e j e d n a m a l a r k a jest t u pierwszorzędną dziew­ hafciarką. I wycinankarką. I bukieciarką. W s u m i e więc ośrodek nigdy bliskości n a Powiślu Dąbrowskim czoka wciąż n a właściwie nie w salach wyeksponowa­ muzealnych. PRZYPISY W k o n k u r s i e w 1 9 8 2 r o k u u d z i a ł w z i ę ł o 5 5 o s ó b z 12 w s i , prezentując m a l a r s t w o w 49 d o m a c h . D o m y 6 osób, któro w t y m r o k u nie przystąpiły d o k o n k u r s u , były również p o m a l o w a n e . W s u m i e więc w t y m r o k u było n a Powiślu 55 m a l o w a n y c h domów 1 2 Chata" T e r e s a K o m o r n i c k a - R o ś c i s z e w s k a , Konkurs na Powiślu Dąbrowskim, „ P o l . Szt. L u d . " , „Malowana R . 1977 Tot.: n r 2 , s. 9 5 — 1 0 6 ; t e j ż e , Zalipie. Curyłowej, Tarnów 1980 Zdzisław Szewczyk, W a r s z a w a 1982 3 4 „Pol. autor Przewodnik Malowanki po Powiśla zagrodzie Felicji Dąbrowskiego, Z d z i s ł a w S z e w c z y k , Konkurs na malowanki dafirowskie, S z t . L u d . " . R . I I , 1 9 4 8 n r 1 1 — 1 2 , s. 4 2 — 4 6 �