https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/02e369fece7c9f259c2a8e69249588e5.pdf 38067f662a743c1df38fb7e23aa42b04 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3360 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1983 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3149 Title A name given to the resource Wystawa tkanin dwuosnowowych i sejpaków w Białymstoku / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1983 t.37 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1983 t.37 z.1-2, s.119-122 Creator An entity primarily responsible for making the resource Fryś-Pietraszkowa, Ewa Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Ewa Fryś-Pietraszkowa WYSTAWA TKANIN DWUOSNOWOWYCH I SEJPAKÓW W BIAŁYMSTOKU Na półnoono-wsohodnich dekoracyjne uprawianą wojnie pozostało dziedziną zarzucono stępowanych terenaoh najbardziej sztuki ludowej. ostateoznie przez naszego k r a j u żywotną wyrób fabryczne, w i Wkrótce tkanin związku tkactwo powszechnie po ostatniej użytkowych, z czym za­ powszechna wanej zauważyć można w ostatnich latach nawrót do wzorów geometrycznyoh, przeważnie na fabrycznych kapach powta­ r z a l n y c h , zarówno w t e j technice, j a k również do t k a n i n y n i c i e l n i o o w e j t y p u radziuszki. ogół tradycyjnie wielo- N o w e t k a n i n y t o g o r o d z a j u są n a dwubarwne, bywają również wzbogacane d a w n i e j znajomość obróbki włókna i wełny oraz t e o h n i k t k a c k i c h trzecim, l u b nawet — j a k w okolicach Czeremchy — k i l k u i n n y m i coraz rzadziej wieku. występuje Jednak nadal dużym, a nawet znajdują zastosowanie i nowoczesnych, zentem z okazji wśród k o b i e t samodziałowe dywany, w średnim i młodszym k o l o r a m i , p r z e z co nabierają kapy, cieszą pasiaka, c h y b a wzrastająoym kilimy ostatnio uznaniem, zarówno we wnętrzach t r a d y c y j n y c h , j a k są c e n i o n y m e l e m e n t e m chrzcin czy pierwszej posagu, m o d n y m komunii, tezauryzacji, w wielu domach zalegają można bowiem półki szaf, g d y ż z g r o m a d z o n o w mieszkaniu wykorzystać. coraz k o r z y s t a się w i ę c z usług w y s p e c j a l i z o w a n y c h jących z reguły s z e r o k i m i Cenione są zwłaszcza obiektem tkaniny i c h znacznie Na stosami więcej, niż większą tkaczek, bywa przoz dysponu­ tkaniny wełniane i półwełniane mniej zamożne kobiety wymi. Po dośj długim m . i n . w prątki okresie mody l u b w przebiórki na tkaniny ze owcza fabrycznymi stylono- podbierane, o ornamentyce wzoro­ rozwijanego zupełnie i n n e g o kolorystycznie i wyrazu. Na technicznie bazie powstała m . i n . w i e l o b a r w n a t k a n i n a z w z o r a m i rombów, skośnych uskoków i zgeomotryzowanych kwiatów, nawiązującyoh n a z y w a n a z r e s z t ą n a j c z ę ś c i e j kilimem. syjnych do k i l i m o w y c h , T k a n i n y t e , o dość d y s k u ­ w a l o r a c h a r t y s t y c z n y c h , s t a ł y się m o d n e obszarze, począwszy n i e m a l o d r o g a t e k W a r s z a w y na znacznym i wiele tkaczek w y s p e c j a l i z o w a ł o się w i c h w y r o b i e . R o z p o w s z e c h n i a j ą się r ó w n i e ż n o w e , mało wcześniej znane wykorzystywane surowcu tkanina wdóczkami wełniano-anilanowymi, w i s k o z o w y m i a n a w e t nazywane skalę warsztatami. w z g l ę d u n a wartość s u r o w c a , coraz częściej j e d n a k w o l n a zastępowana pre­ podarunkiem d l a r o d z i n y z a m i e s z k a ł e j w m i e ś c i e , a t a k ż e s t a ł y się swoistej się o d m i a n y splotów, inne — niegdyś n p . t y l k o p r z y płótnie — zastosowane w i n n y m nabierają nowego dekoracyjna, w charakteru. której wypukły Tak powstała ornament m.in. budowany jost z pętelek wyciągniętych z wątku w czasie t k a n i a , c z y broszowana gdyby — z bogatą wielobarwną poszywaną n a c i e m n y m , c z a r n y m obecnie w okolicach Największym d y w a n y tkackie też dekoracją kwiatową, j a k zazwyczaj tle, m o d n a Hajnówki. u z n a n i e m c i e s z ą się o d d a w n a l u b tkacowskie. dwuosnowowe Jeszcze w okresie m i ę d z y w o j e n n y m I I . 1. D y w a n d w u o s n o w o w y , w y m . 1 6 0 x 2 1 6 c m , w y k . R e g i n a Masełbae, w . W a s i l ó w k a , w o j . białostockie, I I n a g r . (za z e s t a w ) ; i l . 2 . D y w a n d w u o s n o w o w y , Las, w y m . 1 5 0 X 2 1 2 c m , w y k . C z e s ł a w J a r o s z e w i c z , w . W a s i l k ó w , w o j . b i a ł o s t o c k i e , I I I n a g r o d a 119 I �S e j p a k i , w y k . T e r o s a T o c z k o , A u g u s t ó w , w o j . s u w a l s k i e , I n a g r . s p e c . ( z a z o s t a w ) : i l . 3, w y m . 2 1 5 X 1 5 0 c m ; i l . 4 w y m . 2 2 0 X 1 5 0 c m . i wkrótce po wojnie najzamożniejszych Zapotrzebowanie b y ł y o n e l i c z ą c y m się e l e m e n t e m wyprawy t y l k o d z i e w c z ą t , g ł ó w n i e ze w s i s z l a c h e c k i c h . n a n i o ciągle rośnie, n i e w ą t p l i w i e w wzro t ilości ośrodków ich wyrobu, podejmowanego zarówno n a w a r s z t a t a c h n i c i e l n i c o w y c h , j a k i n a m e c h a n i c z n y c h żakardach. T y c h w ostatnich pojawia okolicach Zambrowa, się c o r a z więcej, Bielska Podlaskiego i zwłaszcza Siemiatycz. Z bogactwa t k a n i n , ogromnie zróżnicowanych p o d względom technicznym, kolorystycznym i wzorniczym a mianowicie miotem r. tkaniny kolejnego 1979). Do Okręgowe w dwuosnowowe konkursu konkursu w tego, Białymstoku tylko dwa zorganizowanego wspólnie rodzaje, i s o j p a k i s t a ł y się 1983 r . ( p o p r z e d n i z przed­ o d b y ł się przez w Muzeum Ministerstwem Kultury i Sztuki, C e n t r a l n y m Związkiem „Cepelia", Wydziałem Kultury i S z t u k i Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku oraz Białostockim T o w a r z y s t w o m K u l t u r y , zaproszono k i l k a s e t osób z 9 w o j e w ó d z t w . 58 uczestników, k t ó r z y w r e g u l a m i n o w y m czasie przysłali wcześ­ niejsze zgłoszenia, otrzymało jednorazowe stypendia na zakup s u r o w c a . O s t a t e c z n i e przystąpiło d o k o n k u r s u 87 t k a c z e k i t r z e c h t k a c z y z 56 miejscowości położonych w w o j e w ó d z t w a c h : biało­ s t o c k i m , b i e l s k o p o d l a s k i m , łomżyńskim, ostrołęckim, s i e d l e c k i m i s u w a l s k i m . W ś r ó d uczestników 72 o s o b y współpracują z „Ce­ p e l i ą " a k t u a l n i e albo współpracowały z nią p r z e d przejściem n a r e n t y c z y e m e r y t u r y . J e s t t o z j a w i s k o dość t y p o w e , b o p r a c o w n i ­ kom „Cepelii", o b y t y m z p o d o b n y m i i m p r e z a m i łatwiej decyzję na przystąpionia potrzeby zdetorminowało madzonych możliwości do k o l e j n e j , niż osobie własnego środowiska, ono poziom eksponatów lokalowe jednak omawianego (188 Muzeum, tkanin) toteż w tylko pewnym sensie k o n k u r s u . Ilość jury zgro­ znacznio zakwalifikowało wystawę 114 najlepszych prac, a p r z y i c h ekspozycji 120 podjąć pracującej przokraozała wie najczytelniej związku z p o d n o s z e n i e m p o z i o m u m a t e r i a l n e g o ludności w i e j s k i e j , o c z y m świadczy w a n o z j a k i c h k o l w i e k a k c e n t ó w p l a s t y c z n y c h , s t a r a j ą c się m o ż l i ­ na zrezygno­ Z konkursu. wystawionych tkanin dwuosnowowych wybijały prace pokazać p l o n się wyraźnie ilościowo, z ośrodka s o k o l s k i e g o , teriału konkursowego. Były a także na plan z pierwszy innych względów stanowiące co n a j m n i e j to dywany i makaty 6 0 % ma­ z Janowa, K o r y c i n a i p o n a d 20 i n n y c h m i e j s c o w o ś c i w t e j o k o l i c y . O ś r o d e k ten kontynuuje w tkaninie styl wypracowany pod wpływ-em p r o f . E l e o n o r y Plutyńskiej w y r a ź n y zwłaszcza w zakresie kolo­ rystyki przez i o r n a m e n t u . Szczególnie chętnie używana jest t a m t e j s z e t k a c z k i w e ł n a w k o l o r a c h n a t u r a l n y c h , b i a ł y m , a ściślej kremowym, szarym i brązowo-czarnym, a przy farbowaniu osiągają o n e ładne o d c i e n i e zwłaszcza w z i e l e n i i c z e r w i e n i . D o b r e efekty uzyskują także poprzez skręcanie p o k r e w n y c h , l u b o d o i e n i , n p . białej czerwonej, czerwonej w jedną z szarą, z czarną. W i e l e nić jasnej 2 i wystawionych barw ciemnej dywanów zwracało uwagę w y s m a k o w a n y m i z e s t a w i e n i a m i k o l o r y s t y c z n y m i , dość o d l e g ł y m i zresztą o d s p o t y k a n y c h w t e r e n i e , p o z a „cepeliowskim". dawało Czasem odmienne, jednak podobno nie zawsze równio kręgiem zestawienie dobre wyniki, kolorów z dwóch d y w a n ó w szaro-białych n p . j e d e n miał piękny i w y r a z i s t y wzór a d r u g i , do którego użyto z b y t jasnego mdły i nieczytelny. Kilka podobnie s z a r e g o , stał się nieudanych połączeń nasuwa p r z y p u s z c z e n i e , żo n i e k t ó r o t k a c z k i b e z k r y t y c z n i e i m e c h a n i c z n i e czerpią z doświadczeń We wzornictwie ośrodka. eksponowanych tkanin wydzielić można 3 g r u p y m o t y w ó w i k o m p o z y c j i : tradycyjną; wypracowaną p o d wpływem prof. Plutyńskiej: kompozycje szej z a l i c z a m przede wypełniają występują rytmicznie t u małe tematyczne. D o pierw­ w s z y s t k i m d y w a n y , których pole powtarzane 8-promienne 1 2 motywy. gwiazdki na środkowe Najczęściej kwadratowym �6 5 « .г •U. " \ * *>* * _> <•* -*:г : г* 4 * Ч й>т«Уч51' wwwft M m гам л* ' • > • 1 * il П. 5. D y w a n podwójny w y m . 224х 134 om, w y k . Czesława Suszyńska, N o w y L i p s k , w o j . suwalskio; i l . 6. Sejpak, w y m . 142 x 222 o m , w y k . J a d w i g a Gosk, w . Stypułki-Szymany, w o j . łomżyńskie, I I I nagr. spec. ; i l . 7. D y w a n podwójny, w y m . 1 6 4 x 2 0 0 o m , w y k . R o m u a l d a Chwetko, w . B o m e j k i , w o j . białostockie 121 �szkielecie, znane zo s t a r y c h d y w a n ó w m a z u r s k i c h , same, bądź motyw dwóch koguoików silnie nawiązujący do wycinanki. n a p r z e m i a n z r o m b a m i , gałązkami i t p . N a k i l k u t k a n i n a c h d w u W y c i n a n k a k u r p i o w s k a j a k o źródło i n s p i r a c j i jeszcze i n a r z u c a się w trójbarwnych powtórzono motyw czterech palmet ułożonyoh dywanio drugiej tkaozki z wyraźniej Siedleckiego, Haliny w krzyż, również z zasobu p r a c o w n i Namiotkiewiczów w Brańsku, Fijołek z Węgrowa, zatytułowanym z t y c h najwyżej przypuszczać, że obie t k a c z k i b y ł y p o u c z o n e p r z e z k o g o ś n i e z b y t Buraczyk z o c e n i o n a została brązowo-biała t k a n i n a J a n i n y Korycina. Z motywów tradyoyjnych wiolokrotnio p o w t a r z a ł y się r ó w n i e ż w r ó ż n y c h w e r s j a c h a s y m e t r y c z n e gałązki kompetentnego. razy Łącznie powtarzały z k w i a t k a m i , s z y s z k a m i i w ą s a m i c z o p . r y m i , w y w o d z ą c e się z t z w . Majówka, „ d ę b o w y c h liści", j a k n a z w a l i je bracia Składanowscy z W y s z ­ branie, k o w a . Kolejną pierwszą nagrodę otrzymała H e l e n a K u l i k z Jas- i Zabawa Chata Niowielką wśród te same tkanin bardzo artystyczna, na umiejętności trzębnej w o j - s u w a l s k i e za piękny d y w a n w k o l o r a c h szaro-białym się tematycznych technicznych tkaczki po kilka jak np. Las, Grzybo­ wyczucia zależał więc treści, karnawał, od talentu, część, około można kogutki, zbliżone Zielony a polanie, Wesołe kompozycji uzyskany 1 0 % zgromadzonych efekt. na konkursie i czerwono-wiśniowym z dużymi k w i a t a m i umieszczonymi w na­ tkanin rożnikach środkowogo w o j . suwalskiego i łomżyńskiego. Sejpak t o t k a n i n a o specyficz­ nym do gwiazdkami, otoczonogo szlaków. P o d o b n y z Romejek wetek z pola, wypełnionego szeroką czterech ale szaro-brązowy d y w a n R o m u a l d y Chwetko w o j . białostockie bordiurą, t y m drobnymi z l u d z i , zwierząt dłuższych poza wzbogacony i ptaków, krawędzi złożoną został szorogiem umieszczonych środkowogo pola, wzdłuż nawiązując syl­ jednej tym do s t a r y c h „ k o r o w o d o w y c h " dywanów z o k o l i c M o n i e k i Goniądza. W r a m a c h t r a d y c y j n y c h k o m p o z y c j i pojawiło mało z n a n y c h , względnio n a w e t kawszych ( m o i m zdaniom) dywan Stanisławy Gioro prac), zrealizowany się t e ż nowych motywów. D o należały d w i e t k a n i n y , a z N o w o kolną parę najcie­ mianowicie ( I I I nagroda stanowiły t z w . s e j p a k i , w y k o n a n e splocie tkackiego) (pod wzgłęćlem w technicznym 7 miejscowościach zbliżona haftu i charakterystycznej ornamentyco, opartoj n a liniach ukośnych i r o m b a c h , która wodług Józefa G r a b o w s k i e g o do l i t e w s k i e g o kręgu k u l t u r o w e g o . W należy granicach naszego kraju znana była przede w s z y s t k i m w o k o l i c a c h Suwałk i A u g u s t o w a , z rzadka spotykana Hajnówki również na Podlasiu, i Sokołowa, n i o cioszy powodzeniem. Technika ta w rejonie się j e d n a k o b e c n i e została Bielska, większym upowszechniona t k a c z o k pracujących w spółdzielni c e p e l i o w s k i e j w za zestaw gdzie p r z y z a c h o w a n i u zasad w oliwkowej zieleni z biało-beżowym melan­ ukośnej w s t o s u n k u d o k r a w ę d z i t k a n i n y , z n a c z n i e wśród Augustowie, tradycyjnej kompozycji w kracie wzbogacono żem, którogo środkowe pole wypełniały r e g u l a r n i e i dosyć r z a d k o i r o z w i n i ę t o o r n a m e n t y k ę . Z o s t a w sześciu d o s k o n a ł y c h rozmieszczone przygotowała n a wystawę Teresa Toczko z A u g u s t o w a . W gwiazdki, wpisane w wydłużone a b o r d i u r ę — d r z e w k a z o w o c a m i ; o r a z Mozajka z Gabrylewszczyzny -czarnego sześcioboki, Moniki Januckiej (wyróżnienie). Pole tego drugiego, dywanu, pokrywały w szachownicę, a połączono duże koliste kwiaty wpisuje ona jeden, ułożone ozdobne kwadraty i romby, gwiazdy, kami. Z d y w a n ó w o w z o r a c h k a p o w y c h , które o d kilkudziesięciu l a t znajdują sporo duże uznanie nadesłano wśród w i e j s k i c h odbiorców, na konkurs z województw, a których siedleckiego, łom­ Toczkowej charakterystycznych otrzymały P l u t y ń s k i e j najczęściej symetryczne komponowano -drzewo, lub p o w t a r z a ł y się n a d y w a n a c h asymetryczne gałązki wysmukłe, wykonała drzewka, większo metrycznymi, nieokreślone zw'ierzaki, a także prawie specjalną nagrodę o drobnym Wióra ornamencie Burzyńska Na wystawio pokonkursowej prawdę pięknych tkanin, stopniu informuje tkactwa ludowego, k a w e j wołny zestawionej Reginy Z wane biało-szaro-niebies­ z ciemno-brązową, a drugą — zimowe zakomponowany złożony z licznyoh domów i drzew wspomnianej obraz w nagród z a k w a l i f i k o ­ już J a n i n y B u r a c z y k , kolorach białym postaci narciarzy, saneczkarzy oraz również szaro-białe i z R u c h n y w o j . s i e d l o c k i e z a Zielony par tanecznych, karnawał, pojodynczych szarym, i t p . na tle Heleny Przebierance M a l e w i c k i e j z N o w o k o l n a . Drugą otrzymała Małgorzata zycję Rychlik rytmiczną k o m p o ­ muzykantów i drzewek. N i a p o t r z d m i e c h y b i w bordiurę t e j t k a n i n y w p r o w a d z i ł a a u t o r k a fot.: 222 przy­ — Naj­ tkaniny koło B i e l s k a tło (wyróż- pokazano w sumie poziomie dużo n a ­ artystycznym o współczesnym stanie i poziomie przeznaczonego n a użytek własnego w i s k a i odpowiadającego jego e s t e t y c z n y m środo­ upodobaniom. Jury pod przowodnictwem mgr Barbary Tężyckiej-Zagóruej rozdzieliło między u c z e s t n i c z k i k o n k u r s u 34 n a g r o d y i wyróżnie­ t k a n i n tematycznych do pierwszych z o s t a ł y Ferie dobrze dywany Masełbas z W a s i l ó w k i . specjalną i t e c h n i c z n y m . N a s u w a się j e d n a k u w a g a , ż e w y s t a w a t a w n i e wiolkim Krupińskiej z Jaświł w y k o n a n y z mieszanej barwnych, n a białym, p ł ó c i e n n y m na wysokim itp. W Danuty sza­ dywany nionie). b o r d i u r y , wypełnione maleńkimi o c z k a m i , krzyżykami, k r o s k a m i t e j g r u p i e t k a n i n pierwszą nagrodę dostał d y w a n Drugą z Grabowca geo­ gładkie zestawieniach pierwszą. niby- uzupełniane p t a s z k a m i , l u b d r o b n y m i m o t y w a m i układzie i półwełniane zbliżono do s p o t y k a n y c h w w i e j s k i c h d o m a c h sejpakowo względnie szeregowo, bądź łączone w j e d n o Wełniane G o s k zo S t y p u ł k ó w - S z y m a n ó w w o j . ł o m ż y ń s k i e . Eleonory w kręgu działania motywów, m . i n . ptaszki, w z n a n o Teresie Szyc, r ó w n i e ż z A u g u s t o w a , a trzecią specjalną bardziej kompozycji. o różnych w których przeważał złoty ugier z f i o l e t e m , szafirem l u b brązem, dobre i kilka l u b szeregami. Jadwidzo w kolorze d w a bądź chownicowym, żyńskiego i biolskopodlaskiego, n a w y s t a w i e pokazano t y l k o d w a , Zo w z o r n i c t w a wypracowanego oka k r a t y , silnio powiększonej w porównaniu z d a w n y m i s e j p a k a m i , czerwono- w s z l a k p r o s t y m i i f a l i s t y m i gałąz­ sejpaków W. n i a , w t y m 3 w y m i e n i o n e p o w y ż e j n a g r o d y s p e c j a l n e (za s e j p a k i ) , 5 nagród pierwszych ( J a n i n a B u r a c z y k z K o r y c i n a , I r e n a C h o m i czewska z Augustowa, Kulik Jastrzębnej, D a n u t a Kupińska z Romualda Chwetko z z Romejek, Jaświł), 4 Helena nagrody d r u g i e ( R e g i n a Masełbas z W a s i l ó w k i , Teresa P r y z m o n t z W a s i ­ lówki, Romualda Puzanowska z Marchelówki, Małgorzata R y c h l i k z R u c h n y ) o r a z 7 n a g r ó d t r z e c i c h i 1С w y r ó ż n i e ń . P r z e ­ ważającą i c h część, b o około 8 5 % o t r z y m a ł y t k a c z k i z ośrodka sokolskiego. Dobrajeki �