-
https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3735e10392312b8eb16eef14e54557ef.pdf
6669a1fbed769825c81359e08e682b8f
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
Polska Sztuka Ludowa - Konteksty
Text
A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Relation
A related resource
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3722
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
1960
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
oai:cyfrowaetnografia.pl:3496
Title
A name given to the resource
Recenzje/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1960 t.14 z.1
Description
An account of the resource
Recenzje/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1960 t.14 z.1, s. 58
Creator
An entity primarily responsible for making the resource
Reinfuss, Roman
Publisher
An entity responsible for making the resource available
Państwowy Instytut Sztuki
Format
The file format, physical medium, or dimensions of the resource
application/pdf
PDF Text
Text capture metadata for PDF documents
Text
R
E
C
E
N
Z
J
E
Otakar Macel, Jaroslav Vajdis: S L O V A C K O , A R C H I T E K T O N I C K I
V Y V O J V E S N I C E , P r a h a 1958, N a k l a d a t e l s t v i c e s k o s l o v e n s k y c h v y t v a r n y c h u m e l c u , s t r . 231, i l u s t r . 184 o r a z 16 t a b l i c , w t y m 5 k o l o r o w y c h .
T z w . „ S l o v a c k o " s t a n o w i interesujący r e g i o n e t n o
graficzny
położony m i ę d z y M o r a w a m i a
Słowacją
p o o b u s t r o n a c h o s i łączącej miejscowości
Breclav
i L u c h a c o v i c e . K r a i n a t a z a l i c z a n a j e s t już d o M o
r a w , a l e p o s i a d a r ó w n i e ż s p o r o odrębności w y n i k a
jących z bezpośredniego sąsiedztwa S ł o w a c j i . D o n i e
d a w n a odznaczała się z n a c z n y m
konserwatyzmem,
w s k u t e k czego z a c h o w a ł y się t a m p o dzień d z i s i e j s z y
liczne elementy t r a d y c y j n e j k u l t u r y l u d o w e j , nie w y
łączając b u d o w n i c t w a , a n a w e t s t r o j u .
„ S l o v a c k o " , u r o z m a i c o n e dość s i l n i e p o d w z g l ę d e m
krajobrazowym,
posiada
obok
terenów
górzystych
znaczne obszary n i z i n n e , w y s t a w i o n e na oddziaływa
n i e krzyżujących
się w p ł y w ó w z e w n ę t r z n y c h ; n i e
s t a n o w i też o b s z a r u j e d n o l i t e g o p o d w z g l ę d e m k u l
turowym.
Z r ó ż n i c o w a n i e , zaznaczające
się m . i n .
w dziedzinie l u d o w e j a r c h i t e k t u r y i ogólnym obrazie
wsi,
starają się p r z e d s t a w i ć a u t o r o w i e
omawianej
tu pracy.
D z i e l i się o n a n a t r z y g ł ó w n e części. W p i e r w s z e j
z n i c h autorzy, omawiając
rozwój
poszczególnych
f o r m a r c h i t e k t o n i c z n y c h , uwzględniają stadia r o z w o j u
t e c h n i k i b u d o w l a n e j — a w i ę c przejście n a niektórych
obszarach od b u d o w n i c t w a d r e w n i a n e g o
do g l i n o b i t k i , a następnie b u d y n k ó w s t a w i a n y c h z cegły s u
r o w e j i w y p a l a n e j : p r z e m i a n y p l a n u d o m u o r a z całej
z a g r o d y , z m i a n y w kształcie i sposobie p o k r y c i a d a
c h u o r a z r o z w ó j d e k o r a c j i a r c h i t e k t o n i c z n e j , a także
urządzenia wnętrza.
W części d r u g i e j o m ó w i o n a j e s t h i s t o r i a o r a z geo
graficzne rozprzestrzenienie trzech głównych typów
osiedli występujących na S l o v a c k u (wieś z p l a c e m
w środku, u l i c ó w k a i łańcuchówka) o r a z p r z e m i a n y ,
j a k i m one podlegały p o d w p ł y w e m
postępującego
zagęszczania się b u d y n k ó w w obrębie w s i .
T r z e c i a część s t a n o w i interesującą próbę a n a l i z y
wsi
j a k o układu k o m p o z y c y j n e g o ,
n a który składa
się określony t y p r o z p l a n o w a n i a o s i e d l a , a r c h i t e k t u
r a w j e j p e ł n y m zróżnicowaniu f u n k c j o n a l n y m i f o r
malnym
(domy
mieszkalne,
budynki
gospodarcze,
p r z e m y s ł o w e — n p . w i a t r a k i , kościół, k a p l i c z k i , k a r c z
m y , kuźnie i t d . ) o r a z c e l o w o p r z e z c z ł o w i e k a w p r o
w a d z a n a szata roślinna ( d r z e w a , sady, o g r o d y k w i a
CAIETE
DE ARTA
P e w n e zastrzeżenia m o ż e budzić szata i l u s t r a c y j n a
o m a w i a n e j książki; i l u s t r a c j i j e s t w p r a w d z i e b a r d z o
w i e l e i r e p r o d u k o w a n e są n a p i ę k n y m p a p i e r z e k r e
d o w y m , a l e p o d w z g l ę d e m t r e ś c i o w y m często n i e
które z a g a d n i e n i a
niepotrzebnie
d u b l o w a n e są ze
szkodą i n n y c h , bądź pominiętych, bądź z b y t słabo
w y e k s p o n o w a n y c h . Z a s a d n i c z y m niedociągnięciem r e
d a k c y j n y m j e s t b r a k w tekście p o w o ł a ń n a i l u s t r a c j e ,
co w dużej m i e r z e u t r u d n i a c z y t e l n i k o w i k o n f r o n
tację r y c i n y z t e k s t e m .
Rsi.
POPULARA
W r a m a c h o m a w i a n e g o już d w u k r o t n i e n a łamach
„Polskiej S z t u k i L u d o w e j " w y d a w n i c t w a „Caiete de
a r t a p o p u l a r a " ( n r 3 z 1952 г., s. 182—183; n r 3
z 1958, s. 182), które, j a k w i e m y , s t a n o w i rumuński
o d p o w i e d n i k „Atlasu P o l s k i c h Strojów
Ludowych",
ukazało się sześć n o w y c h zeszytów. T r z y z n i c h p o
święcone są l u d o w y m u b i o r o m rumuńskim, t r z y zaś —
n o s z o n y m p r z e z s i e d m i o g r o d z k i e g r u p y mniejszościo
we, a m i a n o w i c i e W ę g r ó w i Sasów.
W zeszytach
poświęconych
ubiorom
znajdują się następujące p o z y c j e :
rumuńskim
Nicolae D u n a r e : P O R T U L P O P U L A R D I N B I H O R ,
str. 62, i l u s t r . czarnobiałych 31 i 4 b a r w n e .
(Opis
ubiorów l u d o w y c h noszonych w p o w . Beius p o o b u
s t r o n a c h górnego biegu r z e k i C r i s u l N e g r u , n a p o
ł u d n i o w y zachód o d p a s m a gór B i h o r ) .
Cornel I r i m i e : P O R T U L P O P U L A R D I N Z O N A PERS A N I L O R , s t r . 101, i l u s t r . 50 ( w t y m r y s u n k i k r o
jów), ponadto 6 i l u s t r a c j i b a r w n y c h i mapa. (Praca
58
t o w e ) . R o z d z i a ł t e n , który j e s t j a k g d y b y p o d s u m o
w a n i e m d w u poprzednich, zawiera omówienie u r b a
n i s t y k i w s i (należałoby t u r a c z e j zastosować r z a d k o
u ż y w a n y t e r m i n — „ r u r a l i s t y k a " ) , ujętej z p u n k t u
widzenia estetyki.
Praca Macela i Vajdisa s t a n o w i niewątpliwie po
zycję w a r t o ś c i o w ą , j e d n a k p o s i a d a też p e w n e b r a k i
i p u n k t y budzące zastrzeżenia. M o ż n a b y t u w y m i e
nić: z b y t pobieżne p o t r a k t o w a n i e s t r o n y t e c h n i c z n e j
w o p i s i e b u d o w n i c t w a ( d o w i a d u j e m y się пр., że n a
terenie t z w . K o p a n i e występuje k o n s t r u k c j a węgło
w a , ale nie w i e m y j a k i t y p węgła jest t a m stosowa
ny);
b r a k rysunków
detali konstrukcyjnych, zbyt
mała ilość p l a n ó w d o m ó w i zagród, b r a k t a b l i c i l u
strujących t y p o l o g i ę i r o z w ó j d e k o r a c j i a r c h i t e k t o
n i c z n y c h występujących czy t o w p o s t a c i m a l a t u r
naściennych, czy d e k o r a c j i p l a s t y c z n y c h w b u d o w
nictwie drewnianym i murowanym.
Przedstawiając
historię
form
architektonicznych
m o ż e z b y t s i l n i e ulegają a u t o r z y p r z e k o n a n i u , że l u
dowa
twórczość p l a s t y c z n a rozpoczęła się
dopiero
z u p a d k i e m ustroju feudalnego. Przykłady zdobnict
w a a r c h i t e k t o n i c z n e g o występującego w powiązaniu
z bardzo p r y m i t y w n y m i f o r m a m i b u d o w n i c t w a (np.
n a półziemiankach, p o s p o l i t y c h d o n i e d a w n a w p o
łudniowo-wschodniej
R u m u n i i ) pozwalają
przypusz
czać, że i w czasach u c i s k u f e u d a l n e g o istniała u l u
d u — choćby j a k o w y r a z dążności d o społecznego
a w a n s u i b u n t u p r z e c i w panującemu u c i s k o w i — chęć
p r z y o z d o b i e n i a s w e g o d o m o s t w a , która, r e a l i z o w a n a
p i e r w o t n i e w f o r m i e dużo s k r o m n i e j s z e j , r o z w i n ę ł a
się t a k b u j n i e z c h w i l ą z n i e s i e n i a poddaństwa w ł o ś
cian.
o b e j m u j e s w y m zasięgiem n i e w i e l k i o b s z a r położony
w górnym dorzeczu
O l t y , w o k o l i c y miejscowości
V e n e t i a i H o g h i z , n a wschód o d m i a s t a Fagarasz.)
Romulus Vuia: P O R T U L P O P U L A R A L
PADURENILOR
D I N REGIUNEA
HUNEDOARA,
s t r . 78,
i l u s t r . 51 ( w t y m r y s u n k i k r o j ó w ) o r a z 5 i l u s t r a c j i
b a r w n y c h i m a p k a . (Zeszyt z a w i e r a opisy ubiorów
noszonych n a z n a c z n y m obszarze województwa —
„ r e g i u n e a " H u n e d o a r a m i ę d z y rzeką M u r e s a rzeką
Cerna.)
T r z y dalsze zeszyty
a t l a s u poświęcone
są, j a k
w s p o m n i a n o , u b i o r o m l u d o w y m g r u p mniejszościo
w y c h . D w a z n i c h opracował:
Jeno N a g y : P O R T U L P O P U L A R M A G H I A R
DIN
T R A S C A U , s t r . 63, i l u s t r . 30 o r a z 3 k o l o r o w e . ( O p i s
ubiorów l u d o w y c h noszonych przez W ę g r ó w w g m i
nach Rimetea i Coltesti, pow. Turda).
Jeno N a g y : P O R T U L P O P U L A R M A G H I A R
DIN
T I N U T U L C A L A T E I , s t r . 66, i l u s t r . 31 o r a z 3 k o l o -
�r o w e . ( Z a w i e r a opis strojów n o s z o n y c h p r z e z W ę g r ó w
zamieszkujących o k o l i c e C l u j m i ę d z y linią k o l e j o w ą
C l u j — O r a d e a a górami M e s e s u l u i n a północy.)
A u t o r e m o s t a t n i e g o z o m a w i a n y c h t u zeszytów j e s t
znany badacz k u l t u r y Niemców s i e d m i o g r o d z k i c h :
Julius Bielz: P O R T U L P O P U L A R A L S A S I L O R D I N
T R A N S I L V A N I A . s t r . 52, i l u s t r . 36 o r a z 4 b a r w n e
i mapka.
Wymienione
wyżej
zeszyty,
mimo
że
stanowią
część t e j s a m e j s e r i i , n i e są o p r a c o w a n e w sposób
j e d n o l i t y . W i d a ć , że w y d a w n i c t w o ( E d i t u r a de S t a t
P e n t r u L i t e r a t u r a si A r t a ) z o s t a w i ł o a u t o r o m s w o
bodę, n i e w y m a g a j ą c , b y w o p r a c o w a n i a c h
swych
s t o s o w a l i się d o wskazań jakiejś ogólnej i n s t r u k c j i ,
która' z a p e w n i ł a b y o m a w i a n e j t u s e r i i o p r a c o w a ń p o
ziom
jednakowy
pod względem
metodologicznym.
N i e z a w s z e w y s z ł o t o poszczególnym z e s z y t o m
na
dobre. Niektórzy z autorów (Jeno Nagy, Nicolae D u nare)
ograniczają
się j e d y n i e
do słownego opisu
s t r o j u i j e g o zasięgu, n i e dodając a n i m a p y , a n i —
co w a ż n i e j s z e — rysunków k r o j u ; b a r d z o t o obniża
naukową wartość opracowań. J u l i u s B i e l z p u b l i k u j e
К
Badania
Instytut Historii Kultury
Mate
rialnej P A N w Warszawie w swej
działalności n a u k o w e j w s p ó ł p r a c u j e
ściśle z Z a k ł a d e m E t n o g r a f i i U n i
wersytetu Warszawskiego.
W 1959 r.
k o n t y n u o w a n o akcję badawczą n a
K u r p i a c h poprzez studenckie obozy
n a u k o w o - i n w e n t a r y z a c y j n e o r a z pe
netracje i n d y w i d u a l n e . W y n i k i ba
dań t e r e n o w y c h będą o p u b l i k o w a
ne w p r z y g o t o w y w a n e j o b e c n i e d o
d r u k u 2-tomowej
monografii K u r
piów p o d r e d . doc. d r A. KułrzebyPojnarowej. Praca ta obejmie ca
łokształt zagadnień l u d o w e j k u l t u
ry materialnej i duchowej regionu.
Z a g a d n i e n i a dotyczące s z t u k i l u d o
wej opracowują: b u d o w n i c t w o ( w
p o r o z u m i e n i u i współpracy z K a t e
drą
A r c h i t e k t u r y Wiejskiej
Poli
techniki Warszawskiej)
— mgr M.
Pokropek,
zdobnictwo
w
drzewie
związane z b u d o w n i c t w e m — m g r
H . Olędzka, t k a c t w o
—
mgr H.
Damroszowa, plecionkarstwo — m g r
W . P a p r o c k a , plastykę o b r z ę d o w ą —
m g r J . Olędzki.
R o z p o c z ę t e zostały r ó w n i e ż p r a
ce b a d a w c z e n a t e r e n i e i n n y c h r e
gionów
Mazowsza:
w
okolicach
Warszawy i na Podlasiu. Głównym
p r o b l e m e m badań j e s t t a m z a g a d
nienie k u l t u r y w s i drobnoszlacheckich.
o
mapę, a l e p o m i j a r y s u n k i krojów. J e d y n i e z e s z y t y
opracowane przez Cornele I r i m i e i R o m u l u s a V u i a
realizują w pełni w y m a g a n i a w s t o s u n k u d o t e g o
r o d z a j u w y d a w n i c t w a . O d n o s i się t o z a r ó w n o
do
s t r o n y t e k s t o w e j , zawierającej sporo c e n n y c h w i a d o
mości dotyczących z d o b n i c t w a s t r o j u ( h a f t y ) i stoso
w a n y c h technik dekoracyjnych (np. odlewanie spinek
d o p a s ó w l u b i n t a r s j o w a n i e cyną p r z e d m i o t ó w d r e w
n i a n y c h ) , j a k i do s t r o n y i l u s t r a c y j n e j , gdzie o b o k
l i c z n y c h zdjęć f o t o g r a f i c z n y c h
znajdujemy
również
m a p k ę (pozwalającą z l o k a l i z o w a ć w y s t ę p o w a n i e o p i
s y w a n y c h ubiorów), schematy krojów oraz
rysunki
przedstawiające k o l e j n o s t a d i a u p i n a n i a f r y z u r n i e
wieścich (R. V u i a ) .
We wszystkich omawianych
t u zeszytach
atlasu
(z w y j ą t k i e m p r a c y J . B i e l z a o s t r o j u Sasów s i e d m i o
g r o d z k i c h ) u m i e s z c z o n y j e s t p r z y końcu słownik t e r
m i n ó w g w a r o w y c h odnoszących się d o poszczególnych
części o p i s y w a n e g o u b i o r u .
Szata g r a f i c z n a , p o d o b n i e j a k w p o p r z e d n i o
z o w a n y c h zeszytach, jest b a r d z o s t a r a n n a .
recen
Rss.
N
К
terenie Z i e m i L u b u s k i e j ;
wyniki
penetracji
zostały
przekazane
do
wykorzystania
Wydziałowi
Kultu
r y P W R N w Z i e l o n e j Górze. Po
dobne
badania
na terenie
pow.
Sierpc przeprowadził M a r i a n P r z e d
pełski.
W bezpośrednim k o n t a k c i e z Z e
społem d o s p r a w p l a s t y k i p r o w a
dzono
prace penetracyjne
przygo
towawcze
do dwóch w i e l k i c h w y
s t a w , które odbędą się w 1960 г.:
w y s t a w y s z t u k i l u d o w e j mniejszości
narodowych
w
Muzeum
Etnogra
ficznym
w
Krakowie
(komisarz
w y s t a w y m g r M . Woleńska) i w y
s t a w y s z t u k i l u d o w e j śląskiej w o
jewództw opolskiego,
wrocławskie
go i k a t o w i c k i e g o .
*
n a n i u k o n t y n u o w a ł w 1959 r . akcję
kolekcjonerską
sztuki
ludowej
w
Wielkopolsce
oraz,
dorywczo,
w
Gorcach i na Podhalu. Badania M u
z e u m p r o w a d z i w s p ó l n i e z poznań
skim
ośrodkiem
uniwersyteckim
i oddziałem 1 H K M P A N . W zespole
opracowującym w y d a w n i c t w o „ K u l
tura ludowa Wielkopolski" pracow
nicy Muzeum przygotowali
nastę
pujące t e m a t y : m g r S t . Błaszczyk 0
wielkopolskiej plastyce
ludowej
1 g a r n c a r s t w i e , m g r O. P o d l e w s k i —
0
plecionkarstwie.
Ponadto
obaj
opracowali
zagadnienia
dotyczące
kultury
ludowej
Ziemi
Kaliskiej,
które zostaną o p u b l i k o w a n e w w y
dawnictwie
„Osiemnaście
wieków
Kalisza".
Muzeum K u l t u r y i Sztuki Ludo
wej
w Warszawie
prowadziło
w
1959 r . b a d a n i a n a d całokształtem
k u l t u r y ludowej na Mazowszu. Za
gadnienia badawcze były dobierane
p o d kątem p o t r z e b M u z e u m , k o m
pletującego s w e z b i o r y . P r z y p o
mocy
obszernego
kwestionariusza
przebadano
40 miejscowości.
Ba
dania na terenie Mazowsza
będą
k o n t y n u o w a n e w 1960 r .
Ponadto
Muzeum prowadzi wy
mianę naukową i w y m i a n ę e k s p o
natów
z muzeami
zagranicznymi:
M u z e u m Człowieka w Paryżu, M u
zeum
Etnograficznym
w
Bazylei,
Muzeum Narodowym w
Kopenha
dze, M u z e u m E t n o l o g i c z n y m w H a i fie i M u z e u m S t a n o w y m w M i l wauke w USA.
Zespół
etnograficzny
Muzeum
Archeologicznego
i
Etnograficznego
w Ł o d z i p r o w a d z i ł w r . 1959 b a
dania
stacjonarne
w
wybranych
wsiach na terenie powiatów
Sie
radz i Radomsko. Obejmowały one
całokształt
zagadnień
z
zakresu
kultury
materialnej,
duchowej
i
społecznej w s i . W o b u w y m i e n i o
n y c h p o w i a t a c h oraz n a terenie p o
w i a t ó w Łódź, Łęczyca i S k i e r n i e
w i c e p r o w a d z o n e b y ł y wstępne b a
dania penetracyjne
obejmujące
tę
samą tematykę. M a t e r i a ł y u z y s k a
n e w czasie badań o p u b l i k o w a n e
będą w w y d a w n i c t w i e m u z e a l n y m
p t . „Seria e t n o g r a f i c z n a p r a c i m a
teriałów M u z e u m
Archeologicznego
Zespół d o s p r a w p l a s t y k i w M i
nisterstwie K u l t u r y
i Sztuki za
i n i c j o w a ł i finansował w 1959 r.
następujące b a d a n i a z z a k r e s u s z t u
Oddział K u l t u r y i S z t u k i L u d o
k i ludowej: D r A d a m Glapa pro
wadził
badania
penetracyjne
na w e j M u z e u m N a r o d o w e g o w Poz
1 Etnograficznego"
oraz w „ Ł ó d z
kich
Studiach
Etnograficznych".
W r o k u 1959 ukazał się t o m p o
święcony
wsi Klonowej
w
pow.
Sieradz.
59
�