https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/bd7b1da2b4797bd42103197c9b85ad62.pdf 01ab765d3a90bb855ac5e1bfca31d58a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1866 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1983 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1731 Title A name given to the resource In memoriam / LUD 1983 t.67 Description An account of the resource LUD 1983 t.67, s.415-445 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text LUJd, t. 1)7 Wll.l VI. IN MEMORIAM ROBERT WILUHAHEJR EUROJ'lEJSKI 'Ć1902 - '198'2) PASJONAT-LUDOZNAWCA :DllIia 1!6 u~!JIC.'<ł 1918.2r. zmarł a!ta.k SeI1C1a, tuż vi Ba;zyl'€li m .prflZJełd PI1',zyg'OltOjWywanymi urOPzyiS(t1oś(;'iaimi Je'go jlltbL}'eiUlSiZlu 80-Jiec:.a . .ie- zoo:jlba[,(]zllieU w ś'wli'eioie zlnlalllylch e'tIliogu.·,a:fÓiwnalSiZegio wWelkiu, dius.konały ZI11.aIWlOO eudiein hYJjpieijlslkiiej, w wed - dr tym i ~dbent po1Jsikiej ·kiu;Ut:u:ry huda- W;il1Jd:habe:r. do:cie!nit h~~n'or. 'Uini~'W;e;l1Syrt.etlu w BaIZy,Lei. Z!niaimli'ell1llUł to ja.cih PCISItaĆ nile tyllkJo ebncxg.mJiiJi s\Zwa,j:caPSibej, Sikiej. Pa'5<ją całegKl llUidowa w jej ale w J'egio żY'C:ia był'a odmiialI1aldh dZli,c- i eu:oopej.kiuilltura nalno!d<JIWY'Clh i re- giiona:lny'Ch, paBja, któ.rej dalwał wyJ\·.lIz Z'1""'Ów;no w terenKlIwycih POiSlZJUlkiilWall1li~\Cih we W1,,~ylS1Jk!iJL~h praJw:ie kra]jaoh eu'mpeO!mlClh, joa,k ,w d!Z1iał-a,I!nJd.Ś'c!i pJ.s,a.I1SlkJi~ w zalk:resre e'tn,()ne.j. Wlizy~tik'ix:,h, <\\'1ieil,oikrotnrie tę Ilog,iJi por·Ó!w.nawc::zej, a Z1właSlZJcza org-cll:liiIZi3Gjs.ię z RJdbC!l1tem W:iilidhaiber.em -- a pliJSIzący In\.al ktÓirzysJtyikah SI;:HK·;oi':J!nICJlŚć z:alslkJaikiiwał,a wręclz COiWnltość:. u:n.ie1jęltI!1IiJŚĆ:wylk'Glf:Zy1,!tYlwan:ia czasu J'egiO ruileZIWylkła nu:cihlliiwo;ść, pra- dla w.o,śoi baldarlN1dZej, uj:u.'\\ITliia6ąlca j,a1kiieś wetWJnętrzme ZJaISipGlk,a:jalnliawła'SiI1Je:j d!:)lc,i€lkk- pO\wołatnie I!tJidi(JIznalwc:ZJe,a lJaIralze;11 he.zJPo.ś'r'cdnli!olść. 'sl"wze'l(J>ść, nli~zmfiel1nlie żylcrzJloliwe pOiuejiŚC!ie d:] slpnllw i w Oigó,lc ,ctrJatość o n'.l:IClŻyt'e ,~,peił\n/i,an.ie ,p;!1Z.eze.tinoJgirtadlię jed z3,ooń w biieżąJcycih plrJJeIln!i>amnel1 kulturqwYk:,h. W '11;dlha'J e';' był p'i1Z"'Z C'<l,łe żyaie paiSj.Otna.'tem, zbiem:Ciile-:n, oclikrlyW'C'ą. ,iJnlt:enpretalb~)!rcm p:J;!·Ół\\'1!n)\"'~~lz.Ym.O'Ctda1nynTI 00 ao d!Z1i'eil'l ,pz:amne:j robocie" 0elern u.pr.zytolTlll1t'e:l'i'l zalil:llteresnr.va!l1ym miiąg}llii.ęć, sit~l,niU i p,oitlr,zer1Je!bno:grofiri OUlI'opej:s/k!ie:j. RniJ'e'nt Wilidlha:':J:er uroldiz:i,} s'ię :3 VIl'l w SZwildl~'ar:i:i. ~aCJh W Bav.)cleli" LUl'YJCIl1:u, Hetiidel;~Jel~u. W'ie,lu języlkó1w, <.:0 ,iluk) 'kiu:!iuTUWYClh. SkIPień Jacob R1lf, d:Jiklt'onl ein Zuricher kó,w. Jako Mm~elllm ~Ii do glów!l1:ie u;zy&'kał Dramatiker WlSiPóklZelshlY'c.h ~ ainglli!5ltylkę w w i język w Je~o r. Ba·zylei des 16. Jahrhu:nderts. baidarrl'i<ll~ihkiuilil.'ulry sitąd 'UI11li.w,E't11~'Yte- J~ Z!l1i<l(jI(](lTICIŚĆ ",eul'0!P€'jlSlkliiei1§o" P()idJejls,cJia cb l'il!2J'l w BalZY'l€li i z tej Sar:g<J's,el~I'.llllid. WłOlSlk'i na uOIl1ldyln;ue i Petl'1U'gli'i - sf;ę poidist.arwą n<luiCozy6eH€I.'11g;im:l.mzD<lll,nym Jemu 11902 r. w W!all!elrllsltaidit. oiklręg SltlUldli:olWdł g,m'm:at]dls~yikę, na W lart:acih lIm!l - 1~4ti byl ba:zy sltall1Jował kudOlWl€lj i w badań p.OIdl"r~Wli-e riOlZ,';lf,,"l\vy - jaik ZifeiStlltą wielu giI"ounalclizelI1ilU jej zaiby,t- jlUż z te;~L> znal:1Y.. z:o!sitaJ w 19J4i6r. pOlWoł!alny na dy1H~kt'o;T<ł SZlWa)jC'ialtislk!ileg') Btln>J'~m:f'k~:l,e:go. ". m72. Ce~:hą p.lp.r'Zev. Z ly.m mlUiz:eum ZlWliąJzana j;el5It jeg'o siz€!l'oika dzlLała1InJOiŚć tJCj dJiiEIQaili\1.oiŚ;L1i by1;o srt:.a,ł~ w,ZlbD>glatC<lJJlie Z1biOlrow ll1iutzlelaJlll1yrch. 'Nłe&'1t' p'etneltruaje we WlSJZy:'Sitlk:ich praWie kJmda,e;h el\.H'OIpedlsiki!dl, �In 416 łącrzlnli:e z A1IbJa1Iliią. W tym cclu 'SlZJC!Z.ególJn~e 31Zl1Julką1Ju:d!olwą. Z był Memoriam taikżle W'i'€lllolkr0'1ml1e w PoLslCe. !'l1itell'8S1~ał t'€lg.o tCIŻ 2lWłatSIZlCIZazalkmelSlu UJr.zą;diza,ł w BalZy,\ei się wy- st1aIWY clLJt)1C.r.1:ąlc'e pOISI7.IClz,elgÓllnY'Cl.'l~faQólw, zr,etSlZltą pnzy wlsIPó~pra'Cy z miuzeam'i za,graJIJtiICIl1:Yll11iL K.arilclą z Wy!sI!.:aiW OIPa)tlry\wał w)itinaWlnymkialt,ał,o~iIClm. Te Im:tDllIOig;i wraz z sZ'€Ir€lg1iem ~C\ialllilsltyicl1ll1Y1dh aIrIt'y!kIułqw, tl'lŻ ZlWila!slZJaz:a z zalkire's'u Sl21buiki1;Uldr.jW€ij,bwo.rzą 1lI1aic.zmą C1ZęŚĆJ'egJo do;r·clblkiu nralU!k!ciwel~o. Na ',polZydja M{ls1cen und Vol1cstiimliche Weihnachts.kri;prpen, z DJ'iUjg1im Maske.r~b,rauchtum t, mótw\, Alpes aaa'~j Siidosteuropa OOW1e 7Jrćidb OIPr:alaotwail'i~a" jalk: Sagen aus Ul1i (11191415)Wfalz Sch,weizer und (I'!}6B), VDilksmiirch.en,W1eIspół by! foUkLOIr. Po- a {1ahiwaJJne i '[,ere- Wyl(JJa1ni'eźróclbolwe trze- z ilJJlaelklslalmiido w:"zYlsltl~ilah t'[1z'eClh z L. UIf,fe,r ~19711), czy 110m Slzósty Jaik,(J zmrdjWlC~ "pr:z,e1d1rn!~oIt1CfWelj"(Sachvolksokunde) (1'9'7'2). czy Ktt'1CitIZJelrrbalc1J]eroem (1'~5e). z;almtehie!sCf\vań WitLdhaibetra J'etgJo klstiąjl~qwe J. Mti,JiJem, orientales p()lclikJl1e1Ś]lem!iJe zdlsŁUb"'UJj1ez.włtalSiz,cza o,st- e:u,rVIP,e<~isI'k1ilej"cldJkrY'W'a'ł też n:~1Wl2. S,wit:licliazą o t)'lm Cli€lg,Otomu WIelSIpół z L. waż,llii!elilslz)"Ch ki,erulnikÓIW ':!n;Cl,w<lł ~:) z Litere!Vury ans eluno'p~- siklile(j ku1lJtlUlry lUidO!W!eli i folikillC"l1U, Z1OS1tałW,iiMdlhal'oor zapndSlz;on,y j,aJko v.n:ll~in,g pno- 'f.elsls'O'f do 'ulllli'weflSy/ttetWw w BlIQlCln1lL~tQn i NIOlWY'm JoI1~u klllkilioll'u, etnGa'o,~ili i slZJtuikli IludJjweo. tem U!niilwetrs.y!teil.iu w Batzy1er, a t.al~ NaUIWJi'ęcej z.aL<;;h1lg elila elUlliCJtp.ejSkJieji śiwiialtlqw.ej Wii,ljcl;haher SlWc'ją i'ilC\Zll1ą. B)'lł z wyikł'łlclirumii cliZliJałaJl:o,ośc'iąr-elcliaikJcydlI1iąi - pI'ZJcclioe'ż cl~ulgollleltinJim Q19i4!4 -11l97,9) ertmog.ra:f:~i i flallklmyist~i pqW1iedZ1my slknórtlCfWio - C'zynn prrooz Ilalt 16 l1etdiagiQwał g,o s:almi, a c~d 1~4i8 waidtzńł l1etcero.ydlI1Y w O·"ik !Jeż w fur poŁ()Ż.y! tlilbliiQg;ra- soeryljine WyiaalWlDliICiUWlO,ulkialZJująice siię clo Qwa T, aż di(} śanieir:di pI"O- V,Oł'lklskJulode", 'sJaim Uirn!i'ooai!ł .ponad e1u!'\Ol,pClj!slkliJch i ś'WIi1altIClWY1dh, ad wyloorW:DiiJcItIw ·kTaljlQw)"6h, wald:z!ł "Schlweilz€'I.iiSlc:h'elS A:rohiJv .ISClhiW'e1iizm Vlo:]!tSiklumlde") aocleln- ne!aalkWclrem OInga.nu .,Sc.hweluZler Vollkis- 'kJuID,clie",pmy d'ziiu'ł z roikIre.'m W ty;m olkir'e'slile (11-9'69) l'Ci"talł hicmor,olwyim w Wi-eIlJkli'ej Bry1t..aJl1I[ii w UISA. w 'kltórym 2000 r,eC'eTll7,jli i omÓWIień r,oikJu 11950 W!~~dihialber pno- La,la 'nli'2IPl'zel'walnJioe do 0I'<ta1- nich ClWsÓiw (119717)" pit. Internationale VolkS'k'lLndL~ch.e B'ibliogT<lphie -- j'ejclyme wycfulW)l1llid!lwl{) 'Ctni'enltlUdące w c-ałiooCli r.JSiiąjglnlięć e1tin;bigrnrll~i i fcl1kl1[~rYlslty1k1i e'UlI'OIpejlSlk:~eU i ŚJWlialt~W'.ąj. sltałe kon- t::1ikJty z Wl1ellOlffia miUJZle:almti,ziwl~alSlzJCl7Ja w l1ejpUlo!Ji(cie F€laenahIlJeli Ni1elmi'Clc i w Zln.alClzme są USA. Z2ił!oIŻył w ziais~ugi ongaU1Ji!Zlalcy:jlIlJe ĘoIberrlta RiJeltzeln jeldyn,e w Eluir<JIpie, o Wu]dhalber,a. ~le Wlilern, U!t:I1z)'Im)'wał Miu'ZetUJm Z<JJb<llW€lk. Z pll1ZY\iialciół .ZJeSZlw.a,jlCa'riil~,AlUisitiI1iJi,WłlQClh i JIUIg;cISIŁa'wiili s:l.iwIOIl1zyłn~l~fhl1maillny zesUJ!Ó'l baclOJWlcizy p;8d nalzjwą "Alpes ou'ientall,et,;", ZlOlaJl1Yz wi'e~u ~r:tl!PY a twÓI1l'IZY OIPelQjial!,uSótYlClzmy.ch iOJ,,;,iąglI1Jięć baldiaIWlclz)"ch. BnZlelz wli1el:e lalt aż do Śirn!i'eI1ai był Clz:Łonl~ilem ooilulbu'I1s<klielgo [ZIUIl"altO!l1ilum ;.!agirody imlmlia J. G. Heqdel"a i j.aJkJo tatk!i UiCLliesltlDli:cIzyłw coroc.z:nylm pTZytdiz;ielalI1JilU nagród pT:ZIeZ UII1'L'W€lflS)'1t'e'[W:ie'deńSki. cząJCyl:n z,eslpdł!u "EJu.rOipaiPrelis fur V~lik1siklUnislt". ,kltóry RóIwiIJJolc;z'eIŚ-ni,ebył pI~Zl6Wiodnl- rÓWlI1iieź c.oflooZlni'e przy,zOO(Wał z ,mmJi'€lniLa F1ulIJldacQii F.V,.S. w HamlblU:I1giunrdl!?iI'clcly alta wy.róŻJnia:jąc)"Clh Slię wSipołów ~(]llik!l:ca"ysltYlClzlnYldh Z poISóZJC:zegĆI!II1)'ic,h sl1e,cllmli1UkJrodów EUiI'\OIPY wSlohOjat'luej i połiudn:,olW'eii" w t~ robe dwruJkr,Ol'tmii'e z Ploillslkli. PI'.zy gł<al'ilzał cL'~tyiClZąJc'edain'€lgto !ZelSlpoł!u laudatio. dl1li prlZJeJclS/W,c;ją śmfi:emclią. .Roibert c71oDikli,em IU,clJcrzul'clWlClZYlch" w tym w TU'IU,clinJj'e{,;JLsię pa~odiziić J>11~a(iielta) n':,e ma [-()IZIdaJn'iu IlJa~rócl wy- UicliZliel:ał stię efleJ~tytW:nii,e w 921WCaljlcarl~ki'l1l 11qW1a:l'IZ~s1:Jwlue Lucll:>- W!illidhaiber '·1I11GIWK.:IZy.m. był kaiŻJdylm OsltJartjn!ie \vyJgibooia w Brollii,e na kJLI:kana'śClie J]cmolJ:iclwyJm wI~eliu RFN, Lc(\V'alf'Zyis/bw nalUik1qwy1cih, zWt;US'ZI~1lli AiU:sltri!i, SzJ\w.lc:jli, B~g)~i, na W~I'7Jt!1l1h i w PClIISlOe. z m)'lśilą, iJe Rcfuiell1t'a ~WICdhaJbem (ltaiklże lTH~I!1J() OIsoo1s1tey> ji\1Z w:ślrod ź~j<:llc)1c.h. OblS:e11W'U\jąJC.Je:g,o n1i'eJZlWY1kłą a.k:tYlWJn,ośc I,dawało slię, ile będZli;eOlna wii,q~7Jna, co l.d"lWldlł SIUę po!~Wlj'ufldz.ać nne ZJmLenia,jąicy c.;,i~ old 1<IIt .] ego wygJląd z'€lwnębI1zI1lY. Zima!"ł mnlŻlClla !'7..1C1C z pnZJeiPI·all~owa.n:ia. �In 417 Memoriam U.prawiał ty.l'e ki.el'ullIkÓw oZ!ialalno';l'i. że na pelWlrrotr,U!dflJobędzie WYJStZJUikaĆ J·ego pebt1elgonalsltępcę w tej diZJieldizliJll;ue. MU'~izostać zal3'tąp:~o!nydopieno pl1ZJeZk.iJ~kJuna r.a;z. Pa,~j\)nait i'e~SIt nic do zasltąp.teniin. Józef Burszta IJEOPOLD SCHMIDT ;~1,gli2 - !ElBl) Mimo b][sktego sąsie'dztw,a powojenna etnografia aus,tr;iacka słabo jest u nas ·z,I1-ana.Ba·du,czy zajmujących się etnogrdlfią AJustl1ii i innych :kr,ajów ni'emieClk:ic,h pirzeslonil w 1 poloWlie naSiz~o wieku l'o:zglos Wiillhelma Schmtdt'a i jeigo ws:półpra<;;owników, w,spółlwórców s,Zlkoly his1lio'rY'cmo-<kltl'ltura,lnej,bada'czy ludów pier,wotnych. Niewielu pols,k1i.Cihetitliografó'w czy hrstoryków kuJitUTY uśwja'daJmiało sobie, kim jest dz·ialający :niezwykle ak:tY'W1l1Ii'e w W,i~dtniJu i.mienrni;ktaunte:~o, Leopo;ł.d :Sc:hmid1, który ;po wojnli'e stał slię godnym k,OiIl/ty.nu:atorem dzieła M. HaberJandlJ. jako W1ieloletni dyn~'kto!r mUZ€iUimeltnQgraIDi.czn.e,go w Wiedniu, r.edalk!to:rkwarta.1rlJillcl ,.OsieIifeiochisc.he Ze:its'chniJt fur V.oIkskiuJnde", dooent i późIJJiej pl'ofeso.r na Un.iwerc,;ytcciie W:i'edeńJSlkim.lPrzewodJlliiczący Vler.e'.1n;fur V'O~skunde ~n ,Wlien j ,wr.e1SIZ!C~·e ałonek Austr,iackiej Aikademii Naulk. Je~o postać i dzielo zm;ługu.ją na przytpomnienie i u nas. L. Schmidt s:pędził wla,śdWli-e ·ca,łe swe lżycie w \Vii.eciniol1,gdzie ur·od~ił się 'W 1~r2 r. w r,o.dzinie urzędniczej, slkończył .~imnazjum i unliweDsytet i pracował aż • do nieoczeik,iwanej raczej ,śmierlci 12 Igru;dnli.a li9~1 r.1 Już w cz.alsie slucHów uja:wniły się jego zdoh,oŚCii ba,da:wcz.e i talent szy1bkl~go opmcowywani,a z.a.ga.dni,eń, w czym przypominać mó;gł na.sue.gIoJ. S. ,By.sltT,(mial.Strudio:w.ał Ig,ermarrlis'tykę, etnografię i etno\.OIg'ię,a także fUlol,ogię kłasy,czną, naukę o smtuee ora.z hi<storię i preł1~stor,ię.Wyniósł już ze .9tudióW .prneśwd;adczeinliJe,jak pisał ·0 nlim w urn r. L. KJretzenbac.her, że istnieje wiele dys!cy,p1in naukowyc!h, lecz tYlHro jedna nauJka o człowieku. W wieku 23 l·a'tzakończył studi.a uZ)'ISikując doktorai1; ,na POids'tawie TOz.prawy o dziejach form niemiec!Qic'h misteriów Wlielkario.cnycih. Już wówczas był a.Uitorem pOJl<l.d60 puhlikadi, rprzeważn'j,e recenzji, ale t3ikJźes.porej ilośc,; niewielkoich artykułów i ;lMięk;szej pracy '0 atry,btu'tlaoh ,alllliolów w niemieckim, JUdO\WY'IT. Uijędu. Z~j,nteres,owani'a et.nograJiią rehgii ski'eirowały .go do pracy w ,samm:lung fur rel,i.gio.se 'V'o1k'Skunde w W,iedniu. skąd zab:rany wstał w początku 1'9:39 r. ido .s,Łużby woj'Skiowej w W,t.Jhr:maohcie. Jaiko wrzędn1k woj!si!Qowy pI1zeltIl1wrad~ ł k,ońlCiawoijny, wykorzystując nawcl ten l1Iiresp:rzy.jający czas do pracy na:uJk'owej,. W 1940 r. WYSzł<l jego piolnnerska na ów cZ'<liS,choć ni:ewli'elka książ,ka a .ku·1t'Urze 'ludowej Wiednia' Wie·ner Volkskunde. Ein Aufriss. W czas,Le wojny najwięcej leż 'Uwagli i przyczynkowych puJbli;kJadjlipa9W1ię.cił minionej !i /wstpólJozelSlllJej .kiu·Il>Uirz.e W.i.edIJJia, ,w ;tym dialekiom j·eg·o dzielnik. :W 1-946 r. wydał ooo.z;el'ni:ejs'zą kslią::ilkę o przedmieściach \V,ie-dnia. 1 1 Wiolsną 19lI~ r. wydano na 70-letni jubileusz L. Schmidta .nie·wielką ·książkę nieniami o Zmarłym. dokonc!clliem jego bibliografii oraz przedrukiem artykułu Die Vo!kskunde aIs Gesiteswissenschaft: Gedenkschr,itt fur Leopold Schmidt zum 70. Gubertslag. Wien 1982. 27 Lud, l. LXVII ze wspomz 1947 1'. (100.2-198,1) �418 In Memoriam O;d 1,946r. .m~oazął równoległą pracę .na Uniwer.syteci.e. Wiedeńskim jaJw docent prywatny, o.ra.z w o.~terreLClhii~c1hesMuseum fUr \'oH~slmnde jajko 'pmDownik !kont.raktowy, późnlliej 'a5yst€lIlt (!), od 19;5:5r. ]ci'erO'wmk, a potem dy;r'erkto:r teg.'> :muzeum ido przejś'c,ia na emeryturę w 1J9I7I'l r. Od!tąd łąc.zył przez pOll<lid:>0 lat pracę' muzea~:niJka, badalcza i il1Ia'Ucz)'lci€l1a akademiokiego,od 19471'., takJż€ redaktora .,Oster-· reic.hiiJSIeihtes Zei'bs:chr.ift .f\iir Vollk!sikunde", Muz'eum było jego główną si·edZlilbą,osroją dla .rlOzlelgłY'Qh ba:dań" uniwersyteit za,ś był dla niego miej-scem n<luczania młodzieży ~ nawiązywania kontakJi6w z ucz·cmy:mi Lilnych dyscypLin, Ja~o mlliZlealllllikzaisłJużyłs.ię rozbuddwą i wzJb.Qga·ceniem kierowancj pr:lez s'iebie placóWlk:i oraz utworzeniem nowy.ch ,placówe.k 1Jilialnyc.h. J·ako docenta i profesora m:ożna pod~i.wi.ać g.o za ws,z,ec.hstronność i bogactwo wykładanych pr.zedmiJOlów -- ·od wsit·ępu dro etnOlgra.f,i1i(z ćw.iczen:ia:rni), hLstorili etnograLii, tearrii i metodyki,. iOlllkJo.ru,"Zltuki ludo'wej .i muzea1:nild'wa, POiprzez wytklady o teatrze ludowym począwszy od Śir'ednJiowiecza.,'pi.e.Lgrzymkac!h, pieśn:ia.c!h i ba,Śinliach, st.rojach, maskach, :.pr.zętac.h i m,eblach, budow:nilctwlie, po e'W1ograrfię pasterstwa li wielklie;g·o miasta;. zalkmlJclZyłSiwe IWy!kłaJdyIW11eilUT. wprqwa;d'zeIlliieln IdrOe'imo,glraii.i·\w>póI('!ze ..moś,ci. W 1i94;7r. p.rze:diSbaIW,iłL. Schimildt swe pQgJlą'dy meto'do].o~i('z:ne w reLe.ra-cie· i ogłaszonej w tym:Żle roku zwięzł.e.j rozprawlie pt. Die Volkskunde ais Geisteswissenschaft GEJta10gmfliajako J1IUJuk:a humanistyczna), Określlił ją jako jedną z pod;stawowych n:;łtUJkhum.aon-ilsityczny;c,h, kitÓore'jprzedmLot·em jest "iyC'i-e w przeklzywa:lyah uporządk-owanilach (OrdrnuTllg.en)",lub nieoo sw:ob.odn:iej tłumacząc, w p.rzekazywany.ch sy.ndhr·oni,coZlllile i ,di'~c!h'roOT1i!clz,nLe .,;-trukiuraDh norm i nawyków, wiedzy i wierze,ń, .rzeczy. Zajmuje ~ię ein.ogra1iia 'statyką kulturowego ~tawa.nia slię, kulturowy,ch zdarzeń, gdy hLstOO1iakih dynamilką, a,le etnografia podbudowuje histo,rię .. gdyż "wpływ trwałyc,h elementów na .buJe!g zda:rzeń ma be:ls;pol1nie wioelk,ie znaczenie", Stara s,ię też dociekać s:ił powodiu.ją'cych trwa.n:i'e, L. Schmidt oceniał bardz.o krycycz;ruie pOlWTier.Z1chowne uprawi.a.rui.e hLsrtori'il,oparte na 3'pekulawaniu i aikc~ntowaI1iu i1nicrjaty,wyj-edl1!ostek. Etnograrf.ię trakt·ował w śCii!S-łym zwią7.iw z histo.rią, w .~tórej Czł-o-wilek tkwi .i zmienia się wła,śnie w rama.ch -owyc'h odziedziczonych ."uporządkolwail", w swym uporządkiowanym według o:kreślone/?jo kodu dzied~ietwie kul'.uwwYlm, jaJk mog:biJby,śmy dziś dop()IWi~dZlileć.Rrz.eciw.stawial s·ję kawdłkowaniu przedm:iotu etn~rU'tii i tmiktowa:niu j-akby oddzielnie jego części, ·gdyż tylko dzię.ki n.im raze!m mQŻna .poznać dQpiem ujęte od rÓ.2m)"C.h stTon w pew;ien porządc.k życi,8. Był wię.c ZiWOI,eIl!lJDk:iem ja.klby integralnego w.idzenia przedmiotu etno!grarii. PClZO,ta,wał ,poza tym ogóln:i,e zwolennik,i·em kierr:u~:lkuhi-.storyn,no-kulturoweg·o. Czytał i pisał przez cale życie bal'dzo wiele, bibliogra,fia jegu publikacji olbej:TIuje ponad 41'00 !pozycjii. J·ego włas<ne prace do'tyczą przedmiotowo niemal całego aJkr.esu e1Jnolgrańii, a zwla.s'ZJcza folkloru, tea,tru ludowego i szLuK.i lu do'wej , przy ~łaibym tylko uwzględnieniu zagadnień związa,ny·ch z go,s·podaI~ką. GeograLic.znie ,~beimują 'ktraje Ia'us1ll'ia,cki-e,:ze szczegó1ny;m uwzg)lęch~ljenicm Dolnej l".ustl'ii, Bur .. genl,andu i Wiednia; ni,ew,ielka ich czę.Ść dotyczy e~nogra[.ii Niemiec i Eurcpy, zwŁaszcza śr.odkOlwej. Wyjątkowo sięgał do krajów slowiailski,c.h (Czechy, Polska, Rosja), Węgi,er, WI-och, kra'jÓow ska:ndynaw.s.ki,c;h, Operował prawi·e ty.lko żCt}dłam; ni'emiec'kiojęzyc.zmymi, przy wykorzystywaniu tak:Żoeobcej literatury prze.dmiotu, wyją;tlk:olW.o pub:lilkiowal coś w 'OIbcYlchjęzylkacih, Ik:il:~aksiążek 'Wys.zło oW Hum-down/iach zagranli!cą. Wydał kh ollwI-o 30, nie li·c.zą,cspo.ej ilości drobniejsl.ych, suffioodziel.ny.c.h publiJkalcji, jak ,k,ata:l'ogii i przewodniki wy.sta,w czy niewielkie albumy. Mimo tak JJi'cznej pro'dJ~cj!i pilSall"sk:i.ejuc:hodz,il za peI1fekcjcmi!>tę. Nie poku.sił się o m,pi:saIllie dziieła na temat etnograrii cal-ej AJus·br.i:i,lecz ty;lko jednego z jej krajów, A,us'triij Dolnej (Volkskunde von Niederosterreich, t. I - III, Wi·en 1966 - 1974, s. 400, 72fi �In 419 Memoriam j 1219). Opracował s.zbukę ludową Ąusbl1ii oraz s,;rere,g .kJs,iążek poś,więc:onyc.h tematom szcze,gół{)wym z tej dzi'edZiiny, duże dziel0 na temat pie,śni i śpiewu ludowego (Volksgesang und Volkslied. Probe.n und Problerne, Belllin 1970, 5S7 s.) i in. Nllij)iJsa'łscl:kii wi~kisiZy,chIi mmiejs.zyc:h <łTtyklUłóiw,sjpria.w>OIzdań, .k1ountlflJiJlmlow Ii.itp. i okola 3000 r'ocenz.ji, w ktÓiryclh og.amął bodalj c:aŁo.ść~iczących się puhlikaJcji z za" kresu ku1tUll'Y:ludowej i jej Mstori:i, ata!k.ie hisitOtrii regionalnej ĄustrJii i krajów niem iJec.kIic h; omawiał też nioeldedy !puIbIi:ka'CjeOIbcojęzycZlI1edotyczące innyc.h krajów EurOjpy, wyją1JkolWo li:runych częśd Ś.Wri!ata..Dla pozmani.a pr·ac .z zakresu etnogcrafi;i ,1£olikllory\Sltyki,a także hi:st,or;i,ire,gion31nej Aus'trH ,i kirajów ni!emiecki,c'h, stanro!Wlią u'ecenzjre L. SchmJi,dta n!ieocenilony Wlprost przewo,dIllik. W 1007 r. zos'tał wybr<my człon'ki'em kores'po;ndentem, a w 19!70 .r. C!zlo.nkiem rzec.zywisty;m Aus,tri·ackii'ei Aik:ademii Nauk i tu w1kcrótce stał Slię założY'cie'lem Ul1Uchomi<mej w iHf7,3.r. niewien~iej Ipla:cówki tbda'Wc.zej a :ruowyx:,hzUlpełnie zadaniach, poświęc'onej ha·dallliom 'wSIpÓkzesnej IkJul>trury .1udowej: Lm;tittUitftiJr Gegelliwartsv,olksku:rude. 'W opal'C'iuo 'kJiłkuosobowy ,zeISlp6łroZipOCzął I'ozległle dOlklimentowani.e zjawis:k charaikterystycznyah dla wspMcz;esnej ku:luury ludowej,a więc ,nowej obyczajowoścIi, zwyczarjów, oibrzędów, '£oI.kJloru iitd.z 'telrenu tZar6wnoWlsi, ja,k i miarst, i<łbryk, IsZikół itd. ,W '19i80 J'. wY'dał ibibJiogral:fiic:ZIIl:e wpr<l!Wadzen:ie ;do etn:o:gra,f,ii ws<póŁazeisności (Einjuhrung zu.r Gegenwartsvolkskunde), pierrwiS1zą!bodaj 't'e(go I1oldzJaju publikacj'ę w l,iteratur.ze eUnograrfic21nej. Był Leopold Sah:m"i'dt siłą Jl<aiPędową €'tn,ogrod'i'i a'us,tr;a'Clkiiej, 'Zwłaiszcza w ostatnim ćwi·erĆiWieczu ti, jak sądzę, jednym 'z najgłębi.ej myślących etnogratfów cumpejsk,ich ni'e tylko oIkres'u 'Powojennego. Nie dał ,się :szerzej ,poznać w ,śowi'ecie nauki zagrani,cą, znany był 1)a'to dobrze w kra'jac:h niiemtiecikojęzyczny,ch. Należał do tych badany i miłośników kultury ludowej Austriii, :którzy przyczynliH się wydatnie do ~armonijiOego ·zespal,a!D'ia j.ej iPT,zeszlośai z teraźni'ejlS'zością. Jego dorobek ha,dawczy jest nie ,do pominięcia w badaniach z ,zakr.esu etnograf,ii !krajów ni'emieckich, a lak~e ctnog.mfi'i Europy w o:góle. Edward Pletras2ek KAZIMIERZ PIETKIEWICZ (1910 - 19-8-3) Dnia 241utego 1'9'8'31'. unarł wWarszawi'e dr Kazin~ier,z Pi'etkiewicz. Związal1Y ':icoma,] przez pięćdzies,iąt lat z etnografią polską wniósł do niej wszechstronny wkład ,na ważnym odc,ink,u polskiej isz'tLtki ,ludowej, a .zwlaiS'Zcza praktycznej o;pi~:O;:inad tą c:zęśc.'ią pGo('sikJiej ,ku!'tmy ,Ludoweti. Był be.zgmn.iczmue 3,dd3m.y 'SWEj pasji, :,raktował ją jako za.da:ni·e .naukowe !i SlPorec:z.,ne,·uważ3.ł ,bowi·em, .ż,e te dwi.-e dzie:biny działa.nia .są z;e 'S'obą ni,erozdz.ielne. Dominującą jednalk ,ceCihą oSiob:owości dokiora Pielkiewicz.a thył patrJ·otyzm. Całym .swym życiem udawadniał,że polega on między innymi ona rzetelnym 'dbaniu ,o zac.how<lJniieiloos ikllltura.llllej s(:;hedy na.ro'du, '.v której lkultuI'a ludowa zaj'muje ważne miejs'ce. Urodzony 9 ,grudntia]:9!lO 11'. 'w Aleks,audir,ciwc'e :pod Leningra'dem ;ro.z;począl nau:'-ę w .polskJiej ·szlk01JeIpodist'<1WlQWej. W '1'9-21T. wra:z z ;wldzica'mi .pI1Wflooisię na Łotwę, ,gdz.ie .kończy pol:skie gimnazjum UZY,SIk!ująC w relku 1931 maturę. W Iata'Oh �420 In Memoriam nauki służby wojskowej na Łotwie współpracuje z tamtejszą gazetą połonijną "Nasze Zycie", czynnie działa w połskich organizacjach społeczno-kulturalnych' zbiera materiały etnograficzne i folklorystyczne, które w przyszłości posłużą mu do opublikowania kilku prac naukowych na ten temat. Dzięki uzyska-niu stypendium w roku 1934 przybywa do kraju, gdzie na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego rozpoczyna studia na dwu kierunkach: fiLolo£ililpollSikiej ,i etnQgraffili. Stu.c1i:uje pod kierunkiem prof., prof.: Cezarii Baudouin de CoUrtenay .J ędrneJjewi.azJO\wej:, Ju1Ii<m.a Krzyżanowskiego, Włodzimierza Antoniewicza. Kontakt z tymi wybitnymi znakomitościami nauki polskiej zadecydował o kierunkach zainteresowań Kazimierza I'letkiewicza i na trwale związał go z zagadnieniami folkloru, sztuki ludowej i dialektologii. Po uzyskaniu w roku 1938 stopnia magisterskiego rozpoczyna studia po magisterskie na Wyższym Studium Pedagogicznym przy Uniwersytecie Warszawskim, które przerywa, by' podjąć pierwszą samodzielną pracę w Wydziale Pomorzoznawczym Instytutu Bałtyckiego w Toruniu, gdzie prowadzi badania dialektologiczne i etnograficzne na Pomorzu, mające posłużyć jako podstawa do wydania "Atlasu Etnograficznego Pomorza". W pierwszych dniach wojny praca ta i wszystkie materiały uległy zniszczeniu. D.r 1Bielk:i'ewi cz opus,zcza Toruń., !by :przez sześć lat wojennych iSonr.onlić 'si:; w War,s'Za,w~ePl'laQując dorywczo w .róż,nyc,h zawoda,ch. W .roku '.1945 r,oZlpoczy:nasię 'll'owy I'o,zdZJi:ałw ,życiu ·dr LPie'tkiewiiCza. Już w s,ierpn~u !tego ,r·oku z.gł,a'Szasię do pracy w Minilster,stwie KuLtuTyi .sztuki zoota!jąc .referendarzem ido SlPra.w :s.z:1Juik: ludowej w De.partamenci.e PJastyk.i, przechodząc w kolej.nyc'h J.at<lch poszcz€lgól<l1~ st.czebl·e awall1'su i\l,zySikUijew roku 1~5J4stanowłisko Nac7.eJnika .Wydz:i.ału Sztuki .uu-. dowej,W okres,i,e tym, !wraz z~n:nymJi znawcami p:ols.k,iej sztuki ludowej, opracowywoUjoei r·eailizuje założ,eni<l .mecenatu pańSitwOWetgo w -dZJiedzunie'twórczości ludowej. Wiele Icza\S.'UIpoświęca na !bezpoś.rednie k,anlalkty :z twór,cami ludowymi .zyskując sobie ,i,ch wdz'ięc.zność li oU7Jna.nie.ZdobY1tą wiedz'ę przekazuje w szeregu ,prac li a['tyklIłów Ipublrikow.anych w katalloga'ch IPoszczegó1nych wystaw, których najczęściej sam był sc.enarzystą ·i realiz:atOTem oraz w a,rtykula·c.11 InaukowYCih umies,zc.za.ny<::h w ,;Ludz'ie" oraz w ,;PdLslkiLejSztuce Ludowej" i ,,,Zeszyta,ch Naukowyoh Pań,s'twoweg.o ,MuzeUlm .EtnQg:r'af1cz,l1!ego'w 'Wa.r&zawie". ,W tym 'leż ·okresie .uc.ze:stn~czy w praoa.ch !Bols-beg.o !TowarzysItwa Ludoznawczeg·o będąc człorlkiem 7><uządu Oddziału Warszaws.k:]ego, na,;,tępn1e za:ś Zalrządu GłÓlwmego. ,ze w7Jględu na 'swe kompetencje wchodz.i w :sk!ła'ct.r·edakcjri "Atłasu Polskich Strojów .Ludowyc.h". 1 Mimo !tych liJcz,nY1Ch "'-atięć i fU1I1kcjlimaj>duje c.zas na wspó!Jpr<l'Cę ·Z muzeam: etnogra:f.icznymi ·służąc :im swą :fachową .radą w 19romadzen~u zabytJków poJ'!>ki<ej kultury .ludowej, zwłaszcZJa ,z .zakJ'esu ,sz'tuki, '\Jkiaetwa.,str'ojów i fOilklo.Du.Sam, wy.k'o.rzySltując do teg'OLum;dusze mjn1;jterialn~, ,gJI'omadzi w .gmachu .MiniS'terstwa okol" 112000 tys. ·o/ł}iektów z teg·o zólkresu, dbając, by oOdzwi.ewiedlaly one aktualny stan �In Memoriam 421 sztuki i <rZemiosła ludowego. Działa,lność ta ,zadeśn:iła związki dr Ka,zimierza Pietikiew,icza .z Muzeum Kulitur rLudolwych w 'Warsza,w.ie, w k'Lórym od raku 1·9,56 pełni funkcję konsultanta :naukowego. Hó'wnocześl1lekan'tynuuje pra·cę naukową ·otwierając przewód doktorski nil Uniwemytedie Wr-ocł.aiw:s:k im., ,gdzie pcd kierownictwem naukowym IProf. dr Józefa Gajlka :przy,g'otawuje .dysertację .na .temat kultury ludowej Lo·twy. ;P.ra,cę tę zaikończył w trok,u '119·611 dt.rzymując tytuł doktora nauk ,humanis1ycznyc,h. 'W rdku J!967 została ona apubl,ikowana w ,serii Prac Etnolo.gicznyc.h PTL. Lala następne przyno1s,zą zasadni'czą zmianę wżyciu dr Kaz.imierza Pietk,iewieza. SZj'1bklouzyslkuje ,kCIlejne ",topnie ,adhJJnkta i ,kustoIsza muz'eaLnego, a następnie wstaje miilr10Wany wi0edyr.ektorem:?ańs!twQ'W'e,go .Muze:umEt.nogra£icznego rw 'Warszawie pracując pod kierownictwem dyrektora tej plaeówki prof.. dr Ksawerego Piwoclk'ieg;o, z .któ.rym wiązała ,go iserdeczna !przyjaźil i w 'półne .z,a,ini.eres'Gwania w dz,i'edzinie ;polsikiiej sztuki l,udowej, Opr·a'oOlwuje :razem ,z profes·arem z,asac\y reorganizilcji muzeum, plany jego 'prz,eniesie.nlia 'zMłocin do ;nowego ,gma,c:hu w centrum miaSlt.a, pods.tawowe zaloż,eni'a przyszłych wys,taw st.ałych. Nawał zajęć z tym związanY'c:hsprawił,ż,e w [{liku 'I:9'6'7 ,na s'tałe pr,zeno,si .:się do muz,eum. W dwa lata późni/ej, po ode-j,ściu pmf. PiwocIDi'elgo na st~:l1io'wis·ko,prorektora Aka dem iii Sztuk Pięknych wWal'Szawie, ,z'ostaje powalany na starnowi.s.ko ·dy,rektora muzeum, któremu poświędił bez res.zty wszystJkie swojoe my,śli i wysiłki. Główny swój wkład na s,t.a-nowis.1wdyrektora muzeum widział ;przede wszystkim w z.a!pewnien:i'usprawnego 'działania .instytucji tak .na odcionku ,naukowym, jak '.i populary:w'tOlTskim. W tI'G1sce'o /prawidłowe przechowywanie zbio.rów wlprowa'dził nowy .sy.s'tem funkcjonowania m,a,gailYJnówmuzeall'nych 'oentraJi,:;mjąc .otpiekę nad ZJbii.orami w ,oddzielnej komórce ·organizacyjnej. Doprowadził do ikol)ca ,dzieło rozpoczęte prz.e:z ·sweg:o IPqprzednika, jalIDim było ·odhu:dowan:ie ,gmachu ooWine,go T-owd,rzys·twa Kredytow~o Zi·cmslkiieg.o i przyswsowa.nia ·go ·do potrzeb mU1lealnyc-h. Kierowal a.s-obi,śc.ie,całą akc,ją !pr.ze-no.sinWI&zj\Sit!{)ich agend muzeum do n-Olwej Sli-edZliby,.zamkniętą ,osta,tecz.nie w il9:'7'2 r. Z po'Cz.udem ogromnej (}djpowiJedzialnoŚiCi,c.zuwał ·na.d realizac:ją w)'istawstałYClh muzeum., by ,z ipełną &atysf.akcją W dniu 1.5 ,gnudul'a tHlH roku, .na IUwczystośc'ia'ch inaug'urującYCih, wy:gł·o.s,ićpamię'ine .słowa: "Wystawy stale Pail,stwoweg,o Muzeum Etnog,ra:ficzneg-o w lWar,s:zaWli-euważam za :otwa,rle". Ten piękny li ważny dla etno~ra.:5~ipolski,ej moment lila zaw>ze będzie w.ią:wł .się z pOISotacią doktora Pie:tJkiewiczil i będzie świadectwem jego os·obi'stychdla -dyscypliny zasług. Po ,zakoilczeniu tego 'e'ta:pu 'p'rac 'Przystąpił dr .P.ie'tkiewiczdo kolejnych działań :nają·cych na ·celu dals-z:e gromadzen.ie z,biorów, o11ganizację nowych wystaw CzaSlO'.'łych, .rozwijani·e wSlpół;pracy z ,instytucjami naiu'kowymi, muzeami ·oraz placówkami za,~ralilicznymi.. Współpracował akty'wnie - i to od wielu lat - ze Związkiem Spółdzielnli ,Przemysłu Ludow,ego li Artyst)'icz,nego ,.,Cepelia", i ,to na wieJu .odcinka'ch, z TOIwar.zy;stwem "P'OIlonia", ;z,os'tał :pow,01any .na członka Komitetu Na·uk Etnol'ogi'cz.nych li w skład P.olSlk,j,egoKomitetu NarodO'w·ego ICOM. Wiele w tych latach publi~o'Wał, był aut.orem lilcznych eks pert y.z, redagował "Zeszyty Państwowego Muzeum !Etnograii,czneg,o w ,W:arsz,a:wie". Uczestniczył też w szere.gu alkcji ogólnokmjowyc.h , k'tórych celem !był-o uaik'Ływni·en.i,eopieki nad zabyt.kami Jwitury ludo()wej. Ostatnie swe lata pracy zawodowej pośWlięcił akcji"Kultura Ludowa - Dobrem :'Ja,rodu" zainicj.owanej ,przez ,gDonoetnog:ra,fów ,polski'ch ,i muze.ol.ogów, CI ,real!liz-owa,r:ej .pod 'QP.ielką M-ilnis-t.ers'twaKIUl1t'uryi S.ztukj,. W uznaniu wa.gi tego zadania minister kultury ,i :sztuki powałał w lipcu 197'4 r. dr Kazimierza .PIie't:kij.ew~cza na �422 In Memoriam " stanowisko pełnomocn1ka min:ils!tm d/s tej akcji. W ,e,ią,gudwu lat wiolżył wi'ele IWYsHku w tO!,by przYln:iosła ona jak lI1adolbf'1tszeow,oce. Składaijąc ,dzi'ś )hołdZJmademu do!ktoww,i iPlietkJieWliczowi,zdajemy :sobie sprawę .l. tego,że z ,szer,egów ~ol,sk:),eg'o,Towarrz;ystwa iLu.doznawcz'eigo ,i etnografów polslklch ubył cz1QwiEJk,k'tóry pr,zle.z prawie ipięódzi'esiąt Ilat ofiarnie Ipracował dla doOO-,1 nauki, :muzealn~ctw,a i pOils,kliej s,ztUJki ,lu\dowej'. Czyrnił to z olbrzymJimzalpałem i ,Qgromnym POiczuclie:mOIdpow,iedzialnoś,c:.i.Stał s,ię Iteż dzięki ,swej pracy ,i przykładowi nalU'czy'C'ielem'wi'ellUpdkol'eń"MÓire podejmowały obowiąiZki na tym polu. Starał slię im [JrZJeka~ZJać IPTZJedewlszy'sltikim sWloją wiedzę i ,zasa:dę rzetel1n:ej pracy i wysiłlw, a,le takiż;e s,za'cIUJnelkdla Itworeów :kultu,ry ludowej ,i tych wszyls'tki'cih, którzy wklOlntakcie z tą :kiu1turą Ulpatiryw,a:li wall:'to,ści ,wa:żnych dla w3pók,ZJe:snegr rozwoju kultury pdlslki,ej'. Bar'dzo 'cenił ,soblie Wlięzi ze środowi,slkiem arty,s'tów CZ'efpiącyc'h iinslpira'coe ze ,s'ztUJkiludowej, był ich przyja'Cie<1em, a Dli'erzadko.i doradcą. Był opiekunem :kolekc:jonerówl, Jdórych dzi e<siąitk1iIznalosobiści'e i .stalrał Silę im zawsz,e pomagać .. ,Zys'kał też ISlobie popula;rność wśród ,dzJklIaczy kultury, k,i'erowników z'espołów pieśnli i tańca" repre.zentan'tów ,t'owarzystw regi'ona,lnyc:h, rzemieślników ludowyoh. iStał 'się w rt,en sposób autoryte'bem nie tylko jako naukawi'ec i muzeolOlg,ale jakoautentycz:ny dz,iałacz ikultumlny. Stąd htw.o można ,ZJrozumieć, dlaczeg.o - imi'mo OikzY'manlia wielu wys,okiic,hodz.naczeń pań,stwowych, w tym .i KrzyIta Oflioerskii,ego Orderu Odroldze'1ia [Polski - !był ,s,zc.zag61niedumny z dwu odzna:, [hOlIlK>fOwy,ch: Za,s}ulżOine,go'Dzi\aŁa'CzaKiu:ltury : Złat'ej Odznaki za Opiekę nad Zabytka:m)" Dok!tór Ka2limi'er,z Pietki!ewiJcz odszedł. Przyszłym pokoleniom ,służyć będzie Jeg:' dziieło. J l Jan Krzysztof Makulski BEJRNAiRD SYCHTA (11907- 19,82) W kSiiędze metryka,lnej paraf'i!i ISierakowice ,uKartuskie), do któ.rejnależy odlegl." o 5 ,kim Piuzdwwo, wli:eś Irodu Sychtów, wysitę[JUlje Ikilka Ig.raficzmych waI1iantów teg" 'Dz,adkli!l;~glo lila 'ogół iw InaszYlm lkir.aju :na,zwi'slka"jak np. ZYldhta 1~11806), ZY'cht (H~2;)), Suc:hlla~lS2J6) .i Syehta. 'T.oo:statnie ut'rwaliło sIę na przełomie ~IX i XX w,i,eku, choć za pierwdbną [o:rmę należy uznać wariant Sucihta, najc.zęś<Ciej poświadczany w 'p,oIskich i llliemiJecklich ddkiumenta;c,h. Nazwtisko ISiuchta je:>t ,ogólnopolskim i poahodZJi 'Od staropdlski'elgo imienia osobowego, a :spotylkany jedynie na K'as.zuibal'h war.iant Sy,chta ,ugwa,wwa Wls!pół:c.zesnaforma naZJwiska brZlmi Z,ochta) uW1funlkowany z.ost!ał w,z,glę'<iami wymowy, pI1ze,jśCliemfOluetycznym iS,taifopo,)skiego i.i w spotylmne jedynie na Ka'szubach H. IWzmiankii o nosicielach jeszez,e siamzych walriantów tego nazwIska sięgają zapewine ik!ońca XIV w., kiedy notowany był łalwnilk Itoruń~kii, .Henryk vo,n Zuc:ht,en. i drugiej połowy XV w., w Iktórej wYlsitąpił .radca i burmistrz ,gdańskii o podobnym nazwisku, przY'Pus:zczallnie Irywalizują'cy ze .zna,ną na zJemi pomorskiej p:>trycjuszowską rodz1ną F,el1beró.w. W 1'570 r.stwierdzo:no rpr.zedsiaWlidela tego .rodu w Czyi;yc,zkQwa:ch (idtZJilś Czy,ży1kOlwo):paid Tczewem, Np. 'w 1600 Ir.0I;nalwia1ne na,ZJwi,Slk.", �In Memoriam 423 'w charakterze przydomka szlacheckiego za.pisano w księgach sądowych Kościerzyny, choć warto nadmienić, że potomkowie ani ·do ipr.z)'domJków, anti .do .s.Zil.acheobwnw<'lglijuż nie przywiązywali. L. Ledebur, autor lek.sykonu szlachty królestwa pruskiego, utrzymuje, że rodzina Suchten wywodziła się z Pomorza Zachodniego (t. II, s. 179, około 1855 r.). Bernard Sychta urodził się jako piąty :l. ,k'ol'e:i(2 ,s~OIStry)iW piJerws.zy dzi'e·ń walOlsny, w czwartek 21 marca 1907 1'. W poważanej rodzinie średnio zamożnych właścicieli ziemskich Jana i Anny z domu Karszny w starej wsi kaszubskiej Puzdrowo, w której ojciec jego przez długie lata pełnił funkcję sołtysa. W najbliższym otoczeniu rodziców mniemano, że w myśl starych wierzeń ka'szubskich pierwszy dzień "zimku" przyniesie nowonarodzonemu wiele szczęścia. Zyczono mu ... rychłegh oglądania niepodległej tP,olsiki i IHJ!ZJSłaJWlienia Kawu.'bów ']1:3 cały ik!raj:. Uczęs'?Jcza! do prus.kliej szkoły ludowej w Puzdrowie, o której rodzice opowiadali mu, że została zbojkotowana przez miejscowych Kaszubów w latach strajku szkolnego 1906 -1907. W nauce wyróżnial się pilnością i zdolnościami. W 1918 1'. umieścili go ojciec i matka w gimnazjum (b. "akademickim") w Gdańsku w przekonaniu, że miasto to rychło wróci do Polski. Kiedy jednak stało się inaczej, w 1920 r. rodzice przenieśli go do 8-letniego Państwowego Gimnazjum Klasycznego w Wejhero'wie. Tam zamieszkał w konwikcie. DZJięlki'UCiZ)'1r:;nooc~ spokojowi i !pillrnościi,'a .także ,wzorOlwemu Izachowaniu S.lę zjednał ·s.obi·ekolegów gimnazjalnych i zyskó\ł dobrą opinię u wychowawców i profesorów .. Zdradzał zdo,J'noŚ<C.i 'i za:milowanie do rysunków, malarstwa li wyluesó,w. które rozmi'eszcz-ano w .izibach ,lek<c:yj'nyeh,salach .ikorytarzach. P:>lonista, prof. Michał Urbanek, niejednokrotnie 'czytał 'w klasie a nawet w pok'oju nauczycielskim jego dabrze napisane wypra·c'owania. "Rodzice ... powiedział ,po latach Sych'ta wyczar,owali w mym dzieDięcym sewu nieprzemijającą miłość do wszystkiego, 'C·) kaszubskie, 'U wrięc zarazem i pollsk'~e. Ten wpojrcmy pietyzm kazał mi stale mówii, po kaszubsku, ilelkro(' wracałem ina wakacje do wS.i rodzinnej ,Puzdrowo w powiecie kartuskim". Już jako uczei! 5 ,kLa.sy gimnazjum z,aczął 'interc30wać .się słowami, nazwam: kaszubskimi., zh~erał ;przysłowia, za,gadki ,i pieśni ludowe, spisywał zwy·cwje, wierzenia i OIpowi-adani.a'gwarowe. Przy.słuc,hiwał się ,rozmowom mies.ZJkańcóv.· Puzdrowa w S'ołecki·ej 'iZb'L~ojc.a. Wypytywał o wszystko rrodziców,sąsi:adów i znajomy'ch. Chodził do prac PC)Jow)"ch,kopani'd torfu, ,sianokosów i wykopków. Wędrow.ał po pal<;ltwiskach, słuchając opow.i'dd:ań parslerzy. Wypływał z rybakaJmi na jezi.ora. Pytał o nazwy ryb, r·ośllin 'ezy np. drzew. ,swymi wę.drówkami wakacyjnymI obejmował takie IIIi-ejsCI)woś<:i,ja!k !lip. Chmielno (.p. Kairtuzy), Domatowo (p. P.uck), i wyrazami �424 In Memoriam Gdańsk,' Ł<ljpaHce {p. Kar'tu.zy), St.rz'etPC,z(p. Wejherowo) i Strzehielinko (p. Wej,he-· ro,w,o). Ze Ii>WQiICh badań ~w~ex,wł się poloniślc'i'e Utrba11lkowii.ZaiPe;Wlne w 19;24 r. nalpiSiał w1ensZJeffiw li,t,era,ck!iledpo,]sz,czyźnie szt'Uc:~kę sceni<lz,ną pt. Szop/w kaszub-·· ska, ,od€ig:ra'ną w .rOk póŹinfiej rp:nzezuc,zniów ,gimnazjum. Był to jegodebiu.t1itera~ki o cechach amaJtOll1SIkic:h. Gimnazjum 1LTI1J~enia Króla J. Sohi·esk1egiOw ·WejU1-erow;ie,mieśc\i·e o około 10 tys. mies.zkańc6w, ukoń'czył '30 maja :119:218 .r., prz,eahodząc do .seminarium duchowneg·') w Pellplinie. Tam Uikoń'czył srtudila w zakresie filolwfii2 Iipca I.930 r. i teol0,gL :12 maja 119<3:2 r., .:wstając kS'i'ęd"'em 17 ~riUdrda tego ,reku. Tam napisał .kaszubski,;· widowJsko W1ugi,lijne.pt. We gwiózdkę ,(nIUeIOIpuJb1i!k.owane),zainsceniz.owane przez zes·pół ama'to1"s~i młodzieży Gimniazjum 'Pio.ls.ki'e.goQ w "Domu P.o1.;kim" w G·dańsku '\\1 .Hl<30 T. Późniejszą, z 19(312 r. wersją ,tego utworu była Gwiozdka ze Gdun:;ka (nie' -opubLikowaI1lł).,,o:degrana w ,19133'r . .pr.rez uc:miów ,gLrnnazjum w Wejherowie, ,potem w)'1stawiana wwie!u 'w~iach li m1iastac.h, w tym w Warszawi'e, Krc1.kowie i Wr11nie. Dnia ,1 styc,z.Jn·ia 1,9-313 T. objął pra'cę du,szpaste,f;ską w Świeciu. Pinez iJierW57.~· ·dwa miesiące był tam kapelane.m w sz,pital,u ,pO'W'i<lt'O'Nym, przez .następne - pre-foeJktem, a -przez ·dalis·ze dwa 'laJta również w~ka.rirusz.em. Tam wY'st.a,\\,.ił18 Hst·apada 193'4 .r., a p.otem ,także w C:helmnlie i Oik.olicy, napisaną przez Siiebie w języku lite-o ra.'ckim ,j w ,gwarze kociewskiej k,amedię patri'otyczną IPn. Duchy w klasztorze, osnutą na prz,eżyc>iach mi'ElS,Z:kańrców Swi.e'Cia w ilich.walce z ,zabofcą pruskim. Ni'estety, nie wohował się żaden €Igz,emp:la.rz tej ,s,ztuk'i, gdyż au:tor ,na początiku dkupacH hliHerOJwsrkliej z:nislZczył ręk.qp.is w oba'w1ie, by ni,e wpadł w ręce wro.ga W i1<!~34 r. Sych'ta napisał ,jeszcze dwa utwory sceniczne: Spiqce wojsko (drama i 4-·odsł,onowy) ,j Księże bez dzecy, rzec.z o kS'jęciu Mestw'i,n.i'e n. Na stron.ie tytułowej' Śpiqc-ego wojska, pieTwls,zego, drulkawanego .drama,tu ka.s,wib:Ski'ego Sy'chty (Wejherowo, '1193'7),autor umiJeśdł słowa: ,;Utwór po,świę(;'amojcu, który pj'crwszy mówił' mi o POIlsce". 1 maja 1935 '1'. Syahta Objął dbowIiązkJi kapelana w Kra,j.owym ZUlkla,duioePsy-chiatrYCZinym w Kocoo.foOwie pod Starogardem. Zamiłowanie do cLus~pas't€lrstwa psychiatrycznego potwieT<iził dwiema !pracami z tej dziedziny, które Ul maja 1.938r. uk.azały ,si'ę drukiem w "Mie~ięczrri;k.u Diecezja'ln)'1rn"_W czerwcu teg{) r,okuzostCl! mianowany księdzem kuratusem. W K1ocbQPoiWIie, w Wi3l5r., SY'C'hta ruJkońc.zyl piJs-a-rJJie dramaitu społec7.1no-'Oby,c.z.a-· j'owego pl. Hanka się żeni - Wesele kaszubskie w 1Jięci1~ aktach z muzyką i śpiewem. Z poc-zątkioem 1913<6 If. óWC.7Jesnyb1skup chełm.iński i staro:;ta kr.ajowy po morski wyraZldiZigodę na druk tego utworu z .uzasadnieniem, "że należy popierać s.ztUikęi kulturę regionalną, a dortychc~asiO'we jego (k.s'. Sychty - J.M.) próby literackci'e doc.z.ekały s.ię uznaJltia ze .str.,~ny czynnilków .kompetentnych". Dr ,Władysła".','· Pni,ewski .tak z·r,ecenzjOlnowal to dzieło: "Widowi'5k·o 'to świ·eże i żywe, prz·edstawi.ająoc całok,ształt obrządków lu'dowyoh pr.zedwe.s,el!nych,od ,o.gJędzi,n począws,zy, a sk;ończywszy na przenosinach do domu z,aślwbionego, wychodzi z rytmu żY'cia ,ludowego ... Umi.ejętnie wpleCli'one pieśni i tahce Ikaszubtsikie, ,1 dalc-j przys-lowia, prz.esądy .i .zabobony, podania .ilegen:dy, oryginalne przemówienia dl'llżby weselnego" znakomide ·odtwarza'ją ,życie ·i .kulturę ludową na Ka.szuha·ch". Na premierze Hanka się żeni rw K'ar\tuzalch w 111913'7 r., -tej llliajpoljJoularr..iej",·zej -s.z1.uki teatralnej SY'chty, która przez najbillitŻSzehAa nie sc:.hodziła ze scen pomorskich,. ;j niema,l całej Polski, tak m. in. powiedział jej autor: "Cza;s to wielki, a może już ostatni, uratować klejnoty teg,o ska.rbca, pÓlki nie z,ginęły i przenieść je z całą g.od-· nośclą, na jaką zasługują, ze skarbca dorobku ka6zubskiego do skarbca ,ogólnopol· �In 425 Memoriam sklej kultury ... Kto sercem przyU~ął ,do mleJs'ca, ;gdzie stała j.ego kalebka, ,kt;) ukoc,halkiUcburę sw~go regi'onu, ten pCigl~h:ł w .••obi,e uczuóe .rranodowe i pO'c.zuci~· przynaJeżnOlŚci państwowej,. Nil€'ch ha·slem na .zym będz>ie na wie:l~i: z P,oJ.slkąbyly K<:.szuby .i z PolSlką !pozostaną. Kaszubi ,pTZy Polsc'e, a ;BoIlSka z .Kaszubami". W Wejherowie, w 109>318 'r., ukazała się drul~i,em komedia sa;tyrYf:zmJa.syohty pt. Dzewczę i miedza. ISltalfizy$ię Ikłólcą i IPI"oc1ei:mją, a 'mł,(Ydzi\k!olcha:ją "choć bez ipIet" - o.to jednym ,zda,nicm ujęta treść taj óiztu1ki,'choć nie brak w .ni,ej pieśni ludowych· : pr.zysJów. Natomiast w sierpniu W3i9 r. wydany drukiem przez PoO],ski Związ'e'c Zachodni ·w ;i1,oś'C.i "lO .tys. egzemp.larzy 3-a.k:towy ·dramat pL Budźta śpiqcych, z.ostal w miesiąc ,późn,iej w calości w.raz z rękopisem s,palony 'przez .!YiIUlerowcówna rynku w Wejher'owie. Ocallal jedynie fra,gment .obrazujący ,akcję .odgrywają,cą ~ię w chacie wśród Slowinców,Móry mial .się ukazać w przygo'towywanym równocześnie do dru .. ~u pi'erwszym numerze nowego mhesli-ęczn1ika,pL "Zyoie Pomorza", a Iktóry dopiel'o wydr·ukowało czasopismo "Kasze'be" ~19'5i7).THlśc.ią tego dramatu Ibylo zmierzające do odrodzenia narodowego "budzenile" ,slow,ińców na Pomorzu Z:.ł'chodni,m l .nawo-· ly;waJrliedo z-j.ednoClz>eniaP,omonz:łSz.qzeciJls'kJi€>~o, Gdaru5lka, WamlTl'iili iVI01'liUr 'w ~rd:llcaoh ,Polsk1. - W Budźta śpiqcych przewidywalem powrót .Pols.ki nad Odrę i Baltyik w.spomi.nal po la-tarch Syc:hta, 'który w lym utw,orze zaprezentował w .naj,pię·kni'ej~,zej. formie .ideę zespo.lenia lJiem nadJbałty,(lko-odr:wńsoki'ch z P<llską. Z chwi.lą wy1buchu wojny 1009 r. "porliSki <iu,chowny .i pisarz" (Der poLn;ische' und Schrijtsteller) iZ\1ja,larzl 's.ię Ina liś;ciie olSób poslZ!ukJtwanych ,prz€>:>: g.esta;:>0 na Kaszubach, .szczególnie zaś w pO'Wliar1JaClh wej'hero>wsk,im i kalS.ZJuibs.kim, gdzie' go na szczęk,ie wiedy nie było. Znalezione przez hitlerowców utwory Sychty zo."taly l)nliszczone. Część .z nich -z,ostala jedinail<:uralowana przez s.iostrę księdza, Ha.nkę .. Geistliche W LATACH OKUPACJI HITLEROWSKIEJ (1939- 1945) Ks. Sychta, ,przebywającoo urJopi'e, dnia :14 sier,pnia J!}39 r,. zac.horował na astrą, epidemiocZ>łlącJ1or·abę zaik:aźną, dur ,(ty.fus) brzusz;ny i musial poddać Slię leczeniu w Szpitalu Miejskim w Toruniu. Tam .zastał go wybuch wojny polsko-o -niemieckiej 1 września. Po wy'lec:zeniu rsi'ę posltanowil wrócić do Kool:>orowa, l'godnie z głosem swego sumienia! abowiązku. Stanowczo po·stanowil 'odrzuc.ić sugestie f) dezerch ze stanow,is'ka .kapelana srzpita1nego, ;pomimo iż wiedział, że powrót jego pr'zypa'da na okres największych mordów w Kocbowwie i że on również może .paść' ich ofiarą. Jak wy,nika z p.isma ,dyrelktora .szpi:tala, dr Waldemara Schimans-kiego 1.9 września 1'940 r., udzi·elil po,slug re],irgijnych okole, 950 pacjentom wyznalbł :'zymskQkaiohcJciego, otrzymując w.za:mian mieszkanie, wyżywienie i niewielkie wynagrodzen.ie 50 marek netto miesięczn.ie. Jednakże na p.odstawie decyzji wydziału zdrowia Ok,ręgu Rzeszy Gd.ańslk-Pru.sy Zachodnie z 7 styc.znia 1941 r. zootc.ły 1.1'kwidowane w sz.pitalu środki ,i limit-eta.t dusz;paste.rz.a (8eeŁsorger) z uzasadnieniem . .,że sprawa ta .D1ienależy ·do ,oib-owiązików7.akladu p.syc·hia'trycznego, a mi·ejscowej parafii .katoli·ckiej". W dn.iu 3;1 ,stycznia 1:}4.1 .r. zastal ,kis. Syehta zwo.].nio.ny ze $zpital.a i po przeka'z,aniu agend miejscowej pal'afii po&Ławiony do dyspozycji ks. bp Karola Sprletta w Gdańsku, m.ianowane,g,o - jalk wiadomo - 5- grudni,a 1,93,9 L wbrew konkordatoWIi zWaiyka.nem admi:nli:st;raiorem apo.sŁo.L<;kim diecezji chełmin-· skiej . ..Ks. Sychta - opowiada A10LurKrauze, podówczas dlug'oletni pracownik s,zp:- �426 In Memoriam tala - m:1ał w :KioobOlr{)IW.ie baiIidzo dobrą @Fnuę, a 'przy tym 'na sital1Ogar.dzkim terel1ie był wręcz ni€lJnalny. D1Ja;teg,ookupant się nim ;t!Unie interesował. AI,e sy,tuaoj,1 ta mogła się Jla.g)l'e.zmi·emri.ć:na niekorzyść Syc.hty li dlatego postanowił nie zgła.sza'~ się u ~s. bp Splet:la, znanego przect'eż .hitlerowca, a QPu!kiwszy K'Ooborowo, przenieść s.ię na inny teren, by do ;końca wojny Ulkrywać .się. Dzięki ,zaufania godnym pmcowmikom sZJpibala wstał 'skontaMowany z obecnie już nie żyjącą, a podówczas iZamies,Zlkałą:11IaGalI1ba'raah 1117 IW BYld:gosZic,zy Mia[',tą GórzY11s'ką, 'osobą IZlnaną miolS'obiścrie". Kobieta ta ml~,ała lkzne kOlnta'kty z ksi'ężmi w czasie oku,pa'cj,i - pis,ze d,] autom Bronislaw Eckert z Bydgosz.czy. Umożliwiak\ m. ,in. Ulkrywanie się k.sięży, udz.ieltiła porn'ocy ks. M,ajohrzakowi z ,para,fii Serca J'ezuooweg.o z Bydgosz'czy, posyłała paczki dwom iksiężom do oibozu, a także innym. Ale oddajmy ponownie ,glos A. 'Kirauzemu: "M. GÓr.zyns:ka .sf'ecja,IIllie ,przyjec'hałado S:taT,o,gaTdu,,do mnie, wypytując sit:: () .ks.. Sy>ehtę i prosząc mnii'e o pomdę ... ". Górzyń,s'ka s>kierowala ks. Syc.htę do s·weJ si,os<try Wiktori,i ;i jej męża, Józefa SOlkołowskich do Osia, największej, ponad ~OOO mieszkańców liczącej wSli powiatu świedki,ego, położonej wśród Borów Tuchol!Slkich. przYJnależnrej pod 'względem ,etnrkzno-kUJI'tunawym, według us.taleń językoZlna wczY'ch prod). K. NiitscJ1a, do połudnj'ow:elg'o iKoaiewi<L W Os,iu Syc.ht.a ukrywał .się jak ,sam .mów.ił przeszło 'cztery lata, tj. lZ,apeWlIleod poc:ząlków ,lutego 1'941 r. d01l7 1U1t~o ;11945 L, iW~tÓry.m Wlieś ta zo~t.ała WYIZiWioJ.ona [przez :419armię :rardzi,eaką 2 Fron!t!U iBlilał'o!1Usiki'eg.o !SIPCJld akupac.jo[ hiitle· rowsikiej,. ,p,01JOIwę ,tego :a~a·s.u iSlpęŹldZ!ił IW .domOlS'llw1emałŻionlków -JÓZeT.a~ WlIktori\ Sok!ołoWlilkkh, PQdqza's ,gidy ,os!tatn~e dWd lata w mlj.es,ik!a'rJj~u WloOlwy"Ma,ni No· g.qwe.j. Ptietr'Wls:iby1lri.[POldÓlWCTZJa's właLŚ'C,jc;ieliamiolk:<Oło10 ha ,g:oSlPCJldall's1lwa 'r()Jn,eg'<.>, poł,ori;o,nego samofn~e 'Pod l!'d,s,·enn,w odległo:ści mniej w,ięcej 1,5 km na :p~I1lOCod centrom wsi, podczas gdy dwga posiadała !budynek, wchodzący w skład zWa!fcie zabudowa.ny'c.h, w.schódnich wyl'otów miejscowości OSlie fdziś ul. Kościu.s,zki 22) Z wy.mieni'onych w grudniu 119180 1'. lżyła jedynie 89-1eln:ia Wli1ktori.aSokołowska, cha" gospodaTstwem mrządz;a już jej Wlnuk, Adam. Na ,dmJ1gim,gospo.darsltw,ie włodarzy syn Malrii., Feliks No,ga. Waruniki ulk:rywama Sychty oczyw,i,ście w przebrania - u ,obydwóch rodzin były dQbre. K<sliądz i tu i tam dy,spof1ował oddzielnym, zimą ogrzelwal!1Y\ITlpOikiojem, w i~tórY1m przebywał, :prac'ował, la :l1Jawe;1wyjątkowo pr,zyjmował gośCIi, ocipra,wiał msze św,. z udziałem najlbl:iŻ:szych, zaufanych osób, nauczał. zachęcał do Iwy¢r:walIlila, POidnOlSił najjlblliŻislZY10h na duchu, wjerząc nie.z.achwj,ani,e w zwydęSltwo. Do osób, które odwjedzały k.siędm, należały poza domowni.ka,mi .siostra H,a,nk:a (lkli!lkarazy), miejs'c.owy ks. prob. WOii,nowS'ki.(raz) i rez w c:hclI<o.bie mwezwa'ny potajemnie miejs'c'owy lek.aJrlz-lPolak, Nowak. FelikJs Noga .dodaje, iŻe jego są,siladka domyślała ,$oię,że ,kto,ś u nj,ch .się ukrywa. z czego j,ednak zwi,erzyb się dqpiler'o po wojnie. Gorzej - zresztą jak u wszys:tkiah P,olIaków było z wyżywieniem, choć: iks,iądz nadal otrzymywał po1tajemni,e J~alrlki',~ywnoś,(jiowe ze szpita,la w Kocborowie, o:,.ganizo,warne tam dla niego przez Ar'tura Kra:uz.ego., a przek:azywane poprzez jego sios'trę Hankę, ,zatrudn'ioną w tymże sZiPitiallu w ch8Jralklerze "ro'bdtl1Jika r'olnego' w latac:h 1943 - 1945. WieIokr:dtnie do za,grody Sokołowskich przynos.ił księdzu jaj· ka, sZYlDlkęi inne wikJtuały wSlpomn:iany Feliks ,NOIga.'Ten też prawie regularnie. w każdą środę li niedzielę, przyohodził do k.s'iędm z najświ'eższymi w,ieściami, po· c.hodzącymi z tajnego nasłuc:hu radiowego. Ksiądz raz 'tylko - już na ikró'tkD ,pr.zed wyzwoleniem - musiał opuście kryjówkę u Nogów. Było to w 'cro,s.ie zarządwnego przez miej~cawą wła'dzę próbneg·) �In Memoriam 427 a·\armu '~wakuaiCyjne,g() 'WIsii,. ,Wniet jerdna:k 'wrócił ,do (bmu. Ni'erTlJcyLl1Iic niie wiedzieli '0 ukrY'Wianiu s:ię w 03iu 'kJsiędza. Niemnii·ej rj,edll!aik=aża,ł 0Ill ,siebie jak i !l3·obygo ukrywając.ena :łliechybną śmi,erć tym bal'dz,i·ej, że właśnie ,dk,n() flfont()l\Ve budyrrku Marii NogQwej wykorzystywała 'miejscowa władoa hitlerowska jako miejosce nakJlejania obwielszlcz'eń, zakazujących m. in. pod karą śmierci przetrzYlmywani'e osób bezzamElldowania.Jak1bytknlięty przeczuciem, w Iprzeddzi'eń wyzwol<en.ia OS'ie' ksiądz 'Opuścił swą kryjówkę w domu NogQwej, który w c.zal>ie walk Il1egł w gruza'ch. Do ,osbatni<!h dni ,żyda SyC'hta utrzymywał .k!onit.aJktyz dbydwu radiinami w Osiu, którym 'tyle zawdzięczał i którym piI'.zykażdej spos-db!naś'ci p-owtanał sŁowa po'dzięk()wania . .sy(Jhta w la.lach !pobytu w OSliu nie :popa,dł w bezczynność" oddają'c s.i'ę przede wszys:tkim badawcz'o-naiUkowej, .PQdziemnej działa:bnooai język()wej. J ego Oibydwie kryjówk1i Sltały się punktami sY'St'emalyc7.n.ego zhierarria poprzez odobmny i przeszk,olony przez .s'iebie zespół nieliC'znY'ch, choć stałych inlformaltorów Wiia:J.omości follklorystycznych w zakI'esie prZJede wszysŁkimśrodowiskowY'ch ,odmian gwar Imc.iews!kJiej ,i bOl'owi,a,ckiej. ,W c:ha:raiktemze ;~nfO'rmart:iarów.pazYiS'kJał0Ill ,do ws.pó~P['aJcy Ludz'i o ta,kiich nazwi'slkac,h, julk DiP, ,Józef i ,W,iktoria Sokołowscy, sy;n ,Bn)nisła,w, Maria Nog'owa, j,ej cór.ki Jadwi,ga (ur. 119120).i Moniikaoraz ,syn F,eliks Noga, b. wy<chowanek Oaj,\.eg~um Mariian'llm iW IPew'bialli'ew la'taICh Ht~7. -11IQ~, EufrOlzYlll!3,&l;kl.a.l'czy1k .ze wsi 'Wi,erze'hy, czy !J!2-1IEltnia mi'eszk~~a wyibu,dowaruia Kuj'onk.i 'pod Os,jenl o oapomnianym już nazw~sku. ,sZlczegÓilnie taOlSta!trna., 2)e w1Jględu na .swój wiek i -dobrą jeszcze .pamięć, a Iprzy tym zIy już stan zdrow.ia, ,cieszyła się dużym za.interes'owall'ti·em fkJsiędw. W'i'Elleu,slta1!Oillych Ihaseł językowych za'opatr.zył w i'ch nazwisU:G1 a takż'e daty pr.zeikazu. !W S1enl>i.e :Io.kaHzacjli tere<nowej uzY,Sikane informa'cje poc.bodziły z 'okQło 50 mi.ej~('owo§ci Borów T'uchOllskJich, tak z części przyl,e;głej do południowego K,ooi:ewia, j31K i z położonej pO.lia nim. A.utor ob'licZJCl, ,że Sychta zebrał z t)"C.h m~e'jslOowaśd około ~OO pods:tawawyc,h .informacji, w !tym najwięcej, bo ponad 100, z Isa,mel!?io O.>ia, ok'oh 50 .z Drzyc:imia, po około 20 z Sieflolsla'wia (SiiJer-o;sla'wka)',i ,W,ierzchów, po OIkoł[) 15 z M.iedzna ,i Nowego n. Wisłą, 'dwlo 12 ,z Brzysierska, ,okolo lID z Jeżewa, iP'O około 9 z Gruczna, Radańska .i Sliwi'C, .po ,clkał,o '5 z Grzyibka, Li,sin, P100c'hocina, Sta,rej Rzeki :i Zdrojów, po okolo 3 z oBelna, G-acek , Kujonelk (osa·da ;po,d OS'iem), Lińska, Lipi.nek (ŚWlieckli,ch), Lniana, Sar:towic i Swiec.ia oraz PQ II -'2 z Brz;ezin. Bnema, Dólska, JasZlcz·a, KomorsikJa, 'Łą1ckiego Pieca, Przechow0, Radogoszczy, Rosocha,tkL, osa·dy .starnie, 'Wałk,awisik-a, IWiellbeg·o KomO/rska i W.ią.g·a. Autor obl.ieza, że zebrane i1niormacje językowe, dokładnie analiwwane., porównywanez .inny'mi, .a lak'żeopracowy;wane ,przez .księdza, iPrzyniosły !bogaty pl.un .DJaIU . kowy: OlrienJt3;cyjIlii'e m.in. jpaTI'ad,40 p.ieŚiIl!illucto:wydh (ohło,psiklic,h),w tym tanecznydl (ki,]kanalśei.e), pi'osenek, :k,ołysa:neik i przyiŚpieweko.raz kilka żo~nier.sk~ch, w których np. odzy:wa~o :s.ię dia'l'ekie echo :slu::ź.byw wiojlsku pOIlls1kiimdeszlcze z Ciza,sólwpr.zed:noz:biorowy'ch"dail,ej - co na'jlmni~j kLlkJanaś'c,ie podań, Ileg·eną, opowieśd i,tp. Poza tym wśród info·rmac:ji był'o co llIajmrliiej po klika !bajek, ba.Llad, ,powied:w:nek, opis<Óow wierz'eń, .zabaw dzieoięcY'ch, zwyczajów, były wi,ersze ludowe, zagadki., opisy zabiegów JeJkanskie'h itp. Syc:h:ta ,swymidłu.go'!elnimi badalniami naukowymi w za.kre.>'ie języka realizował l1Ii·ejak,o.swOlbs:tąformę aI1Jty.hitlerowskiego r.uchu oporu na FO!JTI{)rzuGdańs.kim, prezentując '00 :przy.kładzi'e Osia własny styl dz;iałaln'Clśc,iClorOlnn<ejprzeciv.~.ko germa·nizacji. Z pełnym, niezffi.O'rdowanym pietyzmem z żywego języka Ludu pomor",kiego hrał właśnie oręż do tej wal'ki w postaci bogatego, wręcz niepowtarzalnego ani pod- �~28 In Memoriam wa.ża.1ncgo materiału o slowiańskości tej ziemi. Uczył s,zacUl~ku dla ludu, w którym 'wlidział ni,e tylko fakty'Czmego twórcę ku:!tu:ry ludowej, podstawy każdego narodu. ale te.ż :gwaranta m(~ż,Ew()ś'C.iprze.trwania ·i os>ta.tecznego zwycięstwa. Poznając ,na żywo .południ·owy dialekt .k,oc.iewlski oraz w z,nacz,nej cz~śc.i boro-o '.viacki, stwalfzał .swymi badaIJJioami warunki do utrwaleni,a tego po wojnie w for-o 111:ietrwałego dolku.me.ntu-zapisu. Sychta w lalach okupacjli ,napusał jeszcze utwór historyczno-obyczaje,wy pn Ostatnia gwiazdka Mestwina czyli Słoneczniki Pomorsk.ie, odegralny w Oliwie i Pel-o ;phn' e w Ul'59 r. PELPLIŃSKI UCZONY - DZIAŁALNOSC W POLSCE LUDOWEJ DIJJia ~ :kv.rjetnia 19~5 r. ks, .sychta pon;)w.nie przysląpił do pełnienia obCJ'wiąz,ków .kapelana w .szpita:lu w KO(lbo'rowie, iktÓTy miesiąc temu zO'stał wyz'wolony prz·ez: wojska radziecki,e i częś'ciow() jeszcze przez nie był za.jmCJwany. Warunki pracy w szpitalu były bardz.o ciężkie .. Budynki nosHy ślady bombairdowań, a coo wartoś-· C1iaws.ze u.rządzenia z·o,stały wywieziOl:1e pl'Ze'Z uc.<ie'kająoe władze hitlerowskie. Pa'~Tował głód, było .zi'mno" bra,kowało lelkarzy i pensonelu pomoconkzeg.o, .nie było medykamentów. W'szystJlw t,o zobow.iązywało księdza do intensywniejszej niż n()rma.1nie pracy. Nie bmkowało ~o w.Ślród chorych ,na pawilolla;c,h zakaźnych w ·cza.sie wielk,iei' epidemui duru brzusZJlicg.o i plami.steigo w ,latach 11945 - '1'946. RÓIW.nocześn.i:eznaj'dował czas na pogłęuialnJe swego wyiks.ztoakenia. W doku-o :nentach ze s:tyczni'a 1947 r. występował np. jako mag.ister, a w pół roku później' pos.iadał jlUż Itybuł naJUikowy doikt'~rae'tnolgrafii i etnologi<i, który uzy.skał na Uniwersy;tecie PozmańsikLm :na podSItawie ,pracy pt. Ludowa kultura materialna BorólIl 'Tucholskich na tle etnograf/ii kaszubskiej i kociewskiej, Niestety, cenne to dzid;:> lPóźniełj zagiJnęło, choć z·ostało uprzedrni.o zaa.kceptowa:nc ,i przyję·te do ,druku przez' koilJeg.ium:PAU w Krakowie. Dn'ia 1i8 paźdz.i:erjIl,ilka 1\W7 r. ks. dr SY'chta wstał powołany na S1tanowis.ko pro_o hoszcza !pa.ra;fji ka'ted.r'a~.nej i :profesora Seminarium Du'choWlleg'O w Pelplini.e. \Iv zw,iązlku z tym 120l'istopaida telg'o Toku wypowiedZliał pracę w Kochorowie ,i prze-prowa.dził się do Belpl.i:na. W,e wr,ześniu ,1969 If. zrzekł się l#:lbos<iwa, przesz,edł na kan.oon.ię j otrzymał tytuł prałata. Praca w aham'kte.rze prOlooslicza .i wykhdowcy semin'1l'yjneg·o mocno absorbowała przeszło 40-.l:ettnieg,0 bada'cz·a li !Jla'UkOWC.l.Mimo t{) nie .roni·C'Chał poczynań nad gromadzeniem da1szych materi'ałów etn:ografkwye.h z ca.leg·o 'obszanu językoweg·) :kaszuhsko.-pomorskiego :i nad ,ich n~łUlk.()'wymprzygotowaniem do dru~u. Chętnie' 'przy tym .kor,zy;stał ,z pom,ocy księży, kle:-yków, informatorów, j'ak np. Bernalrda .1 Ma.riti Pst.rongów, Stefa.nii, E:g'ona i Ireny Tka'czyków z Pelplinu, <Ci przede wszy~tkim .swej siostry Hanki, ,któ:ra np. dolkonywała korekt pl'ac wY'dawIDli;czych.Jeździł w deszczu ,i u,pa,le od pIeb'anii do plebani'i, w ~tórych zb.ierał mate~i'ał od proboszczów, 'Cioskona!le wającyc.h ,s.woje parafie. lub z których robił wypady do .in.nych w,iosek. WyróŻIl'iał się ła1woś'C.ią nawiązywania kontaktów l ,ludŹm.i, z którymi rozmawiał w ich :gwarze. Stąd też rozmówcy -poczytywali ,go za "swojegoJ człowieka" i chętnie udz,ieJ.a.li mu informacj.i. Nie ko.rzyslał przy tym zŻ<ldnej pomocy iinans,owej państwa, władz kościelnych czy też innego mecenasa, z ,żadnag,o dodatko\VO wolnego 'CZ<lISU, poza ustawowymi urlopami czy feriami sz,kOllnymi. J.est mec!rą wpros,t lll'i'emożl1iiwąomó\\"ić ezy naiw£t odokł.a,dnlił''wy;li>czyć:..voSJ:ylS'tkoie prace naukowe i inne ks. dr Sychty. T,rzeba jednak ·stwierdzić, że w skład' jeg,o różnorodnego dorob~u liteooko-nau.kowe.go wchodz: łączl'1Iiekilka'lla,ście ks.ią- �429 In Memoriam i ty,lei. artyJrułów ·i rozpraw naukowych, o,puhl:ikowanyc.h w taki,ch specjalistyczmy,ch periodykach j.ak I]p. "Jęz}'lk ~Q1stki"', ."Literatura Ludowa", "Onornasti'ca". "Roczmik Gdański" i "Za'pislki HiiS'borycz.ne", a także w cz·as'OIpiJsma'Oh,jak np. "Ka' "2€1oe". W:śród wSpiCimhia'nych na uwagę ZJasługu'je pierwsza poo'ca naukow,a na Po:morzu. Gd., jedna z pier·wszych w P'oJ,soe, pt. DrOlb,na twór·czość ludowa na Kociewiu, staillo!wiąca :próbę ·z;ebra,nia ci.'opralC,dwania z~g,a!dek kooirewsildoh. N.iez,aJeżnie od tE'g,o wydał drU'kiem 10 pmc z zaiknesu ,psY'c'hioatdipa.s:tar<llnej, psY'dhQCh~l'U;rgi.iips.yiC.hopa·tOllQgii, m. in. Wolność woli jako zagadnienie Iprzyrodniczo-psychologic::me ora" Co to jest psychochirwrgia? ·Wystawił też szel'eg recenzji ,związa:nych z tymi problemami. NatOlmiaSlt 'do Iprac nieapulblikow~\'llyc'h należy - prócz rozprawy dokbrs,kIiej - co najmniej 8 dmmatów. Naijwięk,szym i przy 'ty;mnajwybitni,ejs,zym dorobkiem t'lVóraym .k.s. dr Syohty, niema,l dziełem jego życi.a i iPomn'ilviem j,egQ ,pmcoWlit'aści o wielkiej warto.ś<ai dh ;ęzyk'oznawstwa słOWiilańskiego ci.,etnografii pa;lSlkiej, j.est Słownik gwar kaszubskich ,na tle kultury ludowej, opUibUkowany w ,latach i\(9:617 - 1974 (6 tomów) i w 1'9<7·6(tom 7: supJ,ement). Pra'cował nad ,nim j,esz.cze przed woj,ną 19,319L, U!parCLeci.mozornie prz.ez ok'oło 3i5 ,Jat., sam, tj. bez p'omocy irmyc.h ,specjalistów, ja,k to zWyllvle bywa przy 'opracowywaniu 'talk wiJelkiego s'łowniika. ,DZli,ełot'o, zaopatrzone w ~kor'owiJdze, :niepowtalr'za:Lne pod względem bOigao1:w:aIsłów:, fOl'm' semarn!tyik:i li [,ralzealog:J.li,zawiem ponad ,25 ,ty,s. hasoeł o różn.ej wy;moWlie, ddmiana,dh .i synoniJmach, .niJe:~·miernie -ciekawy,ch, .ni.eki.edy archalLczn)"Ch (np. dla 'hasla "biJedronka" 'Okofo 80), umieSizcZJonych na około 4000 s'br.on 00 okolo 2J.'5'Oa:r:kusza'chwyda!Wl'lii'czyc.h.,W słowniku al\1to1' -okazał się niedościrgnionym konJtynuat1orem dOIdJiku naukowego takilc:h jego wieJlviICh poprzedników, jak i11jp. FI. CeY'now;l (1<1111'7 -'1001), H. Der,dowslki f,HI'5t2 -ilI902l" G. P,oblocki ,(,1'8:>9 - ~1.i9l115), L. BirsikupslkJi (,1&4:8 - !\'8I96), S. RamuŁt W8519- .l!91'3, słownik z 139<3r.) i Fr. Lorentz 1~118'70 -19i3l'7, słownik doprowa'dził do J'ijtery "P"). N.iestety, słowniiki 'tych auvo.rów nie osą kompletne, .g,dyż nie obejmują całeg'o obsizaa:'u języka· wego Kaszub, a poza tym pozoowione są fr·azeoLogii, :a więc IPowiązania spraw Jeksylka'Lnych z kuUurą ludową. Te zaś za,leiy wy,kaZIUje wielkiJe dzieł.o Sydhty, tegTl najlepS'zego - ,j'aJkwyraZlił s,rę ,prof. K. Nitsch - z,n:awcy ws.zyS!bkJLchd'ia,!ektów gwary kaszu!hs:k,i'ej. Słownika o ,podobnej wa,rtośei nJaUikowej nie doczekala się m'dna z innych gwar na świecie. To monumentalne dzieło - ,uniJkat Sy;c:hty na zawsze weszło <do tsikUiIibnicyogóbn:QpoUosIkJi'ej ;Jml'tu'ry jako pomn.i!k-enJCy:klo'pedia 'kas'4l~bsk!i'ej kultury ludowej i też jako symbol :niieI'o,zerwalnego związkJU Kaszub .i Pomorza :z M.<l:c,ierzą."Tej ImQWie, .nliera'z i1;walI',d~ji Ż'lll1I1iOlWej Vra.?!()i\velj) :j'ak naslz chleb ka5zu:os,k,i - s~w:i'erdro aultor Słownika, - 7.Ja'\Vlazięc,z,a BoLska, że morze ~pj.ewa "jej .swoją pieśń nieustanną". _ie-k Miasto PelplLndzięki Syc:hc.ie "t'ało się ośrodkiem ba,dawczym ni,e tyliko Kaszub . .ale także Ko.ciewia,na terenie któ'r'ego naukowiec ten przeżył ponad 50 lat, it W'ię~ przeszło dw,i,e trzecie swego doty.c:hcza,s'owego życ.ia. Świa'dczy 'o tym m. 'i'n. prac;, Kultura ludowa Kociewiaków, apuJbl<llkowan!ajedYiI1Jiewe fragmenitach w "Kaszebi?' w latach ,19158 - '11959, o:raz utwór sceni'czny Wesele kociewskie (1:9519),w k,tórym zo!birazawał najpiękniejszy z ,1'uidowY'ch'(jbr:zędów teg,o regionu Ca~Oiść utWQYU, staf'loowią(:ego praw,dzilwe odJbiiciLe,dUlSzy,~udu IkoCliewsikLeg,o,ISlklada 'się 'z :7 Ic,zęśd,z,wanyc,h ·obrazami. A występują w tym utworze nie tylk'o takie najkrótsze f.ormy ,literatury Judowej, jak prz}'lsł'Qwiu, IPorzeka'dła, pl'izy;powiaISitk:i,g-ad'lvi'czy 'anegdotki, :a]:f: także w przypisach Oipisy ubiorów oraz 59 melodii pOSlJcze!gólnych pieśni i taI1'ców roegio}lalny,ch. Dialektowi kooiewl>ki:emu, gwarze - jak ktoś ,trafni,p chyba określ,ił - o wi'el\"; �430 In Memoriam właŚ>c.iwooc.iachpięknej Te}Qwsik:iejstaropolszczyzny, Sychta pośWlięcił jes'zcze jedno .niep,nzecię;tJne:dz,i.elopt. Słownictwo kociewskie na tle kv,ltury ludowej, 't.rzy'tolnowe (dwa ,pierwsze romy do litery "N" uikaz:ały siędruki~m w .1000 r.). N,owysłownik, ~tóry sa.m oo'71wał "os·tat.ni:m w,ięk&zym uśmiechem w życiu", to ogromna, .wręcz niewycrerpaJ1na ,kapalnia w<iedzy 'o fdlk1larze koC'iewslkim, jeg'O pięknie i dostojnościnie tylko ,(Ua języUwznawców i etn{)Jgrafów. NQwym dZ'iełem stworzył Sychta warunki do porównań ,gwary kociewskiej z sąsiednimi :kaiszubską i borQlWli.acką. Sy.dhta, jak żaden inny na,ukow.ie'c .i badacz, ugruntował prdblemaltykę językową Kas.zub, Kociewia ,i Borów Tuchoolslk,vc.hw pdlslkiej d~alektIQIQlgii.Wynikami swych dociekań na'd jęz)1kJi·em, tej podstawowej wartości każdej kultury na wdowej, odpow.iada~ących pod .każdym wZillll-ędemodz;is'iej.szym ryg·orom naukowym, raz jeszcze wyakcentował slowiańsIki J:1Odowodludu tej ",iemL Słynna szkoła his'toryków pp.,lplin,skioh .Ja't z:abaru pru.s'kJieg.o swą dział.a,lnością na1ukowo-edytorską uza'sadniła ,poLsiki chamlkJter ·d:z:ilejów ;P'01ffi0ll1z:a, <mlitomoo:stpe;]pl,ińsJki Syc.il1.a idqptilS.ał'do t~g·o II1ZCC,z Q czlowreku pomorskim ja:koo ni,ezn:isvcza'llnym podmiocl'e i przedmioc,ie tej wielowiekowej histonii. Sychtę pasjonowIały te'ż muzyka i śpiew, a ta,k;ż'e .sztu'ki plaslyczne. Dos.konały był z niego rysownik, :kar)1ka'turzy.s.'t-ali malalrz .. Jaglo wspaniałe 'karykat'ury uka.zywały się m .. in. w czatSop,ismach zagranicznych. Na wystawie ma,larzy k,aszubskich w Kartuz:a,ch iW 119,60 r. wysltaw.ił .13 obrazów-peJzaży pastelowych, które - ja;';" .!'lp. "W'1eczór zemowy", "Łą'czy" i "KOlie Pu-dka" - z'adziwi'ały nie tylko techn,iką. ale .również PQlgddnym., szczęśl.iwym doborem ko].orów. Wyro:zem wielkJie.go s-zacoolru i uzoonia dla Sychty była W1izY1.a, jaką w Pelplinie w H~5'6 r. złoQiżył,mu ,słynny polski językoznawc.a, jellen z największYClh uczonych wSipóbczesnej POJ:siki, prod'. K. NJits,C:h,wYlraiają'c s.ię jak najprzykład:n.iejo jego cwór·czości. W 195'7 r. Sychta -otrzymał tytuł .honowwego czlon~a G'BN w Gdańs,ku Zrzeszenie KaszU!bslko·-Pomo·rsk.ie wyróżnilo go Medalem Sto].ema (19608), a redakcj·, ..Liter" - Orderem Stańczylka (1'9:69). Uhonorowany zo'stal ,n~gr{)odami.minis,tra .kul:ury i sztuki, Józ'efa Tejc:hmy (ll9'7'5) li Wydziału Nauk S,poh~cznych ·PAN w Warszawie (1'~77: naigrroda .im. Kazimierza Nitscha). Na jego cześć wybi'lo specjalne Meda,le PamiątlkoOwe, któJ'e uroczyście wręczy:l,i mu przedstawiciele Zrzeszenia Kaszub· .sko-Pomm.s'ki,eg-o (ilI97'4) ,i Towalfzystwa Mihrśników Ziemi Kociewskli'ej oraz star'o·· ,ga.rdZ:kieg·oD,ddzi.ału Towarzystwa Literacki·ego (W80). W wig·il'ię Bożego Nawdze"loia H/BO r. IkSl. dr Paweł MiiJ1e:r,proku!I.'at,o[· kuri i biskupiej w 'Pelplinie, wręczył .Sychoie odręczne pismo papieża Jana Pawła II w dowód podzięlwwania .za spre~entowalny .mu w czasie w,i'zy,ty w Po]s-ce w .119!7'9 r. k'omp.J.e.t Slownika gwar ka,;;:ubskich (w specjalnej oprawie) .. W 1'93;1r. wyróżniony nagrodą wojewody .gd,u1skiego, o.sta,tnio ty'bubem do-ktOorahonoris caiUsa U.G. Zakor.zenioOny w ziem.i kas'zuihskiej, na .t-erenie Kociewia naulkoWlo pral'ujący ks. Jrał.at prOof. dr BernaI'd Sychta" duchow,ny, pisarz i poeta, ·dzialaicz .antylhit1elforNs,kie;go ruchu oporu, najwy;J:;li,tniejszy dramaturg kaszubsko-<kooiewski, ba'da·cz i naukowiec, najWliększy folkllorys.ta KaszUJb, Kodewia i ~orów Tuchoilski·c.h, z a.ma.t,Hsikich pasji wyro,sły językJoznawc!a i Ci1:nolg.raf,dia.lektologi lek;;ylkog.raf, his'tmyk, psycho:ug, kompozyto.r, .ry.sownilk, karykaturzysta i artysta-ma,larz, a taikż'e zamiłowany turysta-krajoz.nawca, był zawsze dla otoczenia człowiekiem skromnym, pi'awYi"!l : uczynnym, pogo'dnym, szczerym .i życzlLwym. Z na \Viiązką ~pełniły się życzenia '1,ljhliższyc,h, wy;po'wie'dziane .przez nich w dnilu je@:J urodz·in prze'd 7'5 laty, "b~T ro'Zslawił Kasz·u'bów nacaly ,kwj ... ". Zm.arl 26._11. 19HZ, pochowany w Pe.J-pllinie. Józef Milewski �In PAMIĘCI "RJZESZOiWISKJ!EGO D~iJa 22 k)Wtileltnia zmalrł 431 Memoriam KOIJBffiRJGA". F1RJANcIISZiEK KOTULA (mOO -198,3) w RIZ€'sZiolwliledOlc. F,mlIllc'ilslz,e!kK'oltUlla,za'łIOlżylcliel Miurzeum Z:~emli RIZIElSlZiolwisik~ej, dł!Ulg'oi]elbni dyirielki1JOIrMiuzleUlm akiręglQ~g'O w RJZe!SlzlolWile, nad- 21l1aI]wmiltslzy llJiJe,wąltjpl'iIWli1epOlllslkJi reg1iJoirla[lisltia bi'eżąlc1eg'o Wlile!kJu - nalUlcrLYlCli€ll, b. etIlJOIglr:alf,hlisitary1k krul:tuirY,nli eisitnulclizOll1Y baidalclZ l1el~il()trllUI'z:eislzJorwlsikJielgo, a'U'tolr kJiillkud.diJeisięClilup,ralc nalulkiQIwylClh i wli,elhl s'e!telk alIitylkiułólW. Za WyibliJtJnl€oslią!?lDlięClia 'ba1 daiWClZie zolsltał o<dznalcZlOll1YWli,eLu llJal~doomi Oslmra i wyirÓIŹlnieI1Jiattnli, m. K1ollbenga, na,gnordą "Plr1oolillÓ\W"" K'l1zY'ż'em KalWla,Ierlsiklim in, na,gI'oldą im. Onclienu Oclir'OidJzenia Pols1kJi i ilnnymi. Niileł!a~wlo jleiSlt zamknąć w knlukJim omórwrri€lI1JiJubOlga'tą olsOIbOlWlOŚĆ Zma,rłego. F,ormtalllna J,ego biolgraf1iJa j,elSit dość k1rQtlkJa"Zla to nilelzlmilel1'nli1ebQigalt1aw treiść! UI'O- ,diZJolnyw Gł!olg'olwie' Mał!0IPoIIlslkJilmjalko 5j'1n ciieśllli, Ulklo,ńlc:z)"łs,elminlalr'i,um nalUlclzy!Cliel1slkiie il zOl3ltał wli'edls:kJim nalUlc1Zlj'lclieil:em.Od cLem. Był bys!trylm mł,olcliOlŚlc1i iinitelt€lsqwał olbls,eriWla!bo'rem,a w ,się k'01Idk1c:i'cJIilieiOOm ("Choid:Zli~em po ClZalSi~e peł!nienila slię o,taclza"jący:m Go ~w:il€ldie i zlbilelnailem ślrrtiiedi:e" - jaik siam o soib'i:e żartoihldJwlie mÓlwił), a ZalmlZ'€lm ty;m" k!tólry uisi,loiwał oid!clzyjty\wać w terenlie pr!zeslz&oślC'i", c'o było t'alkże JelglO m:eltoldą w w)'lcihiolwY1Walniilu mł!odlz,i:etży. Po ;funkicjli naIUiCiZy1cii'e:!a w Rrz,elsiZ!Olwi'e był -sz,peradill1c'h. TOlteiż gdy w jlUż Zlnany ze :>wy1ch za'ilnJtlerecsowlań z;bier,alcrkD- RiZi€lSIZloM'lSiklied U1cll1w:allii,łbU,tlW'Olr>zlelIlli:e wł!aislnego 'j'lalny na }elgo kmlsito"za. Odltąld n!aMą/PIiJ1a- ~tworzył. (,O muz'elum ,ami. więocj, tialkże w Po wła~ilIemu jalk p'islze - splryltowli - "z gOIwe. W ostatln1kh za'cholwać muz:eruilT1 byt tego PIOIWliękiszalny1mi Zlresiztą - zbio- dyr€lktlorem latach pralcy w M,u'zlelu:m Zir:Zielka się funlk,oji d)'lrelkitiora, by na zalsŁużoną eme,rYituirę. i tio - muzeallnJa była można meC - Z'OI.i\tał też naziwany tYlliko cZą!s~ką alkitYiworllOI~Cli KOlt'Uk "wiJe1oibiralnżQwylm". żY:Clia i pQod~t:a!wę ogiJ'0Imnyi2:h wrę:oz l'cacy,jnych. wy- w RZielslZiowie, pl1ZlemialillolWla:neigo z ezalsem na MuzCiUlm Okrę- d!ziała,!lllJość stricte pasjonaibem zlosta,ł niICizeg,o" - poJtra:fiił wOljnii'e zolslla'ł K:oltiu!a, olclzy:wlil~c!i'e,naidal! lmmt!oISl21ema patiem w 1972 r. przejść treść dzi'ękli mUlzleu:m, K,atlul!a siam pnzj'lZJnalje --'-- "IZimila!na kli'enull'lku c:zaiSli,eQ1]{,UiPaICiji wirla:z z jego 2'v1I1zelu:rnRegilona,]nego Ale jak W1łalsną zalpabii,egli~W10Iśdiąi 00 "znalkJi OIbdęc'iu 1'9135 ~wI~eżo uitlworiz'One l'CJIw:airzylsiuWloRelglionalne roiklu Zi'emi mojelg'O żyicia". ży- fUlnlkicdii na,uIClzy!ci:ellslkJiejslba'! Stalillow:iłlO to Był On Je,go iSitdbną o'sią@niięć zbi'enad~o-<haida!wClzych i pubti- .,.,R,z,els:zooiwls1kJim K!OIlh€lrlg'iem". Od P02:z.ąitiku olklu:pa1c'.}ihi't<1erlOlwslkii'ejaż do Jwńlcla wod,ny K10ltu!a pli~"'ał "Dzi,en:niJk )kupalcyj1ny", w k1tórym jalk W131P10ml~llia ("NoIwilny RZleslz:OIW1,sikJie" nr 26,5, 1'980) - ,,1lJG'tclwalem \V1i,zy:SltkJ, co zla:wliły moljle OIC'ZYi ulszy [ ... J W re,zuilta,cjIe - prze- ·;,::eż 5 tail - za:p:ilsa'lem tyls1iące kalrt, pom,iJesz,clz10ny,chw 16 pęlkarjąicylch telka'ch". Ito uni.ka,iny maltclrliaił GolklaidIlii,e pnzelbi'eg oditwarlzalją!cy OIkJup:acj'i w Jest lheslzolwslk~em. dOitąd ni'e wylk,olr.zy1stainy. Ba Wloljlni~c, jajko pracolwnlik działall:no!ść ba,dalwc:zą ~eg.o regiolnu gólrilie : p:;rd muzoea,lny, naloi,siklU na wszyISt,k1o: dokumenty p:ilsane, Pllzedmioty luclJciwe, na,r,zędzlia" wYlP'0lsIażen1ia wnę:hlz powie,rrzlchnią, 'iVY;:1}O\wne "znaki ziemnyoh, nieZlWylk!le slalmeg]o Slilebii'etnzy inJtenlsy'wną na teI1en'i,e ca- inlt,ereslUlją~'e Go PuS'Zlczę Saln'Golmi'ers:ką, olkol!I~C!eRz:es~olwa GraiZ Poldgórize. ,i1nt'erelsuje s!ię kap,]liczlkami, ~\\ryielcik~mi sa'!<lrailnym, arlcihliltelkiturą lu;dclwą 'yałów Kqbu,t,a r'ozJwinął muzerulm, a takŻJe dla r.zeS!Z'OiWISlkliego, z połolżlenielm subiregiolny: bada ". wje dla przcl.ilz,łolś;e,i" pJ'zekopÓiw, ru:iln, nalwet rni.ejslc s.z!Juiki, w ty:m sz,clzeZibliera rz,elmi:eślln,i'clzej, iJtd., ś:le,dizti ś,la:dy kulitUlr'olWle ulkryte buaolwnli:clt,wem Z pł1cita1mi włąoZlnie, mOnumEinlt:a,I,nym, fraiP'ulją slzlcz1egóły tqpOlg,raflilc,zlne w pątniiic'Zych itd. Nigldy Go - ja:ko polsta!cli j1eclinaik w fos, oder- �-432 In Memoriam :AOIdz~wilać Go było moŻina co wi'e1ow UIln!ileijętn!ośai wylSlziuJkiiiw.aniJa loilmJ~nY'ch wa<n~u aid lUIOZli, od ,,0z~ClWli€lk'a regiilcIIlIU". k>rotnli'e m:iaiem moon!QŚć oIOOerwQWilać anfO!I'maltiar6w i dd nliJch poltI1Zl€ibiniylClh'ilnJf'OO1l11alcj1i. Oeiliem pos.zernen:i(). WYiddbYlwaniia dany'oh z hatdań teren'OwytCIh, UJi4ąldz;ai K,dbuiLa pnzez SIZIeIr€jglait tJ7JW.oibozy z ud;ZJialem stU!OOnitów i na!UJkiO/WlCÓlW z różmycth OIŚIioIdikqw kiradIU. ,Wjs.zylSitlki.e te bajdairria w MUlzeuim, byiy aile t'alkiŻe we srz.iClZlelgÓł(Jlwo dolkJuJmein;\ioiWJanei giromaldizone włalSlnYJITl a[1dhiiWlUlm domolW'ylm daw<C[ze, wynLkadąc1e z nich p:rolbi1elmy i i\V twórclZioścli pilsalI1Sikliiej KiO'tiuH w siZle~ ł;iłY~ZiOYdh, opra,c,ojWa'ń :ślięciu pOlzYlQj>ilą~zjI1lie. :KOItlUila sita.I hi'S'torYik,iem tury, byl na,zlwał sf;nJidyijll1yx:h i k!sliąriJkl<lJoh - kaŻldego pełnym tego hilsrtlQlfylkii,em kua'tury hilsrt101ryikiean luid:OiWym, Luldio!W,ej. Naide;r dllUg<l 0lIxa,c,OIwylWalny:ch przez Koibullę. WISlzYl~tlkie OIlle budZli,ly śiWIi a:dClZą lii:clzJne i<c!h I'eaeln~'e. I1dkIU do kJillkiuidiz.ie- SikJiwa ZIl1!aCiZenJiu, Był zjalWlilslk slPołe;azlnIO-lgoiSjpoldalfcZY!CIh relgiOllllu, e:tnOigJmd'em, ter.eI1IOiwym - w I1Iie ty.llku KiOlUUlm. Zi1llś wY1l1iikJi ba- pooltiulla:ty:, ZJnadldQlWlał'y ulZe(wnętrizmiiJen.ie alIitylktuław s,prajWlOI7Jda(WlazYIC>h, puJbd,iIcy- Slię wÓWiClZJas I'eg]i1on:allliJ&tą w wie!lu baJtia,wcz'e hii31to.ryikliean je~ ozy - bY'lalby jalk tiU sam klulS1iebiie llilsit,a temaltÓiw ŻY1W1eza'iinrtereisl()lwalnii.e, a czyn, O tyrrn o'kir.esi,e bialdań salm KJOIt:Ulla taik Slię wYIf,a.ża:: "... pląitJallem się po me'0l1><lIl1)'1mm:i WÓjWC!ZaLstel'lel1!lie, 1dóry pó'ŹinIie(j pazma.łem jaJk: wła5lną ,ki~,z,eń. I S7JUkałem j.aik l.egenida,mego klwUaiI.<u pajp<I101dih'iLSit'Oró..i alr,::hiiwail'no-ib.iibil1i!oltecznetj" al,e włamie tIeii fit a ł.e:j; błąlka~ąceó sta,rych dr'olgaoh, stawkami nie ted w.ieilldej. S1ię po zaiPOlln.I1!ialIly>Cih g,ru:Jidiz4s!kach, kJaioozolWii!slkaK:1hi kJOIŚ!ai€lli~slkach, pie i jelZ.iolrlka:mi, !PO pa,ry:da:ch, 1... J glCliza.e.slię z'alPaldałyk!OIślcI~oły S1t1<l's'zyro, nad i slkąd polClholdz.ily j-ę.kJi diz<wOInÓ!W. g;dizii'e ktoś zalk'OiJXlł O~T'oImlDlC sikamy, (';RnoflHe" l~J1m79). zam.or,dciWl<łł kJOIg'OŚi zalkopał w samOltlD:e<j mogrile" W !:altach kie'runek S:Z'e<ś6dzi€isi'l'tYJdh illlstęplurj:e ha'dań. pałęY;alo olśnienie", w [... ) Gidy doltąjd - ny, wiell'owa'I1S1t'WCllWą I1UliJnę, umiJelją!cą Odtąjd ten, iYJikv do kuUury, na inny, ,;ZJbiilemł€1ffi to, poglęhhlll1Y 00 Silę nliejaik'c Klobuila który ,,sial poiożył się na1ibaTldZliej od(w;ielcflll1:Cij tiraldyc'j,i balrlWinie i żywo opclW1iaidać, głÓjwtny nalCiiiSlk blaidalWiClZYna j'a1kJby £olikJlor, Zlwła(SlZlC7JasłOiW- k'ode!k1s:em ZI<ljWIilelr'aJjąicym WiSlZYJSIUko,co "jest zroZJUJmJienli'a lu!d1owej jalko talk W tlejr,elllIi'e inaiclZJed jlUż 1JeI1aiZPo:jlll1lolw8Jny;m zibli,OII1n1i:Cę aI1(.~hetY\PÓiW:,W1iJęcm'iltaw, symbOlIi, l€l~d. kUlL'tJu'ry w ilSi'OiUn'YIm imełłem , ,z;ara zeJm na:nzę:d1z'iem ku'ltllliI'Olweglo u U· KoitIUJN reclnielnltaiClja sialm pnzY'ZJl1!'ade- pod nia,gami, na cZYim moona 'Slię było poitJkJnąć" l,... }, to ,;nagle blY'Sk, kiJedy to ,,'teren mQich baidań pIOiw'ieriZlOhnJiJQwy;c;h pI1zemien;ił Slię nague czyta,lo Slię z z'a'PlilsalllejkiS/ięgi". pisze: "oOId\k,rył€ll11 l..,)oglI'()Imną podań". jalk lUidlolwed. ogóLe". W1iedzy ° glłębolkilC nie dzie<dZ!iną ClZwlWliek,u I'e<gIioDJallny:m, ale samqpOlZJIla1nia, "od6'Zlui!m'nlia Odinailaiził pGtrrebn'e ZafalSlCY'noiWał suę ową s,i,ebie" w I1Ii€!pis'anc'j. wall1tlOlśloi pOIZJITaIWlC~Zle tkJwią1ce 'w trady,cji regJiona'lnej, 'a za,ra~Ziem jako l'odalk tegiO t'en:lIllU ~ wątki w]ialimy,oh ko:-zel1li kultUiI'O/WY'ch. K;i'erqwalny wyibOilielm "zJoItyidh mY;ŚI!,i" Ludi1Ji wie~kJi:ch, jak np. poiwfiedrL€Il1Jiem A. EiJnlSitei:na, że .,'Wy;oiblraźnli:a jesit waŻlniedlSlro od wie;d!zy", sibWlor;zył Bob,ie właiSll1e dyreikitYiWY ba,dalW1CIZiO-IPOIZJllajWI(lZie, kJtó.rym z:<)ISitaił wa.lffln'Y clio końcu swy,::h dini, o .kltóryoh talk ClZęsrtlo się wy.ralŻal, a któr'e sitaly się ffilotol'em Tlueisamo'v\rlite,j w:ręc.z Jeg,o CllkJtYJWlllO!Śruhatda:W'c~Zlelji pulbiHikalCy;jln€li. Nie mając w życiu ża,dm~;go miiis'tlrza now'iSlka tu:'y w ogóle. Śiwialdiclz.ą czę."te na w tyrrn zaik:relSlie, KiotUi!a badalWlcIZielg:~, k'tÓlr'e oeclhu;je własne około o tyrrn Jego 700 pozy;ajli. ohf!iite saun włalSlną drogą J;e.giO puJbltiJkalc;je, LiJcZirte z wynW1:wni:a. N,i'e byłio d:OIs!Zieldłdo W1sIPÓik~esnCig;o f'oIlkl;OTY;Stę i Og:Ói1ny dmdbelk nliem'aU ty;glddnllia, Kiotulą taikiegiO uln;trOipoloiga wylwiia'dy piJsalrlSlkii KlOt'uiLi mOiŻoo by w kltó:rylmś s1akul· i rÓiWlnlie SlZacqwać z !loIka,1ny:ch 'tygod- �In mków - z rzesZiOlwskilmi KcibuJ,i, bądź opa,rty na kJ{~wainiem Slię AJutOfa 433 Memo'riam "Nc~inami" na C1Z:ele- nie uJm,za! s,ię jajkiś zJbi'e1rall1y;ohpm'e1z ca,lie ży,c,ie dalIlY'oh, bądź do bi.eźąJCY'c.hwydatrIzeń, .p,roblemĆjW artY'kJuł będący U'SitlQlSlUlIl- i S!pDaI\V:.Samo prYlWaitne <łpc.hiJwum domolWe KGtuJ1i btiJżej dotąd pmzez Jlik~ nie zim,wenltairyz:QlW'ane jesrt: o1blr.zYlmi.e. Sam KQ;tJu,la wY\dizlielhł kJie:dyś w nim 12 pambh, łącznli€ z o~nOlffiIlyrrn lJel5Ili.łWJelYlW:la"'n~Cih naigra i) m'a@I1e!t'oicirJ'OfWYC.hGwecUug J>eg]Os'za!oUJniku ty1ko ilelh ;prz'e1~ranLe za:jęłdby oJwIo 200 gQd!z~n) oralz z .róWJnli.eż HCZlnY9h 1JbiOl113!Ch zdl.ięć i neg-altYlwów flooog.rarfii!ClZJn)'cih.J€ISIt t.o alrdhilWulffi przy!pOlmJill1laaąlCleiJSit·a1:niez!bilQfy o. Ko~- berlga. N:a'j'W1iękisIZ·ąW<llgę pr.zywią,zYIWal K,OIuUIa OOzj'lWlilś0j,edo .kJSliąźek. Wydał ich ak. :~O, W'SlZY'SJt:kiie w'pi;,<.lne ullUlbLonJ1m pl1ZJeZN;eg,o s:tYlk'lm ga{WędiiialrlSlki~m. Do na;jha'ndiiJej .zJOOiCZU1Y't:h n.1.leżą (ty11ik'Oz O'staIt1I',iego" "f,:,1k!bry!stYlCi?JIH~gO" CikJreSlu): Hej, leluja (.l~nO) Zibiióc llrlY;SIk:1"yth w t·el'i&"je teikJsltqw .Jwlęd ~ielQkiIch poic,htO\d7JelnIia ś.re!dnii()jwlie:ctzne:go; Znaki tej samej Odc/wdzq.ce CIa pQlplf'z,OOr.,i,o;Po ślady zatrzymać RzeszowsJcim w Podgórzu pamięci (]9J7\6), leżąca błądząc, reportaż na histo- (19'7'4), wirz..ja AUi~C\ra .kru,~tlU\rynQg!iKmu nJalwelt z ok!neslU pańJSlt!wa W!~ślatn, Osltat- ryc.wy nio przeszłości. l;n.ii uka:wly diwj,l' j.elSlzClzlepo,zyc:je: s,i~ pi'zed obrony Ta.tairami, Dr-elZ Chłop'i Miasteczko, broniLi rw się przykl(ldzie sami - rZleoz o ś.ladaich Cto,gowa Małopolskiego i jego sąsi clów. Próba b,iografii. J,e;"t to ClrYlgiiUa1na lTIIol1!c.~na,1lia,n<l\PiJSaloow drużeJ mienze z a,ut0pB}i, ddtY'C1zcl'OO kuUiUJry traidY'cYljnej rcdz:;meg'o mi'aJstelCl2lka KQtruli W jednym z 0i5ltaJtirfLch wy'wiaidĆiw KJcrtlllila wyzm-aj·e: "Na'gjl'olffi'3IdiZJił'eIrrl tyle dÓlb.r, że roz..oocz·ę~a się Po pwsitu dlaltego, dla mll1ie nawa aby to, c'o na~mmadzi'łem" jaik w tJl'anls>ie, choć u:dręilffi, slię wylstr2Jelać., n::iwa pOŹJ1eĆ o~a}wi{)fść: i.eby żyć jalk nad!d~uźeJ. i prze~W1Cłr:zyć 113 kis'iąŻikii WSiz.y1s.bko ("Pro:t1He" li2/1~9). O:Startm!ie ~eż llata pralcGwał gorąJCiZl~0!W10, ooraz bal'dz"ej nalrzlekaił !1Ja dolegU,wo.ści. OdslZJe;dł z pióf'l~JlTI w ręce, kiedy chci'ał tyle je.sIZICze Old slielJjie pnz€lkiwZJac. Oddał teIŻ ki,l,k:l dallSlzyc,h ks.iążek d, (kuJkJu, m. Un. U źródeł Jl(jjliklLc:lrylSl1;y!L1ZIl1iCl, uJk<llZ,ują'ca je[go f'3l~'cY'na!l'J.ię !loUd-wem, sposób joeg,o bad:ain:ia i ilrul;.e.IlPf'eW,cj1t, Orl'aIZObrzędy, kltór€' u;ważał za najj'epszą SlwąkJslią;i.kę z tego zalkresru. Pton?ldto. w r7J€lS,Z!C\wtsik1i'eJ K'AiW zrrraj,diU.je s:ię -pona,d ,'}OO-!S'1.ro!'!IiK.'OIW'e dzieŁo oceniona żY'dia paid t'y!buIem Tamten Rzeszów, entu,Z1ja!S:tyaz.n:i<e do wydialUlia pllZiez pmd'. G. L~budę. FranClilszek ~ot'Ul~ był z racji s!w.ojoeli/1l~eZlWyI~~ tWÓ11ClWŚClipow~2Jechtnie znany. Ocliwi'edz<lJLi Go nie ty:llkJo s'pe;Clj~l'tśai z Pt~]SlkJi, zk\tórylffii u(bnzyrrny!wa,ł sitałe 'k!ont.'1.kty~or,e5lpC'ndel1J(;Ydlne i z nli~Óirymli nyc.h z za,gl'alni:cy: z ~, bH:iJ€\j WlSlpóljpralcowa~, a,J,e taikże w,i'el,u uJC"Z'O- SzIw~C\iIi" FlimilattlldJ~i, A:ng1DiI~,USA, HloJalJ1idi~., Węg;ie:r i bracia. Pn;ez Vv'SizY',sbkJtlCih t~aInY był z naU!s~.z.erlSIZYJffipddiZlilwem i u·z.naJI1iem. OsJabiśc.i·c OIdc'ZJułem bo~eśnie odedŚiciie FI'aJooiiSIZJka KioJtiUJ]i. Będz;Je mi Go brn"k>owak,. Ueż to rarzy w oiątgIU dzJi,e5liJąltlków jlUlz j'M r,Wlm:a'Wi~ai1iiś1myz sobą ,pnoi'o'l,em<'\'l1hi pasali baJdaM'IC'2Jej;jalkrżeż crlęis to d:ziellM slię zje mną o JeS'o l:ilstOlwinJiewlS1ZylSlUkimti 'swcim'i Q1sliągnlięc:iami, Zlalmi'emeniami, k~cirpo!taimi i pr'elt'eJ1!Sa'ami do llUJdzli. POZi~Sltad'e Jeg,o spuścaJzna baiCialWlcza, dZliclo ca~ J€IgD ŻYlC1iJa" e;felkjtnli'elsipo!tYlkJa.nej W1ręCIZpaisdli .życiowej, d7tie!'o wy1jąibkoowe, UinJilkaJbne, nieJZJa5It~LOOle dZiie!lo, z którego będą -czerpać pto!ml'eni<l c.isz!ka K:itlUl i? ba,dac1ZY. Jalkli.e j,ednJaJk będą l,oIsy WlSlJl<lII1!.iałieg;o a,l'ChiJWlUlrn F:n~nJózef Burszta Blri:ższe dane biqgra,filCiZJne a działa,lnoślCli baidaiW,clZe;j Flral!1Joi!slzjknK'o'truh z,najldZJi\e Czyjte!lJnJk 111. in. w n.alSlt~PUljąiCylChpozY1Cl.iaJdh:"LUid". t. 57" 11~~3; PiraiCle i Mialt-el'iaoły z Badań EtnQglra'f'k 7.mYlC h,. RZi€iS:Zów 197:9 (tQJn po~ięc:<Jll1!Y F. Ktatuli) 1979 j nr 1, 1980. ~8 Lud, t. LXVLI .,PmWe" l1!f 12, �434 In Memoriam WL.ADYSŁAW JEZ-JARECKI ~19121- 1:9!8!1) Dn~a 2'7 maja l'9i81r. zma'rł dr-Władysla',v J'eż~Jalre'Clki- etnograf całym sercem !oddany sprawie ku1tuI"y ludowej, zasłużolny muzeolog, specjalbta w dziedZJime rze'mio!sł Iwdow)'1ch, naulkowi'ec i 'pm'k'tyik. Należał do pClkCilenia,któremu w pierwszy'ch ,lat:adh porwoje'nJn)"C,h przyszło we w;;pó~pracy z ,mistrzami dyscypliclY budować zręby 'Wspókzesnej elmog,ralf,JJi nowoczesnego muzealnictwa etnogr;afi cz.nego. Plrzys'tąpił dr) :tego dZJieła i konsekwentnie realizował je prz-ez cał'e ,życj,c w pl'Ześw.iadczen:iu owa· '(he za!gadn:~enJia,z ogromnym po'czuciemodp()wiedZJialnoh·.i, którą rcprezenbwał n" ,co dzień ,i to we wszystkich swoich dziaŁaniach. Położył szczególne zas~ugi na polu mu'zealnidwa etnograficzneg'C) pra1cując prawie trzy dziesięciolecia w Państwowym Muzeum Etno,grahczny:m w Wars'Zawie. Jego dorobek na tirwałe Wlpi1sanyjest w ,histor,ię tego Muzeum. a więc i w hi:s1o,rię etnografii. Urodził się 27 września 1I912l roiku w Tarnow,ie. Norrmalny tok nauki przerwany został przez wojnę, w czasie której stanął wśród sz.eregów mlodzieży walczą('·ej z okupantem. J'ego osobista skromność przyczyniła się do tego, ,że ta piękna kalrta życia była mniej eksponowana, na pierwszym bowiem miejscu w żydu s1aWlał dr .JeŻ-Jarecki pracę, a Zlwła,szcza pra,cę naukową i spełnianie swych obov;iązków służbowych na polu murealnktwa. z którym związał się z niezwykłym wlPr'Ost zaangażo'waniem. BezpośrednJio po wojnie l Zldaniu egzaminu maturalnego rOlzpoczął 9tudia na Uniwers)'1tecie .JagiellolJskim na Studium Sł'Owial'1skim .pod klierownictwem jednego z najwybitniejszych et:lo@ra!'6w pol.;kich. prof. dr Kazimierza Mo'szyl'1·skiego. Zdobył t<) drolgą wyksztalc,e'ie, ~tó,re w PlJważny:m stopniu uk3itaHowało Jego ()SO!bOiWOŚĆ naukową. w której dmninującq rolę pełniła krytyczna ana1iza faikt6w, s'Zacunek dla źródeł lJ!c~z.pośrednil"h,do:kładne opanowanie warsZJtatu bad·.lw1C'zegoze s'Zc",gólnym uwz;'lr.;dnieniem badal'1 i pe.:etra!cji terenowych, wreSZCle troskliwo'ść o zachowanie z'lbyt."ów kullury Ju.dow0j ,lako żlródła naukowego z jed.1ej strony ,i ważnego eleme:ltu eduka:'ji r;a.rod:)lwej z drugiej. Przywiązanie do ty,'h zasad ujaw!lilo się ju,ż od pierwszych la'~ studiów. w cza'sie których rOZipo{:ząlwS1pótpracę z ówczesnym Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie dokonując badaiJ penetracyjnych i ZI1,kupów obiektów mu zecl1'n y,ch na rzecz tej instytucji. W styczniu 19.5l r .. ,po przenie.sieniu się do Warszawy. f'OiZ1począłstałą pracę 'w !11UZEmmstając: się bardzo szyb:-(o jednym z !lal,i.b:udZliej zaall,gażowanych i odpowiedzialnych pracowników tej pbcÓ'w:ki. Cha,raikter zainteresowań. zdobyta wiedza etnograficzna. która w HJ53 roku z'lStala uwie11czo;la uzys:kaniem tytułu magi."'tra filozofii (s.pecjaliz'l'Cja: etnogra,!'ia z etnologią) oraz �In Memoriam 435 \vyrażnie manifestują,cesię zdolności organi'za,cyjne sprawiły, że szybko ubarczony został funkcjami kierowniczymi. Już od ,rokul:953 sprawował faktycznie kieI'Ownictwo Działu Kul'tu.ry Materia,lnej przyczyniajcłc się do szybkieg.o rozwoju 'tego działu, a zw),alszcza powiększania jego zbiorów. Bardzo istotnym wkładem dr .Jareckiego na tym stanowi'sku była praca koncepcyjna wyzna:czająca kierun,~·d dalszych poszulkiwań badawczych Działu. Wiele czasu i uwagi pOlświęcał równie'ż zagadnieniom wystawiennktwa .1 popularyzacji etnograrfii. Opra,c()iwywał scenariusze wystaw, wf1półuczestniczył w realizacjd szeregu ekspozycji, od s·amego począt,ku był jednym z najbardziej kompetentnych twó,rców koncepdi wYlsta:w stałych jakie miały być zurganizo:wane w nowej siedzibie muzeum na ulicy Kredytowej. Obowiązki i zajęoia muzeailne nie o'słahiły ibyn"jmniej ściśle naukiCJIwych za.interesiowań dr .Jarecki'ego. Kontynuował bo,wiem szeroko za,kirQjone badania nad kulturą materialną Mazo'Wsz,a i innych regionów P.o'lski, ze s'Zlc:zególnym uwz<ględnieniem rzemiolsł CJlpartych na podstawowym s'urowcu drewnli,e. Był autorem szeregu pm'c i a1rtykułów naukowych oz t0g,O za:kresu pub1ikolwany,ah w "Ze:szytach Pań:s1lwowego Muzeum Etnolg.rafi1cznego w W:anszawie" w "Ludzie" i liJ1JI1ychczc;sopilsmach naulkowych. W 19164r'oku cJiJwDrzył pnewód doktorski na Uniwersyted,> im. Adama MiekTiewkza w Poznaniu, gdzie pod kienownidwem prod'. dr .JÓ:zeil'a Burszty oplraoawał i obl'Onił w 1:9'67 r. pracę doik'bolTslkąna temat prymitywnych technik obróbki drowna w polskiej kuHu:rze ludowej. W tym też roku powołany wistaje na odpowiedzi.al'ne stanowisko Kurat.ora Zespołu DzLałów Etnografi.l Pó,lskiej i Krajów OŚClLenny,chw PańlstwOI\vym Muzeum Etno,grafieznym w Wars'zawie. W okresie tym poświę.ca sdę z całą pasją I)adaniom terenowym olraz konceptualizacji i reaJi zacj i o,pracGwywania zbii,orów m,uzeum z zakresu kultury ma'ter,ia,lnej, Wspólne z dyrelkcją PMiE prz)'gotowuje plan zalg:ospodarOlwania nowej siedziby muzeum przy ulicy Kredytowej. \V kOllejnych latae'h osobiście kieruje prz.enosz,eniem zbuorów muzeum do nowych rnagazynów dając dowód sWY'c,holbrzymic,h u~iejętności organizacyj'nych. W lalach 1'9'72- 197'3 podejmuje nadzór nad przy,gotowywaniem wysbw'italych ze szczególnym u\vZlględnieniem wystaw polskich . .Jako «utor scenariusza i realizator wstępnej, ale ba,rdzo istotnej części wys:tawy st,J1ej "Tło historyczne formowani/a się polski,~j kultury ludowej", przyczynił si'ę do po· głębienia i upowszechnienia wiedzy dotyczą,cej podst<lwowych etapów rozwoju kuliury ehłops.kiej. Na podkreślenie z,asługuj.e rÓwl~:eż. zaan,ga'.żowanie dr W. Jareokiego na po,lu działal,no'śC'i społecznej. W począ'tku lat 70-tyc'h wstępuj.e do Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego poświęcając slwoją szczegó.lną uwagę proble.mom ochrony zabytków kultury ludowej i rozwojowi w.slpółcze'snej sztuki ludowej i folkloru. Orl pon"d dwudziestu lat był już akty'wnym dz:daczem Po']iskiegiOTowarzys.twa Ludoznawczego piastują'c szereg Odp:J\V1iedzLalnych fmikeji w Oddziale Wa,nszawskirn oraz w Komi'si'! Rewizyjnej, a ina's'lępnii1ew Zarządzie główlny;m TownlrzYls:~wa. Podejmując szereg pmc bddawczych, ul'zes'lniczą'c w liczny'ch ankietach i pracaeh przy "Polskim Atla~ie EtnDgrat!i,c.znym" wniósł swoj o:sobi.sty wkŁad na polu pracy n,mkowe.j PTL-u. W tym samym ok:res,ie współpracGlwał z Katedrą Etnog:rafii Uniwersytetu Wamzawskie!}o prowadząc zajęc'ia Le .studentami, przekazując im .s!woją W]iedzę i z,a.pa!. Szczegó1lnie jednalk cenne byŁo jego kLerow:nictwo naukowe ksz,tałtujące postawy do'świadc:zeuia muzealne pracowtli,ków ,Pań.stwo1wego MUZleun, E'tnografic.znego w Walr:szawie. .Je3t t'O może mniej wymierny wysiłek, leCZ niewą:t,phwie po.zo:s1a:wi,łoni trwać bę'dZlie s.zczegóilni:e wydatmi'e Qwoc1ują,c oS'Iąg.nięciami wie,lu uczniów, których w tej pracy wy;kształeił. Przekazał im pI1zede wszystkim pietyzm dla tradycji, po':,za!tliowa'JJ'iezabytku i obowiązek rzetelnośd w jego �436 In Memoriam nau~owym (.pra'Clowy;wan~u. Dużą uwalgę zw,ra'c,ał ząwsze na aktualne, kultur'Ytwórcze z.na,czeni'e pra'cy muzea,luej, na pOW1iqzarr~epracy muz-ea,luęj z życ1iemoodiZliennym i bieżącymi polrzeb.arni spolecZJny,mil. Ta więż ze w,spókzes.nośoią, poczuoie współoidjpowiledzialnaścli za wSlpólczesny obraz kru1tury ludowej, zwrócilCl .Jago uwagę na instytu'oje bezpośr,ednioO kształtująlce 11ZJcezywislt,aśćw tym zakresie, a zwlaszcza na Zf1zeszenie SpółdZlielir:li Pf1zemysłu Ludowego i Artystycznego CBPELIIA, z którą współ!p.raClował nieomalOId pierws'zych dni jej powstania W roku 19,71:l Z1decydClwal się os!obi.ś'Ci'ewe,s:p.r2!ećj,ej dziCt1ania przechodzą e do pm'cy w tej ir,sty;lucji. Pełnił tam, aż do dnia śmierd, :fiunklcje KierO'wHilm Dzia,łu Nadz':lru Ar'Lystyc.z::,a~o i Etnograf,k,znaglo zyskują'c s'obi'e szacunek i uZlna'llli'e. Trudno j'est w tak krót,k:ic!h slowa,ch przekazać wiedzę o doruhk:u całego życia dr Władysława JeŻ-Jclroecki-egl . .Jest to clorclbeik zna,c'zny i wid:lS:troinny. Star10iwi on cząs1Jkę hlisitorii pol'skiej etnogmifii, f~agment de,rabku Po.lsikiagl) Towa;-zystwa Ludozndlwczego" z którym zawsze CliU!się serdec,znie związany . .Jan f<rzysztof MakuLski UMARŁ .JASLEK . .J AN PLUCIŃSiG (189'7 -1,918:2) Jan Pl'ucińs:ki urodzilł się 13 IV L8917r. w .Ju~golwi.ę ,n.a ~piSIZU, w rodzinie mi:ej,s'cowego Dojnika. Pienw:>zą naukę pcJb:ie.rał w pamfi.a,jn'ej s~~kol'eludClwe:j w JurgJowi'e. Nau!ke. 't,el trwał,a pralkty1c'ZInietymm do ,wliol:>ny,gdyż od tego ,czaISt! ['oidzice za tru'dniaJ i diliiec.i do pra'c po.mocni1ezy!oh przy gospcldars,t:wie . .Ja'k przedstawiała Sfię ta lnauika, wynilka z pamiętnika PI'U('iń.s;kiil~go.Naj1częś6ej stois'c1wa:nym środkiem pedalgqgi'cznym była tJ1zdna. Ponieważ .JUl1gów diokiońca I wojny świ,allowej należał do Węgier, stąd pnzyllus uczenia :>ię języlka węgliet,jkii'ego zupełnie niezt'ozumiałegJ dla dlzjleci. Zylc!iem ICZ~OiWlielka ezęslt'Q 'rządzą przyljXlldikli i tak było zŻYiCllem PJuoliń.s:kiiego.K'i~km studen:tó,w z Krakowa wyib'ra'lo .,'>ięna wlaka'cyjną wyaieCiZJkęw c'elu 7)wiecliZ!enia S;pi,sza. Studenci ndlwiązali seI':ioeczne slloS'Ulnikiiz rodiziną Pluc.ińslbclh i dliięki i'dh pomocy .JónEik domalglający Slię ::iCjig)Jeod l1CJdziców,aby oddallllo g,o da szjkól, dosllał się do Zakładu ks. Siema:Slz:k'idla biednych iCJpu:sz'CZonych ,ehłopców, prowaidzcJlIJJegoprzez ZJukon k's!ks. misljcmarzy w Kr,a!kowie, gdzie otrzymał mieszkanie, utmymani'e i opi!ekę peda;gogic.zną. Zatklad ten PI'Uoiński w:>pomina dobrze, otworzył on pr.zedehłopcem nOlwy, polls:ki świa't. Stąd Wy1S'zedłP(jllakiem, a w przys złaś'cli gorą'cym pa tri'otą, który spra,wi1e pCILsk.ośaiulkocha,neglO Spislz.a P(]ŚWiQC!l!ł całe SJwoje życiie. W 11910 r., mies!zkaJjąc nada'! w Za1kta!dizi,t:,wpltał j1alko z'CJJ()lnyuczeń "Idenowdlny do FHii Gimnailijum św . .Ja,cka pay Ull. Sta,!'owiślanej.. I\Vybll'c:h I wojlny Śiwi:a~toOwej w 119M D. i pa'SJtęp fircntu rCJsyjlslkii'Elg)o na terenie da'waej Gal1ieji limusl1ł Plu,ciń.i'lk'iego., wltencza,o; u'czllllia piątej klalsy gimnazjal,ne.j, dr) powrotu na wieś, g]dz,ie pOImaigał Oiwdowialej wbedy malcf' w pra'cy na ['o.lii.W.~rótce j'ednaik'Żle przy pomocy dr .Jana BednarSlkiJ~g;o., wybitnego dzia,balcz;a sp:ISJk"J-maw,;.ki'ego Zlost,ał przyjęty do gimnazljum w NqWy!1ll Ta,rgu, W 1~15 r. wstał alsente·· rowany i wklrótce s!kierowa,ny na frrcmt w],r),.,lk,o~a'ulslt['iacki. Rwnny, prz-ooywał w ióżr.yeh szpi'tal1a,eh, a po wkohczenii'u diZlhłatlw(.lj.Emnych znalazł s'ię \v KompaniJi �In 437 Memoriam Slpi~o-O.rffiVlsjkJiej Sltnzeków Podhail.ailliikJilch ,Zarnlzem ,oddał Isię ,tnwdnej ,i ntiebeztI)ieczme:j pra'cy w Terenolwym KomWs'wiad'e PlJ.elbiscyloowY1rhw Biake. Dz;iałaiLność ta pO/d faŁs,zy'Wym zall'!ZJuit'em mClrld~stwa ŹJai11ld.alrma w JurgOIwie li dwu na,pa!dólW z fbtWln~ąIW rE~kJudoplf!OIW~dziła 'W 119,20 r. do uwięzje!1.i<a go w iKeżma.l1kJu prZlelZ żmdarimer:ię 'c.zeslką. Dzll'ęki interweruajli S;1:il'OIIlY pOiLslkl1ejIi TIJi€lSlt.l'uid.z',,)'lym ,zaib'iegom ma:tlki, Ul:tÓira'poPuls'za·hl rui,e~'~i z'iemię w IspraiW'ie ·llJk;odha;neg·o Jbn:us,~a, L·x/bl.ł IZwo1ni,ony. W Imiędzyc'ZIasj,e ukoń.c,zyl si,:;,c1'l1ą iklla,sę .giJmna;zj.alną w Nowym T'atr,gu. Po deiCY1Z.j'i Rady AJmba:sa.o01rÓWw Palryż'U w 119020 roo ,kltóra p.rzyzrrtała Ju,r,gÓiw PO'~Soce,}.eclzodctięia ,g<QOld należil1Ie,jmu ba,zy go~iPoldatr,clzejw TaItrach, w lils'tOlpaidJzie1920 r.cJbjął s,tan:olwliISlko nauclzydela w dwu:klasolwej sZlkole pOiwszechlnej 'w ŁapSlza'c:h Wyżni!ch na SpiSZ'lI, P,o r/orku ,pracy na tym :s<tanOlWtiJsku, dZiięki 61taJmruioOm dr Jana BedJnapsJ{jLegoO,Óiwc,zels<negositarcsty 's,priJs:kJo-!clrawtslkJiego, otrzymał platmYllJrlo,p i skierowam.i'e na PańJ&twowe KiuulS'aPed.ago,giczne Pedagogilum dr .Heruryka RCIW~i·da w Krakowie, gdz.i'e ,oprócz ,SltllJdió,wpe'd3i~o· gicznych złnżył w 1'922 r. egzamin doj:r.za1a,ści. Po ukończeniu stud/ió'w pra,c:o:wał jako nauczyciel w sZikołach powszechnyc;'h w Bnzegach i Frydma,nlie na Spiszu, a po przyłą,ozeniu JaJwOirzYJny w 1938 1'. do POIS.IDi w tejże w.~i. W czasie swej pracy na Spiszu zawalfł małżeń<S1two z Janiną RZElJ)ecką, nau'czyc.ie~ką, z którego to małżeńsbwa urQ;dz'ła się córka Ma'l'ia. Pluciński, świetny pedagog, kochający swoich ucznió-w, wychowywał ich w duchu obywatelskim, rozbudzał miłość do przyredy i reg'iGl/1a1hnej:kIUtHUtry.Za.m= brał udz.iał w wlie!u akcja,ch mających na .celu podniesien.ie pc1ZiolIT1!u wsi, w których pIa'OOlWell.Załączona bibl,ioOgraiia wy;kaz'uje je~o ~flt€'n:sy'wlllą dZJi<alal1norść. PlI'iaclUjąc na SP.;S'ZIUz'organizował slpisJki- zespół f'eatraII!1Y,który wylstępG'wał, między innymi, na SWlięctie Gór w Zakopanem w 1935 r., o() czym pis.z.e Jran Wiktor 1. 8hwile wolne, na jak1ie poz.warlałlQ mu jego pracowite życie, Sipęd/zał na wycieczkach górs.kiC\h w Thlt.ra:ch. W czasie ,dkJupacji przebywał w oko,l,ica,ch Krokowa pracując w kilku sz~oła,oh i prowadząc zarazem tajne nauc:z.anie. PlO zakoń'czeniu II woj'ny światowej pracował kolejn<J w Uniwersyte::rie Ludowym w SłUpi, w SzkJole Podstawowej w J·albłonee na Ora wie oraz jako dyr.eklt.or Uniwersytetu Ludowego w Culic.howi.e na Sląsk'u. Od l IX 1951 r. został kj·erown:i-kiem PaństwO\\,;ej Szkoły Po,d.s;ta'w{}wej w Chochołowie na Podhalu, Po szesnastoletniej pracy na tym stanowisku. owdo-· J JAN WIKTOR, Święto Gór w Zakopanem, "Teatr Ludowy", R. 27: 1935, s. 143. �438 In Memoriam wia'Wszy, przeszedł na emeryturę i za.miesZJklal w Nowym Targu Wi'az z córką Mar.ią, prowadząc staje dz:i-ałalnoś(' s'Poł'ecz1lJo-kulturalną na ukochanym Sp.iszu. .W ramach tej pracyzorganLzował w Ła!p5zach Niimic.h Spiski Zespół RieŚl1i i Tańca, pisząc dla niego r,eg1on3Jlne utwory s'cen:iclZJle,w pięknoj gwarze $ipisk1iej, w której 7cr'Iet3ztą stale pisYlwaJ. Są ,to. Wesele spiskie, I'rządki, M!udzionkowanie, PruckL, Praca koło lnu, Ogrywan.ie maji, Chochołowska L(;genda, Falsztyn. P.racując w Chochołowi'e, współdziałał z Oddziałem PTTK w Z~kopanern, a \"1 szczególności jego sekcją. Podhalańską K'OIffiisją Opiekli nad Za'byU~ami, opracowują,c wykaz za'bytkJowych zagród na z'achodnim Podhalu (w rękiopi,sie') oraz wielu zakładów przemysłowyci1 na terenie pow,i<:l'tu nowotarskieg,o 2. Przep,fcwadził inwentaryzację szałasó ..••.gorczańskich i spi,gkkh (w rękopisie). Część jego 'ce:Lnega pamiętnJik;l. pt. Dzi:?ciństwo Spiszaka araz artykuł Przezwiska mieszkańców Jurgowa na polskim Spiszu p,rzygotowało do puibUka'cji we własnym wydawni·ctwi,e Podhalańskie Towarzys'two Przyjaciół Nauk w Nowym Tal1gu. Pluc.iń5ki praQował niesirudwnie z ramieni't K,oła Przewo.dniJkÓ'W PTTK Oddziału zakOlpiańs'kii'ego nad popularyzaC'ją piękna Tatr Podhala, oprowa:dzając lic.zne grupy wy'C'ie~'Zkowe. Był aktywnym członkiem PTL l honorowym członkiem Zw.iąZ:ku Podhalan. W ·ciągu swego życ.La otrzymał wielce odzmacz,eń, z który'ch wymienia się kilka: Srehr.ny i Złat y K:rzyż Zasług.i, Krzy.ż Kawalerski ilideru Odl'OdZlenia Piol.skJi,Medal ~o.mis,jli Edu:kaaji NiCIJI1QOOwei., Inadane przez RaJdę P.ań'Sl1.wa,;pema.dioos.z·e-reg c;dmoocz,eń: PTTK, Fr,oot,u J'ed!ności Narodu, Związ,ku Nauczycielstwa Polslk:iego. Ten skromny a tak bardw zasłuż'ony człorw.iek ·odznaczał s'i-ęosobistym lIJrCllk.iem. Na krótklo przed śmIercią zapraszał do siebie przyjaciół i Zlnaj-ounyc,h,Wlrtając ich z uśmiJeclhem i Cli'eS/zącsdę z odwiedzin. Zmo rł 2 XI 1982 r. Pogrzeb jeg<l w dl1liu :j XI był wielką maniifesta,cją ku jego c7.d. Ep'i t a f i u In Na hali tatrzańs.k:iej by ległeś, Tatry Twoje umiłowanie, KołYSlałyby Cię swą pieśnią skaliste, górski,e granie. Orędowniku Spis za, w PTL-u prac'owałeś,. całe swe skiromne życie Oj'czyne-Polsce oddałeś. Niechaj wiatr haLny Ci szumi pieśni o górskliej kra.ill1;ie, !pamięć o Tobie Janie .pośród górali nie zgiJ1.ie. Barycz, azłonek gorczańskiego Klubu LiJterac:kJ.iegoprzy Związku Podhalan w Rabce Malwa Wanda 'HENRYK JOST, (Powiat nowotarski Katalog zabytków budownictwa i Zakopane) Ossolineum-Wrocław, przemysLowego 1969. w Polsce. Josto'.Va t. III, z J �In 439 Memoriam BI BLIOGRAFIA 1. Jako parobcy "On!1 Lot", R. 5: 1~24, lITr 1 "Orlii Lot", R. 5: li9I2I4,nr 213. 3. C u l y., Jurgów i Rzepiska na Spisu, "Gazeta BodhalańSIka", R. 1'4: 1'9126,t1Jf 12 4. C u l y, Łapsz? Wyżne na Spiszu, "Gazelba PodhaJań:ilka", R. 14: 1'9'216, nr 2 5. C li l y, ł.apsze Niżne na Spiszu, "Gazeta PcJdha,!ańska", R. 14: 119!26,nr 6 6. C li l y, Spis i Bukowina, "Galneta Podhala,ńska", R. 17: 19219,nr 2:2. 7. Clily, Jak to było na B-ukowinie, "Giazeta P'odhal:ań:ska", R. 17: 19i219,nr 36 8. C li l y, Jako se stryjek po staroświecku wyśpiewuwoł, "Ga,neta P'odihia,1,aii:Slka" R. 17: 192:9,nr 42. 9. M ura ń *, Jako Synlld z'.1końcył słuzbe !egionars:,;q. "Galzeta Poidha,lallislk;a", R 18: 19:~0,nr 33. 10. C li l y, Ochotnicze Straże Pożarne na Spiszu, "Gazeta Podhal3.ńska", R. 18: 19,30, nr 40. 11. C u ł y, Łapse Wyśnie, "Gazeta Podhalańska", R. 19. 19:31,nr 1,2. 12. C li l y, Brzegi koło Jurgowa, "Ga'z,e'ta Podhalań:ska", R. 20: 119,3:2, nr 10, LI 13. C li l y, Frydman na Spiszu, "Ga,z,eta P,odha'lańlska", R. 20: 1932, nr 32. 1'4. C li l y, Jak to haw u nos na wakacjach?, "Ga'neta Podihallań,ska", R. 20' 10.32 UlI" 33. J:5. Z Jurgowa, "Gazeta Podhallańiska", R. 20: 1i9312', nr 33. 1\6. C li l y, SprawiedUwość Boska, "Ka,l'enda,rz Gó.m],sikii", R. 1: 1'913'2, F,rY's,zta,t. l7. C u ł y, Spiśmichalowa, "Gazeta Podhalańs:ka", R. 2n: 1·933, nr 9" 10, lil. 18. Ga,zda ze SpilSza, IV Wakacyjny Kurs Teatralny w Wojniczu, Wspominki kursowego gazdy. Słowa gazdy przy sobótce, "Teatr Ludowy", R. 27: 11935,nr 7, 1'9. C u ł y, E witojcies Nowinki!, "Gazelta Podhala", R. 1:1 936,nr ,1:. 20. C u ł y, Dożynki i wykopki, "Gazeta Podihaila", R. 1: 19!36, t1Jf 10, 11. 21. C li ł y, Tóńce, śpiewy, muzyka i obrzóndki nase w Niemcak, "Gazeta Podiha,la", R. l: 1:936,nr 13. 22. C li l y, Tóńce, śpiewy, muzyka obrzóndki nase w Niemcak, "Gazeta Podhala", R. 2: 19,37,nr 1, 2. 23. C u ł y, Wspominki, "Ga'zeta Bodhala", R. 2: 19,37,nr 16. 24. C li l y, Brzegi we wrześniu 1937, [O pomoc, do Towarzys'twa Pcwiemn:a Pu· blicznych Szkól PowszElchnych] "Gaizeta Podhala", R. 2: 1937, nr 19. 25>.C u l y, Pocie ludzie do kościoła, posłuchajcie Boskie slowa, "Gazeta Podhaloa", R. 3: 1938, nr 15. 26. C li ł y, Spominki ze Zjazdu Ziem Górskich w Nowym Sączu, "Gazeta Podhala", R. 3: 19'38, nr 34. 27. Nasa Jaworzina, "Gazeta Podhal,a", R. 3: 19,38, nr 41 28. C li l y, Wśród rodaków za Olzq, "Ga.zeta Po<dhalla", R. 3: 19,38,nr 47. 29. Goralenvolk, "Przyjaciel Spi:sz.a i Orawy", Ka,loendarz na rok 1947, s'. 36 - 37 30. Umarł Marein [W~pomni'Elnie o MalI'lclilni'eSam.licik1im1."Przyj,aciel Spis.za i Orawy", Kal,endarz na rok 1947, s. 40 - 415. 31. Tanierze kraśnie malowane, "BoZJnaj swój kJrali", R. 3: 1960, nr 3, 32. Jak zgrzesył św. Pieter, [w:] Andrzej Jaz~slkli, Opowieści ludu spiskiego, lIudowa Spółdzielnia Wyda wn.icza, 1967. 2. Jakiie na Spisu u nos witajam miesionc nosieLi zbójnicy moj odzienie, 1 • Jan Pluclńskl pisywał pod swoim nazwiskiem I wtedy w wykazie bibliograflc:onyIn jest ono opuszczone lub pod pseudonimami: Cuły (przydomek rodziny Plucińsklch z JuriGwa) Murań i Gazda ze Spisza. �440 33. :M. 35. 3'6. 37. 38. 39. 40. 41. In Memonam O zaklętyk wojokok w górach, [w:] Andrzej Ja.zowski, Opowieści ludu spi.skiego, Ludowa Spókl:zieLnia Wycliawnlicza" 1119:671. Co w0ly WYPTorokówaly gazdowi, {'w:l An;dJrzej Jaz'oiWlski, Opowieki ludu spiskiego", Lu'eloWlaSpółdz'i,eJn.ia Wydalwni'c'w, 1!)67. Nojładniej umiejscowiona wieś no polskim Spiszu, "Podha.la.nka", Jednodni,oówka Zwi~z;ku PJodhala'n, Ludźmi,c,Tz 1!f73. Ludowe zbiory w chocholowskiej szkole. Smutne wspomnienia. "Eolska Sztuka Ludowa", R. 2,9: 119'75, nr 1/2, s. 107 - 109. Jakie piosenkt dawll,iej śpiewano w Jurgowie, "Poodhalanika", Jedn.odnlów:k<l Związku P·odha,lan, LudźmJierz H}7'5. Sierotka, "Podhal'e", Wjadol111Jo~ci NZPS., Nowy Ta:ng, 1.'4.. - 14.4..J~'1'5, .n.r 7. S:ierootecka, "Podh3.1€", Wi.a;domo;śc;iNZP!S, Nowy Tar,g, 15.4. - 30.4.,1975, nr 8. Sierotko Cz. III. "Podha,le", W,ioado;mośd NZ;PS, 1.5,. -14.5,.19f75, nr 9. Sześćdziesiąt lat upartej pracy, "P'Odha.łanka", R. I: 1;93;1, nr 1 (6). STANISLAW WITKOŚ (1902 - 1!JB2) "Różne są śmierci, rozme umj'er.ania. Śmierć gudna, po godnym żyoiu, PO?)[lstawia smui·ek, ale afirmuje żyde. Spłakaną n.ad gtI'C'bemgfloma·dkę podmJsii i ląc;z.y. Oto um".rl Człowiek, zcsbwicc1jąC n3jwięk5'zy s:padcik, ja.kl ludziom moż'r13 ofiarow3ć, pamięć ucz~iweg·o życ,ia, szl:a,c.hetnych pob.u.de~, zwyklej dr..b-r.ocis.erca" 1. Jakże bardzo słowa te odn,ois;ząs.ię do Stanisława Witkosia - regi'olI1-3Jlusty, z.b.iel'RC'za rzeczy dawnye,h, etn.orgrafa-s3n1'ouika, który dz'ięki żyóJ.wej pas'j.i p:J,z!l'c1wani;l otaczają·cego świa'la, zapewnił sobie s'z'czególne miejrsce wśród wi'Os·k.oweljs'~nleczności. I choć ~ulturę tradycyjną najbHż'szej okoLicy znohi,lUt'ował i prN:tniósl do rangi warto·śc·j narodowej, przecież Il'i,e wysferzy! s,j'ę ze wsi i pozcrsbł jej p:Jwszednim mieszkańcem, z równie zwy.klymj koJ.e1ami życia. Na świat przY'szed1 16 lisilo;pada 1902 roku w chalupie malorolnego ~()l6pOdar;z.'l z U~;j:roonej k. Kr.o.sna, śwież·eg·o reemigranta z Ameryki. Spośród ośm;(Jjflga rCJldrz.eństwa Stanris!aw byl dziecildem choiflowitym, llie obarczano go przeto zbyt clężkimi pracami g·ospoda.rc'zymi. Ow~ slabe zdr,O'Wie przewijać się odtąd będzie w jego ży'ctiorys,ie często, a.le wlaśnie przebyte chOlfoby - obok swych uciążliwości - wytyczać mu będą również niespodzjiewane kol~je życia. Zwo,]niony ze zwyklych obowią.zków chlopskiego dziecka, kOllCZY Stanislaw Witkoś czteroklasową szk<llę powszechną, zapi's'Ując się na<;tępnie do Krajowej Szkoly Tkackiej w Krośnie. Po dwu,lebniej nauce muS'i ją jednak 'opuścić, bo slaba kondycja nie pozwala odbyw.ać uc.iążliJwY'c·hzajęć prakJtY'e.znych. Wraca więc do rodzinnej wsi, floz.glą-dając Się pilnie ,za OIdpOlw.iec1ruią dla sieb've p;ra'cą. WkrótJce zresztą nadarza si·ę dobra okazja - wakuje bowiem st.anowisko pisarza gminnego. Witk.oś obejmuje ów skromny urząd, a ceniony przez wójta za rzetelną i sumienną pracę otrzymuje skierowanie na trzymies.ięc,zJllYkurs dla pisaf!zy gmirunych zorganizowany przy Wydziale Samorządowym we Lwowie. K,ończygo z postępem celującym a po 1 Z. Golębiowska, nr 5, s. 161. Wracajqc z rodzinnego pogrzebu, "Twórczość", R. 38, wrzesień 1982, �In Memoriam 441 Ij:K\WTUde - ·ot, n~,o,da! - s.po-iy,ka go w.i.eIJ.Oikroib:w :zlwii'ękiSlZeD,ie O'Jlowtią.:lJkÓiWulizędoiwy·,ch. Już Inlie siam e Bajidy mlUl~i teraz OIbslłu'EJiwać dxhctd.zą jes!zcize OIk'oll,i,czl1Je!WIs.i.e podllcroonl;eńlSlki.e - UstrDIbina, Łączki Ja~iel·· .1f)Thski'e.Wojas.zówlka., M~!deróWlka i Biabk&wIk:a. Z !tą 'OiSitar1Jniąwiąż·e się 11Jalwet na z.a· IWlSlz,e, tu Zii\ walfł bowlŁem w 119'3,2 .r,olkiuZlwiiąze~{ m:Ji.ei1sik'i i tu rÓIWIlIi.eżmi.€Is.zJrnł do Śimi'eu'C'.i.. WikirÓ!tce pdtem 09,35 l'o!k), na 'Slkn1:tekreclr,gaInóza'cji ad:I11iiJnJiL5trac.yj.nl€lj i pOWls.t3l11i3 ~miJn :zib,jo"orwYich, tmc,i WiJtk'oś SiWą grnil:'lną JXJ.Isa·dę. Szukająo da,lej SIwego miejlSlca na z;llm; ip!r·acuje Ik'ol~e.j'r1Jojalk,o IdJróżmiiJk,poborca po[],a;tk&w, rlolbohlJi.k meLiJoI'aoyjI11Y, a w kalwu ISlpm,edawea 'S!k!J.e:;:>~lwy. WszyJsltikie te prod'esje - łączl:Jlie z olsLiI1:Jniią- pCIsadą pobclrcy dlaIniJny l'eśr:ej IW ZanądZli'e Lalsó.w - mają jedna!k w żydu W,itkio,s,ia Zlna'c,zemlie szc.z'ególne: Z1bEiają go do lI'ó,ż,n.y'c,hsipole~Zlno'ści, pO'Zlwalają dC1sltir.z,eci uświ.a,domićsGhie ró,ŻJ11Ji:c.e :kiu'!t:uro1w:e, dają wlfelsz6e imoż.liwość ogJąda.nfua W'slikr<J,śn'~e:lJ"k!i.ej,t.a,ką, jalką była w i;sItoc.Le.Już wtedy .zSlzansy tej umiał Sta'!',llslalW W'i<tk.o:ś'Siko1nz:r'stać - pp~)WaidJZlićbOlWiem poc,zął s:zc.zegób[)we nO'ta,tki, ·kitwe 'Po lał.a'ch Oika:z.'lły się l1Jie-£miel1n.iec-enn)'1m malteri.ałem dOlkJu,menitlaJI11Ym. I t.ak doszLi,śmy do mku 1'9<52. Nie było<by w dacie tej n:ic :szczególnego, gdyby nie fakt, iż Zł(J.;i,~lIIlY pnz.ew.J.ekłą cholPoiJą i zn;uż-:J:ny wym,ikają.~ą 'Z nu,ej be:Zlczyn.nośdą,· podjął Wiikc,~ p;ierwS'Ze p.róby p.rakty'c'z'le:go wy;k.U1J"zys,tanie swy'ch z.a,p,i.;;.ków.Późndej, po lata-eh, ujął t.en n.owy e'ta;p S,w(}j.e~o żYOC1ab<lrdz.,o 13!t'Yidarni,e: "Mk:,dy, idąc szy'cko, malo ogląda Się wste,cz, biD życie p~ha go naprzód i chce on zdobyć nowe do6wi-ad·· czenia. S:Lary azłowi,ek zaś, idą'c p:;.wo,j,j, chę-truie olgIą.da się do tyŁu, za pirzeszbścią - i r:ozwaŻ'1 o tym, ja.k to d-a,wnicj bywalo". Owe skpom.11Je słowa stają si~ wkrótce .ideą pr.zewodnią jej pony nań. Budrz.isię w nim bow.iem j3..k!aś niec·odzie:1:na ;>asja. dokumentalisty tra.dylcyjnej kulimy wtie!sikiej, chęć jej g.runtownego p'}'ZI1'lJa:1ia i mało t€lgo - zatrzymania choć w częśoi, lJ,~"prZJei.zebran:i'e ,i za'Clhowanie dla potomny>ch najibairdziej charakterystycznych przejawów ku.Jlury odców. Własne zapiski r.v 'tak ambitnym zamierzc.ni.u pr.zestają wkrótce wystarczać. Odwj'ed!za więc Witko~ ludZIi wiekowych, "tara ,;ię pO'zyskać i:::,h p1mięć dla swoi'ch celów badawc1zy.c.h, a nierzadko z wędrówki po WS,i',Kh O!koLic,znylch w.raca obładowany matepjaLnymi 'llzupelnieniamj zdlbytych info,rmacji, wyszukanymi skrzętnie na s:trychaah, w komorach, ciemnych kątach. Równoeześnie z penetracjami t~reno>wymi !poznaj.e bo,gate piś,mi'ennictwo e~nografit:zne i fo·lklcJorystyczne, sbaje się C1zęs.tym glQściem bibhatek. archiwów i mu.zeów. Ws:tl~?uje też w szereg.i Polskie-g'o Towarzystwa Ludoznawc.zego, wląc:zają~ si'ę C,ZyIlnie w jego p'oczynania. Wyjeżdża nawet kilk.a~rotnie na kaJ,cjne zgromadzenia PTL, po których - upewn;i{)il1y co do słuSZJr100ści i potrzeby własnyc.h działań wraca do Białkówki, do swych infoirmatorów i posl11ących zbiorów. Bogate, bo gromadzone dwudziestoletnich niemal latami materiały, zaczynają wkrótce owoc,uwać. Efektem zainterc"owań staje się rękopis wielOltemallycznej mo- �442 In Memoriam !1iogTani dwóch pa:dkr.ośnieńskiah wsi - Bajdów i M:yderówki,. Peawl,e równocześnie, dzięki usHnym sltararni1am Stanisława WitkJasl~a, }ego bugate zb.io'!·y ctncxgrafLczne z.oslt!aOąudOistępnione. W .k!ońcu liJpDa 119711 roku z!OStia}eotwa.rta urządz.C111aprzez niego Izba Muzealna, odtąd jego dru,gi dom. Wyraz.y uznanL't, 7. jakimi sp(}tkał Slię wte-dy jej twóJ"oDai siam alkI. of.kja!nej dLań alk!cepta'cji. wzmocniły bardzo pozycję ·et'l'1ogr:-c\,fa-'negi'onali.sty,Nieco śmielejza,czyl'ia wltedy myślee o Wyda'l,ńu sw,ej monografi'i druki'em, a po wieLu 'perypet,iiaIClh udaj1e mu ~ię w koń,cu zjednać, swą unz{;!kającą bez~nteresownością i skromnoś'cią, grupę ludzi życzl.iwych, którzy pomagąją mu w reaI.izacji tegO zam'i'erz:enia, W 11977 roku pra'ca WitJkosi,a u'kaZlUjc się w "BibLiotece M'I.l.Z.eumNarOJdoweg,o ROIlini'ciwa w Szret1.iaw,i,e", opatI7Jona przy<::hylnym !Wstępem pr,of.dra Je Bumszty. TysięCJZll'ly,nakład owej mOlnografiii s'l!an;)wił dIa Autom ogl'Omn.ą satys~cję i szczególne wyróżni'enie. I ohoe otrzym:lł potem Krzyż Ka,walerski Orderu Odrodzenia Polski, I'CSIOlf'toWą odZ!naikę 1VLiniisteroS'twa Kultury i S.ztuk.i "Zasłużony działacz kuHuTY" i złotą "Z:ł apiekę Diad zabytkami", a nazwisko jeg,o wpi,s<lJno do "K,s,ięg; zaJsłUJŻ'OIl1Y'ch dla wo.i'ewództwa krośni,eń:slldegr;", własna ksiąŻka - dzieł,o życia s,tJainolWilad!ań s'Z{:z.egó,!nypowód do dumy i był.a nagl'odą, na klóq w pełni 11asłużył. POIffiim.o wYlrÓ'żnień i Za!;Z'C1Zytów,j1alki'c,hni,kit w B1alków,c,e ni.e dostąpił, P()został WjltkOiŚ nadalI człowielki'em 5k.romnym, ta'k!t1ownym i mrówczo pracQlwitym, Nie pOlpr,zestał bowi'em na ty;m co Cls:ią:~nął.Fa!kt agromneg'o pOlWodizell'ia manogromi,[, loozYlm świaJdozy błyskawiICzrne jej ,!'.ulJSlPnzed<lL.'1l~e, ,na,suną! mu my';'! nową: posa.er'ZeI1ia pracy o nowel'ood!lJiJały, wLJGQ~acel!l,iujŁ'j merytaryczJlJie i wznowienia dl'ukiem. R(74)oczął Wlięc nowe star.ania i wbieg'i. Zaimi.al'lUjedn~uk nie zrealiZiOwał. 2'n1<lTł 12 Ljls'tO/Pada11982 l'ok:u. I ~i.edy że~l1Ja,li.śJffiY Go na wi.ejskim cmel'i[ar~u w Szebnila{:h, mLel:iśmy wszyscy tę ŚWlta'd()im{)lŚć, że oenne nam żyde Ulbyl'o, że ods'zedł człoWliek prawy, sziac,hetny .i pra.oow.ilty, że pr<lJCąswą wzbiogiacił region i jego mieszkańców, Non omnis rnoriar Tadeusz BIB1JIOGRAFIA ]967 Ub'iór WAZ'NIiEJiSZYCH PRAC codzienny pow. Krosno zeum Budownictwa świąteczny z końcem XIX STAt'JISLAWA noszony i na przez początku WITKJOSIA mieszkań.ców XX Lud01We'go w Sanok/u", nr 6, Łopatkiewu:z wieku, 9. wsi "Materiały BajdlJ Mu- 26 - 30. "Materliały BudQWlnic:tlwa Ludowego w Sanok'u", ,)976 Ubodzy - dziady - żebracy, "Ma:tar'iia.ły Mu'zeum Budownuctwa LudO'Wego w SanGiku", 1llI2I2, s. \1'3-0 -133. ,)9''1'7 Bajdy i Moderów!ca, "B:ifb.liooiekaMuzeum Na!f'odoweg,o RoLn.ic:lwa w Sz.rell1Iia'Wlie",Boznań. 1970 Obrzędy pogrzebowe we wsi Bajdy Muzeum ilQ7'8 Zwyczaje S'_ i wróżby ,199 - 2()2. związane z wigiLią w pow. krośnieńskim, nr 1[, s. 31 - 35. Bożego Narodzenia, "Lud", t. 6'2, �In 443 Memoriam STA.Nl,sLA:W GORNY (!19~ -1982) 5 s,iel,pnia 1·98:2 L, pO kró,t'kcltrwalej oię:ek1ej chol'oh1'e. ocl!s.zedł pr,z.edwczeŚIrUe czbonek .k-osza'!ińJS:kiegoOddJz,iaro PTiL, u'zdQ,1nj{JIllYpu:oll{:y",kł dzi~\łacz ludowy. mgr Stan1sł:aw Górny. Urodzany 16 wnześDiia 1:929 r. w wi~lkc;p()ls.kiej r.odzatLe 0.hbopsik!i-ej,już jak,' dzi€JCklop();!JlJ.ałgorzkii smak peacy pnzymuSlowej u niemLeckIego dkupanrt.a. K,iedy minął czas wojny, pnmagając l1odzkom w pracy na rol~, ·I.Limń'c.zyłsZkołę podsitaW'ową, a następnie uzyskiał świadectwo dojrzałości Ltc.eu.m Handlowetgo dLa Dorosłych w Lnowrocław·w. Z kolei s1lud!iował f.rlotog:ię pols·ką w !JU'bhnie, podejmując równoc.reśnie pracę dZlienJnlLka,rsiką jako apHkant w PAP, ,MóI'a ,p(}Zw.Qililamu u'świiadomić s'obie i rozwinąć właLSJnezdoln01Śd twór,c.ze ()l"az pa,sj'ę s;połecznąg,o dział'ania W 11915'7 r. osiedlił 's,ję w Kas'zalini'e ,i tutaj J.'oZJP(}Cl4łPI1CH.:ę zawodową najpiiell'lW jakio d?)i,enntka.r:z Roz.gło,ŚIl1iPoIsikieg.o Radia, a patem kolej'no jaklo przedlStawlicli'el-,rec1a:kJlmr"Panoramy PóŁnclcy", kj'cl'CJwnik kos:z.alińs'kieg,Q Odcliztabu "Gaz'City Chłopskiej", reda:ktol' mies.ięCl!ni'ka ",PobrZle,ż.e" i wres,ZJc,i.eja:I~o redaiktor m:ielSięDzIl'ika "Czas". W tym czasie koDitynulował r'oz.poczęte s'tucliiai w l'9109 r. uzyskał dyplom ma·g]stra fiLul,ag·i·ipols'k'iiej na Un~wersytecie im. Adama Mi,cki·ewiclza w Po.zooniu. Wywodząc się ze ŚTodow.llska 'Wliej,skli,e~o,jaJka dz.iała.cz ZSL ze szczegó.Lną pas'ją zaómCJIWałsię prob1ematy:ką .rOZJWlOijU s,po"ec'zTIIO-ikiulturaLneg·o WISi,a zwłaszcza pl'Ooosem przemiiJan ku'1'tu.nowych, zachodzących wśród ludrwśoi 'OSladnvc:z:ejna Zi'emiach Zachodni,c!h i póbnoony'ch. Stąd Jego bliskie związki z kos'Z:a,Hńskim Oddzi.ałem PTL, kt6r.e utrzymywał do Q5:ta1t!ni'c'h dhWlil s'wego z.byt krótJkiego żytaLa Odszedł Czbowileik, ZlQSta~'epamięć. Non omnis moriar , . ZaI1ząd i Członk>o.wie Oddziału PTL w KQ$iali'Il'ie :.-. �