https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7dba46b318209a17cf59b19be20e98ef.pdf 030bef3dea5be9c3d79713069075ffeb Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:925 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1978 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:850 Title A name given to the resource O interpretacji systemów pokrewieństwa typu Crow-Omaha / ETNOGRAFIA POLSKA 1978 t.22 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1978 t.22 z.1, s.109-132 Creator An entity primarily responsible for making the resource Szynkiewicz, Sławoj Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text „Etnografia P o l s k a " , t. X X I I z. 1 SŁAWOJ SZYNKIEWICZ O INTERPRETACJI SYSTEMÓW TYPU POKREWIEŃSTWA CROW-OMAHA P o k r e w i e ń s t w o n i e n a l e ż y d o t e m a t ó w często w y s t ę p u j ą c y c h w lek­ t u r z e polskiego etnografa profesjonalisty a n i studenta. Dlatego też p r z e d ­ kładany t u u w a d z e specjalistyczny, c z y t e l n i k a t e k s t , j a k k o l w i e k w y d a ć się m o ż e zawiera wicie stosunkowo w jącym między systemem bowiem intencji a u t o r a wartość dobitną p r e z e n t a c j ę t e z y struktażowy wprost ogólniejszą, o s i l n y m związku przykład które bywają wspomnianej miano­ występu­ p o k r e w i e ń s t w a i o r g a n i z a c j ą społeczną. t a k i c h systemów pokrewieństwa, wąsko Dotyczy u w a ż a n e za i n ­ zależności, a jednocześnie wywołują pewne kontrowersje interpretacyjne. N a l e ż y p r z y t y m pamiętać, ż e j e s t t o j e d e n z l i c z n i e j nych w reprezentowa­ świecie t y p ó w t e r m i n o l o g i i pokrewieństwa. W p r a w d z i e się o p i n i ę , i ż n i e i s t n i e j e o n w ogóle, l e c z n a s z y m zdaniem spotyka dodaje to t y l k o atrakcyjności t e m a t o w i . B e z p o ś r e d n i ą p r z y c z y n ą t a k i e j o p i n i i m o ż e być f a k t , że wyodrębnienie t y p ó w C r o w d o c k a nastąpiło n a n i e c o s z t u c z n e j n i c h zastosowano i Omaha w klasyfikacji M u r - zasadzie, p o n i e w a ż w y j ą t k o w o wobec k r y t e r i a n i e s p ó j n e z p r z y j ę t ą zasadą k l a s y f i k a c j i . G d y ­ b y n i e t e n zabieg, s y s t e m y Crow-Omaha z n a l a z ł y b y się w t y p a c h opiso­ w y m i i r o k e s k i m *. terminologicznych pokre­ wieństwa. Istnieją w z a s a d z i e d w i e t a k i e k l a s y f i k a c j e w k i l k u w a r i a n t a c h . Przypomnijmy Pierw­ 1 sza przyjęła t u pokrótce klasyfikacje z a zasadę układ terminów w systemów generacji wstępnej (dla rodziców i i c h rodzeństwa). T a k i c h a r a k t e r miała p r o p o z y c j a M o r g a n a . O b e c n i e niej ny stosuje — się klasyfikację brak zróżnicowania (z wyjątkiem gana; stwem, wiada 2) typ Lowiego, która terminologicznego jest czwórdzielna: jednakże — występuje rodzeństwo 1) typ generacyj­ między r o d z i c a m i i i c h rodzeństwem zróżnicowania w e d ł u g płci), o d p o w i a d a t y p o w i liniowy ego najpowszech- malajskiemu u Mor­ zróżnicowanie między r o d z i c a m i a i c h rodzeń­ obojga rodziców stanowi kategorię wspólną; odpo­ t y p o w i a r y j s k i e m u ( o p i s o w e m u ) u M o r g a n a , z w a n y także a n g i e l s k i m ; 3) typ bijurkacyjno-łączny linię ojcowską — w odróżnieniu od dwu od m a c i e r z y s t e j , l e c z n i e w y d z i e l a poprzednich rozdziela i c h rodzeństwa (np. wspólny t e r m i n d l a ojca i s t r y j a obok oddzielnego Odpowiada typowi wyraźnie odrębnie k a t e g o r i i rodziców o d turano-ganowańskiemu u M o r g a n a ; 4) typ dla wuja). bifurkacyjno-boczny �110 SŁAWOJ Kłopoty natury SZYNKIEWICZ taksonomicznej nie powinny przemawiać przeciwko t y p o w i C r o w - O m a h a . Jest o n b o w i e m t a k ważnym i c i e k a w y m porządkowania więzi społecznych, że ustąpić p r z e d sposobem n i m musi logiczna z a s a d a k l a s y f i k a c j i , a l b o t e ż n a l e ż y uznać, ż e s a m a z a s a d a n i e j e s t w ł a ś ­ ciwa. Odstępstwo o d ogólnych, przyjętych syfikacji systemy w przypadku Crow-Omaha przez M u r d o c k a kryteriów spowodowane zostało te znane były i badane wcześniej, a i c h specyficzne cechy woływały zainteresowanie teoretyków zanim jeszcze iż wy­ zorientowano j a k l i c z n i e i s z e r o k o są o n e w ś w i e c i e r e p r e z e n t o w a n e . się, T a k więc, m i m o i ż u z n a n i e i c h s p e c y f i k i i pełniejsza c h a r a k t e r y s t y k a s y s t e m u w kla­ faktem, nastąpiła latach trzydziestych , t o ich indywidualne przypadki interpretowane 2 b y ł y już przez M o r g a n a . Systemy C r o w o r a z O m a h a m o g ą b y ć u z n a n e za d w i e o d m i a n y n e g o t y p u , p o n i e w a ż są w z g l ę d e m s i e b i e opiera się na tych samych zasadach symetryczne, i c h zaś strukturalnych. jed­ budowa Specyfikę tych s y s t e m ó w m o ż n a p r z e d s t a w i ć w u p r o s z c z e n i u następująco: Crow — racją swoich d z i e c i sióstr o j c a ego są z r ó w n a n e t e r m i n o l o g i c z n i e z g e n e ­ matek, zaś ( w l u b ) d z i e c i b r a c i m a t k i ego pewnych p r z y p a d k a c h można powiedzieć: z r ó w n a n e są ze s w y m i o d p o w i e d n i k a m i n i ż ­ s z y c h g e n e r a c j i ( n p . d z i e ć m i b r a t a ego). Omaha — d z i e c i sióstr o j c a są z r ó w n a n e t e r m i n o l o g i c z n i e ze odpowiednikami niższych generacji, zaś ( l u b ) d z i e c i swymi braci m a t k i zrów­ n a n e są z g e n e r a c j ą s w o i c h o j c ó w . W istocie w y m i e n i o n e wyżej równania t e r m i n o l o g i c z n e nicji Murdocka) sięgają dalej niż powiedziano, (według mianowicie defi­ obejmują d a l s z e g e n e r a c j e — w y ż s z e i niższe, a t a k ż e następne l i n i e b o c z n e . O g r a ­ niczenie definicji w y n i k a t y l k o stąd, że klasyfikacja Murdocka doty­ czyła j e d y n i e k u z y n ó w ego i n i e i n t e r e s o w a ł a się p o k o l e n i a m i d a l s z y m i . I n n y m i słowy można powiedzieć, że w s y s t e m a c h C r o w i O m a h a k u z y n i — rozróżnia zarówno obie l i n i e , j a k też o d d z i e l n i e t r a k t u j e rodziców i i c h rodzeń­ s t w o (np. ojciec, s t r y j , w u j ) . M o r g a n n i e wyodrębnił tego t y p u . D o niego należy d a w n a p o l s k a t e r m i n o l o g i a pokrewieństwa. Drugą klasyfikację przedstawił M u r d o c k . B i e r z e o n a z a podstawę pokrewień­ stwo w p o k o l e n i u ego. P o d o b n i e j a k p o p r z e d n i a , o p i e r a się o n a również n a w z a ­ j e m n y c h r e l a c j a c h terminów między k r e w n y m i l i n i i prostej ( w d a n y m w y p a d k u rodzeństwo ego) oraz bocznej ( k u z y n i ) . C z t e r y j e j t y p y odpowiadają logicznie t y p o m L o w i e g o : 1) hawajski — b r a k zróżnicowania; 2) eskimoski — zróżnicowanie między rodzeństwem i k u z y n a m i , c i ostatni występują j a k o k a t e g o r i a wspólna; 3) irokezki — wspólnota t e r m i n o l o g i c z n a między rodzeństwem i k u z y n a m i r ó w n o ­ ległymi; 4) sudański (opisowy) — rodzeństwo i każda z d w u k l a s kuzynów mają odrębne t e r m i n y . P o n a d t o M u r d o c k wyróżnił t y p y Crow i Omaha n a podstawie terminów obejmujących k r e w n y c h różnych pokoleń (nie zaś w t y m s a m y m p o k o ­ l e n i u ego). T y p y C r o w i O m a h a n i e mają odpowiedników u L o w i e g o . 2 S p i e r, 1925, s. 72-73. �O I N T E R P R E T A C J I SYSTEMÓW przeciwlegli wchodzą w n i e są 3 oznaczani zakres szerszych podziały generacyjne. terminy 111 POKREWIEŃSTWA i m t y l k o właściwymi t e r m i n a m i , lecz kategorii terminologicznych lekceważących N i e k t ó r z y u j m u j ą t o w t e n sposób, ż e n i e istnieją odnoszące się d o k u z y n ó w p r z e c i w l e g ł y c h , c o j e d n a k stanowi 4 n i e w ł a ś c i w ą ocenę. Obszerny materiał etnograficzny potwierdził wację D u r k h e i m a podtrzymaną przez dające typowi Crow najczęściej nearnych, występują n a t o m i a s t odpowiadające też c h a r a k t e r y s t y c z n e pująco: członkowie cechy grupy 5 Omaha bardzo że dawną systemy obser­ odpowia­ w społeczeństwach matryli- w patry linearnych. Dlatego t y c h systemów można sformułować pochodzeniowej tego z rodziców, który n i e p r z e k a z u j e niowej) Lowiego , nielinearnego p o t o m s t w u swojej nastę­ rodzica linii (tzn. pochodze­ są z r ó w n a n i t e r m i n o l o g i c z n i e ze sobą n i e z a l e ż n i e o d p o k o l e n i a , różnicując się e w e n t u a l n i e t y l k o w e d ł u g k r y t e r i u m płci. P o n a d t o potom­ k o w i e n i e l i n e a r n y c h c z ł o n k ó w g r u p y ego ( t z n . n i e b ę d ą c y c z ł o n k a m i t e j g r u p y ) są z r ó w n a n i ze sobą n i e z a l e ż n i e o d p o k o l e n i a , d o j a k i e g o należą i c h rodzice. Poniższy d i a g r a m i l u s t r u j e przedstawioną definicję p e t r y l i n e a r n y m (czyli dla systemu Omaha); p r z y c z y m a) grupa oJ pochodzeniowa potomkowie rodzica nielinearnych w społeczeństwie d l a społeczeństw nielinearnego członków grupy ego K u z y n a m i przeciwległymi n a z y w a się. potomstwo pochodzące od b r a t a i s i o ­ stry, równoległymi zaś potomstwo d w u sióstr l u b d w o j g a b r a c i . K o n k r e t n i e , k u z y ­ n a m i przeciwległymi ego są d z i e c i sióstr ojca oraz b r a c i m a t k i . 3 4 Np. К r i u к o w, 1972, s. 40. 5 Lowie, 1917, s. 151. �112 SŁAWOJ z systemem SZYNKIEWICZ C r o w można b y narysować i d e n t y c z n y d i a g r a m zamieniając j e d y n i e o z n a c z e n i a s y m b o l ó w płci. Z a r ó w n o p r z e d s t a w i o n a d e f i n i c j a , j a k też j e j o b r a z g r a f i c z n y się d o m o d e l u i d e a l n e g o , wystarczającym, powiednią n i e zawsze spotykanego b y zaliczyć terminologię d o s y s t e m u O m a h a ( l u b z o d ­ modyfikacją — Crow), jest wystąpienie g i c z n y c h (wspólnych terminów z b i o r o w y c h ) wyznaczonych stępującego powyższej gramie. równań dla jednej g r u b ą linią ciągłą. L i n i a p r z e r y w a n a rozszerzenia stosowalności terminów d e f i n i c j i , n i e j e d n o k r o t n i e dalej Dodajmy, że L o u n s b u r y 6 + 2 w o b e c ego) terminolo­ z klas k r e w n y c h dotyczy zgodnie z często cztery rodzaje wy­ założeniami jeszcze niż p o k a z a n o wydziela O m a h a zależnie o d tego, czy i j a k k r e w n i m a t k i w (czyli odnoszą w terenie. K r y t e r i u m w dia­ terminologii generacji wstępnej j e d n o c z ą się t e r m i n o l o g i c z n i e z p o z o s t a ł y m i . Włączenie l u b pominięcie m a t k i w zakresie terminologicznym przed­ s t a w i o n y m w części „ a " d i a g r a m u j e s t n i e i s t o t n e z p u n k t u w i d z e n i a d e ­ f i n i c j i s y s t e m u O m a h a i zależy wyłącznie o d t y p u t e r m i n o l o g i c z n e g o , jakiego w d a n y m systemie zalicza się g e n e r a c j ę rodziców (czyli się d o k l a s y f i k a c j i L o w i e g o , n i e zaś M u r d o c k a ) . M a t k a z a t e m m o ż e terminologicznie też od niej zrównana wyróżniona p a d k u wystąpi w nych kobiet czenie krewniaczej W my generacji brzmi być ze s w ą siostrą ( t y p b i f u r k a c y j n o - ł ą c z n y ) l u b (typ bifurkacyjno-boczny). W pierwszym d a n y m s y s t e m i e cała k l a s a b l i ż s z y c h i d a l s z y c h różnych potocznie do odnosi określanych „matka", t e r m i n e m , którego dokładniejsze zaś „krewna wy­ krew­ tłuma­ z grupy założenie, iż syste­ matki". l i t e r a t u r z e p r z e d m i o t u s p o t y k a się najczęściej Crow-Omaha przypuszczalnie współwystępują z typem bifurkacyjno-łącznym, w y n i k a z t e g o , ż e t a k się m a r z e c z z n a j l e p i e j co pozna­ n y m i e g z e m p l i f i k a c j a m i z t e r e n u A m e r y k i Północnej. T y m c z a s e m ogólno­ światowa próba e t n o g r a f i c z n a jedynie 7 daje podstawę d o t w i e r d z e n i a , iż połowa systemów t y p u O m a h a jednoznacznie cyjno-łącznym, reszta zaś z r ó ż n y m i koreluje z typem wersjami typu bifurka­ bifurkacyjno-bocz- nego . 8 6 Lounsbury, 7 Murdock, 1964, s. 359-377. 1957. M ó w i ę t u o różnych w e r s j a c h , ponieważ w rachubę wchodzą także pośrednie rozwiązania t e r m i n o l o g i c z n e , j a k n p . stosowanie d l a S i M a i i n n y c h k o b i e t g r u p y m a t k i określenia przekładalnego j a k o „mniejsza/druga m a t k a " , które j a k k o l w i e k pochodne od „matki" stanowią t e r m i n odrębny. W e d ł u g próby M u r d o c k a podobne rozwiązania występują w 12 n a ogólną liczbę 43 społeczeństw z a l i c z a n y c h do t y p u Omaha. 8 W n o t o w a n i u związków pokrewieństwa posługuję się skrótami, w których każdy stopień r e p r e z e n t o w a n y j e s t p r z e z d w u l i t e r o w y s y m b o l stanowiący początek odpowiedniego w y r a z u ( n a z w y ) w pełnym b r z m i e n i u . Sposób o d c z y t y w a n i a skrótu: od r e l a c j i d e f i n i o w a n e j do r e l a c j i będącej najbliższym k r e w n y m ego. N p . CóSiMa = córka s i o s t r y m a t k i ego. �O I N T E R P R E T A C J I SYSTEMÓW 113 POKREWIEŃSTWA Tego r o d z a j u korelacja jest o c z y w i s t y m r e z u l t a t e m stwierdzonej żej p r a w i d ł o w o ś c i , iż t y p C r o w - O m a h a czeństwach o u n i l i n e a r n y m przekazie do pogodzenia występuje najczęściej w wy­ społe­ p o k r e w i e ń s t w a , t e n zaś b y ł b y n i e z systemami generacyjnym l u b l i n i o w y m , które n i e za­ c h o w u j ą k a t e g o r y z a c j i k r e w n y c h n a l i n i ę o j c o w s k ą i macierzystą. F a k t , iż s y s t e m y Crow-Omaha idą w parze wyłącznie z systemami bifurka- c y j n y m i , c z y n i p r a w d o p o d o b n y m , że t e z n i c h , które o d n a j d u j e m y w łeczeństwach o b i l a t e r a l n y m , c z y l i p o d w ó j n y m p r z e k a z i e rozwinęły ogólnej się t a k ż e n a p o d ł o ż u u n i l i n e a r n y m . D o t y c z y liczby Murdocka 79 s p o ł e c z e ń s t w z t e r m i n o l o g i ą 1957). P o n a d dług s t a n u w spo­ pokrewieństwa, to prawie 2 0 % Crow-Omaha (wg próby 80°/o spośród' n i c h z a c h o w a ł o unilinearność okresie, z którego pochodziły materiały pewne ludy terenowe. we­ Wiele z nich (np. Mongołowie, t u r e c k i e ) przeszło w t y m czasie zmianę od unilinearnego do bilateralnego sposobu liczenia pokrewień­ stwa. F a k t , iż u t r a t a linearności n i e m u s i p r o w a d z i ć d o r e z y g n a c j i z s y s t e ­ mu terminologicznego typu Crow-Omaha jest dość symptomatyczny. U w a ż a s i ę n a ogół, ż e s y s t e m y t e są b a r d z o k o n s e r w a t y w n e , n a d o w ó d czego przytacza przejścia do się trwanie patryHnii . Z 9 terminologii Crow drugiej w strony Crow-Omaha współwystępujące tych z systemami i r o k e s k i m i , co może nasuwać nawet spotykamy samych zespołach świetle twierdzeń o Crow-Omaha iż t e o s t a t n i e rozwijać kiedy z i r o k e s k i c h . Jest t o o t y l e p r a w d o p o d o b n e , jedynie tacji drugorzędnych do potrzeby niż t a , d o której wprowadzeniu nemu przyjąć, dla tego ostatniego całościowego wyróżniania należy Byłaby ego. wyspecjalizowanej rozłożeniu akcentów w cech, systemy o genetycz­ konserwatywności się m o g ą że w y m a g a polegającej zmiana irokeskiej nie­ zmiany na grup krewniaczych t o zatem wersji warunkach kulturowych przypuszczenie n y c h związkach między n i m i . W należałoby w często adap­ innych polegająca odpowiadającej sposobie różnicowania pokoleń. Nie na in­ wy­ k l u c z a m y w p r a w d z i e m o ż l i w o ś c i o d w r o t n e g o p r o c e s u — przejścia d o t y ­ p u irokeskiego po z a n i k u C r o w - O m a h a — byłby to j e d n a k w uzasadnio­ nych w a r u n k a c h dokładny o d p o w i e d n i k poprzedniego, c z y l i proces de­ spee] a l i z a c j i , n i e zaś r e g r e s u . N a s z y m c e l e m j e s t j e d y n i e p o d k r e ś l e n i e t e ­ go, iż t y p C r o w - O m a h a s t a n o w i f o r m ę s z c z e g ó l n i e w y e l a b o r o w a n ą w s t o ­ sunku do najbliższego m u pod względem konstrukcji typu irokeskiego. T o s a m o m o ż n a też p o w i e d z i e ć o t y p i e o p i s o w y m w e d ł u g k l a s y f i k a c j i M u r ­ docka j a k o równorzędnym p u n k c i e wyjściowym dla Crow-Omaha w sy­ s t e m a c h b i f u r k a c y j n o - b o c z n y c h . N i e z a m i e r z a m y zatem proponować p r z y ­ j ę c i a t e z y , iż i s t n i e j e w y ł ą c z n i e d r o g a r o z w o j o w a o d i r o k e s k i e g o d o C r o w O m a h a . W y m i e n i l i ś m y ją, p o n i e w a ż d a j e się o n a odnieść d o dużej l i c z e b - » Eyde, Postal, 1961, s. 756. 8 — E t n o g r a f i a P o l s k a , t. X X I I , z. 1 �114 SŁAWOJ SZYNKIEWICZ n i e g r u p y p l e m i o n Siuksów, z której zresztą w y w o d z ą się pierwowzory o p i s y w a n e g o p r z e z n a s t y p u o r a z j e g o n a z w a własna. Z d a n y c h , j a k i e p o s i a d a m y o S i u k s a c h , w y n i k a że występują u n i c h 10 obok siebie systemy t y p u Crow, O m a h a oraz irokeskiego odpowiadające n i e m a l dokładnie o d r ę b n y m s p o s o b o m p r z e k a z u p o c h o d z e n i a — matryli- nearnemu, patrylinearnemu i bilateralnemu. Siuksowie, m i m o wewnętrzne­ go zróżnicowania, m o g ą b y ć t r a k t o w a n i j a k o całość k u l t u r o w a . F a k t , iż i c h b i l a t e r a l n a część (zwłaszcza p l e m i o n D a k o t a ) r e p r e z e n t u j e każe d o p a t r y w a ć się g e n e t y c z n y c h związków między t y p irokeski, typami i widzieć w n i c h w s z y s t k i c h k o m p l e m e n t a r n y zespół. M u s i e l i b y ś m y p r z y t y m o d r z u ­ cić h i p o t e z ę M a t t h e w s a , iż p r o t o s y s t e m S i u k s ó w p o k r y w a ł się z s y s t e m e m O m a h a . Jest t o t a k samo mało p r a w d o p o d o b n e , j a k wynikający z niej w n i o s e k , ż e s y s t e m O m a h a przekształca się w s y s t e m C r o w , co s t a n o w i ­ łoby zmianę b a r d z i e j n a w e t rewolucyjną patrylinearnej w niż p r z e k s z t a ł c e n i e matrylinearną ( n a co w przeciwnie, z zestawień dowodów). W p r o s t organizacji p r z y p a d k u Siuksów Matthewsa nie m a wynikałoby, że ó w p r o t o s y s t e m miał konstrukcję o cechach i r o k e s k i c h . T o co powiedziano o związku t y p ó w C r o w - O m a h a z bifurkacyjnymi k a ż e przypuszczać, i ż t e p i e r w s z e s t a n o w i ą specyficzną o d m i a n ę o s t a t n i c h i r e z u l t a t d o s t o s o w a n i a się i c h d o p e w n y c h s z c z e g ó l n y c h w a r u n k ó w , k t ó ­ r y c h j e d n a k n i e p o t r a f i o n o dotąd p r z e k o n u j ą c o określić. N i e m n i e j d o m n i e ­ m a n i e , iż t y p C r o w - O m a h a bifurkacyjnej jest udoskonalonym, s p e c j a l n y m w a r i a n t e m t e r m i n o l o g i i pokrewieństwa, sprawiło, że p o t r a k t o w a n o go j a k o w a ż n y t e o r e t y c z n i e p r z e d m i o t badań m o g ą c y rzucić ś w i a t ł o n a n a ­ t u r ę s p o ł e c z n y c h u w a r u n k o w a ń t e r m i n o l o g i i . T y m b a r d z i e j , że w y s t ę p u ­ j e o n n i e m a r g i n a l n i e , lecz r e p r e z e n t o w a n y jest w znacznej proporcji ok. 1 5 % społeczeństw l u d z k i c h n a c a ł y m n i e m a l świecie z w y j ą t k i e m E u r o p y i Bliskiego Wschodu ( w g próby M u r d o c k a 1957). D l a t e g o t e ż literatura poświęcona m u j e s t s t o s u n k o w o obszerna i o d p o w i e d n i o l i c z n e hipotezy zmierzające do wyjaśnienia f u n k c j i l u b g e n e z y t e g o t y p u . Cechą c h a r a k t e r y s t y c z n ą t e j l i t e r a t u r y j e s t t o , i ż o p e r u j e o n a w o l ­ brzymiej większości wypadków Północnoamerykańskich materiałem odnoszącym się l u b n i e k t ó r y c h l u d ó w afrykańskich, do Indian przy czym materiał t e n d o t y c z y systemów C r o w - O m a h a należących — według terminologii w pokoleniu wstępnym — Te systemy, k t ó r e korelują należycie opracowane, do typu cech bifurkacyjno-łącznego. z t y p e m b i f u r k a c y j n o - b o c z n y m , n i e zostały c o w i ą ż e się z i c h p ó ź n i e j s z y m wprowadzeniem w o b i e g n a u k o w y ( w i s t o c i e , p r o c e s t e n d o p i e r o się z a c z y n a ) . D o t y c z y t o także systemów O m a h a występujących w A z j i Środkowej. P r z e d n i e w i e ­ l u jeszcze l a t y O l d e r o g g e stemy pokrewieństwa 1 1 napisał: „ n i e u l e g a w ą t p l i w o ś c i , że l i c z n e s y ­ ludów A z j i Środkowej mają cechy bliskie syste­ m o m t y p u O m a h a , n a c o d o t e j p o r y n i e z w r a c a n o u w a g i i co w 10 11 Matthews, 1999, s. 254 n. O l d e r o g g e , 1958, s. 10. litera- �O INTERPRETACJI SYSTEMÓW t u r z e j e s z c z e n i e zostało o d n o t o w a n e " . 115 POKREWIEŃSTWA O l d e r o g g e m i a ł rację generalnie r z e c z biorąc, chociaż m y l i ł się sądząc, ż e n i k t p r z e d n i m n i e z w r ó c i ł u w a g i n a i n d y w i d u a l n e w y p a d k i występowania s y s t e m u O m a h a n a t y m obsza­ rze. P o p r z e d z i l i go b o w i e m Aberle (1953) 1 2 , V r e e l a n d (1954) o r a z M u r - d o c k (1957). J e d n a k ż e r ó w n i e ż o n s a m n i e z a z n a j o m i ł się bliżej z systemami rozwiązań właści­ w y c h I n d i a n o m , umieszczając g o w k a t e g o r i i b i f u r k a c y j n o - ł ą c z n e j i przy­ i błędnie definiował t y p Omaha według tymi pisując m u j a k o p r a w i d ł o w o ś ć p r z y p a d k o w o w y s t ę p u j ą c e k r y t e r i u m r ó ż ­ n i c o w a n i a t e r m i n o l o g i i w g płci m ó w i ą c e g o . 1 3 Amerocentryczne podejście j e s t w p r a w d z i e b a r d z i e j u s p r a w i e d l i w i o n e u b a d a c z y a m e r y k a ń s k i c h , j e d n a k w sposób o c z y w i s t y o g r a n i c z a o n o u ż y ­ teczność f o r m u ł o w a n y c h przez n i c h wniosków. D o t y c z y d a r o w e g o osiągnięcia f o r m a l n e j składnikowej) — t o także s z t a n ­ analizy pokrewieństwa (według metody p r a c y Lounsbury'ego, który wychodząc z p e w n y c h za­ łożeń a k s j o m a t y c z n y c h d e d u k c y j n i e s f o r m u ł o w a ł m o d e l r o z k ł a d u n ó w pokrewieństwa w termi­ systemach Crow-Omaha. O d n o s i się o n w s z a k ż e d o t e j i c h części j e d y n i e , k t ó r a w s p ó ł w y s t ę p u j e z typem bifurkacyjno- łącznym. L o u n s u b r y w tych s a m y c h k a t e g o r i a c h próbuje wyjaśnić od­ m i e n n y , b i f u r k a c y j n o - b o c z n y p r z y k ł a d I n d i a n F o x traktując g o j a k o w y ­ j ą t e k . J e d y n ą znaną n a m p r ó b ą w y j ś c i a p o z a a m e r o c e n t r y c z n ą k o n w e n ­ u cję interpretacyjną p r z e z uwzględnienie o d m i e n n e g o materiału a z j a t y c k i e ­ go przedstawił R o m n e y odrębnego miejsca 1 5 proponując w y d z i e l e n i e w ś r ó d s y s t e m ó w O m a h a d l a rozwiązań n i e z g o d n y c h z w a r i a n t e m indiańskim. D o t y c z y ł y o n e w s z a k ż e i n n y c h c e c h n i ż pełna b i f u r k a c y j n o ś ć t e r m i n o l o g i i . Oparcie n a m a t e r i a l e amerykańskim obciążyło także wczesne próby i n t e r p r e t a c j i systemów C r o w - O m a h a , które polegały n a w y w o d z e n i u i c h ze s z c z e g ó l n y c h , m a r g i n a l n y c h f o r m d o b o r u m a ł ż e ń s k i e g o . Z n a c z n e wodzenie stemów po­ z d o b y ł a h i p o t e z a upatrująca p r z y c z y n ę w y k s z t a ł c e n i a t y c h s y ­ w jakoby zalecanym wtórnie małżeństwie z córką b r a t a żony ( d l a O m a h a ) l u b z żoną b r a t a m a t k i ( d l a C r o w ) . S f o r m u ł o w a ł j ą j e s z c z e w 1897 r . K o h l e r , p o t e m podjął R i v e r s i następnie p o d t r z y m a l i w 1916 r . Gifford i w 1917 r . B . S e l i g m a n ( p r z y t a c z a m z a R a d c l i f f e - B r o w n e m P ó ź n i e j b r o n i ł j e j jeszcze A g i n s k y — zdyskredytowany różnych 12 ich 17 . Przebrzmiały i — pomysł powracał jeszcze m a r g i n e s o w o a n a l i z materiału f a k t o g r a f i c z n e g o , Wprawdzie 1 8 Aberle środkowoazjatyckie wydawałoby pisał o Kałmukach pochodzenie i fakt, w A z j i bliskie i m grupy ojrackie. 18 Olderogge, 14 Lounsbury, 1960, s. 27. 15 R o m n e y, 1965, s. 140-141. 1964, s. 364-365. 16 R a d c l i f f e - B r o w n , 17 Aginsky, 1952, s. 55-56. 18 Np. F a r o n , 1961, s. 11 n. 1935, s. 450-451. po kałmuckiej oczywiste migracji ). się okazji o s t a t n i o zaś s p r ó b o w a ł europejskich, jednak że przy 1 6 go były pozostały �116 SŁAWOJ SZYNKIEWICZ o ż y w i ć n a n o w o L u c i c h (1969). H i p o t e z a t a k a m o ż l i w a j e s t ( w k a t e g o r i a c h l o g i c z n y c h , n i e zaś m e t o d o l o g i c z n y c h ) bifurkacyjno-łącznych, m a t k i ego w których — t y l k o w o d n i e s i e n i u d o systemów jeśli j e s t t o t y p O m a h a — krewne noszą w s p ó l n y z nią t e r m i n , c z y l i m o g ą b y ć t r a k t o w a n e j a k o „ m a t k a " . P o d o b n e r ó w n a n i e z a c h o d z i p r z y C r o w d l a o j c a i j e g o męskich k r e w n y c h . W p i e r w s z y m w y p a d k u CóBrMa n a z y w a n a jest „matką", rze­ k o m o d l a t e g o , że m o ż e stać się żoną o j c a . W d r u g i m , n a z y w a się „ o j c e m " siostrzeńca swego rzeczywistego ojca antycypując s w e j m a t k i z t y m siostrzeńcem. R o z u m o w a n i e niejako małżeństwo t e g o t y p u zostało słusznie o d r z u c o n e n a p o d s t a w i e założenia, ż e d r u g o r z ę d n e , t e o r e t y c z n i e lecz n i e k o n i e c z n i e (jakkolwiek niekiedy) zdarzające j e s t w s t a n i e kształtować k a t e g o r i i pokrewieństwa 1 9 możliwe, się m a ł ż e ń s t w o n i e . Radcliffe-Brown do­ daje, że logicznie równie u p r a w n i o n e byłoby o d w r o t n e t w i e r d z e n i e wy­ wodzące formę małżeństwa o d f o r m y t e r m i n o l o g i c z n e j . D o powyższej a r g u m e n t a c j i m o ż n a dorzucić, ż e — j a k w y n i k a z d i a ­ g r a m u 1 — l i c z b a osób m o g ą c y c h a s p i r o w a ć d o s t a t u s u m a t k i ( l u b o j c a , p o p r z e t r a n s p o n o w a n i u d i a g r a m u n a s y s t e m C r o w ) j e s t większa niż p r z e ­ w i d u j e hipoteza tworzona najprawdopodobniej n a podstawie fragmenta­ r y c z n e g o m a t e r i a ł u . P o w o d u j e t o konieczność t a k i e g o j e j p r z e f o r m u ł o w a n i a , i ż z o s t a n i e o n a p o z b a w i o n a z n a c z e n i a . S p r o w a d z i się b o w i e m d o t e z y , iż „ w p o n o w n y m m a ł ż e ń s t w i e c z ł o w i e k p r a w d o p o d o b n i e p o ł ą c z y się z o s o ­ bą należącą d o g r u p y , z k t ó r e j w y w o d z i ł się j e g o p i e r w s z y c z y l i s y t u a c j i często s p o t y k a n e j u l u d ó w o u n i l i n e a r n y m małżonek", pokrewieństwie n i e z a l e ż n i e o d t y p u s t o s o w a n e j t e r m i n o l o g i i . K o n k u r e n c y j n ą hipotezą m o ­ g ł o b y b y ć m a ł ż e ń s t w o g r u p o w e , j e d n a k ż e n i e w y d a j e się p r a w d o p o d o b n e , b y p r z y d z i s i e j s z y m s t a n i e w i e d z y k t o k o l w i e k j e j bronił. F a k t , iż t e r m i n y z b i o r o w e obejmujące kuzynów przeciwległych włą­ czają w t e r m i n o l o g i i t y p u C r o w - O m a h a n i e t y l k o p o t e n c j a l n y c h k a n d y ­ d a t ó w d o m a ł ż e ń s t w a ( g ł ó w n i e d z i ę k i t e m u , i ż przekraczają g r a n i c e p o k o ­ leń), s k i e r o w a ł p o s z u k i w a n i a w ł a ś c i w e j i n t e r p r e t a c j i t y p u n a i n n e d r o g i . Tak więc Crow-Omaha wysunięta należy została tłumaczyć hipoteza , 2 0 że identyfikacją osobliwości t e r m i n o l o g i i osobników płci linearnej ( t z n . przekazującej l i n i ę p o c h o d z e n i o w ą ) z r o d z i c e m l i n e a r n y m , o s o b n i k ó w zaś płci n i e l i n e a r n e j z n i e l i n e a r n y m r o d z e ń s t w e m t e g o ż r o d z i c a . Znaczy to, że w s y s t e m a c h O m a h a mężczyzna n a z y w a D z S i O j t a k samo j a k j e g o ojciec (czyli DzSi), zaś k o b i e t a n a z y w a t ę samą r e l a c j ę j a k s i o s t r a o j c a (czyli Dz). W systemach C r o w mężczyzna n a z y w a D z B r M a , t a k samo j a k b r a t m a t k i ( c z y l i D z ) , k o b i e t a zaś j a k m a t k a ( c z y l i D z B r ) . I n t e r p r e t a c j a t a n i e t y l k o ogranicza swoje zainteresowanie do wyłącznie jednego z p r z e ­ c i w l e g ł y c h k u z y n ó w , l e c z t a k ż e p r a w d z i w a j e s t w o b e c t e j j e d y n i e części społeczeństw C r o w - O m a h a , które wprowadzają " M u r d o c k , -Brown, 20 rozróżnienie t e r m i n o l o g i i 1949, s. 123-124, 177; Lévi-Strauss, 1949, s. 154; 1952, s. 59. M o o r e, 1963, s. 307-308. R a d c l i f f e - �O I N T E R P R E T A C J I SYSTEMÓW 117 POKREWIEŃSTWA w e d ł u g płci o s o b y m ó w i ą c e j . J e s t t o z a t e m k o l e j n a d e m o n s t r a c j a amero- c e n t r y z m u (chociaż r ó w n i e ż n a k o n t y n e n c i e a m e r y k a ń s k i m istnieją m y C r o w - O m a h a n i e stosujące w s p o m n i a n e g o powyżej koncepcja Moore'a n i e j e s t w ł a ś c i w i e interpretacją t y p u , a j e d y n i e uogólnieniem m a r g i n e s o w e j Bardziej syste­ kryterium). Przedstawiona cechy genetyczną strukturalnej. u n i w e r s a l n y c h a r a k t e r mają wyjaśnienia wiążące omawiane s y s t e m y z organizacją g r u p k r e w n i a c z y c h . J a k o p i e r w s z y z t a k i m j e m i n t e r p r e t a c j i wystąpił L o w i e 2 1 twierdząc, że lekceważenie rodza­ generacji w s y s t e m i e C r o w i O m a h a (jeszcze w ó w c z a s n i e w y d z i e l a n y c h w odrębny t y p ) t ł u m a c z y się e g z o g a m i ą Z unilinearnej grupy krewniaczej. kolei E g g a n (1937) zasugerował, ż e t e r m i n o l o g i a w y o d r ę b n i a zespoły l i n e a ż o w e i w s k a z u j e n a i s t n i e n i e między n i m i więzi. Zaproponował też d l a systemów Crow-Omaha Przyjmując minologię nazwę ten „lineażowy punkt Crow-Omaha typ widzenia w rozwoju terminologii White 2 2 pokrewieństwa". spróbował ewolucyjnym i umieścić uznał, że w i a się o n a w r a z z w y k s z t a ł c e n i e m się r o d ó w , jeśli t o w a r z y s z y da u n i l i n e a r n e g o pochodzenia. M u r d o c k mej neoewolucjonistycznej 2 3 i m zasa­ podjął myśl W h i t e ' a w t e j sa­ k o n w e n c j i sugerując, O m a h a są n a j w c z e ś n i e j s z y m i ter­ poja­ że społeczeństwa typu społeczeństwami p a t r y l i n e a r n y m i i t y m sa­ m y m mają dłuższą historię działania t e j z a s a d y p o c h o d z e n i o w e j niż s p o ­ łeczeństwa p a t r y l i n e a r n e z i n n y m i s y s t e m a m i t e r m i n o l o g i c z n y m i . N a t e j p o d s t a w i e wyciągnął w n i o s e k , iż społeczeństwa t y p u O m a h a procesie dziejowym pozostałe, a w utraciły w więcej i n s t y t u c j i związanych z patrylinearnością niż t y m patrylokalne korporacyjne grupy krewniacze lineaże, „ k l a n y " w t e r m i n o l o g i i M u r d o c k a o r a z w i e l k i e r o d z i n y ) . (tzn. Wniosek t e n w p r a w d z i e p o t w i e r d z i ł n a p r ó b i e 28 s p o ł e c z e ń s t w t y p u O m a h a 2 4 , jed­ n a k z o p u b l i k o w a n e j później większej próby w y n i k a , że t y l k o w y s t ę p o w a ­ n i e lineaży u j e m n i e k o r e l u j e z t y p e m O m a h a . Oprócz lineaży d o t y c z y także r o d ó w . W naszym p r z e k o n a n i u f a k t t e n można wyjaśnić w to inny sposób, n i ż c z y n i t o M u r d o c k ; p r ó b ę t a k i e g o w y j a ś n i e n i a p r e z e n t u j e m y n a dalszych stronach. Konsekwentną interpretację wiążącą j e d n o z n a c z n i e ganizacją l i n e a ż o w ą p r z e d s t a w i ł R a d c l i f f e - B r o w n 2 5 Crow-Omaha z or­ . Występowanie zbio­ r o w y c h t e r m i n ó w w e w ł a s n y m l i n e a ż u ego t ł u m a c z y o n d z i a ł a n i e m z a s a ­ d y jedności g r u p y r o d z e ń s t w a , w lineażach zaś s p o w i n o w a c o n y c h działa­ n i e m z a s a d y jedności lineażu. T a o s t a t n i a p r z e w i d u j e , ż e c z ł o n k o w i e k o r ­ poracyjnej unilinearnej g r u p y pochodzeniowej czy krewniaczej t r a k t o w a ­ n i są p r z e z o b s e r w a t o r a z z e w n ą t r z całościowo, m i m o ż e z i c h w ł a s n e g o p u n k t u w i d z e n i a są z r ó ż n i c o w a n i . T a k w i ę c c z ł o n k o w i e g r u p y k r e w n i a - 21 Lowie, 1915, s. 238. 2 2 White, 1939, s. 569-570. 23 Murdock, 24 Tamże, 1949, s. 240-241. 25 R a d c l i f f e - B r o w n , s. 241. 1952, s. 53-57, 70-88. �118 SŁAWOJ SZYNKIEWICZ czej r o d z i c a n i e l i n e a r n e g o a l b o m a ł ż o n k a znajdują się w o b e c ego w nakowej jed­ r o l i k o r p o r a c y j n e j i o z n a c z a n i są j e d n a k o w y m t e r m i n e m , m i m o że w f u n k c j o n o w a n i u s y s t e m u n a c o d z i e ń w y s t ę p o w a ć m o ż e z r ó ż n i c o w a ­ n i e ról, w z a j e m n y c h p o s t a w i zobowiązań. (Według k o n c e p c j i f u n k c j o n a - l i s t y c z n e j t e o s t a t n i e grałyby ważniejszą rolę w d e t e r m i n o w a n i u n a z e w ­ nictwa). Powyższe założenie, iż ten sam termin oznacza w t y m s a m y m lineażu, n i e z a w s z e p r e c y z y j n i e w żadnym i n n y m systemie pokrewieństwa n i e sprawdza członkostwo sprawdza się, jednakże się t a k d o b r z e , j a k w C r o w - O m a h a . N a l e ż y t u w s z a k ż e dodać, ż e zgodność t a w y s t ę p u j e j e d y n i e w ó w c z a s , g d y zasadę jedności l i n e a ż u p r z y j m u j e m y bez j e j e m p i r y c z n e g o teoretycznie weryfikowania, bowiem — jak wspomniano — m i n o l o g i i C r o w - O m a h a n i e zawsze towarzyszą zorganizowane grupy krewniacze, programowego przekonanie sowany ter­ unilinearne k t ó r y c h jedność p o w y ż s z a z a s a d a głosi. T o t e ż w o b e c niemal ahistoryzmu Radcliffe-Browna budzi zdziwienie a u t o r a , iż „ t y p t e r m i n o l o g i i O m a h a j e s t r a c j o n a l n y i d o s y s t e m ó w społecznych, w k t ó r y c h w y s t ę p u j e " ów racjonalizm i dostosowanie n i e zaś o b s e r w o w a n i e . 2 e są j e d y n i e d e d u k o w a l n e , gdyż dopa­ często d l a przeszłości, N i e m n i e j w y p a d a w dużym — może n a w e t całko­ w i t y m — s t o p n i u podzielić t a k w y r a ż o n ą o p i n i ę o w e g o a u t o r a , p o n i e w a ż przyjmujemy prawdziwość t e g o r o d z a j u w n i o s k o w a n i a , które historyczną r e k o n s t r u k c j ę g r u p k r e w n i a c z y c h n a p o d s t a w i e umożliwia występowania i n s t y t u c j i f u n k c j o n a l n i e z n i m i związanych. W r o l i j e d n e j z t a k i c h i n s t y ­ t u c j i i z a r a z e m przesłanek p o w y ż s z e g o s p o s o b u w n i o s k o w a n i a występuje także s y s t e m t e r m i n o l o g i c z n y pokrewieństwa. Hipoteza Radcliffe-Browna unika wszelkich genetycznych sugestii, s t w i e r d z a j e d y n i e strukturalną, a w i ę c f o r m a l n ą o d p o w i e d n i o ś ć l i n e a ż o w e j (lub podobnej) organizacji społeczeństwa oraz terminologii typu Crow- O m a h a . N i e m n i e j , s t w a r z a o n a w y g o d n e narzędzie d l a t y c h w s z y s t k i c h , k t ó r z y poszukują społecznych u w a r u n k o w a ń t e r m i n o l o g i i . W jest ona ogólniejsza Crow-Omaha z od zbliżonych korporacyjnymi do grupami niej hipotez t y m sensie wiążących krewniaczymi, to j e d n a k d o d a t k o w y m i w a r u n k a m i , j a k n p . względne wyprzedzenie nologiczne i n n y c h systemów u n i l i n e a r n y c h (White, typ obwarowując Murdock), chro­ czy też obowiązkowa p r a k t y k a małżeństwa z kuzynką przeciwległą (teza t a o m ó ­ w i o n a będzie n a d a l s z y m miejscu). J e d n y m z a t r a k c y j n i e j s z y c h przykła­ d ó w n i e m a l a u t o m a t y c z n e g o działania z a s a d y jedności l i n e a ż u j e s t s y t u a ­ c j a M a p u c z ó w z C h i l e , k t ó r z y j e s z c z e w początkach X X w . m i e l i t e r m i n o ­ l o g i ę t y p u i r o k e s k i e g o , l e c z w t y m w ł a ś n i e c z a s i e m i a ł y się u n i c h p o j a w i ć w i e l k i e lineaże p a t r y l i n e a r n e i j u ż w terminologię t y p u Omaha 2 1 . Gdyby połowie X X t e dane w . zanotowano potwierdziły tam się, b y ł b y to i s t o t n i e i d e a l n y w p r o s t przykład f u n k c j o n a l n e g o z g r a n i a elementów s t r u k ­ t u r y społecznej b e z o p ó ź n i e ń w c z a s i e i b e z działania d o d a t k o w y c h w a 26 T a m ż e, s. 85. 2 7 F а r o n, 1961, s. 15. �O INTERPRETACJI SYSTEMÓW 119 POKREWIEŃSTWA runków, p r z y n a j m n i e j t y c h , które h i p o t e t y c z n i e w s k a z y w a n o j a k o i s t o t n e p r z y t w o r z e n i u się s y s t e m ó w O m a h a . O d n o t u j m y jeszcze f o r m a l n ą i n t e r p r e t a c j ę s y s t e m ó w C r o w - O m a h a , k t ó ­ r a — p o d o b n i e j a k s t r u k t u r a l n a — o d ż e g n u j e się o d s p e k u l a c j i g e n e t y c z ­ części f u n k c j o n a l n y c h . J e j z w o l e n n i c y dopusz­ czają m o ż l i w o ś ć , iż o m a w i a n e s y s t e m y t e r m i n o l o g i c z n e sprzyjają n y c h , a także w znacznej lineażo- w e m u p r z e k a z o w i szeroko p o j m o w a n e g o statusu społecznego , lecz t w i e r ­ 2 8 dzą, ż e h i p o t e z a R a d c l i f f e - B r o w n a n i e t ł u m a c z y w i e l u z a s t o s o w a ń t e r m i ­ n ó w i j e s t zbędna, g d y ż p r e c y z y j n i e j s z e i wystarczające narzędzie s t a n o ­ w i f o r m a l n y o p i s , k t ó r y a u t o m a t y c z n i e o d t w a r z a całe n a z e w n i c t w o w s k u ­ t e k w y k r y c i a r e g u ł o r g a n i z u j ą c y c h d a n y s y s t e m t e r m i n o l o g i c z n y (z n i c h najważniejsza j e s t reguła r e d u k c j i , tzn. pomijania pewnych ogniw średnich), dzięki k t ó r y m powstają t e r m i n y z b i o r o w e 2 9 po­ . Jak wspominali­ śmy n a i n n y m m i e j s c u , f o r m a l n y opis L o u n s b u r y ' e g o można zastosować j e d y n i e d o części s y s t e m ó w C r o w - O m a h a , a n a w e t w ó w c z a s m o ż e o n b y ć traktowany t y l k o j a k o swoista g r a m a t y k a t e r m i n o l o g i i pokrewieństwa, c z y l i z a l e d w i e j e d e n z aspektów s y s t e m u z n a k o w e g o . Znaczne p o w o d z e n i e uzyskała ostatnio koncepcja wiążąca systemy C r o w - O m a h a z instytucją m a ł ż e ń s t w a k u z y n o w s k i e g o . N a l e ż y o n a j e d n a k d o zupełnie i n n e j k a t e g o r i i i n t e r p r e t a c y j n e j , niż w s p o m n i a n a w y ż e j , o p a r ­ t a n a m a ł ż e ń s t w i e z córką b r a t a żony. O i l e t a m t a o p e r o w a ł a pojęciem małżeństwa n i e t y p o w e g o , t o o m a w i a n a k o n c e p c j a w p r o w a d z a j a k o zasad­ niczą przesłankę zinstytucjonalizowaną praktykę zawierania małżeństw m i ę d z y g r u p a m i . C h a r a k t e r y s t y c z n e , ż e chociaż k o n c e p c j a t a b i e r z e czątek m . i n . w l é v i - s t r a u s s o w s k i e j i d e i z o r g a n i z o w a n e j skiej 30 mami , s a m Lévi-Strauss n i e wykazał większego zainteresowania Crow-Omaha. Utrzymuje on nawet 3 1 , po­ w y m i a n y małżeń­ że s y s t e m y syste­ t e n i e istnieją w postaci, w jakiej je zdefiniowano, i ogranicza je d o k i l k u przykładów w y s t ę p u j ą c y c h w A m e r y c e . J e s t zresztą w t y m p o g l ą d z i e c a ł k o w i c i e o d o ­ s o b n i o n y . Zastrzeżenia Lévi-Straussa d o d e f i n i c j i t y p u C r o w - O m a h a biorą się stąd, ż e c h c i a ł b y on w n i m widzieć połączenie zasad ograniczonej i u o g ó l n i o n e j w y m i a n y małżeńskiej ( t z n . o d b y w a j ą c e j się p o m i ę d z y ma tylko grupami partnerskimi mującym więcej takich grup 3 2 albo w ). dwo­ cyklu j e d n o k i e r u n k o w y m obej­ Tymczasem najprawdopodobniej nie w s z y s t k i e społeczeństwa C r o w - O m a h a p o t w i e r d z a ł y założenie, stąd s e p a ­ r a t y s t y c z n e podejście Lévi-Straussowi do k w e s t i i k l a s y f i k a c j i . Jednakże zabrakło cierpliwości wydaje do przeprowadzenia się, że analizy n i e - 2 8 Lounsbury, 2 9 Tamże, 1964, s. 383. 3 0 P r z e z wymianę małżeńską należy rozumieć stały związek d w u grup w s. 354. pro­ cesie d o b o r u partnerów do małżeństwa, niezależnie od tego, c z y j e s t on o b u - c z y też j e d n o s t r o n n y , to z n a c z y b e z względu n a k i e r u n e k przepływu 3 1 Lévi-Strauss, 1970, s. 126-127. 3 2 Por. L é v i - S t r a u s s , 1966, s. 18-20; 1970, s. 127. kobiet. �120 SŁAWOJ amerykańskich systemów potwierdziłaby jego Crow-Omaha, hipotezę. ogólnie, iż o m a w i a n e SZYNKIEWICZ systemy W która każdym przypuszczalnie bądź charakteryzują razie Fox jednak stwierdza 3 3 się r o z w i ą z a n i a m i n i m i p o m i ę d z y e l e m e n t a r n ą i złożoną w y m i a n ą m a ł ż e ń s k ą (co pośred­ odpowiada lévi-straussowskiemu rozróżnieniu między w y m i a n ą zamkniętą i otwartą, c z y l i p o uwzględnieniu egzogamii całkowicie swobodną). Założenia Lévi-Straussa p o t w i e r d z a w cząca p o w s t a n i a s y s t e m ó w C r o w - O m a h a ne'ów oraz E y d e i Postala. L a n e ' o w i e zawierania małżeństw wpływają znacznej części h i p o t e z a doty­ w y ł a n i a j ą c a się z p u b l i k a c j i L a w y c h o d z ą c z założenia, ż e z a s a d y 3 4 na odpowiednie formowanie się krew­ n y c h w g r u p y k r e w n i a c z e , sugerują, iż m a t r y l a t e r a l n e m a ł ż e ń s t w o k u z y ­ n ó w przeciwległych ( t z n . z CóBrMa) t w o r z y uszeregowanie k r e w n y c h n i e ­ z b ę d n e d l a r o z w o j u s y s t e m ó w C r o w w społeczeństwach m a t r y l i n e a r n y c h i O m a h a w p a t r y l i n e a r n y c h . Operując przykładem t y p u O m a h a można t o w y j a ś n i ć następująco. O b o w i ą z u j e m a ł ż e ń s t w o m ę ż c z y z n y matki. W tej sytuacji przodkowie mieli za ż o n y k o b i e t y l i n e a r n i e s p o k r e w n i o n e , nym stosunku stryjenka-bratanica. T y m samym pochodzeniowej pozostające we mężczyźni członkowie kwalifikują będą wzajem­ jednej biorą ż o n y należące d o i n n e j — s t a l e t e j s a m e j Ponieważ t a ostatnia niezmiennie towarzyszy jej z córką b r a t a egro, o n s a m i j e g o p o t o m k o w i e jako partner w linii — linii. wymianie, się d o określania w s p ó l n y m t e r m i n e m p r z e z c z ł o n k ó w l i n i i biorącej k o b i e t y ( p o r . d i a g r a m l a ) . M a ł ż e ń s t w o z córką b r a ­ t a m a t k i zakłada, ż e g r u p a biorąca k o b i e t y n i e m o ż e r e w a n ż o w a ć się t y m s a m y m , lecz oddaje swoje kobiety innej, z n o w u ustalonej grupie pocho­ d z e n i o w e j . W t e n sposób p e w n a l i c z b a g r u p o b j ę t a j e s t c y k l i c z n ą w y m i a ­ ną małżeńską ( n a z y w a n ą też uogólnioną a l b o a s y m e t r y c z n ą ) . tej trzeciej Członkowie g r u p y są w i s t o c i e p o t o m k a m i k o b i e t u r o d z o n y c h w grupie a z a t e m dzięki t e j c h a r a k t e r y s t y c e k w a l i f i k u j ą się także d o określania ego, w s p ó l n y m t e r m i n e m z p u n k t u w i d z e n i a ego i l i n i i , d o której ego należy ( p o r . d i a g r a m l b ) . Z a u w a ż m y , ż e w t y m r o z u m o w a n i u p r z y j m u j e się za punkt wyjścia zasadę jedności lineażu sformułowaną przez Radcliffe- Browna. Zatem kompozycja dzięki jednostronnemu małżeństwu k u z y n o w s k i e m u k r e w n y c h umożliwiająca Omaha. Kompozycja wprowadzenie powstaje terminologii Crow- t a j e s t j e d n a k t y l k o w a r u n k i e m k o n i e c z n y m , n i e zaś" w y s t a r c z a j ą c y m d l a t e j t e r m i n o l o g i i . N i e d z i w i w i ę c f a k t , ż e istnieją spo­ łeczeństwa z m a t r y l a t e r a l n y m małżeństwem k u z y n o w s k i m , lecz t e r m i n o ­ l o g i ą inną n i ż C r o w l u b Omaha. Niemniej wytłumaczenia wymaga w y j a ś n i o n y p r z e z a u t o r ó w k o n c e p c j i f a k t , ż e n a 74 społeczeństwa zentujące s y s t e m y Crow i O m a h a t y l k o 19 d o p u s z c z a B r M a ( w g p r ó b y M u r d o c k a 1957). M o ż n a w p r a w d z i e "Fox, 34 L a n e 1971, s. 226-227. i Lane, 1959, s. 257-258. nie repre­ małżeństwo z Có­ założyć niezależne �O INTERPRETACJI funkcjonowanie i przyjąć, dując że z układem jeśli 121 POKREWIEŃSTWA t e r m i n o l o g i i pokrewieństwa oraz instytucji małżeństwa ż e p r a k t y k i m a t r y m o n i a l n e z m i e n i a j ą się s z y b c i e j konieczności bardziej SYSTEMÓW nie równoległej t a ostatnia może w grup krewniaczych przestaje pokrewieństwa. zmiany kompozycji dalszym ciągu Działałaby praktyka zatem r z y s z ą c a całemu p r o c e s o w i pozostawać lub nieformalnych obowiązywać nadal nie w zespołów unilinearnego zasada powo­ terminów. jedności Tym zgodzie krewnych, wywodzenia lineażu o d m o m e n t u u s t a b i l i z o w a n i a się towa­ małżeństwa k u z y n o w s k i e g o i k o n t y n u o w a n a p o j e g o zaniknięciu. P o z o s t a j e j e d n a k d o wyjaśnienia fakt trudny do pogodzenia z instytucją małżeństwa kuzy­ n o w s k i e g o , a m i a n o w i c i e t o , iż z w y k l e w s y s t e m a c h O m a h a k r e w n i m a t k i objęci są e g z o g a m i ą sięgającą przynajmniej kuzynów drugiego ( 7 6 % w p r ó b i e M u r d o c k a 1957). Już w c z e ś n i e j Murdock w korelacja społeczeństwach nologią to Omaha bardzo p a t r y l i n e a r n y c h występuje oraz m a k s y m a l n y m zasięgiem istotna przeszkoda Można w p r a w d z i e utrudniająca założyć, iż z a k a z stopnia zauważył, 3 5 między zakazu kazirodztwa. przyjęcie hipotezy Jest Lane'ów. e g z o g a m i c z n y p o j a w i ł się z m o ż n a t e ż odrzucić t o p r z y p u s z c z e n i e , że termi­ czasem; a t y m s a m y m całą h i p o t e z ę , i p o ­ zostać p r z y w y j a ś n i e n i u p r o p o n o w a n y m p r z e z zasadę jedności l i n e a ż o w e j , wówczas j e d n a k n i e będzie t o wyjaśnienie Eyde się i Postal zakazu 3 6 zasugerowali koncepcję e g z o g a m i c z n e g o opartą k a z i r o d z t w a rozszerza się w pokrewieństwa, t o znaczy genetyczne. stopniowo n a założeniu kierunku wyznaczonym poczynając małżeństwa Autorzy przez kuzynką , iż mężczyzna w zakaz terminologię kolejno przez wspólny twierdzą, że s k o r o w w y n i k u z przeciwległą 3 7 o d najbliższego k r e w n e g o n a coraz dalsze s t o p n i e w r a m a c h w y z n a c z o n y c h klasyfikacyjny. wykształcającego Murdocka termin matrylateralnego systemie Crow żeni się z kobietą określaną t e r m i n e m „ c ó r k a " , w s y s t e m i e zaś O m a h a z kobietą określaną j a k o „ m a t k a " , t o o d m o m e n t u u t r w a l e n i a się t y c h terminologicznych wkracza zakaz k a z i r o d z t w a początkowo t y l k o w o b e c c z ł o n k ó w r o d z i n y , następnie w o b e c k o l e j n y c h l i n i i w grupie matki, z dalekimi krewnymi matki. wniosek, systemów obowiązujący bocznych aż d o c a ł k o w i t e g o w y e l i m i n o w a n i a m o ż l i w o ś c i Autorzy iż m a t r y l a t e r a l n e m a ł ż e ń s t w o formułują atrakcyjnie z przeciwległą ożenku brzmiący kuzynką tworzy sytuację prowadzącą d o s a m o e l i m i n a c j i . M a o n wyjaśnić, dlaczego i n s t y ­ tucja t a ujemnie koreluje z występowaniem t y p u Crow-Omaha. rozumowanie m a jeden słaby p u n k t , k t ó r y naszym zdaniem Powyższe całkowicie p o d w a ż a j e g o w a r t o ś ć wyjaśniającą w o d n i e s i e n i u d o t y p u w o g ó l e . C i ą ż y bowiem na n i m wspomniany już a m e r o c e n t r y z m . Byłoby ono logicznie spójne, g d y b y w s z y s t k i e s y s t e m y C r o w - O m a h a m i a ł y t e r m i n o l o g i ę k l a s y ­ fikacyjną przewidującą d l a CóBrMa t e r m i n „córka" ( C r o w ) l u b „ m a t k a " 35 Murdock, 3 6 E y d e 3 7 Murdock, 1949, s. 306-309. iPostal, 1961, s. 756-757, 766. 1949, s. 287. �122 SŁAWOJ SZYNKIEWICZ ( O m a h a ) . T y m c z a s e m d o t y c z y t o , j a k w i e m y , j e d y n i e p o ł o w y ogólnej ilości t y c h s y s t e m ó w . W o b e c d r u g i e j p o ł o w y , należącej d o t y p u b i f u r k a c y j n o b o c z n e g o , n i e d a się zastosować z a s a d y e k s t e n s y w n e g o z a k a z u k a z i r o d z t w a rozumianego j a k wyżej. N i e oznacza t o j e d n a k , że k o n i e c z n e j e s t o d r z u c e n i e dość p r z e k o n u ­ jącej t e z y o m a ł ż e ń s t w i e k u z y n o w s k i m t o w a r z y s z ą c y m p o c z ą t k o m cjonowania eliminacji terminologii typu drogą rozszerzenia Crow-Omaha, zakazu następnie kazirodztwa, aż zaś funk­ ulegającym d o objęcia egzo- gamią g r u p y k r e w n i a c z e j m a t k i . Zakaz k a z i r o d z t w a n i e m u s i być b o w i e m traktowany jako strukturalna zasada systemu C r o w czy Omaha, wyni­ kająca z j e g o c e c h w e w n ę t r z n y c h i m e c h a n i c z n i e p r o w a d z ą c a d o usunięcia kolejnych kuzynek nium. Wydaje z zakresu p o t e n c j a l n y c h k a n d y d a t e k do czące w i e l u s p o ł e c z e ń s t w z systemem terminologicznym Omaha, zakaz k a z i r o d z t w a był j e d y n i e c z y n n i k i e m i d e o l o g i c z n y m wyłączenie matrymo- się, ż e m o g ą istnieć p r z y p a d k i (a b y ć m o ż e r e g u ł a ) d o t y ­ krewnych matki kiedy uzasadniającym z d o b o r u małżeńskiego. C z y n n i k i e m struk­ t u r a l n y m n a t o m i a s t mogłaby być potrzeba poszerzenia zakresu kontaktów i współdziałania własnej g r u p y k r e w n i a c z e j z l i c z n i e j s z y m zespołem r ó w ­ norzędnych g r u p . Potrzeba t a k a m o g ł a p o j a w i a ć się w m i a r ę p r z e k s z t a ł ­ c a n i a się s p o ł e c z e ń s t w a o o r g a n i z a c j i o p a r t e j n a k r e w n i a c z e j złożoną f o r m ę , zwłaszcza zaś g d y z m a k r o s t r u k t u r y w bardziej społecznej poczęły znikać d u ż e g r u p y k r e w n i a c z e t y p u r o d u , z a s t ę p o w a n e m n i e j s z y m i pami lineażowymi. zacji lineażowej poszczególnych W przypadku istnienia t y l k o segmentarnej potrzebę lineaży nych. Atomizacja w taką mogła zakresie uzasadniać działań stopniowa gospodarczych gru­ organi­ izolacja l u b politycz­ o r g a n i z a c j i społeczeństwa sprawiała, że stały związek m a t r y m o n i a l n y łączący daną g r u p ę z d w o m a i n n y m i n i e z a p e w n i a ł w y ­ starczająco s z e r o k i e g o k o n t a k t u ze ś w i a t e m z e w n ę t r z n y m . N a l e ż a ł o t a k i e związki matki zwielokrotnić, oraz lineaży babki egzogamia egzystencji czemu służyło po mieczu. taka Przy stawała objęcie regułą egzogamii lineaży k i l k u p o k o l e n i o w e j głębokości się środkiem zapewnienia tych społecznej d l a lineażu własnego. Małżeństwo mężczyzn j e d n e g o lineażu s t a w a ł o się ł ą c z n i k i e m z co n a j m n i e j t r z e m a i n n y m i l i n e a ż a m i — g r u p a m i pochodzeniowymi (chociaż żon ojca, nieproporcjonalnie) ego oraz biorąc syna. pod Liczba uwagę t a mogła kontrakty wzrosnąć małżeńskie i n n y c h m ę ż c z y z n l i n e a ż u ego. P o d o b n i e m a ł ż e ń s t w o k o b i e t d a n e g o l i n e a ż u oznaczało n a w i ą z a n i e w i ę z i z odpowiednio w i ę k s z ą liczbą i n n y c h grup. Wyłączanie k r e w n y c h m a t k i z g r o n a k a n d y d a t e k d o małżeństwa mogło o d b y w a ć się s t o p n i o w o d r o g ą o b e j m o w a n i a i c h p o j ę c i e m k a z i r o d z t w a . T o ostatnie funkcjonowało szerszych kontaktów. j a k o zasada ideologiczna Odwzorowywała sankcjonująca ona stosunki we własnej k r e w n i a c z e j ego, w s y s t e m a c h zaś t y p u b i f u r k a c y j n o - ł ą c z n e g o potrzebę grupie dodatkowo w y k o r z y s t y w a ł a zbieżności n o m e n k l a t u r y p o k r e w i e ń s t w a , j a k t o sugerują E y d e i P o s t a l . Z c h w i l ą objęcia z a k a z e m m a ł ż e ń s t w a c a ł e g o l i n e a ż u m a t k i �O I N T E R P R E T A C J I SYSTEMÓW pojęcie jego kazirodztwa działania centryczny, był w stawało 123 POKREWIEŃSTWA się r ó w n o w a ż n e p o j ę c i u e g z o g a m i i . bowiem wyznaczony przeciwieństwie Zasięg g r a n i c a m i lineażu, c z y l i do zmiennego, socjo- egocentrycznego zasięgu k a z i r o d z t w a k a ż d o r a z o w o o r i e n t o w a n e g o n a osobę ego. W p r a w d z i e grupa b a b k i l u b m a t k i ego j e s t takąż ze w z g l ę d u n a ego w ł a ś n i e , a l e r ó w n i e ż ze w z g l ę d u n a własną t r a d y c j ę zakazem matki. w genealogiczną. G r u p a b a b k i objęta małżeństwa także d l a ojca Grupa matki pozostawała ego ponieważ ego, — przynajmniej t a k i m s a m y m stosunku wobec generacji ż o n y ego w o b e c o j c a i p r z y p u s z c z a l n i e była była t o g r u p a jego teoretycznie dziadka (podobnie jak grupa j e g o b r a c i ) . Zasięg zakazów m a ł ­ żeńskich b y ł w i ę c w z a s a d z i e u s t a b i l i z o w a n y l u b b l i s k i s t a b i l i z a c j i w spektywie d w u sąsiednich p o k o l e ń , k t ó r a b y ł a p e r s p e k t y w ą z p u n k t u w i d z e n i a żyjących — per­ historyczną członków w i e l k i e j r o d z i n y . M o ż e m y zatem m ó w i ć o w y k s z t a ł c e n i u się e g z o g a m i c z n e g o zespołu m a t r y l a t e r a l n e g o n a d o d a t e k d o w ł a ś c i w e g o zespołu e g z o g a m i c z n e g o , j a k i m b y ł a g r u p a k r e w niacza Powyższe ego. rozumowanie dotyczy oczywiście p a t r y l i n e a r n y c h społeczeństw z s y s t e m e m O m a h a , może być j e d n a k rozciągnięte n a m a t r y l i n e a r n e społeczeństwa t y p u k s z t a ł t o w a ł o się p o j ę c i e Crow, w których według t e j samej uzupełniającej egzogamicznej grupy zasady patrylate- ralnej. Istnienie podwójnej wiek jest musimy członkiem uznać za organizacji egzogamicznej, d w u odrębnych przejaw linearnie zachwiania w której czło­ grup, społecznego. equilibrium s y t u a c j a musiała ciążyć k u r o z w i ą z a n i u p r z y w r a c a j ą c e m u nowagę. N a j p r o s t s z y m każdy egzogamicznych Taka utraconą rów­ r o z w i ą z a n i e m b y ł o b y połączenie o b u e g z o g a m i c z ­ n y c h z e s p o ł ó w dające p o c z ą t e k b i l a t e r a l i z a c j i p o k r e w i e ń s t w a . R o z w i ą z a n i e t a k i e p r z y w r a c a zasadę, ż e c z ł o w i e k m u s i b y ć c z ł o n k i e m g r u p y micznej grupy (w społeczeństwie matki p a t r y l i n e a r n y m nie mógłby czy babki) i t y m s a m y m c z ł o w i e k a g r u p a . Jednocześnie o z n a c z a legła u p o d s t a w -Omaha, formowania mianowicie uczestniczącej odrębności wymianie jedna d l a danego pokrewieństwa drugiej małżeńskiej jedności l i n e a ż o w e j w e d ł u g R a d c l i f f e - B r o w n a ) . - O m a h a pozostaje to być egzoga­ członkiem o n o k o n i e c działania z a s a d y , się s y s t e m ó w uznania partnersko w musi być typu grupy która Crow- krewniaczej z g r u p ą ego (zasada Terminologia t y p u Crow- w d a l s z y m ciągu, n i e p o t o j e d n a k , b y r ó ż n i c o w a ć n a dających i b i o r ą c y c h ż o n y , l e c z b y j e d n o c z y ć w zespół k r e w n y c h o b j ę t y c h zakazem wyrażenia zawierania jedności małżeństwa. lineaży swego r o z w o j u towarzyszą w Systemy kategoriach powołane w do procesie t e j jedności. W a r u n k i e m takiego o b r o t u rzeczy jest wszakże równoległa z m i a n a c h a r a k t e r u o w y c h lineaży (czy w też rodów), niweczeniu Crow-Omaha pokrewieństwa, mianowicie żadnym s t o p n i u generowana i c h dezintegracja, przez system która jednak nie jest terminologiczny. N i e m n i e j , m i e l i b y ś m y t u d o c z y n i e n i a z p e w n ą autonomią t e g o o s t a t ­ niego, który zachowuje właściwe sobie cechy m i m o z m i a n zachodzących �124 w SŁAWOJ systemie pokrewieństwa. S t o p n i o w e r o z d r o b n i e n i e g r u p wprowadza wymiany korekty w małżeńskiej pokrewieństwa w SZYNKIEWICZ ramach Wspomaga systemie i zasięg krewniaczych m a t r y m o n i a l n y m obejmującym zakazów egzogamicznych. zasady Terminologia u t r z y m u j e się j e d n a k j a k o r e g u ł a organizująca s t o s u n k i zmienionego też systemu tworzenie pokrewieństwa i matrymonialnego. się e g z o g a m i c z n e g o zespołu matrylateralnego, dzięki k t ó r e m u p o w s t a j ą w a r u n k i d l a b i l a t e r a l i z a c j i p o k r e w i e ń s t w a i p e ł ­ n e g o r o z p a d u g r u p k r e w n i a c z y c h , j e ś l i t a k i e j e s z c z e się z a c h o w a ł y . D o ­ p i e r o r o z w n i ę t a bilateralność m o ż e s p o w o d o w a ć nologicznego Omaha w wyniku upadek systemu termi­ s p r z e c z n e g o k i e r u n k o w o działania o b u tych instytucji. Przedstawiona h i p o t e z a t ł u m a c z y ł a b y s t o s u n k o w o w y s o k i udział łeczeństw n i e mających lineaży l u b r o d ó w w g r u p i e C r o w - O m a h a , że t e n w ł a ś n i e z zasadami koncepcję t y p grupy krewniaczej systemowymi wydaje Crow-Omaha, Radcliffe-Browna. z terminologią C r o w - O m a h a jeśli Spośród 73 się n a j l e p i e j przyjmiemy unilinearnych spo­ mimo korelować przekonującą społeczeństw ( w g p r ó b y M u r d o c k a 1957) p o n a d 3 4 % n i e w y k a z u j e w y s t ę p o w a n i a l i n e a ż y c z y r o d ó w , p o d c z a s g d y n a 175 u n i l i n e a r ­ n y c h społeczeństw z terminologią pozostałych t y p ó w jedynie 1 2 % cha­ r a k t e r y z u j e się i c h b r a k i e m . R ó ż n i c a j e s t w y s t a r c z a j ą c o duża, b y u p r a w ­ dopodobnić p r z y p u s z c z e n i e , że s y s t e m y C r o w - O m a h a dobrze dostosowują się d o d e z i n t e g r a c j i g r u p k r e w n i a c z y c h o r a z d o n i e k r e w n i a c z e j organizacji społeczeństwa, w k o ń c o w y m zaś e t a p i e t e j d e z i n t e g r a c j i , działając w s p ó l ­ n i e z z a k a z a m i m a ł ż e ń s k i m i , w p r o s t t w o r z ą sytuację niesprzyjającą u t r z y ­ m y w a n i u się o d r ę b n y c h g r u p k r e w n i a c z y c h . O w a s y t u a c j a u w i d o c z n i a się w y r a ź n i e n a e t a p i e t e g o , c o n a z w a l i ś m y p o d w ó j n ą egzogamią, k t ó r e m u t o w a r z y s z y f o r m a małżeństwa przejściowa p o m i ę d z y w y m i a n ą c y k l i c z n ą a otwartą. J e s t t o w i s t o c i e t a f o r m a , k t ó r ą Lévi-Strauss przypisał s y s t e m o m w C r o w - O m a h a , lecz dostrzegł ją części t y c h s y s t e m ó w . P r z e d s t a w i a gram. Część „a" diagramu zawiera ją w jedynie u p r o s z c z e n i u poniższy schemat cyklicznej wymiany dia­ mał­ żeńskiej p r z y j e d n o s t r o n n y m m a ł ż e ń s t w i e k u z y n ó w p r z e c i w l e g ł y c h , c z y l i sytuację Część wyjściową dla typu Crow-Omaha, wymianę według w hipotezy Lane'ów. rozwiniętych systemach czyli po wyłączeniu g r u p m a t r y l a t e r a l n y c h z d o b o r u mał­ żeńskiego. Strzałki w s k a z u j ą nowe Crow-Omaha ,,b" diagramu przedstawia k i e r u n e k przepływu — największe grupy grupowej (tzn. r o d y lub maksymalne segmenty t y c h g r u p występujące (ilość s e g m e n t ó w ograniczono krewniacze kobiet, k o l u m n y p i o ­ wyznaczające zasięg lineaże), prostokąty egzogamii reprezentują j a k o zespoły p a r t n e r s k i e w do t r z e c h t y l k o dlatego, wymianie że s t a n o w i o n a m i n i m u m modelowe). W opisie sytuacji przedstawionej przez diagram wygodnie służyć się l é v i - s t r a u s s o w s k i m p o j ę c i e m e n d o g a r n i i p r a w d z i w e j jako zakaz zawierania małżeństwa poza pewną wspólnotą jest po­ rozumianej ludzką bez �O I N T E R P R E T A C J I SYSTEMÓW 125 POKREWIEŃSTWA В а) 2 3 w z g l ę d u n a t o , j a k i e z a k a z y m o g ą istnieć w e w n ą t r z n i e j . D i a g r a m przed­ s t a w i a w ł a ś n i e taką w s p ó l n o t ę e n d o g a m i c z n ą z p u n k t u w i d z e n i a g r u p y B . Składa się o n a z t r z e c h r ó w n o r z ę d n y c h s t r u k t u r a l n i e g r u p nierównorzędną, gdyż jednokierunkową wymianą, rzędność n i e w p ł y w a w z a s a d z i e n a jakość w z a j e m n y c h nota składa się z d w u o d d z i e l n y c h t w o r z ą zespół e n d o g a m i c z n y sojuszy powiązanych chociaż t a n i e r ó w n o powiązań. Wspól­ A - B i B-C. G r u p y A i С (z p u n k t u w i d z e n i a członka g r u p y B ) , zaś В e g z o g a m i c z n y t e g o e n d o g a m i c z n o - e g z o g a m i c z n e g o układu. Całość s t a n o w i wspólnotę, m i m o iż n p . s e g m e n t a l A n i e p r a k t y k u j e w y m i a n y z s e g m e n ­ t e m a 2 B , l e c z g r u p y A c z y В są t a k s i l n i e z i n t e g r o w a n e , t u s y t u a c j a pars pro toto że występuje ( c z y l i p r a k t y c z n i e m o ż e m y m ó w i ć , iż A p r a k t y ­ kuje wymianę z B). O d m i e n n o ś ć części , , b " d i a g r a m u p o l e g a n a osłabieniu z a s a d y pars chociaż n a d a l u t r z y m u j e się ( p r z y n a j m n i e j toto, dycja wspólnoty trzech dezintegrujących przez pewien się g r u p i w o l a pro czas) jej utrzymy­ w a n i a . W y r a z e m t e j w o l i s t a j e się p o m n o ż e n i e p a r t n e r ó w w y m i a n y żeńskiej, dążenie d o objęcia tą w y m i a n ą sukcesywnie liczby segmentów g r u p y t y t u l a r n i e sojuszniczej, oczekiwać i s t o t n i e sojuszniczej postawy. jak tra­ mał­ największej a b y można było o d n i e j Wymiana małżeńska j e s t nadal j e d n o k i e r u n k o w a , chociaż p r z e b i e g a pulsująco. N a d a l trzy grupy tworzą wspólnotę endogamii „praw­ dziwej"), endogamiczno-egzogamiczną zespołem e n d o g a m i c z n y m . w (czyli zespół z t y m j e d y n i e zastrzeżeniem, ż e g r u p y A i С n i e są j u ż w całości W y o d r ę b n i a j ą się w n i c h s e g m e n t y n i e d o s t ę p n e d o b o r z e m a ł ż e ń s k i m n a przeciąg d w u p r z y n a j m n i e j pokoleń (pochodzą z n i c h m a t k i i b a b k i m ę ż c z y z n poszukujących p a r t n e r e k ) . P u l s u j ą c y rakter wymiany n i e oznacza, że biorą w niej g d y ż dobór jest d o w o l n y w r a m a c h p e w n e j Różnica formy wymiany małżeńskiej udział k l a s y liczby etapów cha­ małżeńskie, możliwości. „a" i „b" wydaje się �126 SŁAWOJ mało istotna, skoro zachowano SZYNKIEWICZ nieprzerwany cykl wymiany obejmujący z a m k n i ę t y krąg, k t ó r e g o w y c i n e k p r z e d s t a w i a d i a g r a m . R ó ż n i c a t a w y j ­ d z i e n a j a w d o p i e r o , g d y n a r u s z o n e zostaną p i o n o w e l i n i e k o l u m n s y m b o ­ lizujące zintegrowane grupy krewniacze, Brak przypisanych a t y m samym granice wspólnoty. spowoduje automatycznie przerwanie c y k l u i o t w a r t y ( u o g ó l n i o n y ) dobór małżeński, pozbawiony r a m endogamii. regulujących wystąpić może również n a etapie runku przepływu demonstruje, kobiet. lecz staje się k o b i e t z zupełnie i n n e j czyzna z grupy ona w diagram Przerwanie pełni 2b s y t u a c j i możliwa wskutek z a t r a c a się o d c z u c i e s t r o n y niż się j e d a j e . b l B , mimo wymiany cyklu , , b " przez odwrócenie ustalonego Wprawdzie s t a ł e g o p a r t n e r s t w a , dzięki c z e m u n a stałe p a r t n e r ó w endo- gamicznej że w z i ą ł żonę kie­ takiej nie odejścia od przymusu brania W s k u t e k tego n p . męż­ z grupy b l A , może oddać s w o j ą siostrę l u b córkę m ę ż c z y ź n i e n a l e ż ą c e m u d o g r u p y b 2 A l u b b n A m i a s t d o którejś z g r u p С S y t u a c j a t a k a j e s t o c z y w i ś c i e b a r d z i e j podobna wówczas, g d y symbole jących swą jedność grup А , В i С odnoszą się n i e d o krewniaczych, g r u p pozostałych p o i c h rozpadzie. lecz do zespołów prawdo­ utrzymu­ mniejszych F a k t , iż w n a s z y m p r z y k ł a d z i e opero­ w a l i ś m y w y r a ż e n i e m „mężczyzna z g r u p y N b i e r z e żonę..." m i a s t „grupa N b i e r z e żony..." j e s t z n a m i e n n y d l a w a r u n k ó w d e z i n t e g r a c j i g r u p k r e w ­ niaczych, c z y l i s y t u a c j i w d i a g r a m i e 2b. N a t o m i a s t s y t u a c j a reprezentowana z grupy A małżeńska i w w 2a, s p r o w a d z a oddaje swoje kobiety społeczeństwach grupie typu C. W Omaha t y m sensie stanowi żony wymiana formę m i ę d z y f o r m ą ograniczoną i uogólnioną, j a k t o f o r m u ł o w a ł z t y m że w y m i a n a ograniczona wcześniejsza, się d o t e g o , że g r u p a В b i e r z e pośrednią Lévi-Strauss, ( w obie s t r o n y między d w o m a grupami) p o j a w i a się w s z c z ą t k o w e j p o s t a c i i t o b y n a j m n i e j n i e j a k o f o r m a ściowa, l e c z jako r e z u l t a t zakłócenia wymiany uogólnionej. wyj­ Winniśmy w i ę c w p r o w a d z i ć uściślenie, ż e s y s t e m t e r m i n o l o g i c z n y t y p u O m a h a o d ­ powiada w zasadzie w y m i a n i e uogólnionej i p r o w a d z i w m i a r ę d o j e j c z ę ś c i o w e g o o g r a n i c z e n i a i o s t a t e c z n e g o przekształcenia w rozwoju wymianę otwartą. P r z e d s t a w i o n ą w y ż e j i n t e r p r e t a c j ę m o ż n a s p r o w a d z i ć d o następujących punktów: 1. K o m p o z y c j a z b i o r u k r e w n y c h sprzyjająca p o w s t a n i u s y s t e m ó w p o ­ krewieństwa t y p u C r o w - O m a h a wania cyklicznej wymiany wytwarza małżeńskiej się w opartej warunkach funkcjono­ na matrylateralnym małżeństwie z kuzynką przeciwległą (czyli CóBrMa) l u b j e j odpowiedni­ k a m i dalszych l i n i i bocznych. 2. W niacze takim cyklu wymiennym żonych z g r u p y typu uczestniczą u n i l i n e a r n e g r u p y t y p u r o d u l u b lineażu występujące otrzymującej Crow-Omaha operuje w zestawach ż o n ę o r a z g r u p y dającej dwoma kategoriami krew­ parzystych ją. zło­ Terminologia semantycznymi szącymi się c a ł o ś c i o w o d o c z ł o n k ó w każdej z t y c h g r u p z o s o b n a . odno­ Tego �O I N T E R P R E T A C J I SYSTEMÓW rodzaju kategoryzacja daje w y r a z 127 POKREWIEŃSTWA z a r ó w n o odrębności o b u g r u p , j a k t e ż i c h u s t a b i l i z o w a n e m u b l i s k i e m u k o n t a k t o w i . Jednocześnie gorie wyznaczają zakres endogamii ekstensywnie k s y m a l n e g r u p y , których segmenty 3. M a ł ż e ń s t w o menty większej kuzynowskie grupy szerokiej te kate­ całe m a ­ uczestniczą w w y m i a n i e p a r t n e r s k i e j . zakłada, krewniaczej że wymianą związane są ( r o d u l u b zespołu l i n e a ż y ) . p o r c j a m i ę d z y częścią a k t y w n ą w ogranicza obie obejmującej wymianie sieci kontaktów i całością o b c e j zapewniającej seg­ Dyspro­ grupy nie przepływ informacji, w s p ó ł p r a c ę i b e z p i e c z e ń s t w o o b u s z e r o k o r o z u m i a n y c h g r u p , dopóki i n t e ­ grują one swoje segmenty i n t e g r a c j i powstające niku ich rozpadu dużych p a r t n e r s k i c h segmentów grupowemu zjawiskiem silnie. Każde z zewnętrznych p r z y c z y n zapoczątkowania kontaktów wystarczająco interesowi. wyjątkowym, grup w politycznych lub w krewniaczych wymianie Dezintegracja naruszenie grup zawęża małżeńskiej i krewniaczych wy­ sieć zagraża nie lecz n a t u r a l n y m r e z u l t a t e m procesu dzenia społeczeństw p r o s t y c h d o o r g a n i z a c j i tej jest przecho­ złożonej. 4. I n t e r e s n a j m n i e j s z y c h g r u p k r e w n i a c z y c h w y s t ę p u j ą c y c h j a k o s t r o n y w partnerskiej wymianie stworzonych wszystkim szerokiej małżeńskiej p r z e z sytuację na wymaga dezintegracyjną. rozszerzeniu zakresu adaptacji do warunków Polegać o n a będzie kontaktów z innymi g r u p y p a r t n e r a , c o b ę d z i e r e a l i z o w a ć się m . i n . p r z e z ich wymianą wymiany małżeńską, partnerskiej w stosowawczy rozpoczyna rozkładu o r g a n i z a c j i a t y m samym przez odejście ramach regularnego cyklu. się n a długo stadium krewniaczej. u t r z y m u j ą c y m się equilibrium, W przed od przede segmentami objęcie dwustronnej T a k i proces przy­ zaawansowanego i s t o c i e m o ż e o n p o j a w i ć się przy j e ś l i s p o ł e c z e ń s t w o składa się z s i e c i s e g - m e n t a r n y c h lineaży, a zwłaszcza z sieci lineaży h i e r a r c h i c z n y c h , c z y l i p r z y n i e r ó w n o p r a w n o ś c i e l e m e n t ó w s k ł a d o w y c h s t r u k t u r y społecznej l u b p r z y b r a k u równorzędności 5. N o w a forma ekonomicznej. wymiany małżeńskiej funkcjonuje w warunkach istniejącej o r g a n i z a c j i k r e w n i a c z e j i p o l e g a n a o t w a r c i u dostępu d l a c e l ó w m a t r y m o n i a l n y c h do w s z y s t k i c h segmentów danego r o d u l u b m a k s y m a l ­ n e g o lineażu członkom każdego s e g m e n t u p a r t n e r s k i e j g r u p y . W t e n spo­ sób likwidacji ulega stałe partnerstwo przypisanych p o ł ą c z o n y c h p a r a m i . (Jeśli p u n k t e m w y j ś c i o w y m sobie segmentów są n i e p o d z i e l n e grupy k r e w n i a c z e , n p . r o d y bez wewnętrznych podziałów lineażowych, p a r t n e r ­ stwo w wymianie hipoteza dotyczy o d n o s i się p o c z ą t k o w o d o t y c h g r u p w całości. N a s z a t y c h g r u p , jeśli rozdrobnieniu). Regularny regularny, pulsujący, w procesie cykl wymienny zachowuje jednak w dezintegracji przekształca ulegną się w cykl one nie­ zasadzie t e n s a m k i e r u n e k , chociaż z c z a s e m m o ż e o d n i e g o odejść. 6. W y k s z t a ł c e n i e n o w e j rzenie stwa, zakazu kazirodztwa a praktycznie formy małżeństwa o d b y w a na dotychczasowych na wszystkich krewnych się p r z e z r o z s z e ­ kandydatów do małżeń­ matki oraz matki ojca. �128 SŁAWOJ Obie specyficzne SZYNKIEWICZ d l a C r o w - O m a h a kategorie pokrewieństwa {„grupa m a t ­ k i " o r a z „ g r u p a m ę ż ó w sióstr o j c a o r a z ego") przestają oznaczać zespoły otwierające zostają zakres endogamii części o g ó l n e g o układu 7. P o w y ż s z e przesunięte do egzogamicznej procesem odbywającym egzogamiczno-endogamicznego. przesunięcie się n a continuum i jest od prostego długotrwałym zakazu k a z i r o d z t w a do pełnego zintegro­ w a n i a k r e w n y c h m a t k i z własną p a t r y l i n e a r n ą grupą e g z o g a m i c z n ą (u Crow n a t o m i a s t z własną grupą matrylinearną integrują ego się k r e w n i o j c a ) . Z a n i m osiągnięta z o s t a n i e o w a pełna i n t e g r a c j a t r w a s t a n p o d w ó j n e j organizacji której egzogamicznej, mogły powstać ponieważ systemy k o n t y n u o w a n a jest Crow i Omaha, zasada, mianowicie dzięki unia u n i l i n e a r n y c h g r u p , unilinearność zaś j e s t t r u d n a d o p o g o d z e n i a dwu z bilate- ralizacją zespołu e g z o g a m i c z n e g o . 8. P o d w ó j n a organizacja egzogamiczną kładzie akcent na stosunki p o k r e w i e ń s t w a zachodzące w d w u w s t ę p n y c h p o k o l e n i a c h (ze w z g l ę d u n a potrzebę u s t a l e n i a g r u p m a t k i i babki), t y m s a m y m skracając genealogiczną również w e własnej g r u p i e p o c h o d z e n i o w e j pamięć do podobnych w y m i a r ó w . ( M o ż n a u c i e c się d o o b r a z o w e g o p o r ó w n a n i a , iż p o d o b n i e j a k zła m o n e t a w y p i e r a dobrą, t a k krótsza p a m i ę ć g e n e a l o g i c z n a po stronie n i e l i n e a r n e j — jeśli służy u s t a l a n i u z a k r e s u e g z o g a m i i — s k r a c a t r a d y c j ę genealogiczną we własnej linii pochodzeniowej). Sprzyja to traceniu spoistości w e w n ę t r z n e j t a k i c h g r u p n a r z e c z w y o d r ę b n i e n i a z n i c h z e s p o ­ łów wielkorodzinnych jako podstawowych funkcjonujących korporacyj­ n y c h g r u p k r e w n i a c z y c h . W t e j s y t u a c j i n i e istnieją j u ż ż a d n e p r z e s z k o d y s t r u k t u r a l n e , b y podwójna organizacja equlibrium kowany e g z o g a m i c z n ą znamionująca społecznego, a z a t e m p r z e j ś c i o w a , przekształciła się w brak zunifi­ zespół e g z o g a m i c z n y o p a r t y n a b i l a t e r a l n y m z e s p o l e k r e w n y c h i s t n i e j ą c y m n i e z a l e ż n i e o d t r a d y c j i g r u p k r e w n i a c z y c h (lecz t y l k o t r a d y c j i , a n i e f a k t u w s t r u k t u r z e społecznej). 9. P o n i e w a ż p o d o b n y więcej równomiernie, proces zachodzi ze w z g l ę d u n a b r a k z o r g a n i z o w a n y c h Wymiana przestaje w całym społeczeństwie prowadzi o n do obumarcia w y m i a n y być mniej małżeńskiej g r u p k r e w n i a c z y c h l u b i c h słabość. konkretnie adresowana (nawet w najogólniej­ s z y m , m a ł o p r e c y z y j n y m sensie), n i e istnieją w s k a z a n i a d o b o r u a n i g r u p a endogamiczna, a jedynie negatywny zakaz małżeństwa w r a m a c h b i l a t e ­ r a l n e g o zespołu k r e w n y c h z a k r e ś l o n e g o t e r m i n o l o g i ą p o k r e w i e ń s t w a o d n o ­ szącą się d o l i n i i o j c o w s k i e j i m a c i e r z y s t e j . S a m a t e r m i n o l o g i a , n i e r e p r e ­ zentując j u ż w i ę c e j o d r ę b n y c h g r u p k r e w n i a c z y c h , z a t r a c a w k o n s e k w e n c j i cechy właściwe s y s t e m o m Crow-Omaha. Interpretacja c y k l u rozwojowego systemów C r o w - O m a h a nie operuje pojęciem stadiów e w o l u c y j n y c h , daje j e d n a k dynamiczną propozycję i c h przekształceń wynikających z i c h cech s t r u k t u r a l n y c h . P o t w i e r d z e n i e lub konkretna dysponujemy egzemplifikacja wydają się niemożliwe, ponieważ jej nie d l a żadnego społeczeństwa t y p u C r o w l u b O m a h a d a n y m i �O I N T E R P R E T A C J I SYSTEMÓW historycznymi wydają się odpowiedniej jednak głębokości prawdopodobne, 129 POKREWIEŃSTWA czasowej. ponieważ Pewne przybliżenia rozwiązania s t r u k t u r a l n e i f o r m y s p o ł e c z n e s p o t y k a n e w t e j g r u p i e s p o ł e c z e ń s t w z g o d n e są z t e z a m i naszej i n t e r p r e t a c j i . BIBLIOGRAFIA F . D . — 1953 The Aberle A g i n s k y В. W. kinship system 1935 Mechanics — of the Kalmuk of kinship, Mongols, „American Albuquerque. Anthropologist", vol. 37 n r 3. E g g a n F . — 1937 The Cheyenne ology E y d e of North D . В., American Postal of unilateral and Arapaho tribes, system, 1961 Avunculocality P. M. — cross-cousin kinship [w:] Social anthrop­ Chicago. marriage and incest: and Crow-Omaha the development kinship systems, „Ameri­ in Mapuche society, „Journal c a n A n t h r o p o l o g i s t " , v o l . 63 n r 4. F a r o n L. C. — 1961 The Dacota-Omaha continuum of t h e R o y a l A n t h r o p o l o g i c a l I n s t i t u t e " v o l . 91. F о X R . — 1971 Kinship L a n e R., L a n e -Omaha and marriage, W. — 1972 Sistiema K r i u k o w M . 1959 On B. — kinship Londyn. rodstwa kitajcew, Moskwa. the development terminologies, of Dakota-Iroquois „Southwestern and Crow- J o u r n a l of A n t h r o p o l o g y " , v o l . 15 n r 3. Lévi-Strauss 1966 The future Institute 1949 Les С. — of kinship of Great 1970 Antropologia Britain la párente, Paryż. Anthropological for 1965, L o n d y n . account Explorations [w:] de of the Royal Warszawa. 1964 A formal F. — terminologies, élémentaires [w:] Proceedings and Ireland strukturalna, L o u n s b u r y structures studies, of the Crow in cultural and Omaha anthropology, type r e d . W. kinship H. Goode- nough, N e w Y o r k . Lowie R . — 1915 Exogamy and classificatory systems of relationship, „American A n t h r o p o l o g i s t " , v o l . 17 n r 2. L o w i e R . — 1-917 Culture L u c i c h Australian and ethnology, 1968 The P. — development aboriginal tribes of New York. of the Omaha kinship Kimberley terminologies Division, in Western three Australia, Canberra. G . H . — 1959 Proto-Siouan Matthews kinship terminology „American Anthrop­ ologist", v o l . 61 n r 2. Moore 1963 Oblique S. F . — -Omaha Murdock terminology, and asymetrical G . P . — 1949 Social Olderogge cross-cousin marriage and Crow- „American A n t h r o p o l o g i s t " , v o l . 65 n r 2. D. A . — structure, New York. 1958 N i e k o t o r y j e woprosy izuczenija sistiem rodstwa, „So- w i e t s k a j a e t n o g r a f i j a " , n r 1. 1960 Osnoum-yje czerťy razwitija R a d c l i f f e - B r o w n and function R o m n eу in primitive A. K . — terminologies, Spier L. — sistiem rodstwa, A . R . — 1952 The study society, 1965 Kalmuk „American 1925, The etnografija" systems, n r 6. Structure [w:] Glencoe. Mongol and the classification Anthropologist", distribution „Sowietskaja of kinship of kinship Special Publication systems of lineal kinship n r 5 cz. 2. in North America, Wa­ szyngton. V r e e l a n d White H . H . -— 1954 Mongol L . A. — 1939 A problem ologist", v o l . 41 n r 4. 9 — E t n o g r a f i a P o l s k a , t. X X I I , z. 1 community in kinship and kinship terminology, structure, New „American Haven. Anthrop­ �130 SŁAWOJ SZYNKIEWICZ Sławoj S z y n k i e w i c z ON T H E INTRPRETATION OF T H E CROW OF Crow and Omaha KINSHIP systems are AND OMAHA SYSTEMS TERMINOLOGY closely related to the bifurcate types of t e r m i n o l o g y ( L o w i e ' s t a x o n o m y ) since a l l of t h e m s e e m to be or h a v e been oriented after l i n e a l descent rules. It may be suggested t h a t the t h e l a t t e r , a l t h o u g h conditions for t h e i r e m e r g i n g Yet it h a s b e e n pointed t h a t the C r o w and former outgrow h a v e not b e e n p r e c i s e l y Omaha are a from defined. sophisticated variety of the b i f u r c a t e . W h i l e s p e a k i n g i n t h e c o n t e x t of M u r d o c k ' s t a x o n o m y , the above is t r u e w h e n d e s c r i p t i v e a n d I r o q u o i s t y p e s of t e r m i n o l o g y a r e t a k e n into account. Some anthropologists dealing with the Crow and Omaha systems this r e l a t i o n a n d c o n c e n t r a t e on its f r a g m e n t , t h a t is p r o x i m i t y of t h e and the bifurcate-merging since a majority equally type. This is especially of I n d i a n s y s t e m s p r o v e numerous cases of true with overlook Crow/Omaha American writers s u c h c o r r e l a t i o n . T h e y s e e m to correspondence with the neglect bifurcate-collateral, demon­ s t r a t e d a m o n g others b y O m a h a s y s t e m s i n A s i a . Lévi-Strauss r e j e c t e d e v e n t h e i r definition as the C r o w / O m a h a t y p e . Amero-centric imprint approach to the Crow and on a n a l y s i n g a n d i n t e r p r e t a t i o n of Omaha type t h e type. T h e produced a heavy early explanations be m e t also r e c e n t l y , eg. L u c i c h 1968) suggesting s e c o n d a r y m a r r i a g e w i t h (to McBrWi or W i B r D a as condition for d e v e l o p m e n t of t h e C r o w a n d O m a h a s y s t e m s r e s p e c t i ­ v e l y , h a v e been possible only w h e n c o i n c i d e n c e of those s y s t e m s w i t h t h e b i f u r c a t e -collateral type the C r o w and was neglected. Omaha of t h e s e t e r m i n o l o g i e s bifurcate-collateral Similarly, Lounsbury's terminologies, only, a n d type. A g a i n , p e c u l i a r i t i e s is b a s e d although does not w o r k Moore's (1964) formal analysis i l l u m i n a t i n g , is t r u e for (1963) i n case of explanation correlation with of Crow of a section and the Omaha on c r i t e r i o n of s p e a k e r ' s s e x w h i c h does not a p p l y to m a n y n o n - A m e r i c a n cases. The present author adheres to the lineage i n t e r p r e t a t i o n of O m a h a t e r m i n o l o g y as p r e s e n t e d by R a d c l i f f e - B r o w n . for a genetic explanation. While the Crow and A t t h e s a m e t i m e he seeks a c c e p t i n g the t h e s i s on m a r r i a g e with MaBrDa as c r e a t i n g f a v o u r a b l e conditions for e v o l v e m e n t of C r o w a n d O m a h a terminology (the L a n e s author marriage 1959), t h e a t t e m p t s to explain why this form of a c c e p t e d b y a m i n o r i t y of C r o w a n d O m a h a societies. T h e h y p o t h e s i s of incest (Eyda and Postal 1961) is considered unsatisfactory is extended s i n c e it is b a s e d on A m e r o - c e n t r i c argument overlooking bifurcate-collateral terminology. S t i l l , t h e e x t e n s i o n of i n c e s t m a y be regarded as a u s e f u l tool to comment on e x t e n s i o n of m a r r i a g e b a r f r o m the m o t h e r to h e r k i n s w o m e n . H o w e v e r , of t h e e x t e n s i o n is not i n t h e i d e n t i t y of t e r m s for group i d e n t i t y a n d m o t i v e for of a is" of an making mother's society a n d ideological rather than a group u n m a n a g e a b l e t h e need for structural character. T h e c a n be its i n t e g r a t i o n . C l o s e d found in the structure society composed k i n s h i p groups p r e s e r v e s i n t e g r a t i o n w h i l e a p p l y i n g a r e g u l a r e x c h a n g e between whole groups. I n c r e a s i n g c o m p l e x i t y , loose origin these k i n t y p e s , b u t i n t h e i r c l a n ties, and of of large women segmentation of k i n s h i p groups c a l l for d i v e r s i t y i n m a r r i a g e a l l i a n c e s . T h e d i v e r s i t y is i n t r o d u c ­ ed by m e a n s of a b a n on m a r r y i n g m e m b e r s marriages c a n be mother's clan. alliances of a of m o t h e r ' s group, a l t h o u g h contracted i n closely related (Here a lineage concept of alternate lineages, exchange once is segments being m u l t i p l y its e x t e r n a l ties c o m p e n s a t i n g for initially of same offered). Thus diversification of society's g r o u p s t r u c t u r e . The group-oriented Crow and Omaha systems allow for adjustements to �O I N T E R P R E T A C J I SYSTEMÓW 131 POKREWIEŃSTWA composition of groups, i r r e s p e c t i v e l y of a l e v e l of r e m a i n i n g descent groups. They are such well adapted to s o c i a l change and in a way produce incentives for a change. T h i s e x p l a i n s w h y t h e i n i t i a l r a n g e of s y s t e m ' s operation — c l a n s t r u c ­ ture and cross-cousin marriage a p a r t i c u l a r stage and open — is their rare of change, t h e r e a p p e a r s marriage alliances in calculations, but i n a m u c h wider correlate. A t t h e s a m e t i m e , on p o s s i b i l i t y for c o - e x i s t e n c e of Lévi-Strauss' terminology, fitting well closed in his g r o u p of societies t h a n h e h a s too c a u t i o u s l y designated. * Translated by Sławoj Szynkiewicz �