https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c85af63c24515de4e2fd43e3a0fb90ed.pdf 067d5e5753058d6ca4f2548c0f460bfe Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:421 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1959 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:382 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1959 t.2 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1958 t.2, s.417-438 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text KONFERENCJA BADANIOM ETNOGRAFÓW NAD ŻYCIEM CZECHOSŁOWACKICH I KULTURĄ POŚWIĘCONA KLASY ROBOTNICZEJ ( S m o l e n i c e k. Bratysławy, 22—24 X 1956) ' Etnografowie terenowe badań oraz czechosłowaccy już od k i l k u l a t prowadzą s y s t e m a t y c z n e n a d życiem i kulturą są: k l a s y robotniczej. Instytut Etnografii Instytut Etnografii i Głównymi F o l k l o r y s t y k i Czechosłowackiej Słowackiej Akademii Nauk, które badania organizatorami współpracują Nauk z g r a f i c z n y m i zakładami u n i w e r s y t e c k i m i . Analogiczną działalność n a t e r e n i e rozwija Śląski I n s t y t u t B a d a w c z y (Slezsky Studijni Ustav) w tych Akademii Opawie. etno­ Śląska Studia nad kulturą robotniczą w c h w i l i obecnej koncentrują się w c z t e r e c h ośrodkach: w dze, Brnie, Bratysławie i Opawie. Wszystkie te ośrodki pracują Pra­ niezależnie od siebie Konieczność s k o o r d y n o w a n i a szeregu a k c j i badawczej z a s a d n i c z y c h problemów spowodowała zorganizowanie dotyczących przez Instytuty ogólnopaństwowej k o n f e r e n c j i nej robotniczej. p r o b l e m a t y c e 22—24 października ok. 80 naukowców 1956 r. w i gruntownego zakresu i metody Etnograficzne przedyskutowania rzeczonych obydwu e t n o g r a f i c z n e j , Konferencja c z e s k i c h i słowackich oraz poświęco­ t a odbyła S m o l e n i c a c h k. Bratysławy. Wzięło badań Akademii się w w dniach niej z a p r o s z e n i goście z Z S R R , udział Węgier i P o l s k i . Z a d a n i e m k o n f e r e n c j i była a n a l i z a d o t y c h c z a s o w y c h osiągnięć i w y t y c z e n i e dróg b a d a w c z y c h n a przyszłość. W i pierwszym dniu d o t y c h c z a s o w e konferencji w y n i k i omówiono badań słowackich. Każdy z n i c h (z wyjątkiem graficzny metody śląskiego) przedstawił d w a r e f e r a t y : etno­ i folklorystyczny. Referaty (Brno) problematykę, w s p o m n i a n y c h wyżej ośrodków c z e c h o ­ i dr wszystkim etnograficzne Bożena uzasadnić wygłosili: d r O l g a Filova wybór rozpoczęto od okręgów (Bratysława). terenu stosunkowo S k a l n i k o v a (Praga), dr K a r o l F o j t i k Każdy badawczego. z referentów Studia n i e w i e l k i c h , które nad tworzyły starał się kulturą przede robotniczą zamkniętą całość, w y k a z y w a ł y zaś problematykę n i e z b y t skomplikowaną. T a k i e zamknięte t e r y t o r i u m s t a n o w i węglowe obraziło się Zagłębie Kładneńskie, które dopiero z kraju rolniczego w ośrodek w przeciągu X I X w. przemysłowy. Było ono prze­ przedmiotem badań etnografów p r a s k i c h . P o d o b n y c h a r a k t e r p o s i a d a węglowe Zagłębie R o s i c k o Oslawańskie, położone w pobliżu B r n a . P r o w a d z i l i tutaj b a d a n i a rawscy. D l a Słowacji natomiast szeregu s t u l e c i , które n i e zamieniły pory utrzymały s w o i s t y 1 grafii typowe są się. w wsie większe charakter wiejsko-robotniczy. osady istniejące przemysłowe Etnografowie Zob. artykuł a u t o r k i Badania nad kulturą robotniczą we czechosłowackiej, w tymże tomie „Etnografii P o l s k i " . Etnografia Polska I I etnografowie rolniczo-górnicze, mo­ od i do tej słowaccy współczesnej jako etno­ 27 �KRONIKA 418 p r z e d m i o t badań w y b r a l i osadą Żakarovce w pow. g e l n i c k i m , która może uchodzić za reprezentatywną. Kolejnym zagadnieniem rozpatrywanym p r z e z referentów G ł ó w n ą podstawę źródłową tworzyły materiały terenowe. była metoda Ponadto badań. s t a r a n o się w y ­ zyskać w s z e l k i e i n n e dostępne źródła, zwłaszcza a r c h i w a l n e . T e c h n i k a p r a c y nowej tere­ w poszczególnych ośrodkach wykazywała p e w n e o d c h y l e n i a w zależności od wielkości t e r e n u badanego i liczebności e k i p y . P e w n e różnice zaznaczyły się również w sposobie opracowywania materiałów. Ujęcie m o n o g r a f i c z n e jednego b a d a c z a ( B r n o ) albo miało c h a r a k t e r zespołowy Przedmiotem badań robotników, przeważnie słową uwzględniono proces które przemian, z biegiem była przede kultura materialna we wszystkich jej podstawowych tylko w jakie wszystkim niektórych zachodziły w c z a s u przeobrażały opierało się n a p r a c y (Bratysława). W społeczna umy­ j e j a s p e k t a c h . S i l n y n a c i s k położono n a kulturze w s i pierwotnie się n a osady typowo rolniczych, przemysłowe. zwrócono n a u c h w y c e n i e s p e c y f i c z n y c h c e c h k u l t u r y robotniczej te c e c h y i działach. Kulturę Specjalną uwagę i czynników, które kształtowały. referatach omówione zostało przede w s z y s t k i m życie r o d z i n n e , mieszkanie, pożywienie, ubiór. Rozwój t y c h d z i e d z i n k u l t u r y w poszczególnych okręgach (zwła­ szcza w o b y d w u zagłębiach węglowych: Kładneńskim i Rosicko-Oslawańskim) kazał w i e l e r y s ó w wspólnych. W życiu r o d z i n n y m np. zaznaczył się w z r o s t n i a kobiet, które często pracowały palniach i hutach. Kobiety im bowiem najemnie c z y to w również zarządzały mężowie i dzieci o d d a w a l i wy­ znacze­ r o l n i c t w i e , c z y też w zazwyczaj finansami całej ko­ rodziny, znaczną część zarobków. W r o d z i n a c h robot­ n i c z y c h d z i e c i wcześniej uniezależniały się od rodziców niż w r o d z i n a c h chłopskich. Sytuacja ludzi s t a r y c h była t u lepsza, bo otrzymując emeryturę byli niezależni od s w y c h dzieci. R z a d s z e były też z a t a r g i między rodzeństwem, ponieważ k w e s t i a podziału gospodarki i spłat. Zmieniła swój charakter instytucja odpadła kumotro- s t w a . Straciła o n a s w e d a w n e znaczenie j a k o c z y n n i k wiążący poszczególne r o d z i n y na w s i . R o d z i c a m i c h r z e s t n y m i d z i e c i górników z o s t a w a l i często dozorcy l u b urzęd­ n i c y z k o p a l n i , którzy n i e u t r z y m y w a l i bliższych stosunków czymi. Stopniowo wytworzył się nowy wzór życia z rodzinami rodzinnego, robotni­ odmienny niż w środowisku chłopskim. Równocześnie okręgach badania z badaniami etnograficznymi folklorystyczne. Na prowadzone konferencji w były w Smolenicach tych samych zreferowali dr J a r o m i r J e c h (Praga), d r O l d f i c h S i r o v a t k a ( B r n o ) i d r S o n a B u r l a s o v a sława). Referenci przedstawili przebieg i wyniki dotychczasowych cjalną uwagę zwracając n a z a g a d n i e n i a metodologiczne Na podkreślenie zasługuje fakt, że w g r o m a d z e n i u nie o g r a n i c z a n o się t y l k o do f o l k l o r u robotniczego, czość i n n y c h k l a s i w a r s t w studiów, materiału folklorystycznego ale uwzględniano również robotniczego współżyją występują zało się z a z n a j o m i e n i e Referenci omówili w się z d a w n y m i porównawczo, autorzy i etapy Na starali dotychczasowych podstawie się jego r o z w o j u . Nieodzowne twór­ danym wy­ terenowymi zwłaszcza oka­ z b i o r a m i pieśni r o b o t n i c z y c h i śpiewnikami. skrócie organizację nież n a j e j niedociągnięcia. przedstawić i biblioteczne. w bowiem raźnie dopiero n a s z e r s z y m tle porównawczym. Równolegle z b a d a n i a m i p r o w a d z o n o również s t u d i a a r c h i w a l n e spe­ i t e c h n i k i badań t e r e n o w y c h . społecznych, z którymi r o b o t n i c y środowisku. C h a r a k t e r y s t y c z n e c e c h y f o l k l o r u je: (Braty­ zebranych uchwycić Duży istotne badań, wskazując materiałów, cechy n a c i s k położyli folkloru również rów­ zanalizowanych robotniczego n a analizę po­ wiązań twórczości robotników i chłopów. D r u g i dzień o b r a d wypełniły r e f e r a t y ( Z S R R ) i prof. J . G a j e k gości z a g r a n i c z n y c h . Prof. L . p. P o t a p o w (Polska) poruszyli pewne problemy ogólniejsze. Omawiając �KRONIKA różnice w n a s t a w i e n i u etnografa 419 i h i s t o r y k a do p r o b l e m a t y k i robotniczej zwrócili m. i n . uwagę n a konieczność podporządkowania e t n o g r a f i c z n y c h badań n a d kulturą robotniczą studiom nad swoistymi właściwościami etnicznymi i narodowymi. Z k o l e i d r T . Domótór przedstawiła w y n i k i badań n a d kulturą robotniczą n a W ę ­ grzech, a d r D. D o b r o w o l s k a Żywej obrad, i interesującej poświęcono — w Polsce. d y s k u s j i n a d r e f e r a t a m i , rozpoczętej już w d r u g i m trzeci a zarazem ostatni dzień k o n f e r e n c j i . szereg i s t o t n y c h problemów i wysunięto w i e l e nie silnie nad została kulturą nych, podniesiona robotniczą zwłaszcza konieczność z badaniami chłopstwa, jeszcze znaczna ściślejszego specyficznych to do cech k u l t u r y wykrycia Zadaniem n a d kulturą część danego swoistych t y c h badań w i n n o robotniczą klasy i warstw niej winny robotniczej współdziałać okręgu przemysłowego powstała być z a r a z e m u c h w y c e n i e i Gajka w wykryciu i przyczynić n a r o d o w y c h badań społecz­ profesorów P o t a p o w a w ł a ś c i w o ś c i czej, które są wspólne d l a różnych ośrodków powiązania innych klas (dr J . K r a m a r i k i in.). W nawiązaniu do w y p o w i e d z i podkreślono, że b a d a n i a dniu w postulatów n a przyszłość. Szczegól­ n a d kulturą z którego Poruszono się przez (A. Robek). tych cech kultury robotni­ przemysłowych. K i l k u dyskutantów poruszyło zagadnienie folkloru robotniczego. Wypowiedzieli się oni n a ogół za szerszą treścią tego pojęcia, zwalczając o g r a n i c z a n i e go wyłącznie do utworów, które odzwierciedlają walkę k l a s y robotniczej zują obecne osiągnięcia również uwzględnić socjalizmu. tradycyjny Badania folklor nad z burżuazją, albo folklorem chłopski, o ile jest on żywotny w i s k u r o b o t n i c z y m , i przeobrażenia, j a k i m podlega pod w p ł y w e m tego (doc. A . Melicherćik, d r M . P o h o r s k y ) . P o n a d t o między t r a d y c y j n y m f o l k l o r e m dzono interesującą analizę społecznego podłoża obydwu środo­ różnic p o ­ tym celu tych w winny środowiska omówiono z a g a d n i e n i e chłopskim a r o b o t n i c z y m . W obra­ robotniczym przeprowa­ typów folkloru (dr V . K a r b u s i c k y , d r J . P a t e r a , doc. A . Melicherćik, d r M . P o h o r s k y ) . Ważne nych zagadnienie znalazło s t o s u n k u etnografii również odbicie w dyskusji. f o l k l o r y s t y k i do i n n y c h n a u k Zarówno etnografowie, społecz­ j a k historycy podkreślili konieczność ściślejszej współpracy p r z e d s t a w i c i e l i o b y d w u t y c h d y s c y p l i n (dr O. S i r o v a t k a , L . K a r n i k o v a , dr K o f a l k a ) . s t o s u n k u etnografii do socjologii i sprawa Ożywioną polemikę w y w o ł a ł ewentualnego wskrzeszenia w problem Czecho­ słowacji u n i w e r s y t e c k i c h studiów socjologicznych (dr M . H a j e k , d r O. N a h o d i l i in.). P r z e d m i o t e m d y s k u s j i były też p e w n e z a g a d n i e n i a metodologiczne, tody porównawczej (prof. G a j e k , A . Robek), c h i w a l n y c h przez etnografa i folklorystę zagadnienie np. p r o b l e m me­ w y k o r z y s t a n i a źródeł a r ­ (dr V . Piętka, d r V . K a r b u s i c k y , K . B e - r a n e k i in.). N a u w a g ę zasługuje, że w i e l u uczestników d y s k u s j i przedstawiło w skró­ cie wyniki własnych badań nad niektórymi (dr S . K o v a c e v i c o v a , d r M . M a r k u s , J . Pa<tkova Zjazd zakończyło krótkie podsumowanie dziedzinami kultury robotniczej i in.). Dyrektora Instytutu Etnograficznego Słowackiej A k a d e m i i N a u k , prof. J a n a M j a r t a n a . Podkreślił on zarówno 5 : osiągnięcia k o n f e r e n c j i , j a k też j e j p e w n e niedociągnięcia. było uczestników zaznajomienie etnograficznych mających się z wynikami badań poszczególnych czechosłowackich i o b c y c h i p r z e d y s k u t o w a n i e istotne znaczenie ciążył n a o b r a d a c h dla dalszej pracy. Ujemnie k o n f e r e n c j i fakt, że jej k o l e k t y w w szeregu pewnym był z b y t s z e r o k i [ n i e t y l k o etnografów bezpośrednio z a i n t e r e s o w a n y c h w b a d a n i a c h \ botniczą), ważnych Dla w co utrudniało czołowych rozwoju Czechosłowacji w pewnej mierze koncentrację pozytywne Korzystnym wynikiem ośrodków problemów stopniu za­ (obejmował n a d kulturą r o - dyskusji na szczególnie klasy robotniczej problemach. etnograficznych miała badań konferencja w n a d życiem i kulturą S m o l e n i c a c h niewątpliwie znaczenie pod- �KRONIKA 420 s t a w o w e . Pozwoliła n i e t y l k o wymienić doświadczenia w s z y s t k i c h ośrodków, głębić metodykę badań, wytyczyć drogi n a przyszłość, a l e też dała potężny do r o z b u d o w y tej t a k ważnej, a z a n i e d b a n e j po­ impuls do tej pory, d z i e d z i n y studiów. D l a o b ­ c y c h uczestników k o n f e r e n c j i udział w niej miał również doniosłe znaczenie. U m o ­ żliwił zaznajomienie się z bogatym z Czechosłowacji, z o r i e n t o w a n i e też niejedną wartościową już się w podnietę ciekawym dorobkiem kolegów organizacji i metodach i bardzo ich pracy. Przyniósł naukową. Danuta ZE W ZJAZDU ANTROPOLOGÓW d n i a c h 23 i 24 l i s t o p a d a antropologii Zjazd 1956 r. z o k a z j i Dobrowolska POLSKICH 100-lecia p i e r w s z y c h wykładów w P o l s c e (były to drugie w y k ł a d y n a świecie) odbył się w Krakowie Antropologów P o l s k i c h . Zgromadził on również antropologów z a g r a n i c z n y c h , a także p r z e d s t a w i c i e l i i n n y c h p o k r e w n y c h d y s c y p l i n n a u k o w y c h , m. i n . etnografii. J u b i l e u s z t e n zbiegł się z 5 5 - l e c i e m p r a c y n a u k o w e j Antropologii na Uniwersytecie Jagiellońskim w obecnego k i e r o w n i k a T e m a t y k a referatów, b l i s k a także etnografom, dotyczyła zarówno h i s t o r i i a n t r o ­ pologii p o l s k i e j i j e j w k ł a d u do n a u k i światowej, j a k też jednego z problemów genezy dyskusyjnych w antropologii Katedry K r a k o w i e , prof. d r a K . Stołyhwy. i etnografii zarazem, podstawowych zagadnienia etno­ Słowian. Najsilniejsze związki etnografii z antropologią sięgają początków się t y c h n a u k . P i e r w s z e w y k ł a d y antropologii, wykłady etnografii, któremu był kształtowania t a k j a k nieco wcześniejsze poświęcony pierwszy referat zjazdu, prof. A. Wrzoska. Utworzona warzystwa wy­ a wcześniej r. 1850, a r c h e o l o g i c z n o - e t n o g r a f i c z n y c h w r. 1873 w K r a k o w i e K o m i s j a A n t r o p o l o g i c z n a N a u k o w e g o , a następnie c y m był M a j e r , z etnografami, Majer, Majer suwał m. i n . p r o j e k t wspólnych badań a n t r o p o i o g i c z n o - e t n o g r a f i c z n y c h , jeszcze, bo w od n i c h odbyły się w K r a k o w i e . Prowadził j e od r. 1856 Józef Akademii Umiejętności, Krakowskiego której To­ przewodniczą­ stała się pierwszą akademicką placówką łączącą antropologów tak j a k w t y m czasie też z a r c h e o l o g a m i . kształt zagadnień związanych i s t n i e n i a głównym dzący pod nazwą zamieszczającym z człowiekiem ośrodkiem skupiającym K o m i s j a t a , obejmująca i jego kulturą, była antropologicznych Krajowej" i archeologicznych był także cało­ ciągu swego m. i n . etnografów, a organ j e j „Zbiór Wiadomości do Antropologii obok w wycho­ czasopismem artykuły etno­ w K r a k o w i e w r. 1908 p i e r w s z e j k a t e d r y antropologii omó­ graficzne . 2 Historię u t w o r z o n e j wił w następnym r e f e r a c i e na uniwersytecie we L w o w i e logii polskim katedrę dla S. Ciszewskiego , 3 i ' antropologii Działalność doc. B . J a s i c k i . Wyprzedziła o n a n a k i l k a l a t pierwszą jeden i dorobek etnografii, która została utworzona w r. 1910 po którym w r. 1913 objął ją j a k o katedrę e t n o ­ z uczestników wszystkich katedr obecnego zjazdu, antropologii w prof. Polsce , 4 J . Czekanowski. zarówno czyn- P o r . Odezwa Towarzystwa Naukowego z Uniwersytetem Jagiellońskim złą­ czonego w celu archeologicznych poszukiwań wraz ze skazówką mogącą posłużyć za przewodnik w poszukiwaniach tego rodzaju, K r a k ó w 1850. C z a s o p i s m o to przekształca się w r. 1890 i w y c h o d z i j a k o „Materiały A n t r o p o l o g i c z n o - A r c h e o l o g i c z n e i E t n o g r a f i c z n e " , a od r. 1920—1925 j a k o „Prace i M a ­ teriały A n t r o p o l o g i c z n o - A r c h e o l o g i c z n e i Etnograficzne". Por. K . M o s z y ń s k i , Stanisław Ciszewski (1865—1930), „Lud Słowiański", R. 2: 1931 z. 2, s. 135. 1 2 3 �KRONIKA 421 'H ii' \\ nych, j a k i już, nie istniejących, obrazowała Miała ona też n a c e l u u k a z a n i e metod w czasie zjazdu wystawa. p r a c y i zainteresowań poszczególnych p l a - cówek,antropologicznych, a także d o r o b k u lecz n i e związanych otwarta osób działających z nią ściśle, j a k np. L . K r z y w i c k i e g o n a p o l u antropologii, czy E . L o t h a . i tych nauk j e s t szereg prac antropologów, J . T a l k o - H r y n c e w i c z a , zawierających sowań e t n o g r a f i c z n y c h pernickiego, są o utworzeniu pernickiego, rownik długoletni katedry jego p r a c e U . J . gabinetu górale dotyczące górali . On 5 n a uniwersytecie Wyrazem beskidowi, też zaintere­ podjął J . Talko-Hryncewicz, w krakowskim, pracach opierając się n a własnych b a d a n i a c h teriale S . U d z i e l i o u b i o r a c h Wiślanie, Kopernickiego antropologiczno-etnograficznego. wykładowca antropologii terenów górskich", materiał etnograficzny. I. drugiego wykładowcy n a u n i w e r s y t e c i e k r a k o w s k i m , I . K o ­ zwłaszcza przy a zwłaszcza tego t e r e n u , wyodrębnia • c z t e r y g r u p y Podhalanie i Kliszczaki. On też w uchwałę Następca Ko­ pierwszy kie­ swych terenowych dotyczących oraz n a m a ­ etnograficzne: r. 1893 pracę dotyczącą l e c z n i c t w a l u d o w e g o , która do dziś d n i a d l a etnografów duże z n a c z e n i e j a k o materiału. 7 zbiór źródłowego P r z e z dość długi czas jeszcze zaznaczały się s i l n e powiązania między a antropologią, a rozwój t y c h n a u k szedł równolegle. D o p i e r o p r z e d i c h rozeszły się, wiążąc antropologię z b i o l o g i c z n y m i , naukami. Antropologia Jednym z zagadnień zagadnienie J. a etnografię wydaje posiada etnografią 30 l a t y drogi ze społecznymi n i e utraciła j e d n a k w pełni związku z n a u k a m i społecznymi. interesującym etnogenezy Słowian. nadal Temu wspólnie antropologię problemowi poświęcony i etnografię był referat jest prof. Czekanowskiego. R e f e r e n t — j a k o z w o l e n n i k tezy w y s u w a n e j kiego, że Słowianie stanowią niemniej dawno, nawiązał do k o n c e p c j i idzie o określenie lub nawet autochtoniczną dawniej wysuwanej terytorium, C z e k a n o w s k i j a k o praojczyznę nią częścią dorzecza O d r y . od s w y c h przez n a którym już w r. 1824 p r z e z W. ludność Europy slawistę krewniaków T . Lehra-Spławińskiego , 8 wyodrębniła Słowian w s k a z u j e Surowiec- l u b że p r z y b y l i indoeuropejskich się dorzecze grupa Słowian. tu — jeśli Prof. Wisły łącznie z sąsied­ Stosując do c h a r a k t e r y s t y k i materiału antropologicznego H i s t o r i a poszczególnych k a t e d r , j a k i działalność osób związanych z a n t r o p o ­ logią są p r z e d m i o t e m s e r i i w y d a w n i c t w (100 lat antropologii polskiej) p r z y „Pracach i Materiałach A n t r o p o l o g i c z n y c h " . Część zeszytów została już ogłoszona d r u k i e m . P o r . np. I. K o p e r n i c k i , Przyczynek do etnografii ludu ruskiego na Wo­ łyniu z materiałów zebranych przez p. Zofię Rokossowską we wsi Jurkowszczyźnia pow. zawiehulskim, „Zbiór Wiadomości do A n t r o p o l o g i i K r a j o w e j " , R . 11: 1887; tenże, Wesele u górali beskidowych w okolicy Rabki, tamże, R . 12: 1888; t e m ż e , O góralach ruskich w Galicji, Zarys etnograficzny według spostrzeżenia w podróży odbytej w końcu lata 1888 r., tamże, R. 13: 1889; t e n ż e , G a d k i ludowe górali beskidowych z okolic R a b k i , tamże, R . 15: 1891; t e n ż e , Oddrzwia ozdobne w chatach górali ruskich, „Wisła", R . 4: 1890; t e n ż e , O wyobrażeniach lekarskich i przyrodniczych oraz o wierzeniach naszego ludu o świecie roślinnym i zwierzę­ cym, [w:] Pamiętnik I I zjazdu lekarzy i przyrodników polskich, L w ó w 1876; t e n ż e , Wskazówki dla robiących spostrzeżenia antropologiczne i etnologiczne w górach, „Pamiętnik T o w a r z y s t w a Tatrzańskiego", t. 3: 1878. 4 5 J. T a l k o - H r y n c e w i c z , Górale polscy jako grupa antropologiczna, [w:] Księga pamiątkowa ku czci B. Orzechowicza, L w ó w 1916; t e n ż e , Materiały do antropologii górali polskich. P r a c e K o m i s j i Antropologicznej i P r e h i s t o r i i P A U , n r 5, K r a k ó w 1934. J . T a l k o - H r y n c e w i c z , Z a r y s lecznictwa ludowego na Rusi południowej, K r a k ó w 1893, ss. 461 + L V I . T . L e h r - S p ł a w i ń s k i , O pochodzeniu i praojczyźnie Słowian, Poznań 1946, ss. 237. 6 7 S r [\ \\ W y r a ź n y m d o w o d e m związków antropologii i etnografii w początkowym o k r e s i e rozwoju ii i: �KRONIKA 422 metodą „ilościowej archaiczną, ulegli analizy", wykazuje, bliższą ludności kontynentalizacji nawarstwienie. że p i e r w o t n i neolitycznej strukturę antropologicznej, Uważa, że różnica między polega m. i n . n a t y m , iż u G e r m a n ó w Germanie antropologiczna skiego — nego, cały Europy zapewne przez Germanami a obszar praojczyzny laponoidalnego, niżu E u r o p y środkowej pansja elementu musieli się zadowolić Nie w poglądach praojczyzny na ten sam Dlatego tu zagadnienia, słowiańskiego. też W wydana obszernej dalej Pierwotnego ery roku należy opiera siedzib zasięgu występujących języka Przyjmuje Słowianie podkreślić w wszystkim na m a ­ prof. K . Moszyński, uwzględnia oparcie przede słownic­ omawiająca Pierwotny zasiąg języka pra­ uwzględnia m. i n . w n i o s k i , jakie dorzeczu prasłowiańskiego Wisły wypowiada że m n i e j więcej położone na poru­ i Dniestru, rezultacie a nie swych rozważań całkiem odmienną n a przełomie wschód ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii pierwotnego zasięgu p r z e z Słowian p r z y c z y n i się z pewnością d y s k u s j a , j a k a r o z w i n i e czasie na skiego, Moszyńskiego skutek wymienionego wyżej i innych. Pomocne referatu, będą a Zapoczątkowaniem zowana przez Osiecznej . 1 1 współpracy antropologów różnych n a u k konferencja także również dań a r c h e o l o g i c z n y c h , dotyczących przełomu s t a r e j cymi w Moszyńskiego, ostatecznym obszary rozbieżność umiejscowienia starej od dorzeczy terenów zajętych i Dniestru. Do w eks­ przybysze- dużą co do się p r z e d e tytuł mianowicie, zamieszkiwali eks­ niż późniejsi 10 Moszyński W że dyluwial- wcześniej iż słowiańskich , 1957 p r a c a wschodowi. nordycz­ twierdzi, nastąpiła s a m y c h antropologów, tej p r a c y Czekanow- dyluwialnymi charakterystyczny drzew, ku tezę niż C z e k a n o w s k i . Wisły terenami dawnych w nosi nam nazwy występujących nowej a Odrą, j a k o o s t a t e c z n y m dowodzie, etnograf temat, n a zjeździe prof. elementów: Czekanowski prawdopodobne, zagadnienie wśród zasięgi językowe, a i n n e o tyle t y l k o , o i l e znajdują szone i jest nordycznego strefę lessową n a północnym Wisłą gdyż to Prof. elementu według iliryjskie Słowianami Przedstawiona — ukazuje Słowian. G d y prof. C z e k a n o w s k i twie. autor w uczonych, nawet w s z y s t k i m dane nasuwają między uboższymi bliżej teriale antropologicznym, pisząc zajmująca nordycznego, wchodząc Słowian, śródziemnomorskiego. p a n s j a e l e m e n t u laponoidalnego, nym obejmująca bardziej Słowianie pierwotnymi obok przeważającego środkowej, gdy spowodowanej był e l e m e n t śródziemnomorski, a u Słowian l a p o n o i d a l n y . mapa posiadali antropologiczną, się w najbliższym publikacji Czekanow- niewątpliwie rezultaty n a t y m polu etnogenetyczna odbyta miała w być grudniu C e l e m j e j było nawiązanie k o n t a k t u między d y s c y p l i n a m i się z a g a d n i e n i e m etnogenezy, przy udziale ba­ i nowej ery. również uczonych innych zorgani­ 1952 r. zajmują­ krajów słowiańskich. Poruszenie w tego zagadnienia r. 1956 j e s t o b j a w e m na omawianym Zjeździe żywszego niż dotąd zajęcia problemów, n i e od dziś interesującym Antropologów się j e d n y m nie t y l k o słowiański Polskich z najistotniejszych świat naukowy . Zofia 1 2 Szromba P o r . J . C z e k a n o w s k i , Wstęp do historii Słowian. Perspektywy antropo­ logiczne, etnograficzne, archeologiczne i językowe, w y d . I I , Poznań 1957, ss. 515 + + XX. P o r . K . M o s z y ń s k i , Badania nad pochodzeniem i pierwotną kulturą Sło­ wian, K r a k ó w 1925, ss. 140. P o r . K o n ; f e r e 7 i c j a a n t r o p o l o g i c z n a w sprawie badań etnograficznych w Osiecz­ nej w dniach 15—16 XII 1952 r., „Przegląd A n t r o p o l o g i c z n y " , R. 21: 1955 z. 1, s. 28—174. P o r . np. K . T r e i m e r, Ethnogenese der Slaven, Wiedeń 1954. 9 1 9 11 1 2 �KRONIKA 423 i MATERIAŁY ETNOGRAFICZNE W PRACACH HISTORYKÓW KULTURY ? MATERIALNEJ W dniu 6 V I 1957 r. odbyła się w W a r s z a w i e , I H K M P A N , k o n f e r e n c j a , poświęcona p r o b l e m a t y c e nych w badaniach historycznych. Sprawy uzupełniania się d w u p o k r e w n y c h n i e n i e m żywo interesującym wyraz w problematyce współpracy p r z e z Dział I I I etnograficz­ i konieczność wzajemnego sobie d y s c y p l i n , h i s t o r i i i etnografii, jest zagad­ p r z e d s t a w i c i e l i obu n a u k . Znalazło to między i n n y m i ostatnich konferencji storii K u l t u r y M a t e r i a l n e j zorganizowana przydatności źródeł organizowanych P A N . P u n k t e m wyjścia była w przez Instytut H i ­ pewnym sensie konfe­ r e n c j a metodologiczna, która odbyła się w K r a k o w i e w d n i u 23 I V 1956 r. Z a r ó w n o w referacie grafii wygłoszonym p r z e z prof. d r a K . D o b r o w o l s k i e g o Drogi polskiej, jej obecne zadania, metody i w t o k u d y s k u s j i p o r u s z o n a została s p r a w a z etnografami oraz z a g a d n i e n i e stworzenia t związki innymi z dotychczasowej nowych form rozwoju etno­ naukami^ jak! współpracy historyków tej współpracy w chwili obecnej Obecna konferencja się do przy spraw czym jednak wane. Działu I I I , posiadająca węższy z a k r e s t e m a t y c z n y , odnosiła wykorzystania Oceniono pojęcie przydatność z etnograficznych badań w XIX i X X słuszne i celowe. w. Pewne dla etnograficznych w prac zarówno historyka j a k zabytków Zorganizowanie twem w konferencji Prof. wego Baranowski wygłoszone n a k o n f e r e n c j i badaniach w n a d hodowlą zgromadzonych opisów k u l t u r y w s i p o l ­ należy uznać brak za posunięcie wśród referentów nie tylko z punktu widzenia oparciu tematu dotyczyły w y k o r z y s t a n i a ź r ó ­ (prof. B . B a r a n o w s k i ) , budownic­ odzieży (dr I . T u r n a u ) . o prowadzone przez bydła w Polsce w okresie od X V I do X V I I I opracowania sprecyzo­ uzyskanego stworzyłoby szerszą platformę do d y s k u s j i . (doc. B u r s z t a ) , historią p o l s k i e j hodowli materiału materialnych oraz w s z e l k i c h d a w n i e j s z y c h s a m y c h etnografów. Ujęcie b o w i e m tego z a g a d n i e n i a Poszczególne r e f e r a t y historycznych, nie zostało dokładnie zastrzeżenia budzić mógł j e d y n i e h i s t o r y k a , ale i etnografa, deł e t n o g r a f i c z n y c h badaniach etnograficznego terenowych, w muzeach etnograficznych skiej źródeł źródła konieczna jest siebie badania nad stanem w. stwierdził, że d l a właści­ konfrontacja archiwalnego materiału h i s t o r y c z n e g o z wiadomościami u z y s k a n y m i zarówno z d a w n i e j s z y c h p r a c f i c z n y c h , j a k i bezpośrednio z współczesnych materiałów terenowych. etnogra­ Oparcie j a k to było dotychczas, wyłącznie n a źródłach postulujących, t z n . w w y p a d k u wianego oraz tematu wykazach, na wszelkiego rodzaju nie wyczerpuje podręcznikach całkowicie weterynarii, opracowywanego tematu. się, oma­ kalendarzach Prof. Bara­ n o w s k i postuluje więc konieczność s t o s o w a n i a różnego r o d z a j u źródeł d l a i c h w z a ­ jemnej weryfikacji. Doc. B u r s z t a omawiając zagadnienie budownictwa pod t y m s a m y m kątem w i ­ d z e n i a podkreślił, że nie m a istotnej różnicy w c e l a c h b a d a w c z y c h s t o r y k a . Ogólnym i o s t a t e c z n y m z a d a n i e m jest o p r a c o w a n i e etnografa syntezy i hi­ budownictwa. Różnice występują j e d y n i e w z a k r e s i e metody i źródeł. Z a źródła h i s t o r y c z n e u z n a j e źródła p i s a n e , za etnograficzne Dr T u r n a u referując — przedmioty w y n i k i swojej pracy materialne oraz prowadziła n a wstępie analizę pojęcia „źródło etnograficzne". towanych dzaju 1 grafii wypowiedziach niektórych źródło i k o n o g r a f i c z n e Sprawozdanie Polskiej". etnografów c z y pisane, u z y s k a n e z konferencji drukowane wywiady. n a d historią p o l s k i e j określiła jako było w odzieży prze­ Opierając się n a c y ­ je jako wynik wszelkiego świadomego poprzednim, I tomie ro­ postę- „Etno­ �KRONIKA 424 powania badawczego. W żywej d y s k u s j i , j a k a rozwinęła r e f e r a t a m i , n a szczególną uwagę zasługuje A. Kutrzeba-Pojnarowej się n a d przedstawionymi wypowiedź prof. W. D y n o w s k i e g o , Prof. W. D y n o w s k i podkreślił znaczenie współpracy historyków z etnografami. Polemizował ze s t a n o w i s k i e m doc. J . B u r s z t y w z a k r e s i e metody p r a c y p r z y waniu o s t a t e c z n y c h wniosków co do h i s t o r i i b u d o w n i c t w a ludowego. opraco­ Opracowując powyższe z a g a d n i e n i e należy wyciągnąć w n i o s k i z szerszego tła europejskiego europejskiego. Wymaga to pełniejszego zainteresowania uwzględnionymi przez r e f e r e n t a p o d s t a w o w y m i sunkowania 0 się do w y s u w a n y c h materiał e t n o g r a f i c z n y — przez szerszą Doc. A . K u t r z e b a - P o j n a r o w a jomość p r a c o r g a n i z o w a n y c h ze s t r o n y etnografów zrozumienia przez na niż szerszej doc. i doc. J . K l i m a s z e w s k i e j . nie- operowania — jeśli usto­ chodzi podkreśliła n a wstępie, że ze względu n a n i e z n a ­ było b a r d z o u t r u d n i o n e . dotychczas i poza­ wielu porównawczą. p r z e z Dział I I I p r z y g o t o w a n i e historyków również publikacjami etnograficznymi, nie koncepcji, skalą się Działu bazie I I I konieczności źródłowej, pełniejszej Konferencja jest obecna oparcia to zresztą wypowiedzi jest pracy dowodem historycznej konsekwencją tycznego r o z s z e r z e n i a zainteresowań h i s t o r y c z n y c h i chęcią z a s t o s o w a n i a oceny wartości źródła h i s t o r y c z n e g o do materiału p o m i j a n e g o w tema­ kryteriów pracach dawniej­ s z y c h . W r e f e r a t a c h omówione zostały od s t r o n y i c h przydatności w b a d a n i a c h h i ­ storycznych zabytki materialne i różnego typu, często amatorskie, opracowania h i s t o r i i k u l t u r y w s i p o l s k i e j X I X i X X w., objęte niesłusznie wspólną nazwą deł e t n o g r a f i c z n y c h . Omawiając zagadnienie grafami tylko doc. A . wspólnych p r a c Doc. niu Kutrzeba-Pojnarowa wsipólnych podkreśliła l e c z przejścia konieczność organizowania do p o d e j m o w a n i a w ramach nie IHKM badawczych. J . Klimaszewska znajomości powania konferencji, źró­ dalszej współpracy historyków z e t n o ­ zjawisk przedstawiła szereg etnograficznych w przykładów pracach b a d a w c z e g o w dążeniu do o d t w o r z e n i a mówiących o znacze­ h i s t o r y k a i sposobach postę­ z materiałów e t n o g r a f i c z n y c h X I X 1 X X w. niektórych elementów p r o c e s u dziejowego w c z e s n y c h okresów h i s t o r y c z n y c h . Wysunęła również konkretne propozycje współpracy., Podsumowując dyskusję doc. J . P a z d u r wyraził nadzieję, że powyższa K o n f e r e n ­ cja, która krokiem znalazła naprzód w j a k najszersze dalszej poparcie współpracy obu zainteresowanych etnografów stron, Wanda TRADYCJA PRACY E T N O G R A F I C Z N E J KÓŁ MŁODZIEŻY Oddział K r a k o w s k i Polskiego U. J . Ludomira Sawickiego Młodzieży S z k o l n e j . G d y o r g a n i z a c j a w Paprocka KRAJOZNAWCZYCH SZKOLNEJ Towarzystwa podjął będzie i historyków. Krajoznawczego r. 1919 o r g a n i z o w a n i e z inicjatywy Kół Kół objęła całą Polskę, Zarząd Główny P T K powołał do życia Komisję Kół K r a j o z n a w c z y c h Młodzieży S z k o l n e j , w której wchodzili wszyscy opiekunowie Kół. O r g a n e m Węgrzynowicza. K o m i s j a K . K . M . S . zachęcała Koła do o p r a c o w y w a n i a g w a r o z n a w s t w o i etnografia, pewnych tematów z róż­ j a k : przyroda, prehistoria, historia sztuki, i dawała w skład Kół był „Orli L o t " , wychodzący od r. 1920 j a k o miesięcznik, pod redakcją L e o p o l d a nych dziedzin k r a j o z n a w s t w a , prof. Krajoznawczych t y m celu młodzieży do ręki geografia, kwestiona­ riusze. W sław z a k r e s i e etnografii Gładysz, Jadwiga przygotowywali kwestionariusze: A d a m Klimaszewska, Anna Kutrzebianka, Fischer, Stanisław Mieczy­ Leszczycki, �KRONIKA S. Malewicz, Kazimierz Seweryn, Władysław Moszyński, 425 Eugeniusz Semkowicz, Seweryn Piasecki, Maria Udziela Sągajłło, i Kazimiera Tadeusz Zawistowicz. Początkowo K o m i s j a K . K . M . S . zwracała się do poszczególnych autorów z prośbą o podanie t e m a t u p r a c y , nie przerastającej siły młodzieży, a pożytecznej dla ba­ dań n a u k o w y c h i o ułożenie do tego t e m a t u k w e s t i o n a r i u s z a . P o k i l k u l a t a c h , gdy okazało się, że materiały dostarczane p r z e z młodzież zasługują n a zaufanie, etnografowie n a łamach „Orlego L o t u " z w r a c a l i się do K ó ł z w e z w a n i e m p r a c y p r z y z b i e r a n i u materiałów w terenie. T a k prof. K . Moszyński jąc w r. 1930 w całej P o l s c e w przeszło 100 miejscowościach przeprowadza­ badania etnograficz­ ne n a d kulturą duchową zwrócił się do młodzieży z prośbą o z b i e r a n i e n a t e m a t Wiedza Na tej drodze astronomiczna również dotyczących obrzędów Gdy we i niektóre wierzenia J . K l i m a s z e w s k a starała materiałów o ciałach się zebrać niebieskich . 1 j a k najwięcej opisów w październiku 1929 r. dorocznych. na I Kongresie zostało ludu sami do w s p ó ł ­ zorganizowane Filologów Słowiańskich w wydawnictwo wszystkich krajach słowiańskich Słownik Pradze wierzeń powstawały i zwyczajów komitety słowiańskich, redakcyjne, mające c e l u przygotować materiały do p i e r w s z e g o tomu. Miał on zawierać słowiańskie czaje i w i e r z e n i a związane z roślinami. W który zwrócił się do młodzieży z w e z w a n i e m domości o roślinach w p r a c y tej brał udział prof. A . Fischer, i k w e s t i o n a r i u s z e m do z b i e r a n i a zwyczajach i wierzeniach ludu polskiego . 2 na zwy­ wia­ Świadomość, że p r a c a e t n o g r a t i c z n a m a określony k o n k r e t n y c e l , że materiały te będą służyły k o ­ muś p r z y p r a c y n a u k o w e j oraz chęć rzetelnego s i l n y m bodźcem do p r a c y w etnograficzne cieszyły się największym p o w o d z e n i e m nie napływały n a każdy p r a w i e drukowane o p i s a n i a k u l t u r y s w y c h okolic były Kołach K r a j o z n a w c z y c h . D l a t e g o też apel. Materiały kwestionariusze i z całej P o l s k i odpowiedzi z b i e r a n e p r z e z młodzież były w „Orlim L o c i e " l u b w i n n y m czasopiśmie k r a j o z n a w c z y m , a z a ­ s a d n i c z o o d d a w a n e były a u t o r o m k w e s t i o n a r i u s z y , którzy j e w y k o r z y s t y w a l i w ich pracach graficznego naukowych. Niektóre składane na częściowo były w depozycie do M u z e u m swo­ Etno­ l u b Zakładu E t n o g r a f i i Słowian U . J . Początkowo k w e s t i o n a r i u s z e składały się t y l k o ze z b i o r u pytań, z c z a s e m j e d n a k okazała się potrzeba dodania do k w e s t i o n a r i u s z a d l a którego został ułożony, krótko informującego w z a k r e s i e danego t e m a t u oraz o sposobie, komentarza n i a n i u a n k i e t , w z n a c z n y m s t o p n i u wpłynął n a podniesienie materiałów. P o z a zresztą wstępnymi u w a g a m i , cel, wiedzy podanymi poprawnym poziomu wypeł­ nadsyłanych w kwestionariuszu, rów­ „Orlim L o c i e " krótkie artykuły z t e c h n i k i badań tere­ t y m też k i e r u n k u szkoliła się młodzież n a w a k a c y j n y c h obozach kra­ nocześnie ukazywały się w 3 stanie j a k należy go opracować. T e n sposób postępowania, szkolący do p e w n e g o s t o p n i a w nowych . W wyjaśniającego o dotychczasowym joznawczych. Były już więc u s p r a w i e d l i w i o n e cie" w u w a g i prof. F i s c h e r a , ogłoszone w 1927 r. w a r t y k u l e O współpracę młodzieży na polu „Orlim L o ­ ludoznawstwa, w któ- K . M o s z y ń s k i , Wiedza astronomiczna ludu i niektóre wierzenia o ciałach niebieskich, „Orli L o t " , t. 12: 1931, s. 14—17, 27—30; tamże, t. 14: 1933, s. 136. A . F i s c h e r , Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludu polskiego, „Orli L o t " , t. 11: 1930, s. 85—86. T y p e m k w e s t i o n a r i u s z a rozwiniętego jest n a przykład k w e s t i o n a r i u s z w s p r a ­ w i e l u d o w y c h narzędzi m u z y c z n y c h (zob. p r z y p i s 23), w s p r a w i e oświetlania m i e s z ­ kań (zob. p r z y p i s 29) i t p . Z artykułów podających wskazówki, j a k należy zbierać materiały etnograficzne, wymienić można: J . K l i m a s z e w s k a , Jak odpowiadać na kwestionariusze, „Orli L o t " , t. 12: 1931, s. 4 2 — 4 3 ; M. G ł a d y s z , Uwagi ogólne c zbieraniu odpowiedzi na kwestionariusz: „Opis kapliczek", „Orli L o t " , t. 17: 1936, s. 13—15; R . R e i n f u s s , Magia słowa, tamże, t. 17: 1936, s. 13—15. 1 2 3 �KRONIKA 426 rym autor zaznacza: „Młodzież sługuje się już od szeregu z p o l s k i c h etnografów nasza, zwłaszcza ta, która l a t b a r d z o poważnie n a polu p r z y c z y n k a m i nauce nią konieczności r z e t e l n e j , u c z c i w e j z i a k i m odDowiedziała młodzież pracy w a i a c e / o do z e b r a n i a opisów zamków d r e w n i a n y c h p r z y d r z w i a c h ukazały sie c i e k a w e który J i zasiliła Z „^irl że P o l s k a opisy 2 t y c h zamków Etnograficzne" w młodzież sporządzała Krakowie T a m C n ^ dużym polskiej, t y m zakresie, Fischera W wzv- Orlim Locie" r y s u n k i i modele a uczniowie Seminarium Na' t a k doskonałe r y s u n k i i opisy Umfej^Tcrw^uk^aTie Tkademla w na aDel nrof za­ niejeden O 4 i o zrozumieniu przez oddźwięk i zawdzięcza jej wielką część s w y c h m a t e r i a ł ó w " . z a p a l e młodzieży, pragnącej się przysłużyć d r o b n y m i świadczy ze w s i pochodzi, ludoznawczem w Pracach K o S Etnogra- f i c z n c j ** Pierwszym z etnografów, s t w e m , był S e w e r y n wywał kwestionariusze. r y n a Udzielę był Opis nym wydaniu czysław Pierwszym kapliczek". objaśnieniami Gładysz który starał się zainteresować młodzież U d z i e l a . O n to poddawał t e m a t y do o p r a c o w a n i a znacznie j a k zbierać m a t e r i a ł y . 8 kwestionariuszem Kwestionariusz ludoznawi przygoto­ przygotowanym przez Udzieli opatrzyliśmy w historyka sztuki Kazimierza Buczkowskiego', kwestionariusz rozbudował i uzupełnił Równocześnie z t y m k w e s t i o n a r i u s z e m Sewer następ­ a Mie­ wskazówkami, ukazały się w B i ­ bliotece „Orlego L o t u " d w a artykuły o k a p l i c z k a c h i krzyżach przydrożnych J a n a Wiktora i Bronisława Piłsudskiego '•>. B o g a t y plon tej a n k i e t y , d r u k o w a n y w „Orlim L o c i e " , a w większości oddany do M u z e u m E t n o g r a f i c z n e g o 10 częściowo w Krako­ w i e , omówił w „Orlim L o c i e " T . S e w e r y n » . Z k o l e i równocześnie z odezwą prof. W. S e m k o w i c z a w s p r a w i e geograficznych 12 zaczęły się ukazywać kwestionariusze zbierania folklorystyczne". nazw Obrzędy A . F i s c h e r , O współpracę młodzieży na polu ludoznawstwa, „Orli L o t " , 1. 8: 1927, s. 29. P o c h l e b n i e o p r a c y młodzieży w y r a ż a się też S . Bystroń. Zob. t e g o ż , B i b l i o g r a f i a etnografii p o l s k i e j , I , K r a k ó w 1929, s. 136. A . F i s c h e r , Zamki drewniane, „Orli L o t " , t. 8: 1927, s. 31—32; J . S ł a ¬ w i c z e k , Z a m k i drewniane na Śląsku Cieszyńskim, „Orli L o t " , t. 9: 1928, s. 6 0 - 6 1 ; J . Z a l e ń s k i , Z a m k i drewniane przy drzwiach koło Tuchowa, pow. Tarnów, 4 5 S . U d z i e l a , O p i s kapliczek, „Orli L o t " , t. 4: 1923, s. 148—149; t e n ż e , j w . , „Orli L o t " , t. 11: 1930, s. 16—17. ' K . B u c z k o w s k i , K a p l i c z k i i figury przydrożne, „Orli L o t " , t. 17: 1936, s. 7—9. M. G ł a d y s z , Opis kapliczek, Kwestionariusz, „Orli L o t " , t. 17: 1936, s. 9 — 1 5 . • B. P i ł s / d s k i , ^ ™ litewskie, B i b l i o t e k a '„Orlego L o t u " , n r 3, K r a k ó w 1922, s. 1—21; J . W i k t o r , Kapliczki i krzyże przydrożne jako dzieło sztuki ludo­ wej i potrzeba ich ochrony, tamże, s. 2 3 - 5 1 . » Przykładowo p o d a j e m y k i l k a opracowań: S. L a c h , Przydrożne kapliczki, „Orli L o t " , t. 7: 1926, s. 1 0 4 - 1 0 5 ; A. K u t r z e b i a n k a, Kapliczki, krzyże i figury przydrożne w Zawoi, „Orli L o t " , t. 10: 1929, s. 6 2 - 6 6 ; M . Ł a ń c u c k a , K a p l i c z k i przydrożne w Izdebniku, tamże, s. 6 6 - 6 9 ; H . Z w o 1 a k i e w i c z, Krzyże żelazne, szczytowe i ozdoby z krzyżów przydrożnych z okolic Łęcznej, tamże, s. 126—129. T . S e w e r y n , Nasz „Opis kapliczek", „Orli L o t " , t. 12: 1931, s. 106—108. W. S e m k o w i c z , O zbieraniu nazw geograficznych, „Orli L o t " , t. 5: 1924, s. 1 0 0 - 1 0 7 . »S. Malewic^, Odezwa w sprawie kwestionariusza folklorystycznego do nauczycieli ludowych, ziemian, wójtów gminnych, wiejskiego duchowieństwa, miłoś­ ników folkloru na wsiach i młodzieży, „Orli L o t " , t. 5: 1924, s. 122—126. 6 8 4 11 12 i I �• ' doroczne: ' KRONIKA Wielkanoc , sobótki , 1 4 święcenie z i e l a 15 zostały w następnym w y d a n i u 427 opracowane 1 8 n o w o o p r a c o w a n e przez nią , p r z e z K . Zawistowicz-Adamską 18 O d p o w i e d z i n a te k w e s t i o n a r i u s z e , 21 Kół K r a j o z n a w c z y c h , kowie, gdzie są stanowiące kwestionariuszami zyczne 23 K. przez J . Klimaszewską Moszyńskiego: i Baśń o mówiącej fujarce Odpowiedzi na kwestionariusz ludu polskiego 24 artystów szej 2 pozycję dorobku astronomiczna™, związku Narzędzia r i U . J . K . we wierzeniach Lwowie. gier i z a b a w n i e dała dużych r e z u l t a t ó w . Więcej zainte­ 26 ludowych 27 o współpracę p r z y mu­ pracy - \ A . F i s c h e r a Rośliny w zwyczajach Etnografii Kra­ wykorzystywane Słow­ opracowywaniu i A . K u t r z e b i a n k i n a t e m a t : C o wiemy o przeszłości na­ wsi . 28 Z niem kwestionariuszy młodzieży do k u l t u r y m a t e r i a l n e j ankieta S. Udzieli do spotkała się z dużym opracowania sposobów 2 cie" . 3 0 Trudniejszym Warszawie: okazał Inwentaryzacja jak i budownictwo kamienne 1 4 S. U d z i e l a , Wielkanoc, się kwestionariusz wsi, dotyczący Zakładu budownictwa. zainteresowa­ oświetlenia k a ń " . Sporo wartościowych materiałów z tego z a k r e s u z n a j d u j e m y w w Słowian U . J . w często , które autor wyzyskał w s w e j resowała młodzież o d e z w a T . S e w e r y n a nika i lub n a 17 się materiały nadesłane w Wiedza zostały przesłane do K a t e d r y Ankieta w sprawie S . .Udzielę, i K . Moszyńskiego ". 10 poważną zostały oddane do Zakładu E t n o g r a f i i opracowywane p r z e z studiujących etnografię. T u też znajdują z przez z n a c z n i e rozszerzone p r z e z J . Klimaszewską w Architektury Jednak miesz­ „Orlim L o ­ i były o p r a c o w y w a n e p r z e z młodzież starszą „Orli L o t " , t. 3: 1922, s. 61—63; t e n ż e , Polskiej ten s l temat . jw., t. 9: Ś. U d z i e l a , Sobótki, „Orli L o t " , t. 3: 1922, s. 90—91. S . U d z i e l a , Święcenie ziela, „Orli L o t " , t. 2: 1921, s. 8 3 - 8 4 . J . K l i m a s z e w s k a , Wielkanoc, „Orli L o t " , t. 12: 1931, s. 4 0 - 4 5 . J . K l i m a s z e w s k a , Kwestionariusz w sprawie świąt Bożego Narodzenia, d r u k oddzielny nakładem K o m i s j i K . K . M . S . ; t e j ż e , Zwyczaje wiosenne, „Orli L o t " , t. 21: 1947, s. 9 3 - 9 5 . K . Z a w i s t o w i c z, Z i e l o n e Świątki w wierzeniach i obrzędach, „Orli L o t " , t. 15: 1934, s. 67—68'; t e j ż e , Boże Ciało w wierzeniach i obrzędach ludu polskiego, „Orli L o t " , t. 16: 1935, s. 8 8 - 8 9 . 16 16 17 18 19 n a r i u s z Bożego N a r o d z e n i a p o n a d 200. O d p o w i e d z i n a k w e s t i o n a r i u s z w i e d z y a s t r o n o m i c z n e j nadeszło p o n a d 100. K . M o s z y ń s k i , Kwestionariusz w sprawie ludowych narzędzi muzycznych, „Orli L o t " , t. 13: 1932, s. 1 3 2 - 1 3 5 . W odpowiedzi nadeszło 70 opisów. K . M o s z y ń s k i , Kwestionariusz w sprawie baśni o mówiącej fujarce, „Orli L o t " , t. 13: 1932, s. 152. Nadeszło 27 odpowiedzi. K . M o s z y ń s k i , Kultura ludowa Słowian, cz. I I , z. 1, K r a k ó w 1934; z. 2. K r a k ó w 1939. E . P i a s e c k i , Ankieta w sprawie zabaw i gier ruchowych polskich, „Orli L o t " , t. 10: 1929, s. 1 2 4 - 1 2 6 . « T . S e w e r y n , Słownik artystów ludowych, „Orli L o t " , t. 19: 1938, s. 21. A . K u t r z e b i a n k a , C o wiemy o przeszłości naszej wsi, „Orli L o t " , t. 21: 22 2 3 2 4 2 5 2 6 2 8 S. U d z i e l a , Oświetlanie mieszkań, „Orli L o t " , t. 9: 1928, s. 7 4 - 7 8 . H . M a c h , Dawne oświetlanie mieszkań w powiecie bocheńskim, „Orli L o t " , t. 10: 1929, s. 42—46; K . S a t t l e r , Jak my to świycili w downych casaćh, tamże, s. 46; M . N i z i ń s k i , Oświetlanie mieszkań w powiecie lidzkim, tamże, s. 47—51; L . W ę g r z y n o w i c z , Jak dawniej oświetlano izby wiejskie w Solit, tamże, s. 5 1 — 52; S . K a j z e r , Oświetlanie mieszkań (powiat bialski i północna część pow. żywiec­ kiego), tamże, s. 1 5 5 - 1 5 7 . Inwentaryzacja wsi. Kwestionariusz Zakładu Architektury Polskiej Politech­ niki Warszawskiej, „Orli L o t " , t. 12: 1931, s. 162—164; S. L e s z c z y c k i , Budownic­ two kamienne na ziemiach polskich. Kwestionariusz etnograficzny, „Orli L o t " , t. 14: 1933, s. 84—89. » 3 0 31 �K R O N I K A 428 Przystępniejszym k w e s t i o n a r i u s z e m , rozsyłanym p r z e z N o r d i s k a M u s e e t w S z t o k ­ h o l m i e i przetłumaczonym n a język p o l s k i , był O d n i c i drobne a n k i e t y w s p r a w i e łyżew i s a n e k z k o ś c i nie przyniosły bogatego Zainteresowanie nań odpowiedzi, O tematem nie wygasało Kół Krajoznawczych t a k się w y r a ż a zajęć prof. z chwilą zarówno naukowy na kwestionariusz w Moszyński: „Współ­ wszystkim o prymitywnych starannych opisach pierwszorzędnej odesłania Koła. b a r d z o cenię. Skłoniły mię do tego przede a n k i e t . T a k np. odpowiedzi materiał zazwyczaj d a l s z y m ciągu było p r z e d m i o t e m d z i a c h m u z y c z n y c h dały rysunkach Natomiast 2 3 4 pracę Kół K r a j o z n a w c z y c h rezultaty do tkaniny' . i w y r o b ó w z końskiego włosia plonu . danym ale w współpracy 33 i w wartości. równie Również narzę­ starannych odpowiedzi na k w e s t i o n a r i u s z o l u d o w e j w i e d z y a s t r o n o m i c z n e j i o p e w n y c h obrzędach przyniosły w i e l e c e n n y c h wiadomości... O g r o m n a w i e c k i e w odpowiedzi się wręcz Poza t e k a materiałów nadesłanych p r z e z Koło Ż y ­ n a ankietę z z a k r e s u l u d o w e j k u l t u r y d u c h o w e j nadzwyczajnie... opracowywaniem to, co przeczytałem, naprawdę przedstawia zaimponowało dzielne prace, np. Koło Uczniów Gimnazjum w Bochni 3 i zebrało wiadomości o obrzędowości dorocznej do Żywcu Ż y w i e c c z y z n y , Koło Uczniów G i m n . 37 im. H . S i e n k i e w i c z a w Częstochowie zebrało melodie i pieśni w e s e l n e 38 3 5 samo­ opracowało materiały m o n o g r a f i i Królówki, w p o w i e c i e bocheńskim , Koło Uczniów G i m n a z j u m w stochowy mi..." k w e s t i o n a r i u s z y poszczególne Koła podejmowały z okolic Czę­ . Koła K r a j o z n a w c z e w y d a w a ł y często własne p i s e m k a , w których też z n a j d z i e m y obfite materiały etnograficzne, j a k : „Młody K r a j o z n a w c a " , w Stanisławowie, „Młody k r a j o z n a w c a Śląski", w C h o r z o w i e , „Nasz Widnokrąg", w Krzemieńcu, „Ziemia N a d notecka", w Czarnkowie n a d Notecią, „Młody Geograf", w z n a w c z e " , w K r a k o w i e , „Krajoznawcze D r o g i " , w „Nad P o z i o m y " , Specjalny nym w Tłumaczu, „Strażnica K r e s o w a " , w rozdział w pracy Kół stanowi Jaśle, „Nowiny Z a b r z u , „Kociewiak", w Krotoszynie. współpraca z Muzeum Etnograficz­ w K r a k o w i e i m . S e w e r y n a U d z i e l i , która w okresie, gdy d y r e k t o r e m Krakowskiego był U d z i e l a , była szczególnie żywa i o w o c n a chęcaniu młodzieży i wydaniu dowej są p r z e z M u z e u m gionalne odezwy poszukiwane . 3 9 Muzeum dzięki umiejętnemu z a ­ z określeniem, j a k i e w y t w o r y kuitury l u ­ Z c z a s e m Koła otoczyły opieką s w o j e r e ­ m u z e a względnie tworzyły własne zbiory w szkole. K o m i s j a K . K . M . S . organizowała corocznie w a k a c y j n e r y c h z a d a n i e m było z a p r a w i a n i e Krajo­ Tczewie, obozy k r a j o z n a w c z e , młodzieży do s a m o d z i e l n e j któ­ pracy i zbierania m a ­ teriałów k r a j o z n a w c z y c h z o k o l i c y , gdzie osiadł obóz. P r a c e niektórych obozów z o ­ stały w y d a n e d r u k i e m , przeważa wśród n i c h materiał etnograficzny zbierany przy O. B a n n b e r s , S . O. J a n s s o n , Od nici do tkaniny, „Orli L o t " , t. 11: 1930, s. 107—108. A . F i s c h e r , Łyżwy i sanki z kości, „Orli L o t " , t. 8: 1927, s. 29—30. Ankieta Koła Etnologicznego Studentów Uniw. St. Batorego w Wilnie w spra­ wie wyrobów z końskiego włosia, „Orli L o t " , t. 9: 1928, s. 114. » Prof. Uniw. Jagieł. Kazimierz Moszyński o pracy młodzieży dla etnografii. List do redaktora „Orlego Lotu", „Orli L o t " , t. 15: 1934, s. 19, 20. « Królówka, wieś rodzinna Kazimierza Brodzińskiego, „Orli L o t " , t. 16: 1935, s. 138—158 (odb., K r a k ó w 1935). Boży Rok w zwyczajach i obrzędach ludu żywieckiego w czasie dorocznych świąt, „Orli L o t " , t. 15: 1934, s. 99—105, 117—122, 138—153; t. 16: 1935, s. 43—46 (odb., K r a k ó w 1935). Melodie i pieśni weselne z okolic. Częstochowy, „Ziemia Częstochowska", t. 2, Częstochowa 1938, s. 204—220 (i odb.). Zob. też S . U d z i e l a , Młodzież a Muzeum Etnograficzne na Wawelu, „Orli L o t " , t. 10: 1929, s. 101—103. 32 3 3 34 3 3 37 38 3 9 �429 KRONIKA pomocy w/w k w e s t i o n a r i u s z y . I t a k zostały o p u b l i k o w a n e uczestników obozów w S o p o t n i Małej ,- J u r g o w i e 40 41 materiały z e b r a n e , Podegrodziu 42 43 obóz oddawał tekę p r a c rękopiśmiennych, tekę rysunków i a l b u m Niestety zawieszono Dziś w r. 1950 rozwiązane zostały Koła K r a j o z n a w c z e działalność K o m i s j i Kół K . M . S . , sprawę organizacji Kół z fotografiami. Młodzieży „Orli L o t " przestał Krajoznawczych Młodzieży przez , D o b r e j . Każdy Szkolnej, wychodzić. wzięło w swe ręce M i n i s t e r s t w o Oświaty. W M i n i s t e r s t w i e t y m powstał Wydział K r a j o z n a w s t w a rystyki. Ministerstwo w s z y s t k i m , szkołom Oświaty zatwierdziło i c h organizowanie. regulamin Przy Kół, Wojewódzkich poleciło i Tu­ okólnikiem Wydziałach Oświaty zorganizowało Ośrodki K r a j o z n a w c z e . M i n i s t e r Oświaty powołał Komisję d l a S p r a w Krajoznawstwa Rady i T u r y s t y k i Młodzieży,' a p r z y Metodyczno-Naukowe. Ministerstwo w y c i e c z k o w e i w y d a j e Szkolny Kultura zacji ludowa Kół i jej informator tematyka , Krajoznawczych organizuje wycieczkowy", co w s k a z u j e 45 Ośrodkach wojewódzkich Oświaty Młodzieży szkolne gdzie z n a j d u j e m y n a to, że i w obecnej Szkolnej powstają schroniska etnografia artykuł fazie zajmie organi­ poważniejsze miejsce. Leopold ETNOGRAFIA W PRACACH KRAJOWEGO PRZEMYSŁU L U D O W E G O W celu ujednolicenia ZWIĄZKU I ARTYSTYCZNEGO prowadzenia polityki i a r t y s t y c z n e g o w n a s z y m państwie w Węgrzynowicz w zakresie SPÓŁDZIELNI „CPLiA" przemysłu ludowego 1949 r. została powołana do życia C e n t r a l a Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o . W i n s t y t u c j i tej obok działów czysto a d m i ­ nistracyjno-gospodarczych Nadzoru bezpośrednią Działu opiekę Nadzoru powstał n a d sztuką Artystycznego zagadnienie, że p r a c y z twórcami ludowymi, Dział ludową powstał masom i zorganizować Referat mający a przede Wszystkim produkcję, j a k najlepszych, w na artystycznym. W Sztuki Ludowej, oparciu postawił kontaktów o dokumentację. Centrala miała roztoczyć opiekę n a d a r t y s t a m i a b y dostarczyć poprzez e s t e t y c z n y c h przedmiotów do swoje użytku sklepy w celu ramach który Działu nie można prowadzić t y l k o n a p o d s t a w i e Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o wymi Artystycznego, i przemysłem ludo­ szerokim życiu codzien­ nym. C e n t r a l a Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o - organizowała Spółdzielnie mysłu L u d o w e g o gdzie i Artystycznego były bogate t r a d y c j e stycznego powstały we w żywych regionalne. wszystkich ośrodkach Spółdzielnie regionach sztuki Przemysłu Polski, na ludowej Ludowego terenie Prze­ lub tam, bowiem i Arty­ całego k r a j u a r t y s t a w i e j s k i w y p r a c o w a ł bogate f o r m y d e k o r a c y j n e , i to zarówno w stroju, tkaninie, hafcie, j a k i c e r a m i c e , n a które złożyła się odpowiednia technika, k o - S p r a w o z d a n i a i materiały z obozu, „Orli L o t " , t. 14: 1933, s. 114—127 (odb., Pierwszy obóz krajoznawczy w Sopotni Malej, K r a k ó w 1933). . Pierwszy męski obóz krajoznawczy w Jurgowie. Dziennik obozu, „Orli L o t " , t. 16: 1935, s. 98—135 (odb., K r a k ó w 1935). Podgrodzie. Zarys monografii wsi, „Orli L o t " , t. 18: 1937, s. 18—25, 53—62, 87—90 (odb., K r a k ó w 1937). Materiały zostały ogłoszone w „Orlim L o c i e " . „Orli L o t " , t. 19: 1938, s. 1 2 2 — 133, 148 (odb., Wieś Dobra w pow. limanowskim, K r a k ó w 1938, nakł. K o m i s j i K.K.M.S.). Szkolny informator wycieczkowy. P r a c a z b i o r o w a pod r e d . m g r Józefa K u ¬ r a n a , W a r s z a w a 1957. Z. S z y f e 1 b e j n, Kultura ludowa i jej tematyka, [w:] Szkolny informator wycieczkowy, W a r s z a w a 1957, s. 154—164. 4 0 41 42 43 44 4 5 �KRONIKA 430 lorystyka i rozwiązanie kompozycyjne. T a wysoka przedmiotów n i e mogła pozostać złożona w siała odrodzić się w nowych z n a c z o n y c h n a potrzeby I. O r g a n i z a c j a Wobec wzorcowni takich nowym Zarządzie tów dla brak założeń pracy Centrali Przemysłu wzorcowni. C e n t r a l i Przemysłu funduszy, gospodarczym, Sztuki brak Ludowej. Referat Spółdzielni Ludowego sztuki i Artystycznego ludowej miał Ludowego zająć wzorcowni. brak było było l o k a l u . przystąpił do „deptania i Artystycznego się Sprawa n i e była zrozumienia w łatwa. instytucji Przede o zadań p o w s t a n i a wzorcowni. uzyskano niewielkie co p r a w d a fundusze, n y c h regionów Polski ludowych strojów czysto jest n a m W wynoszące czy próbek kredy­ wszystkim charakterze Tłumaczono, że n i e potrzebne Nie rozumiano ścieżek" na uzyskanie Muzeum niedługim czasie, W początkowym około 50 000 zł. N i e było to dużo, ale coś, z c z y m można było przystąpić do s k u p y w a n i a W prze­ „CPLiA" bo już pod k o n i e c 1949 r., przystąpiono do o r g a n i z a c j i w z o r c o w n i . okresie a mu­ wzorów k u l t u r y m a t e r i a l n e j w s i , t a k k o n i e c z n y c h do w y k o r z y s t a n i a zorganizowania było ludowych wyrobów Z w i ą z k u i Artystycznego i c h w bieżącej p r o d u k c j i . R e f e r a t S z t u k i L u d o w e j w asortymencie w K r a j o w y m L u d o w e g o zorganizowanie gromadzeniem w estetyczna muzeum, wzorcowni, r y n k u krajowego. P r z e m y s ł u k o n i e c z n e było warunkach, wartość gablotach tkanin z poszczegól­ ludowych. 1950 r. C e n t r a l a Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o o t r z y m u j e n o w y l o k a l p r z y u l . C h m i e l n e j 8. I znów, j a k w r o k u ubiegłym, n i e było pieniędzy n a w y p o ­ sażenie w z o r c o w n i . M i m o to w z o r c o w n i a pracowała wypożyczając d u k c j i bieżącej. P o długich s t a r a n i a c h , po z a p r o j e k t o w a n i u wzory do pro­ wnętrza d l a w z o r c o w n i , w 1953—1954 r. zakupiono potrzebne m e b l e w p o s t a c i półek, regałów i szaf. II. W eksponatów i zbiory początkowym okresie i s t n i e n i a w z o r c o w n i ludowej zajęli branych wzorów kawych się s a m i p r a c o w n i c y tkanin ludowych, próbek Spółdzielni Przemysłu przedmiotach starych ludowych k o w y c h form gromadzeniem eksponatów strojów autentycznych regionalnych Modzelewska. i całych Poza tym kierownicy i Artystycznego Organizowano również sygnalizowali w ośrodkach t k a n i n , poszczególnych części strojów zabyt­ wyzby­ Bardzo sto wstydzą się n a w s i nosić stroje regionalne, nakrywać łóżka pięknymi t k a n i n a m i , zastępując je lichą miejską tandetą. W cie­ wiejskich chętnie j e do C e n t r a l i Odpadków. arty* o regionalnych, c e r a m i k i , plecionek, w y c i n a n e k itp. Ludność w i e j s k a w a ł a się z n i s z c z o n y c h już t k a n i n , oddając przerabiane sztu<d Większość z e ­ Ludowego do z a k u p u . w z o r c o w n i Działu N a d z o r u A r t y s t y c z n e g o . dostarczyła głównie ob. W a n d a stycznych skup Zakup czę­ ludowymi t e n sposób stroje r e g i o n a l n e są lub prute. Z b i o r y w z o r c o w n i K r a j o w e g o Związku Spółdzielni Przemysłu L u d o w e g o i A r t y ­ s t y c z n e g o „ C P L i A " w przeważającym s t o p n i u reprezentują sztukę ludową, zwłaszcza stroje l u d o w e w kompletach Polski. We wzorcowni dowych wych, (z różnych haftów, autentycznych, brycznych, Poza kiego, l u b poszczególnych znajdują regionów): używanych t y m znajduje filigranów się wzorcownia do strojów dość P o l s c e z b i o r y próbek t k a n i n l u ­ d e k o r a c y j n y c h , odzieżowych, o b r u s o w y c h , wstążek, adamaszków, ludowych, częściach ze w s z y s t k i c h regionów się największe w duża cieszyńskich, tybetów posiada ludowych, ilość spinek, i koronek kolekcję tkanin j a k również wyrobów fajek śląskich. i tkanin regionalnych dodatków z drzewa: ciupag pościelo­ Oprócz do ze Śląska podhalańskich. fa­ strojów. beskidz­ We wzor- �KRONIKA 431 c o w n i jest duża ilość w y c i n a n e k a r t y s t e k l u d o w y c h ze w s z y s t k i c h regionów. Oprócz tego K r a j o w y w swoich Związek Spółdzielni Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o zbiorach posiada różne p r z e d m i o t y ze s z t u k i l u d o w e j , „CPLiA'' jak: wydmuszki, p a l m y w i e l k a n o c n e , w y p l a t a n k i ze słomy i k o r z e n i a , w y p i e k a n k i z c i a s t a . W e c o w n i znajdują Polski. Obok wzorcownia się c h a r a k t e r y s t y c z n e f o r m y stosunkowo posiada wykonanywane posiada dużych i b o g a t y c h Wobec i z z a k r e s u s z t u k i ludowej R e a k t y w o w a n i e zaniku Ludowego rozwijania wytworów oparciu kultury o materialnej i Artystycznego sztuki i przemysłu ludowej odpowiedniego lokalu. w tych koszach. W wsi „CPLiA" oraz Toteż s z t u k i Krajowy podjął reaktywowania zebrane trudnych o inwentaryzacji naukowej. cie z możliwie dokładną myślenia. W z o r c o w n i a nym w Krajowym Wzorcownia artystycznego, l u d o w e j Związek prace w zanikłych kultury lokalowych Spółdzielni zakresie tradycyjnych dla wzorcowni materialnej n i e było nie naukowej miejcowością pracy Krajowego szkoleniu ludowej fekcji wypożycza pracowników i wytwórcą. naty wzorcowni. nie. Należy Związku swe wzory Było to k o ­ Spółdzielni Przemysłu L u ­ do p r o d u k c j i spółdzielniom Organizowane z wyrobami kurs w w produkcji strojów i handlu. regionalnych mający ten sposób k u r s y sztuki ludowej, obiektywnie, zrzeszo­ h a n d e l i zaopatrzenie, u d z i e l a p o m o c y n a u - zatrudnionych pierwszy stwierdzić mowy przedmio­ wzorcowni. „ C P L i A " . W y k ł a d a l i przeważnie etnografowie, pracownikom złożone prostu „ C P L i A " , bez którego p r a c a tej i n s t y t u c j i j e s t nie do p o ­ Związku, orientuje zorganizował technik n i e było leżały po k o w y c h w s z k o l e n i u , i n s p i r u j e artystów. Szczególnie dużą rolę odegrała w Prze­ zachowania S t a r a n o się mieć t y l k o metrykę n a każdym jest l a b o r a t o r i u m dowego i A r t y s t y c z n e g o zabytki warunkach datą w y k o n a n i a , n i e c z n e d l a dalszej, n a w e t Wzorcownia ludowej przedmioty wzorcownię i wzorów r e g i o n a l n y c h . J a k już zaznaczyłam poprzednio, i sztuki biblioteczkę. w mysłu z dziedziny przez Spółdzielnie Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o . j a k również podręczną III. zbiorów zbiór próbek t k a n i n a r t y s t y c z n y c h i różne d r o b n e około 2000 fotografii wzor­ c e r a m i c z n e z poszczególnych regionów dla wzorcownia Referat do d y s p o z y c j i kon­ ekspo­ dały możność z a p o z n a n i a a n i e k i e d y wzbudziły do niej że n i e widać sztuki pracownic efektów nauczania się zamiłowa­ dlatego, że p e r s o n e l h a n d l u i spółdzielni często się z m i e n i a . Eksponaty były wypożyczane przede robić żadne m u z e u m etnograficzne. się z w y r o b a m i I \ sztuki i upowszechnić p r z e z Obok ludowej w s z y s t k i m do p r o d u k c j i , Pracownicy lub m o d e l a m i handlu „CPLiA" produkcji, zadań c z y s t o p r o d u k c y j n y c h wzorcownia ciągu dużą rolę propagandową. N a s k u t e k b r a k u ił, trum i wzorcowni „CPLiA", Komitet Krajowego a b y j e mogli Współpracy Związku z Zagranicą Spółdzielni a b y zapoznać i c h z b o g a c t w e m spełniała muzeum kieruje Przemysłu polskiej i spełnia w często sztuki w Polsce i pracy wzorcowni. kieruje dowej. K r a j o w y wykorzystuje terze (Zjazd tu także Polaków dalszym w cen­ cudzoziemców Ludowego ludowej, o p a r t a jest n a n a u k o w y c h p o d s t a w a c h . Wyrażają s z c z e r y p o d z i w granicą zamówić etnograficznego i do Artystycznego która z a c h w y t u z a g r a n i c z n y c h gości. Z d u m i e n j są t y m , że i n s t y t u c j a t y p o w o czości l u d o w e j n i e może zaznajamiali sklepy. J stolicy czego stale wzbudza gospodarcza dla rozwoju twór­ P o z a t y m K o m i t e t Współpracy z Za­ interesujących się zagadnieniami sztuki lu­ Związek Spółdzielni Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o „CPLiA" s w e k o n t a k t y ze spółdzielniami z a g r a n i c z n y m i o p o d o b n y m charak­ Centralnego Związku Spółdzielczości P r a c y w s t y c z n i u 1957 r.). Zwie- �KRONIKA 432 dzanie wzorcowni Przemysłu wej z regionów przegląd połączone Ludowego zaznajomieniem i ogólnymi t u reprezentowanych. Wzorcownia bieżącej resowanych jest z krótkim i Artystycznego produkcji z pracą wiadomościami Spółdzielni o sztuce od c z a s u do c z a s u a r t y s t y c z n e j , co j e s t przedmiotem ludo­ organizuje dyskusji zainte­ wydziałów. Z eksponatów w z o r c o w n i k o r z y s t a l i i korzystają artyści p l a s t y c y , szukając i n ­ s p i r a c j i do s w y c h p r a c w dążeniu do o p a r c i a przemysłu a r t y s t y c z n e g o o n a r o d o w e tradycje polskiej sztuki ludowej. strojów regionalnych dla Duże z n a c z e n i e miała w z o r c o w n i a zespołów a r t y s t y c z n y c h , których p r o d u k c y j n e było w l a t a c h 1950—1955. W natów, plansz i . publikacji odtwarzaniu nasilenie spółdzielniach „ C P L i A " w y k o n a n o d l a zespołu „Mazowsze", które r e k o n s t r u o w a n e szczególnie d l a p r a c o w n i w największe z podręcznej były poprzez biblioteczki wzorcowni. n i e posiadających do d y s p o z y c j i stroje wypożyczanie Ważne zasobów ekspo­ to było muzeum etno­ graficznego. A b y ułatwić pracę Spółdzielniom Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o w e w z n a ­ wianiu starych ludowych każdej spółdzielni. N i e s t e t y , wzorów, tworzy się tego ważnego małe regionalne zagadnienia wzorcownie d l a wytwórczości przy ludowej n i e doceniły Zarządy Spółdzielni. Zdarzały się w y p a d k i , że same zarządy l u b R e ­ gionalne Biura Sprzedaży utrzymanie wzorcowni sprzedawały zgromadzone wzory. W tych warunkach c e n t r a l n e j było k o n i e c z n e ; została o n a dzięki opiece Refe­ r a t e m S z t u k i L u d o w e j , p o m i m o częstych naporów ze s t r o n y a d m i n i s t r a c j i . K r a j o w y Związek Spółdzielni w. swym ręku Przemysłu przemysł Ludowego ludowy i Artystycznego i a r t y s t y c z n y , doceniał „CPLiA", przedmioty skupiający kultury m a ­ t e r i a l n e j w s i , że te e l e m e n t y piękna, j a k dobór b a r w , w z o r y i s w o i s t e sploty w ninach regionalnych, kilimach, dywanach, spódnicach, koszule bogate k o m p o z y c j e nie p o w i n n y zaginąć, koronek, czy też w piękne, ale muszą być samodziałowych choć czasem skromne przetransponowane tka­ wełnianych na hafty na produkcję, mając z a s t o s o w a n i e w życiu współczesnym. Wynikiem kilkuletniej pracy Krajowego Związku Spółdzielni Przemysłu L u ­ dowego i A r t y s t y c z n e g o „ C P L i A " jest bogaty a s o r t y m e n t w y r o b ó w s z t u k i wytworzony lub wytwarzany ludowej, zarówno w spółdzielniach r e g i o n a l n y c h , j a k też drogą s k u p u bezpośrednio od artystów l u d o w y c h . Twórcze siły p o t e n c j a l n e w s i są duże, ale ożywiane są już t y l k o za pomocą nowego bardzo zapotrzebowania. Największe osiągnięcia K r a j o w y Związek Spółdzielni Przemysłu L u d o w e g o i A r ­ t y s t y c z n e g o „ C P L i A " p o s i a d a w t k a c t w i e , które j e s t n a j b a r d z i e j rozkrzewioną i n a j ­ bogatszą gałęzią s z t u k i l u d o w e j . Zostały w z n o w i o n e zapomniane „kilimy n a cięci­ w a c h " z r e g i o n u k u r p i o w s k i e g o , pułtuskie półdywaniki, t k a n e p r z e z deskę. N a u c z o n o tkać dywany przez lonki" „w pazury", jednego d y w a n i a r z a . i pasiaki z Puszczy Zielonej, Spółdzielnia które „Kurpianka" myszynieckie. Wznowiono wyrabiane w produkcję Kadzidle były już produkuje ze s t a r y c h w z o r ó w tylko „butkanin r a w s k i c h „ w k u l o s k i " , „w koziełki", w Opoczyńskiem — l n i a n e t k a n i n y w i e l o n i c i e l nicowe, p a s i a k i , t k a n i n y t y p u l e j b i k o w e g o i k r a c i a k i . Zaczęto produkować charak­ terystyczne deskę"; d l a regionu n a Śląsku — nych oraz p a s i a k i „iglicowane" kraty wilamowickie. W nięto produkcję zwanych sieradzkiego inaczej różnych typów dymkowe, bardzo dywanów płócien „przez ż y w y m regionie białostockim podwójnych, tkanin typu obrusowych,- dywanów rozwi­ „radziuszek" podwójnych trójbarw­ „sejpaków". W ceramice ludowej w poszczególnych r e g i o n a c h i ośrodkach w z n o w i o n o d a w n o już n i e używane p r z e z wieś oraz zastosowano „pobiałkowanie" zdobienia. i tkane n a K u r p i a c h , n i e mówiąc formy techniki ceramiczne, j a k np. o przeróżnych technikach i wzorach �W" K R O N I K A Wycinanki nie są już dziś u p r a w i a n e na konkursy i wystawy Krajowemu organizowane Mazowiecka, szerszego przez wieś, z wyjątkiem Opoczno), zastosowania które są s p r z e d a w a n e wycinanek Przemysłu „CPLiA" wznowiono (w r e g i o n a c h : K u r p i e , S a n n i k i , W ę g r ó w , w sklepach wycinanki w Ludowego i Łowicz, „CPLiA". w p r o w a d z o n o różne i c h a d a p t a c j e , r e p r e z e n t a c y j n e , t e c z k i , k a r t y pocztowe, Spółdzielnie dostarczanych p r z e z M i n i s t e r s t w o K u l t u r y i S z t u k i . Dzięki Z w i ą z k o w i Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o chałupniczą produkcję w y c i n a n e k Rawa 433 Celem jak albumy skup, którym o p r a w i e i bez. Artystycznego prowadzą objęte są różne drobne p r z e d m i o t y w y t w a r z a n e n a w s i , j a k np.: w y d m u s z k i , p i s a n k i , p a l m y w i e l k a n o c n e , w y p l a t a n k i ze słomy i k o r z e n i a ( L u b e l s k i e i K a s z u b y ) , figurki z c i a s t a : byśki, n o w e l a t k a i t p . U r u c h o m i o n o produkcję w m e t a l u s p i n e k podhalańskich, fajek, c i u p a g oraz granów cieszyńskich F . H o r a k a . W z a k r e s i e w y r o b ó w d r e w n i a n y c h K r a j o w y Spni Przem. L u d . i Art. czuwa poprzez skupu wzory przez wykonywane Regionalne n a d podniesieniem przez Biura samych Sprzedaży pamiątkarstwa górali. z Na Śląsku inicjatywy fili­ Związek podhalańskiego beskidzkim nadzoru drogą artystycznego w z n o w i o n o produkcję ważek i t r u w e l e k . Krajowy raz Związek pierwszy w Spółdzielni Przemysłu L u d o w e g o i A r t y s t y c z n e g o Polsce zagadnienie produkcji strojów regionalnych n a z a s a d a c h ścisłej współpracy z etnografią i m u z e a m i podjął dla po zespołów regionalnymi. Należy dodać, że W z o r c o w n i a zorganizowała ze s w o i c h eksponatów w y s t a w ę s z t u ­ k i l u d o w e j W a r m i i i M a z u r w r a m a c h T y g o d n i a Z i e m Z a c h o d n i c h oraz małą w y s t a w k ę na X X X I I I Walnym Zjeździe Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Cieszynie. Barbara INFORMACJA O P O W S T A N I U I DZIAŁALNOŚCI FILMU W POLSKIEGO TOWARZYSTWA ETNOGRAFICZNEGO czasie trwających ostatnio d y s k u s j i n a d metodą i techniką p r a c y stanęła n a porządku d z i e n n y m s i e n i a precyzyjności metod sprawa f i l m u etnograficznego. badawczych i t e c h n i k cechuje s t o p n i u posługują się w swojej nauk dziś w być p r a c e archeologów. W techniki w dziedzinie i technicznych. Z n a n y m etnografii jedną służbę h u m a n i s t y k i j e s t w y k o r z y s t a n i e podnie­ równej mierze c o r a z to większym pracy technikami wypracowanymi matematyczno-fizycznych etnografa Dążenie do n a u k i techniczne, p r z y r o d n i c z e i h u m a n i s t y c z n e . T e ostatnie w nięć Zagóma n a g r u n c i e osiąg­ przykładem z możliwości mogą wprzęgnięcia filmu. „Kamera j e s t j e d n y m z narzędzi p r a c y n a u k o w c a , r e a l i z a c j a f i l m u jest techniką naukową — film J e s t najwierniejszą kazywania udaje filmowej, dokładnie stanowi jedną dokumentacją zebranego zwolnionych taśmie zaś się materiału. Dzięki nieuchwytne utrwalić zanalizować d a n y je i z najnowocześniejszych i najbardziej dla możliwości ludzkiego nieskończoną fakt ilość oraz wyciągnąć zdjęć oka filmów artystycznych etnograficznych realizatora, nie t y l k o lecz również 1 Etnografia Polska I I Referat informacyjny " Pozwala na I zebraniu na to 1 c i , którzy widzą w która lub wnioski" . naukowych wynika w a r s z t a t u p r a c y poszczególnych naukowców i d y s c y p l i n n a u k o w y c h . A. J a n k o w s k a , cyjnego PTFE (rękopis). zanotować odtwarzać. spełnienie a m b i c j i prze­ przyśpieszonych odpowiednie konieczność, badawczych. sposobem zjawiska razy W podobny sposób przeprowadzają s w o j e r o z u m o w a n i e lizacji metod komunikatywnym z Tego Komitetu rea­ czy tylko rozwoju rodzaju Organiza­ 28 �434 KRONIKA rozumowanie stało się podstawą podjęcia p r z e z I V Międzynarodowy K o n g r e s Antropologicznych utworzenia decyzję )S i Etnologicznych w Międzynarodowego powstają kolejno 1952 r o k u Komitetu Komitety Filmu w Wiedniu decyzji Etnograficznego. Narodowe Filmu W w Nauk sprawie oparciu o tę Etnograficznego: francuski (który do m o m e n t u u k o n s t y t u o w a n i a się Międzynarodowego K o m i t e t u w 1956 r o k u pełnił rolę łącznika i k o o r d y n a t o r a w o b e c n o w o powstających Komitetów), b e l g i j s k i , włoski, angielski, Uniwersytet w szwajcarski, kanadyjski, holenderski, USA (Muzeum » Peabody Harvard). U c h w a ł a o powołaniu Międzynarodowego K o m i t e t u była t y l k o jedną z uchwał o c h a r a k t e r z e międzynarodowym powziętych przez Kongres one szły w k i e r u n k u rozpoczęcia p r a c k o m p l e k s o w y c h n y m p r z y współudziale więc rozpatrywać o charakterze u c z o n y c h ze w s z y s t k i c h k r a j ó w . jako jedno z ogniw (zwanego dalej w międzynarodowej MKFE i jego z n a c z e n i e d l a r o z w o j u grafii (zwłaszcza wykorzystanie techniki pracy najnowszych dzić, że jest to z j a w i s k o j a k n a j b a r d z i e j Międzynaro­ skrócie M K F E ) współpracy s y n t e z y k u l t u r y l u d z k i e j . Biorąc więc pod uwagę międzynarodowy naukowej zdobyczy w w należy dziedzinie charakter prac dziedzinie techniki) i Wszystkie monograficz­ Powstanie 2 dowego K o m i t e t u F i l m u E t n o g r a f i c z n e g o Wiedeński. należy charakterystyczne dla rozwoju etno­ stwier­ światowej etnografii. Komitet F i l m u Etnograficznego r o z p o c z y n a swą pracę (zgodnie z decyzją g r e s u wiedeńskiego) w s t y c z n i u 1953 r. W est de c o l l a t i o n n e r , conserver, déjà et de p r o d u i r e de véritables f i l m s Aussi rompus bien aux hommes, des diffuser ethnographes techniques Osiągnięcia w dziedzinie les f i l m s de caméras recherchent ethnologiques existant nouveaux. légères une kon­ s t w i e r d z a , że „Son b u t d'intérêt ethnographiques munis nouvelles a v e c l a même exigence: deklaracji swej que meilleure des cinéastes connaisance des l'authencité". filmu j etnograficznego były omawiane kolejno na \ z j a z d a c h i k o n f e r e n c j a c h n a u k o w y c h i n s t y t u c j i — międzynarodowych, j a k K o n g r e s y i Nauk à lub Antropologicznych też mających zasięg k r a j o w y , chester, Cologne, odbywały jak Uniwersytety: B e r l i n z a c h . Przeglądy się n a k o n g r e s a c h narodowych częto w i E t n o l o g i c z n y c h , Międzynarodowy Światowej Festiwalach Filmowych. sposób reprezentowany zorganizowany w 1952 r. w Londyński, C a m b r i d g e , Federacji Archiwów Zainteresowanie przejawiać od 1952 r o k u . Londynie, F i l m o w y c h , Między- < Film etnograficznym za­ etnograficzny był Manchester i Cambridge; Liège, Paryżu, L o z a n n i e , Mediolanie: 1953 r. w w 1955 r. w L o n d y n i e , Paryżu, L o c a r n o , B u k a v u , T a n g e r z e , w Londynie, Amsterdamie, Rok 1954 w i '•' filmem Amsterdamie, i Rzymie; w Man- etnograficznymi nad filmami w Wenecji, Wenecji i dyskusje I n s t y t u t Afrykański, Warszawie; w 1956 r. B a z y l e i , F r a n k f u r c i e , K o l o n i i , B e r l i n i e zach., B r u k s e l i , Filadelfii, Dubrowniku, Rzymie, a w 1957 p r z y n o s i p o w s t a n i e sławii, I z r a e l a , Czechosłowacji nowych 1957 w Ganię, czterech komitetów Cagliari i narodowych: Pradze. Jugo­ i Polski. W p r a c y n a d p o w s t a n i e m M K F E b r a l i w p i e r w s z y m rzędzie udział etnografowie francuscy zgrupowani wokół Musée de l'Homme, L e r o i - G o u r h a n (obecnie przewodniczący f r a n c u s k i e g o go). Skład ksela) — Biura MKFE przewodniczący, przedstawia prof. profesorowie, komitetu filmu się następująco: Marcel Rioux prof. (Kanada) — George jak Vallois, etnograficzne­ Smets (Bru­ wiceprzewodniczący, Między i n n y m i p o w s t a n i e Międzynarodowego K o m i t e t u do B a d a n i a Narzędzi R o l n i c z y c h , i c h P o w s t a w a n i a i H i s t o r i i ; por. też działalność Stałej R a d y d l a s p r a w Międzynarodowych Kongresów N a u k A n t r o p o l o g i c z n y c h i E t n o l o g i c z n y c h : Actes du IV-e Congrès International des sciences anthropologiques et ethnologiques Vienne 1952, Wiedeń 1955. 2 \ �KRONIKA Jean Rouen — sekretarz Brandt (Szwajcaria), generalny (Francja), Zbigniew Bochenek L u c de (Polska) Heusch i Robert stępcy s e k r e t a r z a generalnego. P r z e d s t a w i c i e l e m do stałej Antropologicznych FIAF i Etnologicznych jest M. Lebeuf, M K F E " była w Polsce znaną Rady Robert (USA) — Kongresów przedstawicielką jest A n n e P h i l i p p e . S k a r b n i k — A . A . G e r b r a n d s Działalność (Belgia), Gardner za­ Nauk do spraw (Leida). zarówno z publikacji prasowych i n a u k o w y c h , j a k i rozmów z p r z e d s t a w i c i e l a m i świata filmowego. W o b e c małych możliwości badawczych (zarówno pod względem t r u d n o było mówić o k l i m a c i e sprzyjającym organizacyjnej, która mogłaby się jednak zająć coraz n a wzór w sposób częstsze komitetów poważny wypowiedzi personalnym i technicznym) u t w o r z e n i u w P o l s c e jakiejś j e d n o s t k i w innych krajach sprawą filmu Europy Zachodniej etnograficznego. p r z e d s t a w i c i e l i różnych ośrodków Niemniej etnograficz­ n y c h w P o l s c e n a t e n właśnie temat spowodowały, że powołano do życia Polskie T o w a r z y s t w o F i l m u E t n o g r a f i c z n e g o . Przewodniczącą T o w a r z y s t w a j e s t prof. K . Z a wistowicz-Adamska. W Zarządzie i w Radzie Naukowej Towarzystwa reprezento­ na był w a n i są e t n o g r a f o w i e i f i l m o w c y . Pierwszym delegacji oficjalnym polskiej w wystąpieniem VI Towarzystwa Międzynarodowym Seminarium zewnątrz Filmu udział Etnograficznego w P r a d z e i w z e b r a n i u P r e z y d i u m M K F E w e wrześniu 1957 r. w P r a d z e . Delegacja p o l s k a w osobach m g r B . J a w o r s k i e j i m g r Z. S z y f e l b e j n przedstawiła r e f e r a t i n ­ formujący do o pracach i zamierzeniach P T F E MKFE. Wniosek został przyjęty oraz wniosła prośbę o przyjęcie przez aklamację. Przedstawiciel Filmów Oświatowych reż. Z. B o c h e n e k przedstawił 3 f i l m y g r a n i c z a etnografii. Były to: Wesele z Beskidem, Filmy na Kurpiach, w reż. Z. B o c h e n k a ; oraz Huta etnograficzne stu laty, i z po­ Spotkanie reż. J . G a b r y e l s k i e g o ; sprzed PTFE Wytwórni w reż. T . K a l l w e j t a . zostały ocenione w d y s k u s j i dobrze, a s y m p a t i a , jaką była otoczona delegacja, ułatwiła nawiązanie kontaktów polska ze w s z y s t k i m i k o m i t e t a m i f i l m u etno­ graficznego. M i m o licznego udziału filmowców w S e m i n a r i u m d y s k u s j a , toczyła się po l i n i i potrzeb i wymagań prawie referaty obiekt dr M e t r a u x zainteresowań przedstawiony nych filmu Film i referat VI W i etnografia; francuskiego p r z e z P. I c h a c a Posiłkowanie i w nauczaniu Wnioski wyłącznie etnogragfii. (UNESCO), t e n sposób ujmowały sprawę prof. K . P l i c k i , Człowiek komitetu F i l m u się filmem w jako Etnograficznego badaniach etnograficz­ etnografii. S e m i n a r i u m poruszały następujące sprawy: 1. Kładły nacisk na udział Komitetów N a r o d o w y c h w p r o j e k c i e U N E S C O Wschód—Zachód i sugerowały rozszerzenie sprzeciw znaczenie wpływów przeciwko MKFE na stosowaniu katalogowania kraje Azji, cenzury w i a n a l i z y filmów możliwa do pomyślenia w y m i a n a filmów zwłaszcza filmach Chiny. 2. naukowych. i ich konserwacji, 3. Formułowały Podkreślały bez .czego n i e jest (punkt t e n zwracał też uwagę n a w s p ó ł ­ pracę z telewizją). 4. Zwrócono baczną uwagę n a z a g a d n i e n i e f i l m u s k o m e r c j a l i z o ­ wanego, wartość naukową filmów na prawach handlowych. produkowanych Zagadnieniu r i u m międzynarodowe (we wrześniu w kantylny) (Ethnographie konieczność harmonijnej et C i n e m a Wnioski Seminarium Praskiego filmowe semina­ n a t e m a t : Etnografia Wenecji commercial). współpracy względu n a dobro i poziom filmów p r z e z przedsiębiorstwa t e m u m a być poświęcone następne etnografów Wnioski z a film mer­ ogólne wskazywały na zawodowymi filmowcami ze naukowych. stały się w dużej mierze wytycznymi dla P T F E . D y s k u s j e wykazały, że p r a w i e każdy z zakładów u n i w e r s y t e c k i c h czy muzeów podejmował konkretne p e w n e próby możliwości nad prowadzeniem zainteresowania dokumentacji wytwórni filmowych filmowej. filmem Istnieją też etnograficzI i �KRONIKA 436 nym w w sposób b a r d z i e j dotychczasowych głęboki, niż to było dotychczas. usiłowaniach w kietę (por. zał.). Jednocześnie katalogowaniem posiadający z akcją charakter dokumentu". Zakres (twórcy kulturowych tańców, ludowi, minionej i rodzinna, akcja o tematyce tematyki w.w. 1) z a g a d n i e n i a sztuka, praca współczesnej (np. kultury rekonstrukcje etnograficz­ etnograficznej filmów odpowiada tradycyjnej kultury n a r o l i , rękodzieło, kulturalno-oświatowa); przeszłości filmu ludowej 3) r e k o n s t r u k c j e dawnego rze­ o charakterze stroju faktów ludowego, obrzędów). Dotychczasowe pełniejszą w y n i k i katalogowania filmografię tematów o charakterze etnograficznym, że w dziedzinie dały małe r e z u l t a t y . J a k d o t y c h c z a s , n a j ­ Kroniki Filmowej w n r 2 „Polskiej S z t u k i L u d o w e j " , dzić, się f i l m i obejmuje: miosło, b u d o w n i c t w o ) ; 2) z a g a d n i e n i a reportażu n a d wstępnym J a k o roboczą definicję uważa doroczna się ankietową rozpoczęto p r a c e etnograficzny (obrzędowość zorientowania rozesłano a n ­ „za f i l m z a k r e s o w i t e m a t y c z n e m u etnografii ludowej filmu Celem etnograficznego filmów e t n o g r a f i c z n y c h . nego przyjęto: i zakresie mimo realizacji i Dokumentu daje trudności w filmu i c h odnalezieniu, etnograficznego w Polsce p e w n e próby i płynące z n i c h doświadczenie m u s i być p u n k t e m przyszłych realizatorów Z. Gawrak z 1957 r. M i m o n i e w i e l k i e j b a r d z o ilości filmów można były stwier­ czynione wyjściowym (autorów s c e n a r i u s z y , reżyserów i operatorów) f i l m u graficznego. Anna Jankowska, Zofia i dla "i etno­ i Szyfelbejn .I' I ANKIETA Imię i n a z w i s k o wypełniającego ankietę Adres C z y p o s i a d a P a n ( i ) f i l m y etnograficzne, bez względu n a to c z y były wyświetlane, czy n i e J a k i e ? wymienić tytuły, w w y p a d k u tytułów n i e c h ar a k t e r y s t y c z n y c h p r o s i m y o p o ­ d a n i e c h a r a k t e r y s t y k i f i l m u , chociażby j e d n o z d a n i o w e j Czy . i n a j a k i c h z a s a d a c h mógłby P a n ( i ) udostępnić w . w . f i l m y g r u p i e osób z a ­ i n t e r e s o w a n y c h tą sprawą lub e w e n t u a l n i e T o w a r z y s t w u F i l m u Etnograficznego . Jeżeli P a n ( i ) nie posiada filmów etnograficznych, wiadomości, gdzie w . w . znajdują Czy posiada były realizowane, czy Czy prosimy o podanie i na jakich zasadach Jeżeli nie p o s i a d a Pan(i) Pan(i) materiałem charakterystyki mógłby P a n ( i ) udostępnić w . w . scenariuszy Czy mógłby P a n ( i ) , Czy interesował i to samo w do filmów dotyczy t y m zakresie Pan(i) materiałem w zasadami t y m zakresie w f i l m u etnograficznego realizacji Pan(i) . . . . to czy mógłby posiadaniu Polsce uprzej­ takowych l u b interesował z a granicą . . . . dysponuje t e n udostępnić filmu z a granicą Jakim się w etnograficznego Pan(i) scenariusze etnograficznych, i n a j a k i c h z a s a d a c h , materiał się bez względu n a to czy tytułów o c h a r a k t e r z e w i e l o z n a c z n y m bliższej udzielić wiadomości, k t o może znajdować się t y m t e m a t e m ; udzielić nie C z y pracował P a n ( i ) n a d historią f i l m u Jakim Pan(i) dysponuje | | P a n ( i ) s c e n a r i u s z e do filmów e t n o g r a f i c z n y c h , J a k i e ? wymienić tytuły, w w y p a d k u mie to c z y mógłby się (od r a z u podać) M etnograficznego w Polsce �KRONIKA Czy mógłby P a n (i), i n a j a k i c h Czy posiada Pan(i) 437 z a s a d a c h , materiał t e n udostępnić sprzęt f i l m o w y Jaki C z y zgłosi P a n ( i ) swój udział w p r a c a c h n a d f i l m e m Jaką tematykę etnograficzną Jaka Czy . filmowa tematyka zgłosiłby P a n ( i ) uważałby etnograficzna swój udział w Pan(i) etnograficznym za pierwszą w najbardziej Pana(ią) jej opracowaniu w Polsce . kolejności interesuje filmowym i w . realizacji . . . czym by . się on mógł wyrażać C z y uważa P a n ( i ) , że t e m a t y k a p r o p o n o w a n a p r z e z Pana(ią) w i n n a być przez filmowców-etnografów, z wytwórni f i l m o w y c h c z y też wystarczyłoby realizowana zasugerowanie ( W F F , W F O , K r o n i k a ) do w y k o n a n i a . . jej . . jednej . . . U w a g a . U s t a l o n e w t r y b i e r o b o c z y m określenie f i l m u etnograficznego brzmi: z a f i l m e t n o g r a f i c z n y uważa się f i l m o t e m a t y c e etnograficznej i posiadający c h a ­ r a k t e r d o k u m e n t u . Z a k r e s t e m a t y k i w.w. filmów o d p o w i a d a z a k r e s o w i t e m a t y c z ­ n e m u etnografii i obejmuje: 1) z a g a d n i e n i a t r a d y c y j n e j k u l t u r y l u d o w e j (obrzędo­ wość d o r o c z n a i r o d z i n n a , s z t u k a , p r a c a n a r o l i , rękodzieło rzemiosło budownic­ two...), 2) z a g a d n i e n i a współczesnej k u l t u r y l u d o w e j o charakterze reportażu (twórcy l u d o w i , a k c j e k u l t u r a l n e i oświatowe...), 3) r e k o n s t r u k c j e faktów k u l t u r o ­ w y c h m i n i o n e j przeszłości (np. r e k o n s t r u k c j a d a w n e g o s t r o j u l u d o w e g o tańców obrządków...). �