https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/96022d4c0d0bf186722031262d35a891.pdf 98cf71989912db1afafb16932ba4fbc8 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4030 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1961 Subject The topic of the resource sztuka ludowa Białostockie Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3768 Title A name given to the resource Na marginesie badań sztuki ludowej Białostocczyzny / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961 t.15 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961 t.15 z.3, s. 131-136 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Roman Reinfuss NA M A R G I N E S I E BADAN S Z T U K I L U D O W E J B I A Ł O S T O C C Z Y Z N Y W miarę, jak posuwają się badania nad trady­ cyjną kulturą ludu polskiego, jak z etapu gromadze­ nia materiałów terenowych przechodzimy w stadium opracowywania ujęć o charakterze bardziej synte­ tycznym, coraz wyraźniej staje przed nami koniecz­ ność wiązania tych badań w większe całości, nieza­ leżnie od granic administracyjnych czy politycznych. Kultura ludu polskiego rozwijająca się w zmiennych warunkach historycznych, w bezpośrednich czy po­ średnich kontaktach z różnymi — bliższymi i dal­ szymi —• sąsiadami, stanowi dziś. szczególnie dla ba­ dań o charakterze genetycznym, splot zagadnień by­ najmniej niełatwych do prawidłowego rozwikłania. Szczególne trudności nasuwają w tym względzie tereny pograniczne, gdzie skutkiem wzajemnego prze­ nikania się różnych prądów osadniczych i następu­ jących w związiku z tym procesów asymilacji i mie­ szania się treści kulturowych sąsiadujących ze sobą grup różnojęzycznych, obraz kształtowania się miej­ scowej kultury ludowej jest z natury rzeczy o wiele więcej zmącony niż na terenach położonych bardziej centralnie, gdzie wpływy obce dochodziły w znacznie mniejszym nasileniu. Województwo białostockie, któremu Redakcja „Pol­ skiej Sztuki Ludowej" poświęca znaczną część ni­ niejszego zeszytu, stanowi pod tym względem dosko­ nałą ilustrację. Obejmując północno-wschodnie kresy naszego terytorium państwowego —• z punktu widze­ nia tradycyjnej kultury ludowej daje ono obraz bar­ dzo urozmaicony i skomplikowany, co w dużej mie­ rze jest wynikiem krzyżowania się na tych terenach różnych elementów osadniczych. W średniowieczu północną część dzisiejszego woj. białostockiego zamieszkiwali bałtyjscy Jaćwingowie, których siedziby sięgały po rzeki Łęg i Biebrzę, w po­ łudniowej natomiast jego części między Bugiem a Narwią spotykały się i przenikały nawzajem — ciągnący z Mazowsza prąd osadnictwa polskiego z idącą od poludnio-wschodu, wzdłuż Bugu, lalą osad­ nictwa ukraińskiego '. Po rozgromieniu i wyniszczeniu Jaćwingów, co nastąpiło w końcu X I I I w., tereny przez nich poprzednio zamieszkałe stały się dostępne dla sąsiadów; skorzystali z tego przede wszystkim niesłychanie prężni Mazowszanie, których osiedla chłopskie i drobnoszłacheckie rozprzestrzeniają się teraz w głąb Suwalszczyzny i na tereny położone mię­ 1 A. Kamiński, Jaćwierz, terytorium, ludność, sto­ sunki gospodarcze i społeczne, Łódź 1953, s. 39—50. T. Milewski, Zarys językoznawstwa ogólnego, Lublin 1947, Cz. I I , s. 299. Niekiedy całą ludność ruską zamieszkującą woj. białostockie traktuje się jako „białoruską". Z uprosz­ czeniem takim spotkaliśmy się również na zorgani­ zowanej w Krakowie w 1960 r. „Wystawie sztuki lu­ 2 3 li. 1. Fragment dekoracji benka, pow. Biała Podl. stolarskiej .czworaka". Lu- dzy Narwią i Biebrzą, jak również Litwini kolonizują­ cy północną Suwalszczyznę oraz Białorusini, którzy w swej, niezbyt zresztą dynamicznej, ekspansji przekro­ czyli ku zachodowi swą dawną granicę ciągnącą się wzdłuż Swisłoczy oraz Niemna i zajęli tereny na pół­ noc od Narwi w kierunku górnej Biebrzy i Supraśli. W dalszym rozwoju stosunków narodowościowych zwyciężył na terenie dzisiejszego woj. białostockiego żywioł polski, który asymilując dużą część ludności ukraińskiej, białoruskiej i litewskiej spowodował znaczne skurczenie się zajmowanych przez nie tery­ toriów. Dziś, w wyniku wspomnianych wyżej proce­ sów osadniczych i asymilacyjnych, pozostał wąski skrawek ciągnący się wzdłuż wschodniej granicy wo­ jewództwa, gdzie między Bugiem a Narwią spotyka się ludność ukraińską , dalej zaś w kierunku północ­ nym — białoruską. Ludność litewska zamieszkuje za2 3 dowej zamieszkałych w Polsce Białorusinów, Litwi­ nów, Rosjan, Słowaków, Ukraińców i Żydów", jak też w wydanym w związku z tą wystawą katalogu, gdzie całą ruską ludność woj. białostockiego zaliczono do grupy Białorusinów, podczas gdy okolice Kleszczel, skąd pochodziła eksponowana ceramika, czy Hajnówki, skąd pochodziły pokazane na wystawie tkaniny, według oceny językoznawców nie należą do terytorium białoruskiego, lecz do ukraińskiego. 131 �-mm ledwie kilka wiosek nadgranicznych w północnej czę­ architektoniczne, czy to posiadające charakter ogólno­ ści pow. suwalskiego (Puńsk, Szlynokieme, Oszkinie, polski — jak np. chałupa o rozplanowaniu symetrycz­ Trakiszki i kilka innych). nym z sienią w środku, czy też lokalny — jak zagrody Wspomniane tu momenty z historii osadnictwa nie wydłużone w południowo-wschodniej części woje­ pozostały bez wpływu na kształtowanie się kultury wództwa. Z punktu widzenia sztuki ludowej budow­ ludowej w woj. białostockim. Być może świadectwem nictwo to wyróżnia się bogatym zdobnictwem, i to tego są związki łączące pewne typy architektury zarówno na terenie woj. białostockiego jak i na obsza­ ludowej z okolic Hajnówki i Bielska Podlaskiego rach późniejszej jego ekspansji (il. 1). z budownictwem Polesia, czy też zbieżność, jaka za­ Jak wspomniano, istnieją pewne analogie w dzie­ chodzi między zasięgiem dawnego terytorium bałtyjdzinie urządzenia wnętrza na terenach północnoskiej Jaćwieży i zasięgiem szpilkowej techniki zdobie­ zachodnich województwa białostockiego oraz terenach nia pisanek, która w tak interesujący sposób łączy mazurskich; obszary wschodnie natomiast pozosta­ północną część województwa z terenami litewskimi. wały pod silnym wpływem ośrodków stolarskich Zgodnie z podziałem na cztery wspomniane wyżej . z okolic Wilna i Grodna, czego dowodem są spoty­ grupy osadnicze, kształtowały się w przeszłości typy kane w okolicach Sokółki {i tam wykonywane) kufry ubiorów ludowych. zdobione drobnym roślinnym wzorem stempelkowym —' analogiczne do tych, które opisał W. DynowWynikiem sąsiedzkich raczej kontaktów są pewne analogie zachodzące między Białostocczyzną a tere­ ski z terenów leżących na wschód od obecnej naszej granicy państwowej . nem Mazur —• w zakresie architektury ludowej, meb­ W zakresie umeblowania wnętrza mieszkalnego larstwa (malowane sprzęty na Kurpiach) czy tkactwa. występują na terenie Białostocczyzny dość znaczne W dziedzinie architektury wybija się jednak w woj. różnice. Inaczej bowiem przedstawia się wnętrze białostockim na plan pierwszy ekspansja tzw. troja­ izby w wioskach drobnej szlachty zagrodowej, gdzie ków i czworaków (il. 1, 2), tj. domów o zwartym wśród mebli spotykamy rozmaite przykłady sprymirozplanowaniu, w których dookoła centralnie umiesz­ tywizowanych i uludowionych mebli stylowych, inaczej czonych urządzeń ogniowych znajdują się: szczytowa zaś w zacofanych do niedawna wioskach pobrzeża sień, izba i odcięta od niej równolegle do kalenicy Puszczy Białowieskiej, gdzie do końca okresu mię­ komora względnie alkierz (trojak). Najczęściej jednak sień, która w tym typie budownictwa nie jest prze­ dzywojennego nie dotarły jeszcze kufry czy skrzynie lotowa, bywa poprzecznie przedzielona, co daje do­ malowane. Tą właśnie wyraźną różnicą w tempie rozwoju kulturalnego poszczególnych części woj. bia­ datkowe pomieszczenie, wykorzystywane jako komora łostockiego — tłumaczyć można pozorny anachronizm, względnie — w nowszych czasach — kuchnia (czwo­ którym jest powstanie w Hajnówce nowego ośrodka rak). Ten rodzaj budownictwa, odznaczający się sze­ produkcji mebli ludowych (kufrów malowanych w regiem zalet (m. in. najekonomiczniejszym wykorzy­ kwiaty), wówczas gdy na innych terenach wojewódz­ staniem urządzeń ogniowych), znalazł swój najwspa­ twa podobne ośrodki bądź zanikły, bądź też wyraźnie nialszy wyraz w architekturze kurpiowskiej i stąd w tym kierunku zmierzają. już jako forma w pełni wykształcona rozpoczął swój zwycięski pochód na pozostałe tereny woj. białostoc­ W zdobnictwie wnętrza prócz tkanin, o czym bę­ kiego, jak i ku południowi na zachodnie Podlasie dziemy mówili później, na plan pierwszy wysuwają i Lubelszczyznę. We współczesnym budownictwie Białostocczyzny czworaki względnie trojaki stanowią W. Dynowski, Barwne kufry chłopskie z okolic element dominujący, który wypiera starsze formy Wileńszczyzny i Polesia, Wilno 1934. 4 4 232 �się wycinanki, których najbardziej dojrzałe plastycz­ nie formy znajdujemy na obszarze Kurpiowszczyzny. Jednak i na innych terenach województwa żywa jest jeszcze 'tradycja wycinanek, z tą jednak różnicą, że jako element zdobnictwa wnętrza wyszły już one z użycia, utrzymały się natomiast po dzień dzisiejszy jako dekoracja gwiazd kolędniczych. Jednym z ostat­ nich mistrzów wsehodniopodlaskiej wycinanki był niedawno zmarły Czerniakiewiez, którego twórczość zanalizowała przed paru laty M. Przeździecka . W wioskach prawosławnych, ciągnących się przy wschodniej granicy województwa, typową dekoracją wnętrza są wycinane z papieru i malowane w kwia­ towe Wzory — zasłony na ikony. Produkcją ich i do­ mokrążną sprzedażą zajmują się kobiety z Makówki koło Narwi. Obrazy treści religijnej, które spotyka się w chałupach wiejskich, to przeważnie nie posia­ dające wartości artystycznej oleodruki. Zdarza się jednak czasem, że wśród takiej galerii fabrycznych obrazków można zobaczyć niespodziewanie drzeworyt czy obraz na szkle . Natomiast w kościołach katolickich spotyka się czasem — szczególnie w feretronach — interesujące obrazy ludowe malowane na papierze rozrzedzoną farbą olejną, barwne, płaskie, silnie okonturowane, o dekoracyjnie traktowanych szatach i tle. Obrazy te, mające swe odpowiedniki na innych terenach Polski, szczególnie zaś Mazowsza i północnej Mało­ polski, są — jak można wnosić z badań M. Przeździedkiej — śladem dawnych wędrówek domokrąż­ nych óbraźników, którzy w ub. w. z odległego Skulska (k. Kruszwicy) docierali w te strony ze swym towarem . W zdobnictwie wnętrza izby wiejskiej na terenie Białostocczyzny poważną rolę gra tkanina. W kultu­ rze ludowej tego terenu jeszcze pod koniec ub. wieku ozdobne tkaniny samodziałowe znajdowały zastoso­ wanie jako materiały odzieżowe i do dekoracji wnę­ trza. Obecnie, w związku z powszechnym zanikiem tradycyjnych ubiorów ludowych, służą one prawie wyłącznie do celów dekoracyjnych. Zagadnienie ludowego tkactwa artystycznego Bia­ łostocczyzny zasługuje na szczególną wagę, teren ten jest bowiem pod tym względem niewątpliwie naj­ 5 6 7 bogatszy i spotykamy tu najszerszy wachlarz arty­ stycznych wyrobów tkackich. Prócz szeroko w Polsce rozpowszechnionych pasiaków czy kraciaków, w woj. białostockim występują zróżnicowane tkaniny prze­ tykane w postaci sejpaków, czy tzw. tkanin „wileń­ skich" czyli „radziuszek", słynnych już na całą Polskę dywanów dwuosnowowych i mniej znanych tkanin ażurowych. Z terenów Białostocczyzny tkaniny prze­ tykane (tzw. wileńskie) przenikają na sąsiednie te­ reny zachodniej Kurpiowszczyzny i Podlasia, czy pół­ nocnej Lubelszczyzny. Zagadnienie genezy ludowych tkanin dekoracyjnych występujących w woj. biało­ stockim i na terenach przyległych — nie zostało do­ tychczas wyjaśnione, a droga do rozwiązania tego problemu prowadzi przez żmudne poszukiwania „ro­ dowodów" dla każdej grupy tkanin oddzielnie. Pomijam tu sprawę pasiaków czy kraciaków, któ­ rych „autochtonizim" na ziemiach Polski potwierdzają wykopaliska archeologiczne, szczególną uwagę nato­ miast należy zwrócić na tkaniny przetykane i dwuos nowo we. „Dywany" przetykane typu tzw. tkanin wileńskich czyli „radziuszek" posiadają odpowiedniki na szero­ kich obszaradh Europy zachodniej (Niemcy) i północ­ nej (Skandynawia) , jak również na mniej odleg­ łych terenach Litwy, Białorusi czy północno-wschod­ niej Ukrainy (Polesie). Produkcja tego rodzaju tkanin pod względem technicznym nie jest nadmiernie skomplikowana, charakter zaś wzoru, podyktowany względami technicznymi, jest ogólnie biorąc dość po­ dobny, można by więc oczywiście występowanie ich na różnych terenach wyjaśniać na zasadzie konwer­ gencji, wydaje się jednak, że stosunkowo zwarty i lo­ gicznie ukształtowany zasięg geograficzny wspomnia8 5 M. Przeździecka, Szymon Czerniakiewiez — podlaski wycinankarz ludowy, „Polska Sztuka Ludo­ wa", 1957, nr 1, s. 33. M. Przeździecka, Zabytki plastyki ludowej na Podlasiu Wschodnim, „Pol. Szt. Lud.", 1956, nr 4—5, s. 219—228. M. Przeździecka, Na tropach skulskich ochweśników, „Pol. Szt. Lud.", 1957, nr 4, s. 252. E. Walterstrof, Svenska vavnodstehniker och mónstertyper, Sztockholim 1940, s. 161. 6 7 8 II. 3. Siwak. Chrzanów, pow. Sokołów Podl. II. 4. Ładyszka siwak. Kleszczele, pow. Bielsk Podl. II. 5. Dzieżka (wypał szary). Studziany Las, .pow. Suwałki. 4 �U. 6'. Tkanina. Kamionne, okolice Rokitna. Repr. z: Materiali z Etnografii ta Mistectvoznavstva, Zeszyt II, Kijów 1956, s. 52. II. 7. Tkanina, wzór w „krokwie". Wyk. przed 1939 r. Maria Busko, Wyryki, pow. Włodawa. nych tkanin uzasadnia raczej przypuszczenie, że ma­ my tu do czynienia z przerzutem pewnych umiejęt­ ności tkackich, które z zachodniej Europy przenie­ sione zostały w kierunku północnym i wschodnim. Ciekawym przyczynkiem wskazującym drogę, którą interesująca nas tu technika i wzory mogły przedostać się do ludu, jest drukowana w tym numerze praca M. Matusek. Wysunięte przez autorkę przypuszczenie co do rzemieślniczego pochodzenia ludowych „dywa­ nów przetykanych" jest tym bardziej prawdopodob­ ne, że podobną drogą przyszła, a następnie rozpo­ wszechniła się w tych stronach np. technika batikowych druków na płótnie, która do kultury ludowej omawianych tu terenów wniesiona została przez rzemieśHników-farbiarzy, w zachodnioeuropejskim opraco­ waniu technologicznym i z tamtejszym przeważnie ze­ społem motywów zdobniczych — wypierając starsze, prymitywne sposoby farbowania wzorzystego . Jeszcze bardziej tajemniczo przedstawia się spra­ wa wspomnianych wyżej ludowych tkanin dwuosno­ wowych. Na ich genezę istnieje kilka poglądów (oma­ wia je A. Wojciechowski ) , z których jedne przy­ pisują im pochodzenie skandynawskie (Konrad Hahm), inne starają się je powiązać z wspominanymi w X V I w. „tapetia Masovitica" (kobierce mazowieckie), względnie z produkcją manufaktur dworskich (T. Mań­ kowski), do czego przybywa obecnie nowa hipoteza A. Nahlilka o wschodnim — ruskim pochodzeniu tka­ nin dwuosnowowych. Dziś przedwcześnie byłoby prze­ sądzać słuszność któregokolwiek z wspomnianych wy­ żej poglądów. Wydaje się jednak, że przerzucanie po­ czątków produkcji podlaskich dywanów dwuosnowo­ wych zbyt daleko w głąb czasów historycznych nie da się utrzymać, skoro prowadzone w ostatnich cza­ 9 ln u 134 sach na terenie Białostocczyzny i przyległych obszarów woj. białostockiego badania ludowego tkactwa dwuosnowowego coraz wyraźniej stwierdzają jego względ­ ną młodość i wskazują na związek z pracowniami zawodowych tkaczy, którzy na tych terenach w ub. wieku wyrabiali dywany dwuosnowowe . Należy przypuszczać, że sprawę genezy i rozwoju tkanin dwuosnowowych na terenie Białostocczyzny i obsza­ rach przyległych wyjaśni raczej skrupulatna analiza wzorów występujących w tej grupie tkanin ludowych, podjęta na możliwie szerokim tle porównawczym. O ile tkactwo ludowe (pomijając niekorzystne zmiany, jakie zachodzą tu w zakresie wzornictwa) posiada w kulturze ludowej woj. białostockiego po­ zycję dosyć jeszcze mocną i nie wykazującą zbyt wyraźnych tendencji do regresji, o tyle garncarstwo tamtejsze — podobnie jak i na innych terenach Polski — wyraźnie kurczy się i zamiera. Dotyczy to nie tylko liczebności ośrodków garncarskich czy przypadającej na poszczególny ośrodek ilości kół garn­ carskich, ale i rodzaju produkcji, która ubożeje za­ równo w zakresie różnorodności wykonywanych form (np. zanik dwojaków), jak i stosowanych technik, szczególnie zaś zdobniczych. Zaniechano np. tzw. 12 13 9 R. Reinfuss, Polskie ludowe druki na płótnie, Warszawa 1953, s. 17. R. Reinfuss, Przyczynki do badań nad ludowym farbiarstwem i drukarstwem tkanin w woj. biało­ stockim, „Pol. Szt. Lud.", 1954, nr 5, s. 315. A. Wojciechowski, Dwuosnowowe tkaniny bia­ łostockie, „Pol. Szt. Lud.", 1950, nr 7—12, s. 107 i nast. Z. Cieśla-Reinfussowa, Brańskie dywany dwu­ osnowowe, „Pol. Szt. Lud.", 1957, nr 2, s. 107. Z. Głowa, Materiały do mapy ośrodków garn­ carskich w Polsce, „Pol. Szt. Lud.", 1956, nr 2, s. 115. 10 11 12 13 �MMMMMM II. 8. Zagroda wydłużona. Dołhobrody, pow. Włodawa. II. 9. Haft przewlekany na rękawie koszuli. Zaliszcze, pow. Włodawa. II. 10. Perebory tkane na krosnach (fragm.). Zeszczynka, pow. Włodawa. �czy woj. białostockie z sąsiednim woj. lubelskim, które w swej części północnej ma również silne po­ wiązania z terenami położonymi na wschód od Bugu. Dla przykładu wspomnieć tu można o niektórych ty­ pach budynków występujących we wschodniej części pow. włodawskiego (il. 8). czy o „peretykach" i „pereborach" (il. 9) sięgających od wschodu niemal po Parczew; te właśnie, choć ostatnio wykonywane były na warsztacie tkackim (il. 10), genetycznie wiążą się najprawdopodobniej z ręcznymi „nawołokanjami" spotykanymi po drugiej stronie granicy, w okolicy Kobrynia i Drohiczyna poleskiego (il. 11) . Droga z biegiem Bugu, którą osadnictwo ruskie posuwało się w średniowieczu na tereny pograniczne między dzisiejszymi woj. białostockim i lubelskim, znalazła swoje odbicie również w pewnych powiąza­ niach kulturowych tych obszarów z terenami ukraiń­ skimi wysuniętymi bardziej w kierunku południowym, a mianowicie z Wołyniem i Podolem. Wpływy z tych terenów, które na interesujące nas obszary południo­ wej Białostocczyzny i przyległej Lubelszczyzny do­ cierały już tylko słabym echem, wyraźniej manife­ stowały się w kulturze ludności ukraińskiej zamiesz­ kującej południowo-wschodnią część woj. lubelskiego i wschodnie połacie woj. rzeszowskiego. W ten spo­ sób jedno z podstawowych zagadnień etnograficznych woj. białostockiego, którym jest problem kształto­ wania się kultury ludowej wzdłuż pogranicza polskoruskiego, jest problemem wspólnym dla wszystkich trzech wschodnich województw. 16 II. 11. Haft czerwony na fartuszku. Okolice Drohiczyna na Polesiu. Repr. z: H. Schrammówna „Sztuka ludowa...", Wilno 1939, ryc. 39. „białej roboty", tj. produkowanej kiedyś w Sejnach ceramiki o barwnie malowanym wzorze na białej polewie. Zamierają ośrodki garncarskie posługujące się prymitywnymi metodami produkcji , niektóre zaś ośrodki, obok kurczącego się z roku na rok wy­ robu siwaków zdobionych pięknie ornamentem gła­ dzonym, zaczynają wykonywać ubogą pod względem artystycznym czerwoną ceramikę glazurowaną. Cera­ mika siwa, która na terenie Polski wyraźnie cofa się W kierunku wschodnim, utrzymując się przede wszyst­ kim na terenie trzech województw nadgranicznych: białostockiego, lubelskiego i rzeszowskiego, szczególnie w zakresie form wykazuje niejednokrotnie znaczne odchylenia od tych, które pospolicie spotykamy w polskim garncarstwie ludowym (ii. 3—5). Być może genezy tych różnic szukać należy w oddziaływaniu wpływów przenikających z terenów wschodnich — białoruskich czy ukraińskich, gdzie dłużej utrzymały się prymitywne sposoby produkcji garncarskiej , bardziej sprzyjające tworzeniu się indywidualnych odmian W kształtowaniu formy niż przy toczeniu na­ czyń na szybkoobrotowym kręgu garncarskim, t j . sposobie, który prowadzi do ujednolicenia kształtów. Z przedstawionych tu w sposób przykładowy kilku zagadnień zaczerpniętych z różnych dziedzin trady­ cyjnej kultury ludowej Białostocczyzny — widać, jak bardzo tereny te związane są pod względem problematyki etnograficznej z obszarami położonymi na północ i wschód od naszej granicy państwowej, w szczególności zaś z Białorusią i Polesiem (II. 6, 7). Cały szereg zagadnień z różnych dziedzin kultury ludowej (architektura, tkactwo, ceramika i inne) łą­ 14 15 Opracowanie tego tak ważnego z punktu widzenia polskiej etnografii zagadnienia wymaga skoncentro­ wanego wysiłku badawczego, zmierzającego ku moż­ liwie pełnej rejestracji zjawisk kultury ludowej wzdłuż pogranicza wschodniego od północnej Suwal­ szczyzny po Karpaty, przy równoczesnej konfrontacji zgromadzonych materiałów z tym, co przynoszą ba­ dania etnograficzne podejmowane na innych terenach Polski (szczególnie Małopolski i Mazowsza), jak rów­ nież na Litwie, Białorusi i Ukrainie. Ten ostatni po­ stulat wymaga nawiązania względnie zacieśnienia współpracy z etnografią radziecką, która w ciągu ostatnich lat prowadziła intensywne badania tere­ nowe zarówno na obszarze należących do Związku Radzieckiego krajów bałtyckich, jak również w sąsia­ dujących z Polską od wschodu rejonach Białorusi i Polesia czy zachodniej Ukrainy. Wyniki tych badań, publikowane w wydawnictwach radzieckich, dostar­ czają sporo cennych materiałów porównawczych, które będą miały duże znaczenie przy rekonstrukcji i interpretacji procesów kulturowych zachodzących na naszych terenach pogranicznych. u E Fryś, Ośrodek garncarski w Studzianym Le­ sie, „Pol. Szt. Lud.", 1959, nr 4, s. 246. W. Hołubowicz, Garncarstwo wiejskie zachod­ nich terenów Białorusi, Toruń 1950, s. 189—196. J. Orynżyna, Przemysł ludowy w Polsce, War­ szawa 1938, s. 81. 15 16 Fot.: Stefan Deptuszewski — il. 4, Jan Swiderski il. 1—3, 5—11. �