https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d4cb5ee6ce5ec848f123ab426d2f04b3.pdf 0f467fa7cea819faf8af7d25d2f38bf7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3813 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1948 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3577 Title A name given to the resource Dział informacyjny/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1948 t.2 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1948 t.2 z.3; s.35-40 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text D Z I A Ł I N F O R M A C Y J N Y Z BADAŃ N A D STROJEM W POWIECIE BĘDZIŃSKIM W. K O L A G O . Zawiercie „ O Ozarouice. Steuterz fuliSLOU O O 9odskale Г Vojkomce Sbxielne Sóra Sievierska o Oíñobiyunik Juczna ba iq <Saroót) 'ojkomce JíoSbr,•ne 7>цЬкошсе Q£ęka Oćosien О Srodííec ,, n ^Dąbrowa dGórn Л о! О ďuznica О О rzemíeszuce i Będzin ¡SOSNOWJEC KATOWICE Powiat będziński. koleje Podkreślone Strój ludowy powiatu będzińskiego nie zo­ stał nigdzie dotąd opisany, ani też nie zacho­ wały się o ile m i wiadomo jego egzemplarze w muzeach. Przyczynek ten jest wynikiem badań te­ renowych, dokonanych w październiku 1947 roku. Teren opisywany, leżąc w pasie Wyżyn Polskich stanowi obniżenie między Jurą Krakowską, a Wyżyną Śląską. Strefa rzad­ szego zaludnienia Jury Krakowskiej stano­ w i granicę od północo-wschodu; od zachodu i południa naturalnej granicy niema, lecz na stosunki etnograficzne wpływ wywarł daw­ ny podział zaborów. Rozwój górnictwa wę­ glowego, zbliżył jednak teren pow. będziń­ skiego do Śląska, z którym tworzy on dziś dość ścisły związek, nietrudny do zaobser­ wowania w kulturze materialnej ludu. Od chwili rozpoczęcia eksploatacji węgla (ko­ niec X V I I I w.) Śląsk przeistoczył się z krainy leśnej i rolnej w środowisko silnie uprzemy­ wsie zbadano w październiku km 1947 r . słowione. Mało urodzajne ziemie i wielkie rozdrobnienie gospodarstw zmusiły chłopa do częściowego porzucenia roli, kierując go do przemysłu. Południowo zachodnia część powiatu będzińskiego została już całkowicie zurbanizowana. Górnictwo i przemysł zmier niły przede wszystkim kulturę materialną wsi. Widać to tutaj w każdej dziedzinie głównie zaś w budownictwie i stroju. W ciągu 19 wieku prawie wszędzie zarzu­ cono samodziały i zaczęto posługiwać się ma­ teriałami fabrycznymi. Nie spotyka się już warsztatu tkackiego, nawet we wsiach w y ­ suniętych k u wschodowi powiatu (jak np, gmina Łosień, granicząca z pow. Olkuskim), gdzie spotyka się wsie czysto rolnicze jak Błędów, Łazy, Kuźnica. Pomimo większego oddalenia od miast i rolniczego charakteru strój ludowy i t u nie jest w użyciu. Wieśnia­ cy zupełnie zarzucili samodziały, kupując w miastach materiały, z których szyją sami, lub też u małomiasteczkowych krawców. 35 �Powiat będziński pod względem stroju jest obszarem przejściowym między Mało­ polską, (wpływ widoczny w opisanym stro­ j u z Łosienia) a Śląskiem, z przewagą tego ostatniego. Ślady dawnego ubioru ludowego zaginęły niemal doszczętnie. Na podstawie tradycji ustnej i zachowanych resztek stroju, możemy go zaledwie odtworzyć, sięgając wstecz nie dalej jak do 1860 roku. Według informacji, zebranych między i n ­ nymi we wsi Łosień (Kokotka Maria 1. 13, Bagińska Marianna 1. 80) około roku 1860 kobiety chodziły tam w sukmanach białych, szamerowanych czerwonym sznurkiem. Męż­ czyźni zaś w sukmanach granatowych, sza­ merowanych kolorowymi sznurkami i ozdo­ bionych po bokach „chwastami" różnego ko­ loru. Przez plecy tej „sukni" męskiej prze­ chodziło cięcie, od talii k u dołowi wiodły dwie fałdy. Domowe, codzienne ubranie tak mężczyzn jak i kobiet stanowiła sukmana z płótna lnia­ nego, zapinana z przodu na haftki, z tyłu zaś posiadająca rozporek; w pasie była ona marszczona, tworząc tak zwane „zbiry". Później weszła w użycie „kamizela" z ręka­ wami („jakla"). Na strój kobiecy oprócz sukmany skła­ dały się: koszula z długimi rękawami i koł­ nierzykiem, długa fałdzista „kiecka" (z 6 „półek") i kaftan z mocno marszczonymi rę­ kawami. A b y kiecka dobrze wyglądała za­ kładano kilka spódnic t. zw. „bielonki". „Bielonki" były z białego perkalu, ozdobione koronkową falbaną i mocno skrochmalone. Każda „kiecka" na dole musiała posiadać „listwę" zakończoną „szczoteczką". Z przodu zakrywał kieckę suto zmarsz­ czony w „obszywkę" fartuch, który nie mógł być od kiecki ani krótszy ani dłuższy, normalnie wynosił on ok. 80 cm długości i 170 cm szerokości. Fartuchy szyto z wzo­ rzystego adamaszku lub perkalu; z perkalu były też często fartuchy dziergane w ząb­ k i (ryc. 1) lub obszywane koronką maszy­ nową. RYC. 36 1 RYC. 2 W chłodne dni kobiety nosiły żakiety t.zw. „katanki" (ryc. 2), sięgające do kolan (Błędów). We wsiach położonych w północnej części powiatu (Podskale, Podwarpie, Tulisów) zna­ leźć można jeszcze i dziś, choć b. rzadko, „kieckę" przyszytą do stanika, stanowiącego z nią jedną całość („stanik") ). Drugą zasadniczą częścią stroju jest tam kaftan przeważnie tego samego koloru. Suk­ nie w kolorach brązowym, fioletowym, ciem­ nozielonym, granatowym, szyte były z ma­ teriału fabrycznego, zwanego „marynusem". W zimie używano spódnic z grubej wełny, a nawet sukna. Strój ten jest zbliżony do śląskiego; był on powszechnie noszony sto­ sunkowo jeszcze niedawno bo prze"ft 50 laty, choć pamięć o n i m ginie. Na głowie nosiły kobiety tutejsze chusteczki wiązane w węz(4 (czołowe wiązanie). 1 Elementy stroju Śląskiego, a ściśle t.zw. rozbarskiego ) przeniknęły m. innymi do wsi: Rogoźnik, Zychcice, Kamyce, a przede wszystkim do Bobrownik. W tej ostatniej — według informacji ze­ branych między innymi od Jędrzej ec Anto­ niny 1. 50 — można jeszcze widzieć wdzie­ wane przez kobiety na koszule 2 lub 3 spód­ nice białe do 3 m. szerokie z bogato zdo­ bioną falbaną. Wszystkie spódnice są mocno wykrochmalone i starannie wyprasowane; wierzchnia spódnica z jedwabiu lub wełny, a na dzień powszedni z perkalu, układana w fałdy sięga kostek. „Kieckę" wdziewa się na biały „kabotek", (ryc. 3), rodzaj bluzecz­ k i z krótkimi rękawami; posiadający ko­ ronki przy rękawach i krezę koronkową przy szyji. Na to wdziewany jest gorset „wierzcheń" czerwony (dawniej czarny), przybrany przy szyji rodzajem płaskiej k r e ­ zy z atłasowej niebieskiej wstążki, zaprasowanej w fałdki. 2 �Męski strój w B o b r o w n i k a c h jest m n i e j b a r w n y . N a koszulę białą z w y h a f t o w a n y m kołnierzykiem wkładają t a m jeszcze s t a r s i (głównie na święta i uroczystości) k a m i z e l ­ kę t . j . „brzuślak" g r a n a t o w y , z a p i n a n y n a mosiężne g u z i k i (ryc. 4). Na t o w d z i e w a się „ j a k l ę " a następnie sukmanę („suknia") zapinaną n a h a f t k i . Krój wszystkich części s t r o j u jest wcięty w t a l j i i posiada z tyłu rozcięcie, po b o k a c h z n a j d u j e m y kilkanaście fałdek zszytych r a ­ zem. N a n o g i w d z i e w a się spodnie z j e l e n i e j skóry („jelenioki") i wpuszcza w b u t y . „ W i e r z c h e ń " posiada z tyłu 4 „kaletki", obszyte wstążką i z a p i n a n y jest n a 6 złotych guzików. „Wierzcheń" noszono t y l k o w d n i świąteczne. N a dzień p o w s z e d n i używano zaś „jakli". N a wierzchnią spódnicę p r z y ­ w d z i e w a się s z e r o k i f a r t u c h z w z o r z y s t e g o a d a m a s z k u l u b białego b a t y s t u , ktéry jest t a k długi j a k spódnica. Ozdobę s z y j i stanowią p r a w d z i w e k o r a ­ l e ze złotym krzyżykiem ( k u p o w a n e z w y k l e przez narzeczonego). D o k o r a l i przywiązana j e s t z tyłu k o k a r d a z j e d w a b n e j wstążki, o zwisających końcach. N a głowie czerwona chustka p e r k a l o w a („purpurka"), wiązana z tyłu na p o t y l i c y . Strój t e n uzupełnia składany na pół szal turecki („szpigiel"), sięgający do połowy kiecki. W chłodne d n i e z i m o w e zakładano ,,jaklę" watowaną, a p r z e d sześćdziesięciu l a t y nosiły k o b i e t y „katanki". Niegdyś s u k m a n y „sieraczkowe" i spod­ nie g r a n a t o w e w d z i e w a n o t y l k o do ślubu. Uzupełnieniem s t r o j u męskiego j e s t j e d ­ w a b n a c h u s t k a , którą okręca się szyję pod kołnierzykiem k o s z u l i i wiąże z p r z o d u na w ę • zeł. Niegdyś k a w a l e r nosił chustkę czerwoną, a żonaty zieloną. N a głowie chłop z B o b r o w ­ n i k nosi c z a r n y kapelusz z szeroką „strze­ chą", w z i m i e zaś czapkę. Strój b o b r o w n i c k i s z y t y bywał n a Śląsku w K a m i e n i u l u b B y ­ tomiu. Strój śląski odznaczał się b o g a t y m uży­ w a n i e m wstążek, k o r o n e k , złotych guzików. S u k m a n y „kamzole", „brzuślaki" posiadały, oprócz guzików, w y p u s t k i z czerwonego sukna i aplikacje jedwabne. W c h w i l i obecnej j a k w s p o m n i a n o strój l u d o w y w będzińskim w y c h o d z i całkowicie z użycia. Z a c h o d n i a część p o w i a t u nosi strój śląski t y l k o w czasie świąt kościelnych l u b uroczystości n a r o d o w y c h . W e wschodniej i t y c h zwyczajów już się n i e w i d z i . N i e m a l w każdej g m i n i e p o w i a t u i s t n i e ­ ją obecnie Koła Gospodyń W i e j s k i c h (przy Z w . S a m o p o m o c y Chłopskiej). Ambicją każ­ dej prezeski jest „ m i e ć " w s w o i m okręgu własny strój, o p a r t y n a s t y l i z a c j i w z o r ó w obcych (np. k r a k o w s k i e g o , góralskiego) l u b zgoła f a n t a z j i . S t r o j e t a k i e , n i e u g r u n t o w a n e na żad­ n y c h trwałych przesłankach n i e mają p r z e d sobą szans u t r z y m a n i a się i będą zapewne t y l k o przemijającą modą. R y s u n k i wykonała W . Kolago. O p r a c o w a ł g r a f i c z n i e M a k s y m i l i a n K.ihiżny. P R Z Y P I S Y : ') Informacja od Landeckiej Józefy. 1. 7 5 Podskale. -) D o b r o w o l s c y . A . F . S t r ó j , h a f t i k o r o n k a w województwie Śląskim. K a t o w i c e 1936 s t r . 72-79. M a l i n o w s k i L u c j a n . Z a r y s y życia ludowego n a Szląsku. A t e n e u m . 1877 t o m I s t r . 357, t o m I I str. 101-112. wieś RYC. 4 37 �KONKURS WYCINANKI ŁOWICKIEJ JANINA Z i n i c j a t y w y Spółdzielni Przemysłu L u ­ d o w e g o w Łodzi z o r g a n i z o w a n o k o n k u r s n a wycinankę ludową w Łowiczu p r z y p o ­ parciu finansowym Ministerstwa K u l t u r y i S z t u k i w d n i a c h 19-21 X I I 1947 r. Z a d a n i e m k o n k u r s u było zbadanie wartości a r t y s t y c z ­ n y c h i c h a r a k t e r u etnicznego w y c i n a n k i łowickiej w o b e c n y m stanie w zastosowaniu d l a celów użytkowych i h a n d l o w y c h . K o n k u r s zebrał 250 p r a c z całego R e g i o ­ n u łowickiego p r z y u d z i a l e 44 u c z e s t n i ­ ków w i e k u o d 67 do 11 l a t . Po wyeli­ m i n o w a n i u 82 p r a c n i e spełniających w a ­ runków konkursu (prace n a n i s k i m p o ­ ziomie nie w charakterze regionalnym), przyznano 27 nagród n a łączną sumę 50000 zł za 113 prac, pozostałe 55 p r a c za­ k u p i o n o . Poza t y m Spółdzielnia poczyniła zamówienia n a sumę 100.000 zł. S T A N K I E W I C Z Ó W A. Pierwszą nagrodę otrzymała Marianna P i e t r z a k z Błędowa u r . 1913 r. za piękną w y ­ cinankę k o m p o z y c j i f i g u r a l n e j „Wesele", p o ­ za t y m i n n e większe n a g r o d y p r z y z n a n o Ża­ czek Elżbiecie ze Złakowa Borowego ur. 1897 r. Klimkiewiczównie J a d w i d z e z Ł o ­ w i c z a u r . 1895 r . S t r y c h a r s k i e j i i n n y m ze starszego p o k o l e n i a . Najmłodszą nagrodzoną uczestniczką była D a n u s i a Dzikówna l a t 11 ze S t r u g i e n i c y . W y s t a w a p r a c w czasie uroczystego rozda­ n i a nagród w d n i u 21.XII.1947 r. w Łowiczu, nie przesądzając dalszych następstw k o n k u r s u dowiodła, że żywa spontaniczna s z t u k a l u ­ d o w a w r e g i o n i e łowickim n i e uległa znisz­ czeniu a n i d e p r a w a c j i s w y c h wartości e t ­ n i c z n y c h . W y c i n a n k a łowicka m a tendencje r o z w o j o w e , m i m o t o , że zmniejsza się j e j za­ stosowanie użytkowe w e własnym środo­ wisku. Z DOŚWIADCZEŃ N A D N O T O W A N I E M TAŃCÓW LUDOWYCH ADAM Z chwilą, g d y po w o j n i e zaczęto o r g a n i z o ­ wać d o m y l u d o w e , świetlice i t . p. ośrodki oświatowe, a s a m wówczas prowadziłem Wielkopolską Świetlicę Ludową, p r z y c h o ­ dziło do m n i e w i e l e osób, które chciały ożywić nasze życie k u l t u r a l n e i poszukiwały w s z y s t k i e g o co r d z e n n i e polskie, słowiańskie, l u d o w e , prosząc często o tańce. P r z y k r o m i było się przyznać, ale tańców żadnych n i e miałem. B a r d z i e j z a i n t e r e s o w a n y m zalecałem odtwarzać tańce w i e l k o p o l s k i e na p o d s t a w i e opisów Jana Bzdęgi z a w a r t y c h w jego p u b ­ l i k a c j i p t . „Biskupianie". Dając te r a d y w i e ­ działem, że n i e są one dobre ale lepszych n i e miałem, b y ł y t o najlepsze n a j a k i e m n i e było stać. K i e d y przyjechał do Poznania kolega A l ­ fons K o w a l s k i w r a z z J a n e m Bzdęgą namó­ wiłem go a b y m i pomógł opisać parę tańców, t a k a b y n a p o d s t a w i e o p i s u i n u t można było w i e r n i e j e odtworzyć. Zaczęliśmy o p i s y w a ­ n i e tańców. 38 GLAPA Bzdęga, pochodzący z B i s k u p i z n y , z żoną i n a zmianę z K o w a l s k i m i ze mną tańczył a p o t e m myśmy — K o w a l s k i i j a o p i s y w a l i i stale k o n t r o l o w a l i zgodność opisu z r u c h a m i tańca i melodją. Opisywaliśmy początkowo bez podziału n a t a k t y , w f o r m i e o p o w i a d a n i a , podkładając r u c h y p o d słowa. Szło n a m w ó w ­ czas t o n i e z m i e r n i e t r u d n o . O p i s y stale p o ­ prawialiśmy, t a k że z długości k i l k u l i n i i w y ­ ciągały się n a długie s t r o n y p a p i e r u . Wkrótce po p i e r w s z y c h doświadczeniach w opisach przeszliśmy n a podział t a k t o w y w b r e w p r z y ­ jętej f o r m i e Józefa W a x m a n a (Tańce n a r o ­ d o w e — W y d a n i e trzecie — Poznań 1937). M i ł y m s t w i e r d z e n i e m k r o c z e n i a po dobrej drodze był p r z y j a z d zespołu r o d o w i t y c h B i s k u p i a n —• dziewcząt i chłopców i z a d e m o n ­ s t r o w a n i e przez n i c h o p i s a n y c h tańców. O p i s y nasze w dość w i e r n y m s t o p n i u o d p o ­ wiadały i c h p r a k t y c e tańczenia. Chcąc się wreszcie upewnić co do właściwe­ go sposobu n o t o w a n i a tańców zaraz z r o z p o - �częciem r o k u a k a d e m i c k i e g o w 45 r. z w r ó ­ ciłem się do p r o f , d r E. F r a n k o w s k i e g o po r a d y . Pokazał m i w e n c y k l o p e d i i a l f a b e t choreograficzny, który n i e s t e t y n i e miał większego zastosowania zagranicą a n i u nas, podał m i literaturę i zalecił m i zwrócić się do baletmistrzów Opery Poznańskiej z którymi się z skontaktowałem. W r o z m o w i e z b a l e t m i s t r z e m Kaplińskim i M i s z c z y k i e m przekonałem się, że c h o r e o g r a f i a w Polsce p o d względem t e o r e t y c z n y m stoi n a b a r d z o n i s k i m poziomie, że s a m i n i e stosują żadnego a l f a b e t u choereograficznego prócz n o t a t e k na własny użytek. P o z a t y m s t w i e r d z i l i , że na podstawie przedłożonych opisów można z wielką wiernością odtworzyć podane tań­ ce. D o d a t n i a ocena opisów tańców i sposobu zanotowania napełniły mnie otuchą do dalszej p r a c y , a zarazem zasmuciły. N i e mogłem pogodzić się z t y m , że w s z y s t k o co napisaliśmy jest jasne, że opisy są dobre. D l a m n i e były one jeszcze n i e wystarczające, widziałem stale b r a k i p r e c y z y j n y c h określeń ruchów, j a k również b r a k j a k i e g o k o l w i e k a l f a b e t u umożliwiającego n o t o w a n i a i r y s o ­ w a n i a w p e w n y m skrócie. сгпе p o w i t a n i e i pożegnanie opisać j e d o ­ datkowo. 9. Podać w u w a g a c h n a c z y m polega spec­ j a l n e piękno tańca, co j e s t nadzwyczaj t r u d n e do w y k o n a n i a , co należy podkreślić a b y uzyskać j a k największe w a l o r y . 10. W k o n i e c z n y c h w y p a d k a c h należy w y ­ konać r y s u n k i , oznaczając Ж partnera, /\ = partnerkę, wierzchołek trójkąta ozna­ czę k i e r u n e k tańca, przebytą drogę. Po p r z e j r z e n i u l i t e r a t u r y zagadnienia u z n a ­ łem za najlepsze opisanie tańców l u d o w y c h przez Z. Kwaśnicową ) i przejąłem o d n i e j formę n o t o w a n i a i z n a k o w a n i a rysunków. P o d d a w s z y a n a l i z i e opisy j e j tańców, j a k o c z y n n i k i składowe i niezbędne p r z y opisie tańca, uważam następujące dane: W t e n sposób opracowaliśmy „ w z o r o w o " taniec „ M ó j T a t u s i u " , który załączyłem do powyższych d a n y c h i rozesłałem do p o w i a ­ t o w y c h referentów k u l t u r y i s z t u k i , a b y z a i n t e r e s o w a l i n a t e r e n i e s w e j p r a c y osoby o d p o w i e d n i o u z d o l n i o n e i p o p r o s i l i j e o opisa­ n i e podług załączonego w z o r u m i e j s c o w y c h tańców. N a wysłanych 45 w z o r ó w z objaśnia­ jącymi d a n y m i , po k i l k u p o n a g l e n i a c h o t r z y ­ małem z t r z e c h powiatów pięć tańców i oświadczenie, że bez zapłaty w gotówce t r u d n o l u d z i wciągnąć do ważnej d l a m n i e r o b o t y . Po k i l k u miesiącach postarałem się 0 pieniądze. Rozesłałem znów 45 a n k i e t z w z o r a m i opisu tańca i zawiadomiłem, że za opisanie tańca płacę 500 — 1500 złotych. T y m r a z e m rozesłałem p i s m a do I n s p e k t o ­ rów S z k o l n y c h i osób skądinąd m i z n a n y c h , a n i e związanych ze s z k o l n i c t w e m . Po t r z e c h miesiącach otrzymałem o p i s a n y c h p o n a d 20 tańców. Pojechałem n a miejsce celem skontrolowania ich. 1 1. N a z w a tańca, miejscowość, data spisania. 2. M e l o d i a ( n u t y ) podać t e m p o n a j l e p i e j c y f r o w o podług m e t r o n o m u , l u b określić słowami szybko, w o l n o i t p . 3. Podać r y t m tańca, jeśli zachodzi potrzeba oznaczyć n u t y a k c e n t o w e oraz c h a r a k t e r y ­ stykę tańca. 4. Podać k t o spisał melodię, k t o śpiewał l u b grał. 5. Słowa do m e l o d i i (choć byłyby r u b a s z ­ ne). 6. Podać dokładnie postawę wyjściową, u s t a w i e n i e się taneczników do tańca, układ rąk, nóg, tułowia, g ł o w y i t . d . 7. W y k o n a n i e samego tańca, opisując f i ­ g u r y t a k t po t a k c i e , uwzględniając w każ­ d y m t a k c i e postawę wyjściową, oraz p o d a ­ jąc dokładnie j a k i r u c h w y k o n u j e się n a d a ­ ną wartość n u t . D l a jasności o p i s u t a k t y należy numerować i wyrzucić n a m a r g i n e s . 8. Podać zakończenie tańca, k i e d y kończą, co robią, gdzie idą tanecznicy, względnie co tańczą d o d a t k o w o . Jeśli jest c h a r a k t e r y s t y - = Powieliłem te dane k i l k a k r o t n i e i rozesła­ łem do z d o l n i e j s z y c h i a k t y w n i e j s z y c h p o ­ w i a t o w y c h referentów k u l t u r y i s z t u k i . W o d p o w i e d z i — j e d e n czy dwóch referentów poinformowało m n i e , że do t y c h d a n y c h n a ­ leżałoby dołączyć na wzór j e d e n , w t e n spo­ sób opisany taniec. W o b e c tego wyjechałem z K o w a l s k i m n a Ziemię Lubuską do W i e l k i e j Dąbrówki opisać tamtejsze tańce. Młodzież tańczyła w świetlicy, a każdy z nas opisywał na swój sposób. O p i s y później uzgadnialiś­ m y i k o n t r o l o w a l i jeszcze r a z z tańczącymi, a następnie w i e l o k r o t n i e jeszcze zgodnie z n o t a t k a m i i t y m cośmy zapamiętali, j a k m e ­ chaniką ciała i coraz dokładniej precyzującą się terminologią. Opisane i s k o n t r o l o w a n e tańce w t e r e n i e były jeszcze k i l k a k r o t n i e p r z e p i s y w a n e i p o ­ p r a w i a n e zgodnie z n o t a t k a m i , przyjętymi n o r m a m i i formą. Ostatnią naszą kontrolą było oddanie tańców do s e k c j i m u z y c z n e j P. I . B. S. L., do m g r . M . Sobieskiego w celu szczegółowego p o p r a w n e g o zanoto­ wania melodii, dokonania ewentualnych po­ p r a w e k i ocenienia w m e l o d i a c h w p ł y w ó w 1 naleciałości obcych, n i e p o l s k i c h . ') Z Kwaśnicową. Zbiór pląsów 2 t. Warszawa, 1937. Po d w u l e t n i e j p r a k t y c e w o p i s y w a n i u tań­ ców przyszedłem do p r z e k o n a n i a , że każdy 39 �taniec z wielką dokładnością da się opisać. W a r u n k a m i j e d n a k niezbędnymi jest s u b t e l ­ n y słuch, spostrzegawczość, znajomość wła­ ściwej precyzyjnej terminologii. Rysunki należy raczej traktować j a k o pomoc. D l a celów n a u k o w y c h j a k i d y d a k t y c z n y c h b a r d z o pożądanym jest nakręcenie tańców n a f i l m y , możliwie dźwiękowe i t o z k i l k u s t r o n . Wystarczającym to j e d n a k n i e jest i n i e może uchodzić za j e d y n y i i d e a l n y spo­ sób n o t o w a n i a . O p i s y l i t e r a c k i e , w y r a z o w e ze względu n a mieszczącą się w n i c h analizę terminową,' myślową, graficzną i dźwiękową są niezbędne. Poza t y m opisanie w y r a z o w e i n u t o w e m a tę zaletę, że p o i w a l a n a większe, liczniejsze r o z p r o w a d z e n i a tańców w t e r e n i e i rozpowszechnienie i c h p r z y m i n i m a l n y c h kosztach nakładczych. Ważnym c z y n n i k i e m p r z y n o t o w a n i u w y r a z o w o — n u t o w y m jest większa pewność z a c h o w a n i a opisów tańca poprzez k a t a k l i z m y dziejowe. Z l i c z n y c h egzemplarzy zawsze parę zostanie. PRACE WĘGIERSKIE ODNOSZĄCE SIĘ D O S Z T U K I L U D O W E J WĘGIERSKIEJ*) Malonyay ,,A magyar nep muveszete" (Sztuka l u d u węgierskiego), 5 tomów. Dzieło starsze, z l i c z n e m i i l u s t r a c j a m i , obejmujące całość s z t u k , l u d u węgier­ skiego. O r t u t a y G. „Magyar nepmuveszeť' (Węgier­ ska s z t u k a l u d o w a ) , Buaapeszt 1942. N o w a praca z l i c z n e m i i l u s t r a c j a m i i bogatą b i b ­ liografią. Czako E l . (red.) „Magyarorszag neprajza" ( E t n o g r a f i a Węgier) 4 t . 1933-37. W t o m i e I m . i n . s t r o j e i b u d o w n i c t w o przez B a t kyego, G y o r f f y e g o , V i s k i e g o , w t o m i e I I s z t u k a d e k o r a c y j n a przez V i s k i e g o i G y o r f fego. L u k a c s G y . (red.) „ A m a g y a r muvelodes t o r t e n e t e " (Dzieje k u l t u r y węgierskiej), B u ­ dapeszt 1940. Dzieło z b i o i o w e , obejmujące m . i n . rozdział „Magyar nepmuveszet" (Węgierska s z t u k a l u d o w a ) przez V i s k i e g o . G y o r f f y I . „Magyar nep — m a g y a r f o l d " Budapeszt 1941. G y o r f f y I . „Magyar falu — magyar haz" Budapeszt 1943. D w a z b i o r y prac, ¿-ozpraw i artykułów największego e t n o g r a f a w ę ­ gierskiego obejmują też liczne r o z p r a w y odnoszące się do s z t u k i l u d o w e j , b u d o w ­ nictwa itp. L u k o G a b o r „ A m a g y a r lelek f o r r . i a i " ( F o r m y ducha węgierskiego) Budapeszt 1942. T e o r i a z d o b n i c t w a l u d o w e g o węgierskiego. L u k o Gabor „ A magyar himzomuveszet eredete es t o r t e n e t e " Budapeszt 1939. Praca 0 pochodzeniu i dziejach węgierskich l u ­ d o w y c h wyszyć ozdobnych. Wiąże się z naszymi wzorami zdobniczymi, wyszyciami 1 haftami. G y o r f f y I . „ A c i f f r a s z u r " , Budapeszt 1930. Praca o t y p o w y m w y s z y c i u na kożuchach węgierskich, t a k zwanej „cyfrze", („u nas „cyfrowane p o r t e c k i " ) . W n-rze 2 naszego miesięcznika n i e u m i e s z c z o n o B i a ł e j " . Autorką tego artykułu j e s t p. M a r i a Żywirska, 40 S z e n t i v a n y i „Magyar mosoly", Budapeszt 1942. O węgierskim s t r o j u l u d o w y m . V i s k i „Hungarian peasant C u s t o m s " . Po angielsku o w i g i e r s k i m stroju l u d o w y m . P a l o t a y G. „ L e s elements t u r c o - o t t o m a n s des b r o d e r i e s h o n g r o i s e s " ( E l e m e n t y t u ­ r e c k i e w w y s z y c i a c h węgierskich) Budapeszt 1940. Praca po węgiersku i po f r a n c u s k u o w p ł y w i e t u r e c k i m n a w y s z y c i a węgier­ skie, l i c z n i e i l u s t r o w a n a o b e j m u j e i w p ł y w na w y s z y c i a l u d o w e . M a d a r a s s y „Dunantuli t u k r o s o k " ( L u s t r z a r z e z o k o l i c za D u n a j e m ) B u d . 1932. V i s k i „Tiszafuredi cserepedenyek" (Ceremik a z T i s z a f u r e d i u ) Budapeszt 1942. D w i e prace w y d a n e przez Komisję etnograficzną A k a d e m i i Umiejętności o b ł a m u j ą c e cera­ mikę i s z k l a r s t w o zdobnicze z p e w n y c h o k o l i c . Oba dzieła bogato i l u s t r o w a n e i za­ opatrzone w a n g i e l s k i e streszczenie. D o m a n o v s z k y G y . „Magyar paraszt b u t o r " Mała, ale bogato i l u s t r o w a n a książeczka o węgierskich m e b l a c h l u d o w y c h . B a l o g h H . „Magyar f a t o r n y o k " , Budapeszt 1935. Praca z zakresu b u d o w n i c t w a l u d o ­ w e g o o d r e w n i a n y c h wieżach, d z w o n n i c a c h . M a d a r a s s y „ A m a g y a r pasztormuveszetról" (O węgierskiej sztuce pasterskiej) B u d a ­ peszt 1932. O sztuce l u d o w e j pasterzy w ę ­ gierskich. B a t k y „Pasztor ivópoharok", Budapeszt 1928. O czerpakach p a s t e r s k i c h . R o z p r a w a ważna ze względu n a pokrewieństwa typów z czerpakami karpackimi. Zestawił i zaopatrzył w objaśnienia Jan Reychman *) '/. p o w o d u brakóuj t e . h n i -ziiuch d r u k a r n i , n a z w y w języku więgierskim w y d r u k o w a n o bez właściwych akcentóu>. przez pomyłkę n a z w i s k a a u t o r k i n a d artykułem c o z a z n a c z o n e zostało ш s p i s i e rzeczy na str. 1. ,.Hafty K u r p i o w s k i e Puszczy Redakcja �CENA E G Z E M P L A R Z \ ZŁ. Z PRZESYŁKA P O C Z T O W A 150 - (PODWÓJNEGO ZŁ. 3 0 0 . - ) WARUNKI ZŁ. 100.-WPŁATY N * PRENUMERATY : MIESIĘCZNIE K O N T O P. K. O. Nr 1-6939 POLSKA SZTUKA L U D O W A В-60802 215. 2.500 �PAŃSTWOWY I N S T Y T U T B A D A N I A S Z T L U D O U K I W E J �