https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/edaab546f67c745c56e5e66e0a2282b3.pdf 846b5093827fdcd537c4d6626e39df44 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4546 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1963 Subject The topic of the resource wspomnienie pośmiertne Świeży, Janusz Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4226 Title A name given to the resource Zmarł Janusz Świeży/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1963 t.17 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1963 t.17, z.1, s.60 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text ZMARŁ JANUSZ ŚWIEŻY Kim był Janusz iSwieży? Z wykształcenia — pla­ stykiem, utalentowanym malarzem i grafikiem, z po­ wołania — pedagogiem, z zamiłowania zaś — miłośni­ kiem sztuki ludowej i jej badaczem. Janusz Świeży, a ściślej — Jan Franciszek Świe­ ży, gdyż tak podaje jego metryka, urodził się 3.X.1884 w Horyńcu koło Lwowa. Do szkół podsta­ wowej i średniej uczęszczał we Lwowie, gdzie ukoń-> czył w 1906 r. oddział malarstwa dekoracyjnego w 4-letniej Państwowej Szkole Przemysłowej. Roz­ poczęte studia malarskie kontynuuje Świeży w Kra­ kowie, w Akademii Sztuk Pięknych, pod kierun­ kiem profesorów Józefa Unierzyskiego i Wojciecha Weissa. Po skończeniu w 1911 r. studiów, Świeży obraca się w kręgu malarskiej cyganerii, usiłując żyć ze swojej sztuki. We wrześniu 1914 r. został po­ wołany do wojska, gdzie pozostawał do ukończenia wojny w 1918 r. Nie była to jednak, jak na czasy wojenne, służba zbyt ciężka, skoro w tym właśnie czasie widzimy go w Lublinie — projektującego pla­ katy dla Wydziału Narodowego, odnawiającego freski w kaplicy św. Trójcy na Zamku i uczącego rysunku w Polskiej Szkole Zawodowej. Lata te, spędzone w Lublinie, zaważyły na całym późniejszym życiu Świeżego. Tu po raz pierwszy zetknął się z pracą dydaktyczną, której nie porzu­ cił już do ostatnich chwil życia, tu wreszcie zrodziły się jego zainteresowania sztuką ludową, którym rów­ nież pozostał wierny do końca. Grunt dla tych zainteresowań przygotowała nie­ wątpliwie „młodopolska" atmosfera z czasu studiów. W Krakowie wyrażała się ona m. in. malowaniem przez artystów „bajecznie kolorowej" wsi podkra­ kowskiej, zaś w środowisku lwowskim, z którym Janusz Świeży był z natury rzeczy silnie związany —• zainteresowaniem nie mniej barwną Huculszczyzną. Jeszcze w czasie studiów odbywał Świeży często wycieczki konne w góry Huculszczyzny, skąd — zgodnie ze swymi zamiłowaniami do sztuki dekora­ cyjnej — przywoził wspaniale wykonane akwarelą plansze, przedstawiające barwne huculskie pisanki, krajki, hafty, czy kożuchy, czego ślad znajdziemy w ilustracjach publikowanych w „Polskiej Sztuce Stosowanej" i w „Rzeczach Pięknych". 60 W czasie pobytu w Lublinie podczas I wojny światowej nawiązał Janusz Świeży kontakt ze Stani­ sławem Dylewskim, ówczesnym przewodniczącym Ko­ misji Towarzystwa Muzeum Lubelskiego i wkrótce tak zbliżył się do Muzeum, że pełnił w nim niemal funkcję kustosza-wolontariusza. Coraz wyraźniej kry­ stalizujące się zainteresowania etnograficzne Świeżego umiejętnie podsycał wybitny teatrolog, Stanisław Dą­ browski, który w owym czasie przebywał w Lublinie i z dużym zapałem gromadził materiały do sztuki ludowej Lubelszczyzny. Część tych materiałów zosta­ ła przez niego opublikowana („Pasy lubelskie", „Pi­ sanki lubelskie" z ilustracjami J. Świeżego), reszta przepadła podczas I I wojny światowej. Badania tere­ nowe, zapoczątkowane wspólnie z St. Dąbrowskim, kontynuował później J. Świeży na własną rękę. Gdy po paru latach nauczycielskiej tułaczki (Mińsk Ma­ zowiecki, Sosnowiec, Krasnystaw) wrócił w 1922 r. na stałe do Lublina, zajął się gorliwie pracą badaw­ czą w zakresie ludowej twórczości plastycznej, w szczególności zaś ludowymi strojami Lubelszczyzny, do czego czuł się szczególnie powołany jako wykła­ dowca kostiumologii w Zawodowej Szkole Przemy­ słowo-Handlowej. Większość prac publikowanych przez J. Świeżego dotyczy tego właśnie zagadnienia („Ubiór i haft krzczonowski" — Lublin 1938, „Strój krzczonowski" — PTL, 1952, „Strój podlasko-nadbużański" — PTL, 1958, „Stroje ludowe Lubelszczyzny" — Warszawa 1954). W „Polskiej Sztuce Ludowej" opublikował bardzo interesujący artykuł pt. „Swiątkarze biłgorajscy" (1947), którym wykazał besensowność twierdzeń o „anonimowości sztuki ludowej", dając przykład, jak można wydobyć z niepamięci nazwiska ludowych twórców i określić ich artystyczny dorobek. Niezbyt liczna spuścizna drukowana, pozostała po Januszu Świeżym, nie daje pojęcia o bogactwie zgro­ madzonych przez niego materiałów w postaci zapis­ ków, rysunków i fotografii. Dobry fotograf (w czasie okupacji, gdy mu w Lublinie hitlerowcy następowali na pięty, przeniósł się do Łęcznej, gdzie prowadził na podstawie karty rzemieślniczej zakład fotogra­ ficzny), od 40 lat utrwalał na taśmie zabytki ludowej �architektury, rzeźby, fotografował stroje ludowe, chło­ pów przy pracy itp. Powstało w ten sposób archiwum o dużej wartości naukowej. Większość bowiem zdjęć Świeżego stanowi dziś dokument jedyny i niepowta­ rzalny. Poza pracą naukową J. Świeży prowadził jako etnograf bardzo żywą i rozległą działalność społecz­ ną. Był długoletnim prezesem Lubelskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, członkiem Towarzystwa Teatrów i Chórów Ludowych, współ­ pracował blisko z Muzeum Lubelskim, Wydziałem Kultury WRN i lubelskim Domem Kultury, pomagał w organizowaniu konkursów i wystaw sztuki ludo­ wej, wygłaszał na terenie Lublina i województwa mnóstwo odczytów i pogadanek na tematy etnogra­ ficzne, współpracował z zespołami pieśni i tańca, K W roku 1960 Janusz Świeży nawiązał bliższy kon­ takt z Katedrą Etnografii i Etnologii UMSC w Lub­ linie, gdzie prowadził naukę rysunku dla studenfów, zdobywając sobie, dzięki walorom osobistym i nie­ zwykłej sumienności w pracy, ogólną sympatię wśród kolegów i uczniów. Zgon J. Świeżego, który po krót­ kiej nieuleczalnej chorobie nastąpił w dniu 9 paź­ dziernika 1962 r., okrył głęboką żałobą wszystkich, którzy kiedykolwiek zetknęli się z tym wartościowym i do głębi dobrym człowiekiem. Roman zjazdy Doroczny, ogólnopolski Zjazd PTL odbył się w 1962 r. w Łańcu­ cie w dniach od 28 do 30 wrześ­ nia. Tematyka naukowa Zjazdu poświęcona była zagadnieniom l u doznawstwa Rzeszowszczyzny. Wy­ głoszone zostały następujące refe­ Reinfuss K N Opieka nad plastyką ludową sprawowana w 1962 r. przez Ze­ spół do Spraw Sztuki Ludowej MKiS koncentrowała się, podobnie jak w latach ubiegłych, głównie na zagadnieniach organizacji wy­ staw i konkursów, przydzielaniu stypendiów szczególnie uzdolnio­ nym twórcom ludowym oraz udzia­ le w konferencjach, zjazdach itp., poświęconych sprawom związanym ze sztuką ludowa. W ciągu roku zorganizowano ogółem 24 konkursy i wystawy. Przyznano 180 nagród na sumę 144 600 zł. Zakupiono na wystawach 969 eksponatów dla muzeów za sumę 204 950 zł. Przyznano 64 sty­ pendia na sumę 100 300 zł. Kontynuowano również ścisłą współpracę z CPLiA i PTL. Z inicjatywy lub przy pomocy Zespołu prowadzone były penetra­ cje terenu i badania sztuki ludo­ wej. Na terenie woj. olsztyńskiego przeprowadzono przygotowania do konkursu pamiątkarstwa; na tere­ nie woj. poznańskiego i bydgoskiego prowadzone były badania przygo­ towawcze do wojewódzkich wystaw sztuki ludowej; przy pomocy Ze­ społu Muz. Etnograficzne we Wroc­ ławiu przeprowadziło na terenie Dolnego Śląska badania współczes­ nej plastyki obrzędowej, a Woj. Dom Twórczości Ludowej w Gdań­ sku wykonał dokumentację hafciarstwa kaszubskiego w celu przy­ gotowania retrospektywnej wysta­ wy haftu. Konferencje, projektując dla nich stroje ludowe. Zasługą Świeżego było wskrzeszenie i wprowadzenie na scenę stroju krzczonowskiego, który stał się dziś reprezentacyj­ nym ubiorem ludowym Lubelszczyzny. raty: prof. dra Józefa Burszty „Podłoże historyczne kształtowania się kultury ludowej wsch. Rze­ szowszczyzny", doc. Franciszka Ko­ tuli „Typy budownictwa wiejskie­ go w Rzeszowskiem", dr Olgi Gajekowej i mgr Jadwigi Kleczkowskiej „Problemy etnograficzne i folk­ lorystyczne w nauczaniu języka polskiego" oraz kilka komunika­ tów naukowych (mgr Antoni Kunysz „Badania nad średniowiecz­ nym osadnictwem Rzeszowszczyz­ ny", Jan Micał „Ludowe zespoły weselne w Łańcuckiem", mgr Te­ resa Szetela „Lasowiackie piece malowane", mgr Irena Kłak „Współ­ czesne garncarstwo ludowe w po­ wiecie łańcuckim", dr Władysław Balicki „Lecznictwo ludowe w re­ jonie łańcuckim" i „Zbiory etno­ graficzne z terenu łańcuckiego"); ponadto złożono informacje o pra­ cach muzeów w Przemyślu, Sanoku, Rzeszowie i Jarosławiu. Podczas narady pokazano liczne prace rzeźbiarzy przywiezione przez nich do CPLiA. W pierwszym dniu narady odczyt dla przybyłych 30 rzeźbiarzy wygłosił prof. dr Tadeusz Seweryn. W drugim dniu dokonano przeglądu i oceny przy­ wiezionych prac, po czym nastąpiła dyskusja, którą zapoczątkowała dłuższa wypowiedź red. A. Jackow­ skiego. Zebrani wysłuchali rów­ nież podczas narady wypowiedzi przedstawicieli CPLiA na temat organizacji zakupów, spraw surow­ ca itd. Organizatorzy umożliwili twórcom ludowym zwiedzenie War­ szawy oraz zbiorów sztuki ludo­ wej w Muz. Kultur Ludowych w Młocinach. Rzeźbiarze zamieszkali w Domu Chłopa. Po obradach rzeź­ biarze udzielali wywiadów dzien­ nikarzom i sprawozdawcom Radia. Nakręcono również film dla Tele­ wizji i dla Kroniki Filmowej. W obradach wzięli udział przed­ stawiciele Min. Kultury i Sztuki. W czasie Zjazdu otwarta została pierwsza ekspozycja Muzeum Re­ gionalnego Ziemi Łańcuckiej w Łańcucie, powstałego z inicjatywy PTL, oraz pokonkursowa wystawa ceramiki ludowej z Medyni Gło­ gowskiej, Pogwizdowa i Zalesia (recenzję wystawy zamieścimy w nrze 3/4). Wśród przybyłych na naradę rzeźbiarzy znaleźli się m. in. Ign. Kamiński, Jan Lamęcki, Marian Ruszkowski, Stanisław Dużyński, Wincenty Krajewski, Feliks Czaj­ kowski, Zygm. Skrętowicz, Teofil Kożuchowski, Wiktor Rysio, Adolf Milczanowski, A. i B. Grabscy. Konkursy Narada rzeźbiarzy ludowych współpracujących z CPLiA odbyła się w dniach 4 i 5 grudnia w War­ szawie. Celem zorginizowanej przez CPLiA pierwszej tego tvpu imprezy było omówienie wspólnie z samymi twórcami problemów artystycznych i warsztatowych ich pracy, sytuacji materialnej i wa­ runków bytowych, a także spraw związanych ze sprzedażą rzeźb przez CPLiA w kraju i za granicą. i wystawy Wystawa sztuki ludowej pow. brzezińskiego eksponowana była w październiku i listopadzie w Brze­ zinach, a następnie przeniesiona została do Tomaszowa Mazowiec­ kiego. Wystawę poprzedziły bada­ nia terenowe zorganizowane przez Muzeum Etnograficzne w Łodzi i w Tomaszowie Maz. Ogółem zgromadzono ponad 500 zabytko­ wych i współczesnych eksponatów z dziedziny tkactwa, garncarstwa, zdobnictwa wnętrz, stroju. Wysta61 �