https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d37d563a7955f7cf51a5d674c7f7b648.pdf 8f64a8f6d0ad1aaeea53abd568bfb09e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4779 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1964 Subject The topic of the resource badania etnograficzne sztuka ludowa - badania Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4436 Title A name given to the resource Stan badań nad sztuką ludową i ich perspektywy na najbliższą przyszłość/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1964 t.18 z.4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1964 t.18 z.4; s.190-192 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Roman Reinjuss STAN BADAŃ NAD S Z T U K Ą L U D O W Ą NA N A J B L I Ż S Z Ą P R Z Y S Z Ł O Ś Ć Gdybyśmy dzieje rozwoju badań nad sztuką l u ­ dową w Polsce podzielili na trzy okresy rozgrani­ czone pierwszą i drugą wojną światową, pierwszy — najdawniejszy charakteryzowałby działalność nielicz­ nych entuzjastów, którzy, jak Seweryn Udziela czy Władysław Matlakowski, urzeczeni pięknem ludowej twórczości plastycznej przystąpili do jej dokumenta­ cji. Celem tej pionierskiej pracy, prowadzonej jeszcze w sposób na poły amatorski, bez sprecyzowanych za­ łożeń metodologicznych, wypływającej z romantycz­ nego stosunku do ludu i jego kultury, ibyła chęć po­ kazania szerokim warstwom społeczeństwa tej za­ poznanej dziedziny ludowej twórczości i podniesienie jej artystycznej rangi jako jednego z czynników kształtujących narodowy styl polskiej sztuki pla­ stycznej, a w szczególności dekoracyjnej. ¡Ná tor naukowy weszły badania nad ludową sztuką plastyczną dopiero w okresie drugim, przypa­ dającym na lata międzywojenne, kiedy w gronie badaczy ludowej plastyki znaleźli się zawodowi etno­ grafowie, jak Eugeniusz Frankowski, Tadeusz Sewe­ ryn, Bożena Stelmachowska, Mieczysław Gładysz, h i ­ storycy sztuki — Ksawery Piwocki, Tadeusz i Ag­ nieszka Dobrowolscy, a także szereg osób zajmują­ cych się problemami ochrony ludowej twórczości artystycznej, wśród których na pierwszym miejscu wymienić należy Janinę Orynżynę i Helenę Schrammównę. O tematyce podejmowanych wówczas prac ba­ dawczych decydowały w pierwszym rzędzie indywi­ dualne zainteresowania poszczególnych autorów oraz różne, mniej lub więcej przypadkowe czynniki, otwie­ rające możliwość publikowania prac naukowych. Brakło wówczas instytucji, która prace badawcze w zakresie sztuki ludowej planowałaby w sposób właściwy zarówno w sensie rzeczowym, jak i tery­ torialnym. W rezultacie okres międzywojenny przy­ niósł szereg cennych opracowań monograficznych, które w sumie nie dawały jednak pełnego obrazu ludowej twórczości plastycznej. Sporo uwagi poświę­ cono wówczas wschodnim obszarom kraju, przy rów­ noczesnym zaniedbaniu etnicznie polskich terenów centralnych i zachodnich. Poważnym mankamentem wielu prac tego okresu była zbyt szczupła baza materiałowa, której w wa­ runkach pracy indywidualnej, prowadzonej często z własnych środków finansowych, bez odpowiedniego aparatu technicznego, nie można było przygotować w sposób zadowalający. Jedyną bodaj instytucją, która w okresie międzywojennym prowadziła zakro­ jone na większą skalę badania zespołowe na terenie całego kraju, była kierowana przez prof. Oskara Sosnowskiego Katedra Architektury Polskiej Uni­ wersytetu Warszawskiego. W wyniku jej działalności powstało (istniejące po dziś dzień) bogate archiwum, 190 I ICH PERSPEKTYWY na które składały się między innymi doskonałe in­ wentaryzacje zabytków ludowej architektury. Jed­ nakże nieliczne prace, publikowane na podstawie tych materiałów, dotyczyły głównie terenów wschodnich, nie należących do polskiego obszaru etnograficznego. Konsekwencje naszkicowanego wyżej stanu badań znalazły swoje odbicie w ówczesnych opracowaniach syntetycznych, w których niedobór materiałów z .Pol­ ski środkowej i zachodniej równoważyć miały ma­ teriały czerpane z terenów wschodnich: Polesia, Wo­ łynia, Hucułszezyzny i in. Okres trzeci, obejmujący ostatnie dwudziestolecie, przyniósł zasadnicze zmiany. Opieka, którą rząd Pol­ ski Ludowej otoczył prace naukowe, dostarczając na ten cel środków, jakimi nauka polska nigdy przedtem nie dysponowała, znalazła swój wyraz również w dziedzinie badań nad sztuką ludową. Już w roku 1946 utworzony został przy Ministerstwie Kultury i Sztuki Państwowy Instytut Badania Sztuki Ludo­ wej, którego agendy objęły m. in. badania szeroko pojętej plastyki ludowej. W ciągu dwudziestolecia instytucja ta przechodziła różne zmiany organizacyj­ ne, w rezultacie których znalazła się ostatecznie w Instytucie Sztuki PAN, gdzie kontynuuje swoje badania w dwóch oddzielnych pracowniach: Pracowni Badania Sztuki Ludowej z siedzibą w Krakowie, która zajmuje się badaniami ludowej plastyki, Pra­ cowni Badania Folkloru, znajdującej się w Warsza­ wie, oraz tamże Pracowni Badania Sztuki Niepro­ fesjonalnej, zajmującej się przede wszystkim sztuką tzw. naiwnych oraz różnymi „pograniczami" sztuki ludowej. Powołanie do życia specjalnej placówki naukowej, zajmującej się badaniami ludowej twór­ czości artystycznej, spowodowało istotne zmiany w dziedzinie badań nad sztuką ludową. Widoczne to jest przede wszystkim w zakresie metodologii, gdzie daw­ ne teorie, oparte na światopoglądzie idealistycznym, zastąpiła metoda materializmu historycznego, dająca możność badania i interpretowania zjawisk z zakresu sztuki w ich pełnym historycznym uwarunkowaniu, w powiązaniu z ogółem czynników wpływających na kształtowanie się u ludu odrębnej świadomości arty­ stycznej i estetycznej. Bardzo istotną zdobyczą ostat­ niego dwudziestolecia było przekształcenie form pra­ cy badawczej, gdzie w miejsce indywidualnych wy­ siłków pojedynczych badaczy wszedł system badań zespołowych, opartych na współpracy większego grona uczestników, podejmujących badania na pod­ stawie planu przygotowywanego w sposób całościowy zarówno w sensie tematycznym, jak i terytorialnym. W zakresie badań nad plastyką ludową długofalowy plan badawczy w skali całego kraju opracowany zo­ stał przez ówczesną Sekcję Badania Plastyki Ludo­ wej Państwowego Instytutu Sztuki i przedstawiony na I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej w Spra- �Mapa badań terenowych Instytutu Sztuki PAN prowadzonych w latach 1946-64 przez Pracownię wie B a d a ń nad S z t u k ą , k t ó r a odbyła się w K r a k o ­ wie w 1951 r. O p i e r a j ą c się na analizie dorobku o k r e s ó w po­ przednich, z a p e w n i a ł on w y p e ł n i e n i e l u k w dotych­ czasowym stanie b a d a ń przez r ó w n o m i e r n e ich roz­ łożenie na terenie całego k r a j u , ze szczególnym u w z g l ę d n i e n i e m tych t e r e n ó w , k t ó r e dotychczas nie b y ł y badane, lub gdzie badania prowadzone b y ł y w sposób n i e w y s t a r c z a j ą c y . Wspomniany t u plan, o b e j m u j ą c y z a r ó w n o a k c j ę p e n e t r a c y j n ą w terenie, j a k i opracowywanie m a t e r i a ł ó w w formie publikacji, reaUzowany jest przez P r a c o w n i ę Badania Sztuki L u ­ dowej po dzień dzisiejszy. Dotychczas akcją b a d a ń terenowych zostało już o b j ę t e o k o ł o 3/4 powierzchni k r a j u , a w w y n i k u ich p o w s t a ł o p o w a ż n e archiwum, na k t ó r e s k ł a d a się przeszło 63 tysiące pozycji i n ­ wentarzowych, w postaci s p r a w o z d a ń tekstowych oraz plansz rysunkowych, p r z e d s t a w i a j ą c y c h obiekty sztuki ludowej, a ponadto a r c h i w u m fotograficzne, o b e j m u j ą c e w c h w i l i obecnej ponad 32 tysiące zdjęć ze wszystkich dziedzin ludowej plastyki. Rozległa baza m a t e r i a ł o w a s t a n o w i ł a p o d s t a w ę dla licznych prac naukowych czy to w postaci a r t y k u ł ó w d r u k o w a n y c h w czasopiśmie „ P o l s k a Sztuka L u d o ­ wa", czy o p r a c o w a ń k s i ą ż k o w y c h , k t ó r e d a w a ł y t y m ­ czasowe podsumowanie w y n i k ó w b a d a ń w poszcze­ g ó l n y c h dziedzinach ludowej plastyki, Badania Sztuki Ludowej w Krakowie Kilkunastoletnia d z i a ł a l n o ś ć Pracowni Badania Sztuki Ludowej o d d z i a ł a ł a korzystnie na r o z w ó j za­ i n t e r e s o w a ń t ą dziedziną k u l t u r y ludowej. D o k o ł a Pracowni i redakcji „ P o l s k i e j Sztuki L u d o w e j " s k u ­ piło się liczne grono o s ó b z a j m u j ą c y c h się zagadnie­ niem ludowej plastyki, z a r ó w n o s p o ś r ó d starszego pokolenia, k t ó r e tą p r o b l e m a t y k ą i n t e r e s o w a ł o się już w okresie m i ę d z y w o j e n n y m , j a k i m ł o d y c h , k t ó r z y na ł a m a c h „Polskiej Sztuki L u d o w e j " stawiali swe pierwsze k r o k i na drodze naukowych publikacji, dzięki czemu czasopismo o d e g r a ł o p o w a ż n ą rolę w dziedzinie k s z t a ł c e n i a m ł o d e j k a d r y badaczy ludowej plastyki. Działalność naukowo-badawczą Pracowni, jak r ó w n i e ż jej publikacje, s t a ł y się katalizatorem w p ł y ­ w a j ą c y m na inne instytucje naukowe, k t ó r e częściej niż w dwudziestoleciu m i ę d z y w o j e n n y m w p r o w a d z a ł y do swych p l a n ó w badawczych zagadnienie ludowej plastyki. Odnosi się to przede wszystkim do katedr uniwersyteckich i w i ę k s z y c h m u z e ó w , k t ó r y c h dzia­ łalność, j a k k o l w i e k nie p o w i ą z a n a organizacyjnie z P r a c o w n i ą , z n a j d o w a ł a t u ź r ó d ł o inspiracji z a r ó w n o w zakresie w y b o r u tematyki, jak i sposobu jej na­ ukowego opracowania. W rozległej akcji gromadzenia m a t e r i a ł ó w z zakresu sztuki l u d o w e j b i o r ą u d z i a ł politechniki, w k t ó r y c h katedry a r c h i t e k t u r y polskiej, n a w i ą z u j ą c do tradycji z czasów Oskara, Sosnow- m �skiego, p r o w a d z ą na r ó ż n y c h terenach Polski o ż y ­ w i o n ą a k c j ę inwentaryzacji z a b y t k ó w ludowej a r c h i ­ tektury. W w y n i k u działalności Wszystkich wspomnianych w y ż e j instytucji, z a j m u j ą c y c h się i n w e n t a r y z a c j ą za­ b y t k ó w sztuki ludowej w terenie, nasze rozpoznanie w t y m zakresie stało się znacznie pełniejsze niż to m i a ł o miejsce przed k i l k u n a s t u laty. Stosunkowo n a j ­ lepiej w c h w i l i obecnej przebadane są tereny Polski p o ł u d n i o w e j (Rzeszowskie) i wischodniej (Lubelszczyz­ na) oraz n i e k t ó r e połacie Mazowsza, j a k Ł o w i c k i e czy K u r p i e (gdzie badania p r o w a d z i od lat k i l k u Katedra Etnografii U n i w . Warsz.). Sporo m a t e r i a ł ó w zebrano t e ż na Ś l ą s k u z a r ó w n o G ó r n y m (badania prof. M i e c z y s ł a w a Gładysza), j a k D o l n y m (gdzie ener­ giczną a k c j ę i n w e n t a r y z a c j i sztuki ludowej w terenie prowadzi doe. A d o l f Nasz). Ostatnio wiele prac z za­ kresu l u d o w y c h sztuk plastycznych Wielkopolski opublikowano w w y d a w n i c t w a c h o ś r o d k a p o z n a ń ­ skiego d z i a ł a j ą c e g o intensywnie pod k i e r u n k i e m prof. Józefa Burszty. Najsłabiej w c h w i l i obecnej przebadane są tereny ziem zachodnich oraz n i e k t ó r e obszary Polski ś r o d ­ kowej (okolice Warszawy, Kielecczyzna) czy p ó ł n o c ­ no-zachodniej (Mazowsze p ł o c k i e , M ł a w s k i e , K u j a w y ) , a w Polsce p o ł u d n i o w e j tereny karpackie, gdzie wciąż jeszcze s p r a w ę systematycznych b a d a ń sztuki ludowej przesuwa się na p l a n dalszy, p o n i e w a ż są inne tereny, w y m a g a j ą c e szybszego opracowania „a w g ó r a c h sztuka ludowa jest i tak ż y w a , w i ę c m o ż e p o c z e k a ć te k i l k a lat". Oczywiście w y j a ś n i e n i e takie nie m o ż e nas zado­ wolić. W Karpatach proces n i w e l a c j i k u l t u r y t r a d y ­ cyjnej posuwa się w tempie r ó w n i e s z y b k i m , j a k na dolinach. Ł a t w o więc m o ż e zaistnieć taka sytuacja, że po latach, gdy wreszcie z w r ó c i m y baczniejszą u w a g ę na i n w e n t a r y z a c j ę sztuk plastycznych górali karpackich, nie pozostanie tam j u ż nic z dawnej bogatej k u l t u r y plastycznej tych t e r e n ó w . G d y b y ś m y teraz dorobek ostatniego dwudziesto­ lecia chcieli s c h a r a k t e r y z o w a ć w sposób ogólny, p r ó c z przemian w zakresie metodologii, n a l e ż a ł o b y t u pod­ kreślić przede wszystkim zmiany w zakresie o r g a n i ­ zacji pracy badawczej oraz duże o s i ą g n i ę c i a w za­ kresie b a d a ń terenowych, z m i e r z a j ą c e do stworzenia n a l e ż y t e j podstawy dla p r z y s z ł y c h o p r a c o w a ń mono­ graficznych i syntetycznych. Osiągnięcia te są rzeczy­ wiście d u ż e . D ł u g o l e t n i e badania, prowadzone syste­ mem z e s p o ł o w y m przez r ó ż n e p o w o ł a n e do tego i n ­ stytucje, d a ł y już w tej c h w i l i tak obfite m a t e r i a ł y , o jakich m a r z y ć nie mogli badacze p r a c u j ą c y w o k r e ­ sie m i ę d z y w o j e n n y m . Niemniej jednak n a l e ż y stwier­ dzić, że szczęśliwie z a p o c z ą t k o w a n a i konsekwentnie kontynuowana praca nie jest obecnie z a k o ń c z o n a . Na mapie Polski istnieje wiele b i a ł y c h plam, k t ó r e w s k a z u j ą , że nie d o t a r ł a t a m jeszcze penetracja e k i p z a j m u j ą c y c h się i n w e n t a r y z a c j ą sztuki ludowej. Jak długo p l a m y te nie z o s t a n ą gęsto w y p e ł n i o n e p u n k t a ­ m i zbadanych m i e j s c o w o ś c i , 'nie m o ż e b y ć m o w y o opracowaniach syntetycznych, m a j ą c y c h trwałą w a r t o ś ć n a u k o w ą . Prace monograficzne na temat sztuki ludowej, k t ó r e u k a z a ł y się do c h w i l i obecnej, 192 a k t ó r y c h bardzo p o w a ż n y zbiór zawiera 18 roczni­ ków „ P o l s k i e j Sztuki Ludowej", m a j ą charakter o p r a c o w a ń w s t ę p n y c h , p o d s u m o w u j ą c y c h w y n i k i ba­ d a ń aktualnie prowadzonych na poszczególnych tere­ nach. M e dają one podstaw do u o g ó l n i e ń syntetycz­ nych, f o r m u ł o w a n y c h w skali całej Polski, k t ó r e j po­ w a ż n a część nie została jeszcze dotychczas przeba­ dana. W c h w i l i obecnej, gdy wkraczamy w nowe d w u ­ dziestolecie, n a l e ż a ł o b y z a s t a n o w i ć się w j a k i m k i e ­ r u n k u powinna pójść dalsza praca badawcza w za­ kresie sztuki ludowej. N i e w ą t p l i w i e , ostatecznym jej celem jest przygotowanie w y c z e r p u j ą c e g o , syntetycz­ nego opracowania tej i n t e r e s u j ą c e j dziedziny t w ó r ­ czości ludowej. Ażńby to jednak m o g ł o b y ć zrealizo­ wane, m'Uszą zostać d o k o ń c z o n e badania terenowe i opracowany szereg szczegółowych prac monogra­ ficznych, p o ś w i ę c o n y c h r ó ż n y c h działom ludowej p l a ­ styki, czy regionom w y r ó ż n i a j ą c y m s i ę s w ą artystycz­ n ą twórczością. Oczywiście b y ł o b y p o ż ą d a n e , aby te dwa k i e r u n k i pracy p r z e b i e g a ł y r ó w n o l e g l e . Czy to jednak jest m o ż l i w e wtobec i s t n i e j ą c y c h od l a t t r u d ­ ności kadrowych, do k t ó r y c h ostatnio p r z y ł ą c z y ł y się również wzrastające trudności n a t u r y finansowej i wydawniczej? Wydaje się, że obecnie utrzymanie idealnej h a r m o n i i m i ę d z y a k c j ą badania w terenie i opracowywaniem m a t e r i a ł u w celu publikacji jest nie do osiągnięcia. Z d w ó c h wskazanych d r ó g trzeba g ł ó w n y nacisk położyć na tę, k t ó r a w danej sytuacji jest .niewątpliwie w a ż n i e j s z a . W y c h o d z ą c z założenia, że nie m o ż n a s t w o r z y ć p r a w d z i w i e w a r t o ś c i o w e g o dzieła naukowego tam gdzie nie ma w y s t a r c z a j ą c e j bazy m a t e r i a ł o w e j , jako zadanie pierwszoplanowe p o w i n n i ś m y w y s u n ą ć postulat u k o ń c z e n i a r o z p o c z ę ­ tych b a d a ń terenowych. W c h w i l i obecnej pozostaje nam do przebadania o k o ł o 1/4 powierzchni k r a j u . Badania na t y m obszarze prowadzone w tempie sprzed lat 3 (ostatnio uległy one w y r a ź n e m u p r z y ­ hamowaniu) w y m a g a ł y b y 4 — 5 lat. S p r a w y tej nie m o ż n a b a g a t e l i z o w a ć ani o d k ł a d a ć . Czas nie jest sprzymierzeńcem etnografów. Zmiany, jakie w ciągu ostatnich 20 lat zaszły na wsi polskiej, i d ą w k i e r u n k u z u p e ł n e j niwelacji k u l ­ t u r y tradycyjnej. Proces ten p o s t ę p u j e n i e s ł y c h a n i e szybko, p o w o d u j ą c , że j u ż nie k a ż d y rok, ale k a ż d y m i e s i ą c przynosi nowe u b y t k i z a r ó w n o w ludziach, k t ó r z y t ę t r a d y c y j n ą k u l t u r ę na wsi k u l t y w o w a l i , j a k i w samych w y t w o r a c h . Nie p o p e ł n i ę w i ę c chyba b ł ę ­ du, jeśli s t w i e r d z ę , ż e stanowimy ostatnie pokolenie, k t ó r e m a jeszcze m o ż n o ś ć badania k u l t u r y , a w t y m i sztuki ludowej w jej w z g l ę d n i e p e ł n y m k o n t e k ś c i e . Ś w i a d o m o ś ć tego n a k ł a d a na nas b e z w z g l ę d n y obo­ w i ą z e k szczegółowej inwentaryzacji z a m i e r a j ą c e j w naszych oczach k u l t u r y . Opracowania ostatecznej syntezy m o g ą d o k o n a ć r ó w n i e ż nasi n a s t ę p c y i za­ pewne zrobią to lepiej, gdyż w y p o s a ż e n i b ę d ą w bar­ dziej d o s k o n a ł ą a p a r a t u r ę m e t o d o l o g i c z n ą , ale reje­ stracje zjawisk i p r o c e s ó w , k t ó r y c h t r w a n i e obliczone jest zaledwie na k i l k a czy k i l k a n a ś c i e n a j b l i ż s z y c h lat, m o ż e m y w y k o n a ć t y l k o m y . Specyfika m a t e r i a ł u etnograficznego, k t ó r y z k a ż d y m d n i e m kurczy się ilościowo i zmienia j a k o ś c i o w o , wymaga w c h w i l i �obecnej preferencji prac inwentaryzacyjnych nad opracowaniami. Nie znaczy to oczywiście, aby wobec szczególnej ważności .badań terenowych z a n i e d b a ć całkowicie opracowania naukowe. Chodzi jedynie o to, aby kosztem d o r a ź n y c h efektów, jakie p r z y ­ noszą prace publikowane, nie h a m o w a ć i nie prze­ dłużać prac dokumentacyjnych. Strat, jakie w y n i k ł y ­ by z tego powodu, nie d a ł o b y się j u ż p o w e t o w a ć nigdy. Z r e s z t ą sprawa publikacji z zakresu sztuki l u d o ­ wej nie przedstawia się u nas tak źle. M i m o dużego z a a n g a ż o w a n i a w pracach terenowych, dorobek p u ­ b l i k o w a n y w okresie ostatniego dwudziestolecia prze­ kracza Wielokrotnie t o co na ten temat o p u b l i k o ­ wane zostało w okresie m i ę d z y w o j e n n y m . Wystarczy p o r ó w n a ć bibliografię prac z zakresu sztuki ludowej z czasów m i ę d z y w o j e n n y c h i o b e c n ą , alby p r z e k o n a ć się, jak bardzo Wzbogaciła s i ę ona w ciągu ostatniego dwudziestolecia. Dorobek t e n b y ł b y nie w ą t p l i w i e Wojciech STAN znacznie w i ę k s z y , gdyby nie n a r a s t a j ą c e w ostatnich latach t r u d n o ś c i wydawnicze, k t ó r e p o w o d u j ą , ż e na­ pisane j u ż prace często s t a r z e j ą się nie wydane, znie­ c h ę c a j ą c a u t o r ó w do podejmowania dalszych prac pisarskich. Tworzenie nowych prac, k t ó r e b ę d ą l e ­ żały w biurkach a u t o r ó w czy szafach archiwalnych r ó ż n y c h instytucji, nie p o p r a w i i s t n i e j ą c e g o stanu rzeczy. Bieżąca produkcja naukowa w zakresie sztu­ k i ludowej nie jest m a ł a . T e k i redakcyjne „ P o l s k i e j Sztuki L u d o w e j " p ę c z n i e j ą od a r t y k u ł ó w , k t ó r e ze w z g l ę d u na o g r a n i c z o n ą p o j e m n o ś ć pisma długo b ę d ą czekały na możliwość d r u k u . Nie lepiej przedstawia się sprawa w y d a w n i c t w k s i ą ż k o w y c h . Tymczasem praca naukowa rozwija się p e w n y m i etapami, k t ó ­ rych nie m o ż n a ani w y m i n ą ć , ani p r z e s k o c z y ć . Jeden z e t a p ó w w i o d ą c y c h do syntezy s t a n o w i ą opracowa­ nia c z ą s t k o w e , monograficzne; a ż e b y m o g ł y one s p e ł ­ nić swe zadanie, musi i m b y ć zapewniona m o ż n o ś ć szybkiej p u b l i k a c j i . Kalinowski B A D A Ń NAD B U D O W N I C T W E M Na tle niezwykle szerokiego rozwoju b a d a ń nauko­ w y c h w okresie minionego dwudziestolecia, szczegól­ ną u w a g ę zwraca wzrost z a i n t e r e s o w a ń w dziedzinie sztuki ludowej i k u l t u r y materialnej w s i polskiej, który był wynikiem przełomu jaki nastąpił w kie­ r u n k a c h b a d a ń historycznych 2 etnograficznych po drugiej w o j n i e ś w i a t o w e j w oparciu o teoretyczne podstawy m a r k s i z m u i leninizmu. Z w r ó c o n o baczniej­ szą u w a g ę na s z t u k ę c h ł o p ó w i r o b o t n i k ó w , poszu­ k u j ą c w niej p i e r w i a s t k ó w narodowych, uchronio­ nych przed kosmopolitycznym WpłyWem sztuki klas p a n u j ą c y c h . R o z w i n i ę t o badania nad zagadnieniami gospodarczymi, nad t e c h n i k ą produkcji, w a r u n k a m i b y t o w y m i i t d . , s t a r a j ą c się u z y s k a ć p r a w i d ł o w y obraz k u l t u r y duchowej i materialnej wsi w m i n i o n y c h stuleciach. O m a w i a j ą c okres b a d a ń nad s z t u k ą l u d o w ą , przed 1956 r., nie m o ż n a p o m i n ą ć w p ł y w u ówczesnego po­ g l ą d u na realizm socjalistyczny, k t ó r y i n s p i r o w a ł sze­ reg i n i c j a t y w badawczych w poszukiwaniu „ n a r o d o ­ w e j " f o r m y dla w s p ó ł c z e s n e j twórczości artystycznej. Pomimo że pojęcie realizmu socjalistycznego nie zawsze b y ł o p r a w i d ł o w o rozumiane, i n i c j a t y w y te p o z w o l i ł y na r o z w i n i ę c i e szerokiego f r o n t u b a d a ń w dziedzinie historii sztuki w ogóle, a sztuki ludowej w szczególności, b a d a ń , k t ó r e p r z y n i o s ł y rezultaty, j a k i c h przedtem nigdy nie o s i ą g n i ę t o . M i m o pewnych z a h a m o w a ń , badania te b y ł y nadal rozwijane po r o ­ k u 1956, przy czym ugruntowane zostały p r a w i d ł o w e podstawy naukowe tych b a d a ń , zgodnie z z a ł o ż e n i a m i metodologii marksistowskiej. Niniejszy a r t y k u ł jest p r ó b ą p r z e g l ą d u polskiego dorobku naukowego w dziedzinie b a d a ń b u d o w n i c t w a W I E J S K I M wiejskiego, opracowanego przede wszystkim w opar­ ciu o d o s t ę p n ą a u t o r o w i l i t e r a t u r ę przedmiotu. Nie m a j ą c możliwości przeprowadzenia szerszej ankiety w poszczególnych ś r o d o w i s k a c h i instytucjach nauko­ wych, autor zmuszony b y ł p o m i n ą ć prace nie wydane lub b ę d ą c e obecnie w t o k u opracowania, u w z g l ę d n i a ­ jąc jedynie te, k t ó r e z n a l a z ł y w y r a z w p u b l i k o w a n y c h sprawozdaniach l u b b y ł y m u znane z osobistych k o n ­ t a k t ó w z poszczególnymi badaczami. W p r z e g l ą d z i e t y m o m ó w i o n e zostały przede wszystkim prace d o t y c z ą c e b u d o w n i c t w a drewniane­ go, wznoszonego b ą d ź przez samych c h ł o p ó w , b ą d ź przez r z e m i e ś l n i k ó w wiejskich, a w i ę c b u d y n k ó w mieszkalnych i inwentarskich, oraz n i e k t ó r y c h b u ­ d y n k ó w p r z e m y s ł o w y c h ( w i a t r a k i , m ł y n y , k u ź n i e itp.). P o m i n i ę t e zostały prace d o t y c z ą c e b u d o w n i c t w a sa­ kralnego, k t ó r e nie zawsze w i ą z a ł o się z r z e m i o s ł e m l u d o w y m , choć obiekty te b ę d ą nieraz wspominane przy omawianiu prac, d o t y c z ą c y c h c a ł o k s z t a ł t u b u ­ downictwa drewnianego w Polsce. Dotyczy t o r ó w ­ nież b u d y n k ó w dworskich, drewnianych domów miejskich oraz k o n s t r u k c j i i n ż y n i e r s k i c h i w i ę k s z y c h budowli p r z e m y s ł o w y c h . Natomiast u w z g l ę d n i o n e zo­ s t a ł y prace dotyczące metod w y k o n a w s t w a i sposobu o b r ó b k i drewna — choć opierano je nieraz na bada­ niach o b i e k t ó w nie w c h o d z ą c y c h w zakres niniejsze­ go p r z e g l ą d u — p o n i e w a ż m a j ą one p o w a ż n e znacze­ nie d l a w ł a ś c i w e j interpretacji r o z w o j u r z e m i o s ł a wiejskiego. P r z e g l ą d niniejszy p o ś w i ę c o n y jest pracom p u b l i ­ k o w a n y m w latach 1945—1964, lecz przy o m a w i a n i u ich było nieraz konieczne n a w i ą z a n i e do n i e k t ó r y c h b a d a ń okresu m i ę d z y w o j e n n e g o , gdyż w pierwszych 1 193 �