https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/abd71730f8b79e7107f6433e42bedf31.pdf 7a414d25b0b4523d5175615f8852828a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1994 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1946 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1850 Title A name given to the resource Sprawy muzealne / LUD 1939-45 t.36 Description An account of the resource LUD 1939-45 t.46, s.389-401 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 389 Sprawy muzealne Stan muzeów i zbiorów etnograficznych w Polsce Polska nigdy nie była krajem muzeów. Stan naszych mu­ zeów etnograficznych przed wojną, tak pod względem ilościowym jak też pod względem rzeczowym pozostawiał wiele do życzenia. Muzea nasze powstawały często zupełnie przypadkowo a rzadko były organizowane planowo i przejrzyście, dlatego też większość muzeów Regionalnych nie dawała rzeczywistego obrazu naszej ziemi. Muzeów i zbiorów ściśle etnograficznych było bardzo mało, na wysokości zaś wymagań naukowych stały tylko dwa muzea centralne, a to Muzeum Etnograficzne przy Muzeum Rol­ nictwa i Przemysłu w Warszawie, otwarte w roku 1888, oraz Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie, otwarte w roku 1911. Wszystkie nasze muzea etnograficzne są oczywiście młode, bowiem nauka etnografii i rzeczowe zainteresowanie się kulturą ludową, jak też powołanie katedr uniwersyteckich o tym charak­ terze zaistniało dopiero w naszym stuleciu i wiązało się oczywiś­ cie z odzyskaniem niepodległości. Nasze polityczne stosunki dzie­ jowe nabrzmiałe ciągłymi powstaniami, pożogami wojennymi, uko­ ronowane rozdarciem kraju i falą powtarzających się wojen, nie sprzyjały zupełnie rozwojowi muzeów, wymagających normalnych warunków pokojowych, jednakże ostatnia wojna zadała najgłęb­ sze rany osiągnięciom polskiego muzealnictwa etnograficznego. Niektóre ośrodki zostały zupełnie zniszczone, inne muszą od no­ wa rozpoczynać. Jeśli nawet ocalały poszczególne eksponaty, to przeważnie zaginęły księgi inwentarzowe i nie sposób dziś usta­ lić metrykę przedmiotu, bez której przedmiot traci swoją war­ tość naukową i muzealną. Z dymem poszło Warszawskie Muzeum Etnograficzne w roku 1939 wraz z całym gmachem, przestały istnieć i inne pomniejsze zbiory etnograficzne, jak np. zbiory �390 sztuki ludowej Tow. Popierania Przemysłu Ludowego (Tamka 1), zbiory Zakładu Etnografii Uniwersytetu Warszawskiego. Jedyne w swoim rodzaju muzeum skansenowskie w Nowogrodzie nad Narwią, obrazujące kulturę Kurpiowszczyzny — spalone. Muzea regionalne; Podlaskie i m . Asłanowicza w Siedlcach, muzeum w Tucholi, w Golubiu i we Wdzydzach-zniszczone. Część cennych muzeów i zbiorów zostało poza naszą granicą wschodnią, do tych należą: Muzeum i m . Dzieduszyckich we Lwowie, Muzeum Pokuckie w Stanisławowie, Muzeum Huculskie w Żabiem, Zbiory Etnograficzne Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, oraz szereg pomniejszych w Grodnie, Baranowiczach, Tarnopolu, Krze­ mieńcu i innych miejscowościach. Reszta muzeów polskich oca­ lała t y l k o częściowo, większość nie jest jeszcze wciąż uporząd­ kowana, nie posiada też własnych gmachów, funduszów n i facho­ wej o p i e k i . Rekonstruowanie i uzupełnienie naszych zbiorów etnogra­ ficznych niezawsre jest dziś możliwe, jeśli się zważy, że już przed wojną rozmaite regiony Polski ulegały urbanizacji, a w dziedzinę kultury ludowej wtargnął przemysł fabryczny, który zasadniczo zmienił jej dawne oblicze, wojna zaś i jej skutki proces ten po­ głębiły. Ze zrozumiałych względów pierwsza faza działalności M i n i ­ sterstwa Kultury i Sztuki a ściślej Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków ograniczyła się do zabezpieczenia ocalałych i rozgrabionych muzeów oraz do odszukania eksponatów i zbio­ rów wywiezionych przez okupanta. Część muzeów o mniejszym znaczeniu, posiadająca lepsze warunki lokalowe jest już uporząd­ kowana i udostępniona społeczeństwu. Część jest zabezpieczona i pozostaje bądŻ w stadium organizacji, bądź przechowuje się pod opieką czynników urzędowych. W nieustabilizowanym stadium znajdują się muzea i punkty zborne na Ziemiach Odzyskanych, ulegną one częściowo likwi­ dacji lub uzupełnią muzea już istniejące, bądź też zostaną upo­ rządkowane na miejscu. W świetle danych Naczelnej D y r e k c j i Muzeów i Ochrony Zabytków, sieć muzeów i zbiorów etnogra­ ficznych w Polsce wraz z Ziemiami Odzyskanymi przedstawiać się będzie następująco: 1 �391 Wykaz muzeów etnograficznych, etnograficzny lab przyczynki muzeów dotyczące posiadających dział kultury ludowej: Woj. Lubelskie 1 . L u b l i n , Narutowicza 4, Miejskie Muzeum w Lublinie, dyr. W i k t o r Ziółkowski, etnografia, historia, sztuka, przyroda. 2. Zamość, Oszmiańska 2 6 , Muzeum Miejskie, p. o. k u ­ stosza Kabat Władysław, etnografia (700), historia (600), arche­ ologia (300), sztuka kośc. (200), przyroda (100), przem. art. (200), malarstwo (100). Woj. Kieleckie 3. Kielce, A l . Partyzantów 2, Muzeum Świętokrzyskie, dyr. dr Juliusz DłuŻewski, etnografia, prehistoria, geologia. 4. Radom, Piłsudskiego 12, Muzeum m. Radomia, p.o. dy­ rektora Jerzy Majewski, etnografia, archeologia, przem. artyst., malarstwo, prehistoria, przyroda, biblioteka. �Woj. Rzeszowskie 5. Rzeszów, Rynek 8, Muzeum m. Rzeszowa, kust. Katula Franciszek, etnografia, sztuka cerkiewna i k o ś ć , prehistoria, ma­ larstwo, broń, przemysł artystyczny, numizmatyka. 6. Przemyśl, Władycze 7, Muzeum Ziemi Przemyskiej, kust. Roman Leśniak, etnografia, archeologia, sztuka k o ś ć , przemysł art. i historia miasta. 7. Jarosław, Rynek 5, Muzeum Miejskie, kust. mgr. Got­ tfried Kazimierz, etnografia, historia region., przyroda. 8. Sanok, Zamek, Muzeum Ziemi Sanockiej, dyr. Stefan Stefański, etnografia, malarstwo kośc. i cerkiewne, tkaniny, ceramika, prehistoria, biblioteka. i ] i ] Woj. Warszawskie | 9. Płock, p l . Narutowicza 8, Muz. T o w . Naukowego, pre­ zes T . N . , sędzia Jędrzejewski, etnografia, prehistoria, historia, sztuka, przyroda. j j Woj. Łódzkie 10. Łódź, P l . Wolności 14, Miejskie Muzeum Etnograficzne, dr Krajewska Janina, etnografia ogólnoświatowa i polska z przewagą etnografii w o j . łódzkiego. 11. Łowicz, Muzeum Regionalne, Opieka, ref. K u l t u r y i Sztuki, etnografia regionu, historia miasta. 12. Sieradz, Muzeum Regionalne, Opieka, ref. Kultury i Sztuki, etnografia regionu, prehistoria, malarstwo, numizmatyka, przyroda. 13. Tomaszów Maz., Św. Antoniego 24, Muzeum Regio­ nalne, kustosz Dekowski Jan, etnografia, archeologia, przemysł, górnictwo, przyroda. 14. Piotrków, Muzeum Ziemi Piotrkowskiej, Opieka, W y d z . Kultury i Sztuki, zbiory charakteru regionalnego. Krakowskie 15. Kraków, Karmelicka 10-3, Muzeum Etnogr. i m . Seweryna Udzieli, d y r . dr Seweryn Tadeusz, etnografia europejska, dział pozaeuropejski ( A * j a , A f r y k a , Australia, W y s p y Pacyfiku i inne). Kraków, Smoleńska 9, Muzeum Rzem.-Art. i m . dr Bara- i j j j A \ i ' i Woj. j J " i I 'Ą �393 nieckiego, d y r . Witkiewicz Kazimierz, sztuka ludowa, przemysł art. europejski, wyroby ludów egzot. 20 działów technologicznych. 16. Zakopane, Krupówki, Muzeum Tatrzańskie im. Chału­ bińskiego, dyr. dr Zborowski Juliusz, etnografia, przyroda. 17. Nowy Sącz, Muzeum Ziemi Sądeckiej, p . o. kustosz Szkaradek Roman, etnografia, sztuka k o ś ć , historia miasta, nu­ mizmatyka. 18. Rabka, Muzeum Region, i m . Orkana, kust. Justyn Bularda, etnografia regionu. 19. Miechów, Muzeum Regionalne, ref. K u l t u r y i Sztuki, etnografia regionu. 20. Tarnów, Muzeum Ziemi Tarnowskiej, dyr. dr Józef Dutkiewicz, malarstwo, rzeźba, przemysł artyst., archiwum, ga­ binet rycin, biblioteka. Woj. Pomorskie 2 1 . Toruń, Stary Rynek, Muzeum Miejskie, kust. Załęska Halina, etnografia, prehistoria, rzeźba, malarstwo i grafika, rze­ miosło artystyczne, zbiór pieczęci, przyroda. 22. Bydgoszcz, Pocztowa, Muzeum Miejskie, kust. Boritcki Kazimierz, prehistoria okręgu nadnoteck., malarstwo i rzeźba X I X i X X w. numizmatyka, pamiątki cechowe bydgoskie, 23. Grudziądz, Muzeum Miejskie, kust. Błachnia J ó z e f , brak bliższych danych. 24. Włocławek, Muzeum Ziemi Kujawskiej, kierownik Kró­ likowska Henryka, etnografia, archeologia, historia sztuki, gór­ nictwo-przemysł, grafika, archiwalia. Woj. Mazurskie 25. Olsztyn, Zamek, Muzeum Mazurskie, kust, H e n r y k Skorupski, etnografia, prehistoria, przemysł artyst., malarstwo i rzeźba, przyroda. Woj. Gdańskie 26. Kartuzy, Gdańska 15, Muzeum Kaszubskie, kust. Leo­ pold Kosiński, sztuka ludowa, prehistoria, plastyka, martyrologia polska. 27. Słupsk, Muzeum-Zbiornica, Opieka, ref. Kult. i Sztuki etnografia, prehistoria. �394 28. Derłów (Dyrłowo), Zamek, Muzeum Regionalne, kier. Łęczyńska Amelia, etnografia, historia, archeologia, przyroda, biblioteka. Woj. Poznańskie 29. Poznań, A l . Marcinkowskiego 9, Muzeum W i e l k o p o l ­ skie, dyr. dr G w i d o Chmarzyński, etnografia, archeologia, h i ­ storia, kult. wschód., instrumenty muzyczne. 30. Kruszwica, Muzeum Nadgoplańskie, kust. Knoll Maks. A l b i n , prehistoria, wczesna historia. 31. Gorzów, Muzeum Ziemi Lubuskiej, p.o. kustosza Pokornowa Walentyna, przemysł artystyczny, archeologia, malar­ stwo polskie. 32. Leszno, Muz. Ziemi Płd. Wielkopolsk., dr Rajewski Zdzisław, etnografia, prehistoria, zbiory regionalne. 33. Międzyrzecze, u l . Kościelna, Pow. Muzeum Ziemi Mię­ dzyrzeckiej, Opieka, referat Kultury i Sztuki, prehistoria regio­ nu, rzeźba, meble, archiwalia. 34. Kórnik, Zamek, Dział Muzealny Biblioteki Kórnickiej, dr Orańska Józefa, etnografia australijska, malarstwo, przemysł art., prehistoria regionu, militaria, numizmatyka. 35. Gubin, P I . Matejki 2, Muzeum Miejskie, Opieka, re­ ferat Kultury i Sztuki, etnografia, prehistoria, przemył artystyczny. 36. Zielona Góra, Szkolna 2, Muzeum Miejske, kier. Łychowska Stefania, etnografia, historia miasta i regionu, cechy i rzemiosło, uprawa winogradu. 37. Koło, Muzeum Regionalne, brak danych. 38. Kępno, Muzeum w Kępnie, Opieka, ref. Kultury 1 Sztuki, zbiory regionalne. Woj. Zachód. Pom. 39. Koszalin, A r m i i Czerw. 53, Muzeum Miejskie, kustosz Rokicki J a k ó b , etnografia, prehistoria, sztuka k o ś ć , mineralogia, meble, zbiory myśliwskie egzotyczne, sztychy, archiwalia. 40. Białogród, brak bliższych danych. 4 1 . Drawsko brak bliższych danych. Woj. Śląsko-Dąbr. 42. Bytom, PI. Sobieskiego 2, Muzeum Śląskie, p. o. dyr. mgr. Longin Malicki, etnografia, prehistoria, przemysł artyst., I �395 sztuka k o ś ć , malarstwo i rzeźba, pamiątki powstańczo - ple­ biscytowe. 43. Gliwice, Dolnych Wałów 8a, Muzeum Miejskie, kier. mgr. Gładysz Mieczysław, etnografia i etnologia, przemysł arty­ styczny, prehistoria, przyroda. 44. Opole, Pl. K r a k o w s k i 9, Muzeum Miejskie, Opieka, referat Kultury i Sztuki, etnografia, prehistoria, przyroda, b i ­ blioteka. 45. Cieszyn, Regera 6, Muzeum Miejskie, kustosz Brożek Ludwik, etnografia, prehistoria, historia miasta, sztuka k o ś ć , biblioteka, archiwum, ryciny. 46. Pszczyna, Zamek, Muzeum Regionalne, kier. Kenarowa Halina, etnografia, historia, przyroda. Woj. Dolnośląskie 47. Brzeg n/Odrą, Pl. Zamkowy, Piastowskie Muzeum Miejskie, kier. Jacobini Edmund, etnografia, historia. 48. Jelenia Góra, Matejki 26, Muzeum i m . Matejki, d y r . Borkowski Borys, etnografia, archeologia, przemysł i przyroda. 49. Kożuchów, Muzeum Miejskie, Opieka, referat K u l t u r y i Sztuki, etnografia, prehistoria, rzeźba kościelna, meble zabyt­ kowe, f o r m y do pierników. 50. Wałbrzych, A l . 1-go Maja, Muzeum Miejskie, kier. Lieberman Fryderyka, etnografia, prehistoria, przemysł artystycz­ ny, przyroda. 51. Białobrzezie, P l . Szpitalny, Muzeum Miejskie, Opieka burmistrza, etnografia, prehistoria, stare d r u k i , przyroda (około 1000 egzempl.). 52. Kamieniogóra, Rynek 24, Muzeum Regionalne, kier. Klimecki Zygmunt, meble ludowe, prehistoria, pamiątki histo­ ryczne, przemysł artystyczny. 53. Kładzko, Czeska 30, Muzeum Miejskie, Ciechalski W a ­ cław, ref. Kultury i Sztuki, resztki zbiorów historyczno-etnograficznych, biblioteka i archiwum. 54. Kuźnica, Muzeum Etnograficzne, Opieka, ref. Kultury i Sztuki, etnografia. 55. Lubań, ul. Zgorzelicka, Muzeum w Lubaniu, dr O r l i c z , etnografia, tkactwo, broń, meble, biblioteka. �396 56. Nowa Sól, Opieka burmistrza, etnografia, prehistoria łużycka, rzeźba, przyroda. 57. Szprotawa, Muzeum w Szprotawie, Opieka burmistrza, etnografia, prehistoria, rzeźba, broń, przyroda. 58. Świdnica, Muzeum-Zbiornica, Opieka, referat Kultury i Sztuki, etnografia. Cyfry oznaczają kolejną liczbę wykazu. Wykaz powyższy, jak też mapka nie roszczą pretensji do całkowitej ścisłości i wyczerpania tematu. Szczególnie dotyczy to muzeów na Ziemiach Odzyskanych. Choć liczba muzeów wykazanych jest pokaźna, niemniej niewiele da sie. powiedzieć w świetle posiadanych materiałów, co do ich bogactwa i treści. W każdym razie omówienie niniej­ sze jest wskazówką, gdzie można szukać materiałów do badań naukowych, które podejmuje etnografia polska we wspólnym dziele odbudowy kraju. I tylko w ten sposób należy niniejsze dane traktować. Właściwej oceny muzeów jako źródeł nauko­ wych oczekiwać należy od naukowców, którzy je spenetrują. Kazimierz Pietkiewicz Warszawa, 10. V . 1946 r. Sprawozdanie Miejskiego Muzeum Etnograficznego w Łodzi za okres wojenny i z działalności Muzeum od 20.1V 1945 r. do 1.V 1946 r. Miejskie Muzeum Etnograficzne w Łodzi zostało przez Nie­ mców zlikwidowane, tylko z działu prehistorycznego utworzono Muzeum Prehistoryczne, które Niemcy utrzymywali. Eksponaty etnograficzne drewniane, jak stepy, przyrządy tkackie, a nawet narzędzia rybackie zostały popalone. Stroje włożone do skrzyń brudnych i nieszczelnych zostały mocno zniszczone przez mole, Część przedmiotów etnograficznych rozkradziono. Zbiory egzo­ tyczne z A f r y k i i A m e r y k i zostały sprzedane za sumę 750 Rm. Grassi Muzeum w Lipsku w 1942 r. Wysłane one były przez �397 dr Frenzla, kierownika Muzeum w Łodzi w 1941 r. Ostatecznie kupno zostało zrealizowane w 1942 r. między dr Grfinbergiem, późniejszym kierownikiem Muzeum w Łodzi, a dyrektorem Mu¬ zeum w Lipsku Prof, dr Fritzem Krauze. / tych zbiorów miało być odsprzedanych Muzeum w Kolonii i H a m b u r g u . Grassi M u ­ zeum zostało zbombardowane, więc zbiory tam będące uległy prawdopodobnie zniszczeniu. 2 3 Po wojnie z dwóch działów przedwojennego Muzeum Etno­ graficznego zostały utworzone dwa Muzea Etnograficzne i Pre­ historyczne pod oddzielnym kierownictwem. Prace nad reorgani­ zacją Muzeum zostały rozpoczęte 20 kwietnia 1945 r. z chwilą zaangażowania kierownika Muzeum. Zbiory zostały posegrego­ wane, oczyszczone, zakonserwowane l u b zabezpieczone przed dalszym niszczeniem. Część z nich wymagająca dłuższych zabie­ gów konserwatorskich, jak np. skrzynie, została narazie odłożona. Następnie wszystkie zabytki zostały zainwentaryzowane i opa­ trzone trwałymi metrykami. Niektóre przedmioty, nie posiadające metryk zostały zidentyfikowane, część jednak została wysegregowzględu na niemożność wykazania ich pochodzenia. Zostało z i n w e n t a r y z o w a n y c h 1109 przedmiotów l u b zespo­ łów. Pozostało do zainwentaryzowania około 300 przedmiotów. Zakupiono 120 zabytków i otrzymano w darze 5 przedmiotów, razem przybyło 125 przedmiotów. Pozostało z dawnego Muzeum 7 ilustracyj, wykonano nowych 33 i 4 mapy. Klisze i przeźrocza pozostałe z dawnego Muzeum nie posiadają proweniencji, wobec tego są bezużyteczne. Otwarcie Muzeum nastąpiło 17-go listopada 1945 r o k u . Zbiory wystawione są w 10 salach działami. Uwzględniono następujące działy: budownictwo, sztuka ludowa (obrazy na szkle, papierze i płótnie, wycinanki, pająki i meble ludowe, rzeźby), garncarstwo, tkactwo i stroje ludowe, rybactwo, łowiec­ two, plecionkarstwo, narzędzia rolnicze i pasterskie, przyrządy gospodarcze przedmioty obrzędowe i jedna sala, obrazująca kulturę ludów prymitywnych. Najwięcej zabytków Muzeum zgromadziło z terenu woje­ wództwa łódzkiego. Muzeum posiada magazyny, pracownię labo­ ratoryjną i stolarnię. Biblioteka podręczna składa się z 348 pozycyj. �398 Muzeum prowadzi wspólnie z Zakładem Etnografii, którego kierownikiem jest dr Kazimiera Zawistowicz, A r c h i w u m Etno­ graficzne, dla którego materiał będzie gromadzony drogą badań terenowych lub przy pomocy korespondentów. Dotychczasowe wyjazdy w teren miały charakter informa­ cyjny dla zorientowania sie. w stanie kultury ludowej na wsi lub były wykonane doraźnie dla uzupełnienia zbiorów muzealnych. Personel muzealny składa się z 12 osób, w tym 3 pracow­ ników naukowych, dyrektor, asystentka i praktykantka. Personel administracyjny: sekretarka, personel techniczny: grafik, laborant, .stolarz. Personel niższy; 3 woźnych i 2 sprzątaczki. Zbiory Muzeum Etnograficznego w Łodzi przed wojną miały zasięg ogólnoświatowy, ze szczególnym uwzględnieniem województwa łódzkiego. Program ten utrzymuje obecnie Muzeum, z t y m , że rozsze­ rzony zostanie dział ogólnopolski. Polska winna posiadać więcej niż jedno Muzeum ogólnopolskie dla wzajemnej asekuracji w ra¬ zie jakiejś klęski żywiołowej. Poza t y m Muzeum obecnie posiada głębsze uzasadnienie jako placówka naukowa ze względu na ist­ nienie katedr etnografii i etnologii na Uniwersytecie Łódzkim. Janina Krajewska Muzeum ziemi Sanockiej Muzeum Ziemi Sanockiej istnieje od roku 1934. Powstało dzięki inicjatywie dr Jadwigi Przeworskiej, referentki M i n . W . R. i О. P., oraz dr B. Skwarczyńskiego, duże też zasługi przy założeniu, organizowaniu, gromadzeniu zbiorów i rozwoju tej instytucji położył Aleksander Rybicki, kustosz tego muzeum, oraz sanoczanie prof, dr Tadeusz Sulimirski, mgr. Fastnacht, bi­ bliotekarz muzeum oraz Stefan Stefański dyrektor muzeum. Je­ dynym celem ich uciążliwej i zupełnie bezinteresownej pracy było kulturalne dźwignięcie tutejszego społeczeństwa oraz ochrona i zabezpieczenie zabytków Ziemi Sanockiej. Muzeum zdobyło odrazu pełne zrozumienie i poparcie w tutejszym społeczeństwie �399 które licznymi darami i depozytami zasiliło zbiory muzealne a także niosło pomoc malerialną. Okupacyjne władze niemieckie utrzymały początkowo mu­ zeum przy Życiu, nadając mu nazwę „Kreismuseum in Sanok", jednakże w czasie swej ucieczki w lecie 1914 roku wywiozły przeszło 350 najcenniejszych eksponatów. Były to dyplomy kró­ lewskie, stara broń, obrazy, rzeźby, stroje ludowe, pamiątki ce­ chowe i inne. Niezależnie od tego, poniosło Muzeum Ziemi Sa­ nockiej straly jeszcze w roku 1939, kiedyto stroje ludowe rozgrabiła miejscowa i okoliczna ludność, oraz pod koniec 1943 г., kiedy dyrekcja muzeum musiała wskutek chwilowego zajęcia zamku sanockiego przez Czerwoną Armię, przenosić zbiory do innych budynków wśród niekorzystnych warunków atmosferycz­ nych. Wiele przedmiotów zostało wówczas zniszczonych lub za­ ginęło, w rezultacie ilość eksponatów sięgająca przed wojną cyfry 10.000 sztuk znacznie się zmniejszyła, nawet dokład­ nej cyfry strat nie da się zrekonstruować, wobec równoczesnego zaginięcia księgi inwentarzowej, kartotek i spisów. Za wywiezio­ nymi okupanta eksponatami czyni dyrekcja poszukiwania od roku 1944, wedle otrzymanej niedawno informacji (delegata Ministerstwa Oświaty), dra Sierotwińskiego zbiory sanockie mają się znajdować w mieście Jawor na Śląsku. Istnieje więc nadzieja częściowego choć ich odzyskania. Muzeum Ziemi Sanockiej posiada charakter regionalny przedstawiający dorobek kulturalny Sanoka i Ziemi Sanockiej po dzień dzisiejszy. Zasięg terenowy działalności tego muzeum obej­ muje oprócz powiatu sanockiego, powiaty: leski, krośnieński i brzozowski. Muzeum posiada następujące działy: etnograficzny, archeo­ logiczny, malarstwa i rzeźby kościelnej, historii miasta i zamku sanockiego w t y m stare portrety, wyroby starego rzemiosła, dział numizmatyczny i sfragistyczny, fotografika, biblioteka, dział ręko­ pisów. Dział etnograficzna liczy obecnie około 200 pozycyj, w t y m wiele przedmiotów codziennego użytku z zakresu rybołóstwa, garncarstwa, tkactwa. Dział strojów ludowych został zupełnie zdekompletowany; nieco eksponatów z zakresu sztuki ludo- �400 wej, takie iak obrazy, rzeźby i kapliczki. Dział prehistoryczny obejmuje około 100 pozycyj, na dział ten składa się w przeważ­ nej części wykopalisko prehistoryczne z Bachorza k. Dynowa. Z wymienionych poprzednio działów wystawiono dotąd koło 75°/ eksponatów, reszta oczekuje konserwacji w magazy­ nach. Obecnie dokonuje się inwentaryzacji oraz porządkuje b i ­ bliotekę i rękopisy. Mimo częściowego uruchomienia muzeum zwiedza je już obecnie znaczna ilość młodzieży szkolnej. Sie­ dzibą muzeum jest stary zamek królowej Волу, który został w roku 1945 odremontowany wewnątrz i stanowi piękne pomiesz­ czenie dla zbiorów muzealnych. Jan Misiewicz 0 Sanok, w maju 1946 r. Muzeum Regionalne w Tomaszowie Mazowieckim 1! i; jS ji; " 1 We wrześniu" 1939 roku lokal w którym znajdowały się zbiory muzealne został zajęty przez pierwszą czołówkę Wehr­ machtu, który oczywiście z miejsca rozpoczął swą niszczyciel­ ską działalność. Ofiarą padła w pierwszym rzędzie kolekcja stro­ jów ludowych i samodziałów ludowych, z których znaczną część obrócono na onucze, ścierki i zasłony samochodowe. Wszelkiego rodzaju meble drewniane oraz przedmioty ze słomy zostały spa­ lone, okazy zaś przemysłu ludowego rozgrabione. Cudem prawie udało się ocalić część naukowej biblioteki, trochę sprzętów i mniej cennych eksponatów. Po przesunięciu się frontu zabrałem się wraz z artystą Stefanem Justą do uporządkowania muzeum, udało m i się też odbyć pożyteczną wycieczkę w Opoczyńskie, by zrekonstruować stroje ludowe. Wykonaliśmy 28 rysunków typów ludowych, 400 szki­ ców z zakresu budownictwa sztuki ludowej, zebraliśmy około 200 próbek tkanin i haftów oraz kilka sztuk oryginalnych oka­ zów tkactwa ludowego. Wyprawa ta pozwoliła jednocześnie na �**** ta— 401 dokładniejsze zorientowanie się w terenie i poznanie zwyczajów i tradycyj ludowych, które znajdą swoje odzwierciedlenie w muzeum. Po uzyskaniu budynku postanowiliśmy zorganizować w pierwszym rzędzie dział etnograficzny, obecnie są już uporząd­ kowane - stroje opoczyńskie i wnętrze chałupy opoczyńskiej. W obszernej, dużej sali znalazły pomieszczenie szkice przedsta­ wiające t y p y ludowe w miejscowym stroju: w białej sukmanie, „przyjaciółce", żupaniku i „wangierce". Wystawiono tu również kolekcję haftów i tkanin lnianych, wełnianych z podkreśleniem doboru barw, techniki i użytku. Udane również są tablice sta­ rych bursztynów, guzików, kamionek, siekanek i korali. W szafie znalazły pomieszczenie męskie i kobiece nakrycia głowy, z któ­ rych szczególnie ciekawe są tiulowe czepce bogato przystrojone szychem i kwiatami. W sali tej znajdą pomieszczenie figury w strojach regionalnych, wykonane przez Stefana Justę, z zazna­ czeniem różnic stroju dawnego i dzisiejszego, oraz codziennego i Świątecznego. Osobną całość przedstawia wnętrze izby ludowej wypełnione autentykami, jest więc: łóżko, piec, skrzynia malo­ wana w kwiaty, szafa z wyrzeźbioną górną nastawą na talerze, stół, ława, liczne obrazy, oryginalny „podłaźnik" ze słomy i b i ­ buły, różnobarwne wycinanki o motywach roślinnych i geome­ trycznych. Jest też ołtarzyk wykonany w drzewie przez artystę ludowego w Drzewicy, Karola Szczepanika. W zbiorach znajduje się kolekcja około 150 kraszanek, na­ czyń glinianych z głośnego niegdyś ośrodka ceramicznego w Dąbrowie nad rzeką Czarną oraz szereg innych eksponatów ludo­ wego pochodzenia. W sumie w kwietniu 1946 roku inwentarz przedstawiał się następująco: dział etnograficzny 573 eksponatów „ historyczny 136 „ przyrodniczy 364 „ archeologiczny 47 U najbliższym czasie prace muzeum obejmować będą nietylko uporządkowanie istniejącego zbioru, ale powiększenie ilości posiadanych przedmiotów. Jan Piotr Lad, T. XXXVI Dekowski 26* �