https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ff0efbfd29d34d9e6380d179afe1c69d.pdf e08664f6a9d289f56e1cedbe91cd4ca0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:548 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1964 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:501 Title A name given to the resource Nekrologi / ETNOGRAFIA POLSKA 1964 t.8 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1964 t.8, s.331-341 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Część N E K R O PROFESOR W rektora 1963 r. zmarł M a k s i m do s p r a w Instytutu Etnografii „Sowietskaja radziecka badacza M. G . d n i u 18 k w i e t n i a działu antropologii gicznej III nauki i redaktor jednego i etnograficznej, Grigoriewicz Akademii G L e w i n zastępca d y ­ Nauk ZSRR, Redakcyjnego „Kratkieh S o o b s z c z e n i i " . W z najwybitniejszych teoretyka O LEWIN w t y m I n s t y t u c i e , członek K o l e g i u m Etnografija" straciła L przedstawicieli i organizatora t e r e n o w e g o S y b e r i i i Północno-Wschodniej życia kierownik czasopisma zmarłym myśli naukowego, nauka antropolo­ zasłużonego Azji. M : G . L e w i n urodził się 29 g r u d n i a 1904 r. w Słonimiu n a Białorusi. D z i e ­ ciństwo Jego kształtowało się w a t m o s f e r z e życia r o d z i n y l e k a r s k i e j . P o u z y ­ s k a n i u d y p l o m u w z a k r e s i e antropologii n a W y d z i a l e Matematyczno-Przyrodnic z y m U n i w e r s y t e t u M o s k i e w s k i e g o M . G . L e w i n kontynuował s t u d i a a n t r o p o l o ­ giczne i e t n o g r a f i c z n e j a k o a s p i r a n t I n s t y t u t u A n t r o p o l o g i i w M o s k w i e , pracując p r z y t y m od 1927 r. w M u z e u m E t n o g r a f i c z n y m . W t y m c z a s i e M. G . L e w i n w c h o d z i również mocno do p r a c y t e r e n o w e j angażując się w p a r o l e t n i e b a d a n i a n a t e r e n i e S y b e r i i , łącząc w n i c h z a i n t e r e s o w a n i a a n t r o p o l o g i c z n e i etnograficzne. W 1930 r. i l a t a c h następnych M . G . L e w i n pracował z k o l e i w N o w o g a j e w s k i e j kult-bazie w rejonie Morza Ochockiego jako pracownik n a u k o w y delegowany przez Muzeum Etnograficzne i Komitet Siewiera przy Prezydium W C I K . P r a c a ta była misją b a r d z o odpowiedzialną i zaszczytną, wiązała się b o w i e m z p r z e ­ p r o w a d z a n i e m zadań p r a k t y c z n y c h p r z y r e a l i z a c j i z a s a d n i c z y c h celów p a ń s t w o ­ w y c h zmierzających do r e j o n i z a c j i n a r o d o w e j Z S R R i w y t y c z e n i a określonych g r a ­ n i c związkowych i a u t o n o m i c z n y c h r e p u b l i k , a u t o n o m i c z n y c h o b w o d ó w i okręgów n a r o d o w y c h . Toteż d l a p o s z e r z e n i a b a z y ' d o k u m e n t a l n e j d l a h i s t o r i i określonych g r u p narodowościowych M . G . L e w i n w t y m c z a s i e eksplorował także s t a n o w i s k a archeologiczne. W 1939 r. M . G . L e w i n podjął pracę w I n s t y t u c i e A n t r o p o l o g i i U n i w e r s y t e t u M o s k i e w s k i e g o . D o w y b u c h u I I w o j n y światowej działalność n a u k o w a M . G . L e ­ w i n a zostaje uwieńczona osiągnięciem tytułu i s t a n o w i s k a d o c e n t a p r z y K a t e d r z e A n t r o p o l o g i i n a W y d z i a l e B i o l o g i c z n y m oraz p o w i e r z e n i e m M u f u n k c j i S e k r e t a r z a Naukowego I n s t y t u t u Antropologii U . M. D o w y b u c h u w o j n y M. G . L e w i n z a ­ kończył także z a o c z n e s t u d i a w I I I n s t y t u c i e L e k a r s k i m . Działalność naukową w I n s t y t u c i e E t n o g r a f i i A k a d e m i i N a u k Z S R R M . G . L e ­ win rozpoczął w 1943 r. W roku następnym powierzono Mu w tej najwyższej �NEKROLOGI 332 i s z e r o k o r o z b u d o w a n e j placówce b a d a w c z e j zastępcy d y r e k t o r a do s p r a w n a u k i . Niezależnie bezpośrednio dział w Jego i od ogólnych w działalności redakcją aktywnym spraw tej placówce wychodziły naukowych także pracownią naukowej członkiem dziejów M. G. Lewina „Kratkije Kolektywu kultury ludzkiej stanowisk*, Instytutu M. G . L e w i n Działu Antropologii. stanowiły Soobszczenija", Redakcyjnego prace był On czasopisma kierował Osobny roz­ wydawnicze. Pod także wieloletnim „Sowietskaja Etno- grafija". Szczególnie m o c n o ugruntowaną pozycję w n a u c e r a d z i e c k i e j , a także ś w i a ­ towej, zyskał M . G . L e w i n j e d n a k j a k o n i e z m o r d o w a n y b a d a c z t e r e n o w y głębokorozumiejący problematykę procesów o s a d n i c z y c h n a S y b e r i i i w P ó ł n o c n o - W s c h o d niej Azji. Kierunek i zakres zainteresowań naukowych skrystalizował się u M . G . L e w i n a s t o s u n k o w o dość wcześnie. J a k k o l w i e k właściwa p r o b l e m a t y k a a n t r o p o l o g i c z n a stanowiła w z a s a d z i e główny t r z o n J e g o zainteresowań n a u k o ­ w y c h , n i e m n i e j z a w s z e rozumiał ją n i e i n a c z e j , j a k w s z e r o k i m i pełnym połącze­ n i u z p r z e j a w a m i działalności człowieka u d o k u m e n t o w a n y m i zarówno w m a t e ­ riałach a r c h e o l o g i c z n y c h , j a k i e t n o g r a f i c z n y c h . K o j a r z e n i e w y n i k ó w b a d a w c z y c h z p o k r e w n y c h sfer myśli n a u k o w e j pozwoliło M . G . L e w i n o w i z dużym p o w o ­ d z e n i e m n a w y s u w a n i e n o w y c h , śmiałych wniosków zarówno d l a k o n k r e t n y c h zakresów t e m a t y c z n y c h , j a k i d l a metodologii postępowania b a d a w c z e g o . Toteż, w Jego d o r o b k u naukowym n a szczególne wyróżnienie zasługują gruntowne, oparte n a różnorodnej b a z i e materiałowej s t u d i a n a d początkami i rozwojem h o d o w l i r e n a i p s a zaprzęgowego. Duży ciężar g a t u n k o w y posiadają również p r ó b y podjęte p r z e z M . G . L e w i n a łącznie z N . N . C z e b o k s a r o w y m ' n a d k o m p l e k s o w y m w y k o r z y s t a n i e m w metodologii badań e t n o g e n e t y c z n y c h materiałów a n t r o p o l o g i c z ­ n y c h łącznie z materiałami udostępnionymi p r z e z i n n e d y s c y p l i n y n a u k o w e . D o n i c h należą p r z e d e w s z y s t k i m próby w y p r a c o w a n i a z a s a d k u l t u r o w o - h i s t o r y c z n e j k l a s y f i k a c j i ludów i u j a w n i e n i a prawidłowości z j a w i s k a p r z e w a g i p o k r y w a n i a się zasięgów typów a n t r o p o l o g i c z n y c h z zasięgami obszarów h i s t o r y c z n o - e t n o g r a f i c z n y c h aniżeli z zasięgami m o d e l i k u l t u r o w o - g o s p o d a r c z y c h c z y też z r o z p r z e s t r z e ­ n i e n i e m się g r u p językowych. Słuszność naukową t a k i e g o postępowania b a d a w c z e g o M . G . L e w i n w szczegól­ n i e k o r z y s t n y sposób czeskaja wyższa praca premią i m . N. Dla przedstawił antropológica po ukazaniu N. w i prooliemy się obronie pracy etnogeneza drukiem doktorskiej narodów (1958 r.) została w przestrzeni akumulacji trwałych eksploracje terenowe cząwszy kilkudziesięcioletniej wiedzy i odkryć n a terenie Efekty od Czukockim) prowadzone pracy 1957 do 1962 r. rozumiane grafii A k a d e m i i działalności o ludach Syberii i w wieloletniej logów, etnografów Wostoka. 1960 r. Po­ odznaczona Mikłucho-Makłaja. M. G. L e w i n a w w y c h źródeł stały się podstawową dziedziną p r a c y n a u k o w e j Na Etni- na temat: Dalniego M. G. Lewina (który „sibirowiedow" N a u k Z S R R przemawiają no­ badawczych. dążył On jak i do prze­ Azji. w prowadził s z e r z e j , łącznie z e f e k t a m i stale uwarstwionych, Północno-Wschodniej systematycznie i archeologów naukowej i kulturach celu wydobycia i zadań pracy kolejnym badania nawrocie na całego zespołu zrzeszonych w po­ Półwyspie antropo­ Instytucie E t n o ­ n a zewnątrz s z c z y t o w y m i osiągnięciami etnografii r a d z i e c k i e j . C o więcej, w i d z i a n e od tej s t r o n y stanowią one kontynuacjęnajlepszych tradycji naukowych -Wschodniej również Azji z W. i nawiązania dawniejszych badaczy G. Bogoraz-Tanem do f u n d a m e n t a l n e j ludów S y b e r i i i P ó ł n o c n o - i L . J . Szternbergiem schedy n a czele, j a k po M . K r a s z e n i n n i k o w i e i in- �NEKROLOGI 333 B y c h . N i e m n i e j obraz tej działalności n i e byłby k o m p l e t n y , gdybyśmy n i e u w z g l ę d ­ n i l i m o m e n t u h i s t o r y c z n e g o , w którym zarówno M . G . L e w i n o w i , j a k i i n n y m pracownikom naukowym Jego generacji w y p a d ł o realizować cele badawcze. W przeciwieństwie b o w i e m do b a d a c z y d a w n i e j s z y c h M . G . L e w i n i Jego g e n e ­ r a c j a n a u k o w a włączyli się w p r o c e s b a d a w c z y ludów S y b e r i i i P ó ł n o c n o - w s c h o d ­ n i e j A z j i w o k r e s i e , k i e d y l u d y te wchodziły w z a s a d n i c z y przełom w d o t y c h c z a ­ s o w y m s y s t e m i e b y t o w a n i a . B e z o b a w y popełnienia p r z e s a d y można powiedzieć, że pod n a p o r e m n o w e j rzeczywistości w y t w o r z o n e j w w y n i k u r e a l i z a c j i z d o b y c z y R e w o l u c j i Październikowej n i e m a l n a o c z a c h b a d a c z y załamywała się gwałtownie d a w n i e j s z a s t r u k t u r a c y w i l i z a c y j n a t y c h ludów, która p o m i m o p e w n y c h z m i a n b y ­ ła wciąż j e s z c z e b a r d z o poważnie przesiąknięta a r c h a i z m a m i . W polu b e z p o ­ średniej o b s e r w a c j i tego zespołu b a d a c z y dokonywał się d i a l e k t y c z n y proces ostrej w a l k i między t r a d y c y j n y m i f o r m a m i życia a n o w y m i e l e m e n t a m i k u l t u r y , t w o ­ rzącymi się w n o w y c h w a r u n k a c h b y t u . J a s n e j e s t , że w t y c h okolicznościach p r o c e s kształtowania się nowego człowieka i n o w e j k u l t u r y s o c j a l i s t y c z n e j wśród l u d ó w r a d z i e c k i e j Północy musiał być ujęty j a k o osobny z a k r e s t e m a t y c z n y i pod tą postacią wszedł do programów b a d a w c z y c h , równorzędnie do d a w n i e j s z y c h kierunków zainteresowań. Pisząc te słowa poświęcone pamięci M a k s i m a G r i g o r i e w i c z a L e w i n a w y p a d n i e dodać, że w r a z z Jego p r z e d w c z e s n y m zgonem odszedł z szeregów u c z o n y c h r a ­ d z i e c k i c h n i e t y l k o p r z e d s t a w i c i e l w i e l k i e j w i e d z y o przeszłości h i s t o r y c z n e j ludów i k u l t u r S y b e r i i i Pólnocno-Wschodniej A z j i , lecz także j e d e n ze ś w i a d k ó w -wielkiego przełomu i jego n a u k o w y dokumentalista. Najważniejsze Kraniołogiczeskij К woprosu dienija, t i p ulczej, o driewnosti ewolucii prace M . G. „Antropołogiczeskij i proischożdienii i porodoobrazowanija Lewina Ż u r n a ł " , n r 1: 1937. oleniewodstwa, domasznich [w:] Problemy żiwotnych, — L e n i n g r a d 1938 (wspólnie z А. I. Zołotariewym). Etnograficzeskije paralleli к nieoliticzeskim figurám ryb, t. 2: 1939. proischoż- t. 1, „Sow. Moskwa— Etnografija", A. P. B o g d a n o i u t ruśskaja autropoiogtja, „Sow. E t n o g r a f i j a " , 1946, n r 1. . P r o b l e m a pigmiejew w antropologii i etnografii, „Sow. E t n o g r a f i j a " , 1946, n r 2. O proischożdienii i tipach uprjażnogo sobakowodstwa, „Sow. E t n o g r a f i j a " , 1946, n r 4. T . N. Granowskij i russkaja antropołogija, „Kr. Soobszcz. Instituía E t n o g r a f i i " , t. 1: 1946. O dieformacii gołowy u turkmien (k woprosu „Sow. E t n o g r a f i a " , t. 6 — 7 : 1947. Dmitrij Nikołajewicz Anuczin (1843—1923), Trudy o turkmienskoj Instituía Etnografii Trudy Instituía dolikokiefalii), AN SSSR, t. 1: 1947. Antropołogiczeskije tipy Ochotskogo A N S S S R , now. sier., t. 2: 1948. Sowietskaja antropołogija za 30 let, pobierieżja, „Sow. Etnografija", 1947, n r Etnografii 4 (wspólnie z J . J . Rieginskim). К problemie istoriczeskogo wiernoj Azii, Antropołogiczeskij Kraniołogiczeskije sootnoszenija choziajstwienno-kulturnych tipow Sie- „Kr. Soobszcz. Instituía Eínografii", í. 2: 1947. tip jakutow, „Kr. Soobszcz. Instiíuía Eínografii", t. 3: 1947. tipy czukczej i eskimosow {W swjazi s woprosami etnologii �NEKROLOGI 334 Siewiero-Wostocznoj AN N. G. Czerny Problema szewski] oleniewodstwa woprosu o Sibiři i Azii), i Etnografii zasielenii Czełowieka rassielenije ibidem antropologii, „Sow. E t n o g r a f i j a " , Dalníego czełowieka Instituía E t n o g r a f i i , Driewnieje „Sow. E t n o g r a f i j a " , w sowietskoj 1949, n r 4. „Kr. Soobszcz. 1950, n r 1 ( w s p ó l ­ Sibiři, w i „Sow. Siewiernoj probliemie etnogienieza Etnografija", Azii Driewnieje czełowieczestwa (k (К 1950, n r 2. po 1950, n r dannym Rassielenije 3. antropologii Czełowieczestwa", n o w . sier., t. 16: 1951. (wspólnie z N. N. Czernyszewskij Wostoka „Sow. E t n o g r a f i j a " , driewniejszem pieriesielenija „Proischożdienije G. Antropologii t. 9: 1950. tipy Siewiernoj Trudy problemie, sapiens i ich proischożdienije, narodów N. Muzieja Wasilewicz). Antropołogiczeskije Driewnije i rasowoj Homo Etnografii", nie z G . M. К „Sborník o rasach proischożdienija Instituía Tipy Azii), S S S R " , t. 10: 1949. w Wostocznoj i Jugo-Wostocznoj Azii, Czeboksarowem). 125-letiju so dnia rożdienija), „Sow. Etnografija", 1953, n r 4. AntropoJogiczeskije raboty К antropologii Jużnoj К antropołogii Jużnoj Sibiři, Chozjajstwienno-kulturnyje grafija", Osnowy tipy antropołogii, Moskwa tipy Sibiři na V Mieżdunarodnom istokow i russkoj ska ja szewskogo, Sborník", jazyki, matierijał narody, [w:] obíasti, it. 20: 1954. „Sow. Eíno- Czeboksarowem). z J . J . Roginskim). [w:] Dokłady Antropologów „Oczerki Sibiři, iz po souňetsřcoj i Etnografów, Isíorii Etnoigrafii, í. dielegacii M o s k w a 1955. Eínografii, Folkłoristiki 30: 1956. tiematika w po istorii Etnograficzeskije í. w rabotach N. G. Czerny- mogilnika, „Anfropołogiczeskij 33: 1956. etnografii, Amierika, Australija, Czeboksarowem). etnogienieza narodów Dalniego Wostoka, 36: 1958. enciklopiedija, Velenie, obszczej „Sow. etnografii, í. 49. Etnografija", Aziatskaja 1960, n r 1. czasť SSSR, Moskwa O. Dołgich). antropołogii mietodoiogii í. obszczej sowietskaja Oczerki i N. i problemy mogilnik z В. Eínografii, z N. Eínografii, [w:] Wiercholenskogo Oczerki [w:] Bolszaja 1960 (wspólnie (K t. 20: 1954. Eeínografii", 1955 (wspólnie Insíiíuía antropołogija Insíiíuía Driewnieeskimosskij Oczerki Instituía i ich gieniezis, Insíiíuía 1957 (wspólnie Etniczeskaja Narody z N. N. antropołogiczeskaja 1, T r u d y Moskwa Etnografija, 1954, n r 1. Etnografii", ibidem. Antropołogiczeskij Trudy Etnografija", Instituía i istoriko-etnograficzeskije Kongriessie Trudy i „Sow. Soobszcz. antropołogii, Antropołogii", Etnograficze Rasy, „Kr. 1955, n r 4 (wspólnie Antropołogiczeskije U Bera, K . M. Sibiři, , , K r . Soobszcz, w Rossii, antropołogiczeskije izuczenija M o s k w a 1960. matierijały biespismiennych как istoriczeskij narodów), „Sow. istocznik Etnografija".. 1961, n r 1. O priedmietie i z a d a c z a c h etnogieografii, z S. I. B r u k i e m i W. „Sow. E t n o g r a f i j a " , 1963, n r 1 (wspólnie I. Kozłowem). Witold Dynowski �NEKROLOGI PROFESOR M. 335 J. HERSKOVITS W miesiącu m a j u dobiegła n a s s m u t n a wiadomość o śmierci jednego z n a j ­ w y b i t n i e j s z y c h etnografów amerykańskich M e l v i l l e ' a J . H e r s k o v i t s a . Twórczość tego uczonego wypełnia chlubną kartę h i s t o r i i e t n o g r a f i i amerykańskiej, a także i światowej. Charakterystyczną cechą jego działalności było p o c z u c i e społecznej wartości w y s i ł k ó w etnografa w d z i e d z i n i e p o z n a n i a z a s a d o r g a n i z a c j i życia s p o ­ łecznego o r a z n i e u s t a n n a dążność do p o z n a n i a l u d ó w i i c h k u l t u r w c e l u w z a ­ j e m n e g o zbliżenia. N a j l e p s z y m tego przykładem jest jego działalność n a p o l u badań n a d przeszłością ludności murzyńskiej zamieszkującej S t a n y Z j e d n o c z o n e . P r a c y tej oddał n a j l e p s z e s w o j e l a t a i w i e l e sił publikując l i c z n e r o z p r a w y i o r g a ­ nizując w i e l e i n s t y t u c j i mających n a c e l u p r o p a g o w a n i e i r o z w i j a n i e t y c h badań. Wspomniane założenia skłoniły, go również do badań n a d l u d a m i p i e r w o t n y m i zamieszkującymi różne k o n t y n e n t y , a to w celu z n a l e z i e n i a dróg ułatwiających i m s z y b k i a w a n s społeczny i k u l t u r a l n y . N i c więc d z i w n e g o , że był on t y m , który p r z y współpracy z i n n y m i n a u k o w c a m i dał p o d w a l i n y do nowego r o z u m i e n i a k w e s t i i p r z e n i k a n i a się k u l t u r i c y w i l i z a c j i , określonej odtąd m i a n e m a k u l t u r a c j i . Ogłoszone p r z e z H e r s k o v i t s a , L i n t o n a i R a d f i e l d a m e m o r a n d u m o a k u l t u r a c j i otworzyło w e t n o g r a f i i amerykańskiej i światowej n o w y okres, który przyniósł w i e l e c e n n y c h p r a c i studiów oraz z n a c z n i e przyczynił się do z m i a n y s t o s u n k u do t a k z w a n y c h ludów z a c o f a n y c h w r o z w o j u . R a z rzuconą myśl podjęły d z i e ­ siątki etnografów, którzy r o z s z e r z y l i p i e r w o t n e tezy H e r s k o v i t s a , tworząc z t y c h założeń p o d s t a w y do s p e c j a l n e j d z i e d z i n y antropologii społecznej, z w a n e j s t u d i a m i akulturacyjnymi. 1 B a r d z o podobną pozycję z a j m u j e H e r s k o v i t s również i w d z i e d z i n i e badań porównawczych n a d k u l t u r a m i reprezentującymi różny stopień zaawansowania w r o z w o j u . S t w o r z o n y p r z e z niego zespół pojęć n a z w a n y c h potocznie „relaty­ w i z m e m k u l t u r o w y m " w y p ł y w a z t y c h s a m y c h źródeł, co i pojęcie „akulturacji". Dążność d o ogarnięcia i s t o t y k u l t u r i n n y c h niż t a , jaką r e p r e z e n t u j e b a d a c z , d o ­ prowadziła tego uczonego do s t w i e r d z e n i a , że n i c n i e upoważnia n a s do w y r o k o ­ w a n i a , że d a n a k u l t u r a jest gorsza od i n n y c h l u b że j e s t d o w o d e m niższości l u d u ją reprezentującego. K u l t u r a jest przecież formą z a s p o k a j a n i a w s z e l k i e g o r o d z a j u potrzeb powstałą w konkretnych warunkach geograficznych, środowiskowych i h i s t o r y c z n y c h , w y p r a c o w a n ą p r z e z d a n y l u d n a p r z e s t r z e n i długich okresów, co uczyniło daną kulturę s p e c y f i c z n y m t w o r e m społecznym n i e odpowiadającym swą strukturą i n n y m społeczeństwom, które rozwinęły się n a o d m i e n n y m podłożu g e o g r a f i c z n y m i h i s t o r y c z n y m . Stąd właśnie w y p ł y w a względność w s z e l k i c h ocen k u l t u r y , które przyjęły swą klasyczną postać w pojęciach r e l a t y w i z m u k u l t u r o w e g o . T o h u m a n i t a r n e s t a n o w i s k o zajęte p r z e z amerykańskiego etnografa n i e p o z o ­ stało bez e c h a w e t n o g r a f i i światowej. T e s a m e e l e m e n t y r o z u m o w a n i a odnaleźć możemy w t e z a c h l a n s o w a n y c h p r z e z C l a u d e Lévi-Straussa, że t y l k o w y m i e n i m y n a t y m m i e j s c u jego ostatnią n i e z w y k l e interesującą i kontrowersyjną książkę L a pensée sauvage . N i e b r a k było również i głosów k r y t y c z n y c h , n p . ze s t r o n y u c z o n y c h r a d z i e c k i c h , którzy dążąc do m a k s y m a l n e g o o b i e k t y w i z o w a n i a oceny p r o ­ cesów h i s t o r y c z n y c h widzą w t e z a c h H e r s k o v i t s a n i e b e z p i e c z n e t e n d e n c j e do z a c i e 2 1 Study R. R e d f i e l d , of Acculturation, Paris Polskiej". 2 R. L i n t o n , M . J . H e r s k o v i t s , Memorandum on „American A n t r o p o l o g i s t s " , v o l . 38, 1936, s. 149—152. 1962. P o r . recenzję z tej książki zamieszczoną w tomie the 7 „Etnografii �NEKROLOGI 336 ranią różnic w z a k r e s i e postępu społecznego, co może w s w o j e j prowadzić do całkowitej negacji postępu j a k o takiego. konsekwencji do­ Nie ulega wątpliwości, że przyjmując niemożność p o r ó w n y w a n i a i o c e n i a n i a k u l t u r s k a z u j e m y się n a błądze­ n i e w ś r ó d różnorodności z j a w i s k k u l t u r o w y c h bez n a d z i e i n a u z y s k a n i e s y n t e t y c z ­ nego o b r a z u k u l t u r y ogólnoludzkiej, co w e d ł u g większości współczesnych fów j e s t j e d n y m z głównych zadań antropologii n i u . M i m o t y c h zastrzeżeń, których w i z m u kulturowego tach etnogra­ w s z e r o k i m tego słowa rozumie­ słuszności n i e sposób podważyć, tezy relaty­ n a p e w n o odegrały w a ż n ą rolę w międzynarodowych etnograficznych i znalazły swój oddźwięk w wielu pracach kontak­ etnograficznych p o p r z e z dążność d ° głębszego wniknięcia w istotę k u l t u r p o w s z e c h n i e nazywanych , .prymitywnymi". Odrębną życia dziedziną naukowego też p o p r z e z bądź działalności to p r z e z Melville'a montowanie współuczestniczenie Herskovitsa szeregu było wypraw i współprzewodniczenie wielu organizowanie badawczych, kongresom bądź nauko­ w y m i z j a z d o m . N i e u l e g a wątpliwości, że najwięcej c z a s u i m i e j s c a w s w e j poświęcił on k o n t y n e n t o w i , n a którym się urodził, wśród amerykanistów. N i c więc dziwnego, cji najreprezentatywniejszego Anthropologist". organu zajmując poczesne że p r z e z długie l a t a stał n a czele r e d a k ­ antropologów amerykańskich „American Niemałą też rolę odegrał w p a r y s k i m „Societě des A m e r i c a n i s t e s " . Jednakże żywe z a i n t e r e s o w a n i e elementem murzyńskim w S t a n a c h Zjednoczonych skierowało jego u w a g ę i n a i n n e k o n t y n e n t y , a szczególnie n a k o n t y n e n t r z y s t y , n a Afrykę. N i c więc dziwnego, wyprawie że już w macie­ o k r e s i e międzywojennym, dzięki do A f r y k i i długim s t u d i o m w z a k r e s i e l i t e r a t u r y a f r y k a n i s t y c z n e j , w y ­ chodzą spod jego pióra c e n n e p r a c e na temat epoki niewolniczej' w również n a t e m a t s p e c y f i k i k u l t u r afrykańskich. T a k więc w choć krótka p r a c a pt. Culture się jego p o d s t a w o w a , w pracy miejsce czasopiśmie , , A f r i c a " , w której podaje własną Areas Afryce, roku of Africa koncepcję zamieszczona podziału tego n e n t u n a s t r e f y k u l t u r o w e , oparte n a s p e c y f i c e e k o n o m i c z n e j jak 1933 u k a z u j e konty­ i tradycjach etnohi- s t o r y c z n y c h . O b o k tego. r o d z a j u s y n t e t y c z n y c h ujęć z n a j d u j e m y w jego p r a c a c h n a « temat Afryki wiele TJahomeju. W studiów dotyczących h i s t o r i i tego k o n t y n e n t u , niedługim więc s t o s u n k o w o amerykańskiej a szczególnie c z a s i e stał się on n a g r u n c i e etnografii j e d n y m z czołowych p r z e d s t a w i c i e l i a f r y k a n i s t y k i . Krzewieniu wiedzy o tej części świata i o r g a n i z o w a n i u badań n a d p r z e m i a n a ­ m i społecznymi zachodzącymi w A f r y c e poświęcił w i e l e c z a s u j a k o profesor North­ w e s t e r n U n i v e r s i t y i członek w i e l u k o m i s j i n a u k o w y c h . P o z a t y m był on k i e r o w ­ nikiem wypraw badawczych do Gujany Holenderskiej (1928—1929), H a i t i (1934), T r y n i d a d u (1939) w r e s z c i e B r a z y l i i (1941—1942). W y n i k i e m t y c h w y p r a w j e s t s z e r e g studiów i większych p r a c traktujących mieszkańców b a d a n y c h krajów. Na o specyfice pierwsze antropologicznej miejsce w tych i kulturowej studiach się p r a c e o e k o n o m i c e l u d ó w p r y m i t y w n y c h i f o r m a c h i c h o r g a n i z a c j i wysuwają społecznej. N i e b r a k również wśród t y c h p r a c szkiców h i s t o r y c z n y c h , a k u l t u r a c y j n y c h , f o l k l o ­ rystycznych, a nawet jedynie — j a k ludu możemy muzykologicznych. dobrze wyrazić rozumiał swoją a s p e k t y i zgłębimy p r o b l e m y Rozpiętość Herskovits opinię dopiero — że wtedy, tych o zainteresowań kulturze gdy poznamy jej historyczno-gospodarczego głęboka o r a z dzięki znajomości l i t e r a t u r y , umożliwiła m u s z e r s z e s p o j r z e n i e n a kultury ogólnoludzkiej Herskovitsa, i na napisanie śniejszych i n a j l e p s z y c h podręczników antropologii, tom zatytułowany Man and His Work's. zdobyta dzięki jej Jed­ badaniom rozwoju wiedza wszystkie uwarunkowania. nocześnie zagadnienie i wszechstronna dowodzi jakiegokolwiek jednego z własnym najwcze­ który ukazał się j a k o pokaźny �NEKROLOGI 337 N i e możemy się więc dziwić, że u c z o n e m u tej m i a r y nieobce były również z a ­ g a d n i e n i a m e t o d y i zadań n a u k i , jaką reprezentował. W i e l o k r o t n i e p u b l i k u j e on i wygłasza s w o j e z d a n i a n a t e m a t r o l i antropologa w e współczesnym społeczeństwie i l a n s u j e p r o g r a m y badań n a d a k t u a l n y m i p r z e m i a n a m i społecznymi w różnych środowiskach k u l t u r o w y c h . T e metodologiczne doświadczenia i przemyślenia s t a ­ wiają go w rzędzie n a j w y b i t n i e j s z y c h organizatorów życia n a u k o w e g o już n i e t y l k o , w S t a n a c h Z j e d n o c z o n y c h , a l e w ogóle n a świecie. N a j l e p s z y m tego d o w o ­ d e m jest r o l a , jaką odegrał w p r z y g o t o w y w a n i u i k i e r o w a n i u k o l e j n y c h K o n g r e ­ sów N a u k A n t r o p o l o g i c z n y c h i E t n o g r a f i c z n y c h w F i l a d e l f i i (1956) i Paryżu (1960). Śmierć zaskoczyła go w c z a s i e ożywionych p r a c p r z y g o t o w a w c z y c h do V I I K o n ­ g r e s u w M o s k w i e , gdzie miał również ważne z a d a n i a do spełnienia. T o właśnie działalności H e r s k o v i t s a zawdzięczamy między i n n y m i s t w o r z e n i e okoliczności ułatwiających p i e r w s z e s p o t k a n i e etnografów r a d z i e c k i c h z a n t r o p o l o g a m i ame­ rykańskimi i p r z e d s t a w i c i e l a m i etnologii z a c h o d n i e j . Ż e to p i e r w s z e s p o t k a n i e w F i l a d e l f i i było owocne, dowiódł już k o n g r e s p a r y s k i , w którym uczestniczyła l i c z n a e k i p a r a d z i e c k a o r a z p r z e d s t a w i c i e l e etnografii k r a j ó w d e m o k r a c j i l u d o ­ w e j . W y m i a n a zdań, j a k a t a m nastąpiła, t a k z a s a d n i c z o zmieniła sytuację ś w i a ­ tową, że u c z e s t n i c y k o n g r e s u n i e z a w a h a l i się oddać p r y m a t u organizacyjnego u c z o n y m r a d z i e c k i m decydując o t y m , że następny k o n g r e s odbędzie się w M o s k w i e . Podsumowując t y c h k i l k a krótkich u w a g o spuściźnie n a u k o w e j Melville'a J . H e r s k o v i t s a należy z całym u z n a n i e m ustosunkować się do dążeń, j a k i e oży­ w i a ł y jego działalność. Życie s w e poświęcił s z u k a n i u p r a w d y o w i e l u p r o b l e m a c h wiążących się z r o z w o j e m społeczeństw o różnym poziomie k u l t u r o w y m i t a k r o ­ z u m i a n e z a d a n i e antropologa wypełniał w miarę s w y c h sił r z e t e l n i e i z e n t u z j a z ­ m e m wzbogacając antropologię o s z e r e g ważnych spostrzeżeń i tez. Skłania n a s to do z a s t a n o w i e n i a się n a d w i e l o m a k w e s t i a m i i do p o n o w n e g o przemyślenia p e w ­ n y c h s p r a w . Pomocą w t y m posłużyć n a m może w przyszłości dokładniejsze s t u ­ d i u m n a t e m a t jego p o g l ą d ó w i założeń t e o r e t y c z n y c h , które czekają o p r a c o w a n i a również i w p o l s k i e j l i t e r a t u r z e e t n o g r a f i c z n e j . Ważniejsze prace i artykuły M . J . Herskovitsa 1924 A Preliminary pologist", On Consideration of v o l . 26, s. 50—63. the Culture Areas of Africa, „American Anthro­ the Negro-White Population of New York City: The Use of the Variability of Family Strains as an Index of Heterogeneity or Homogeneity, [w:] Procee­ dings XXI International Congres of Americanicsts,, H a g u e , s. 5—12. 1925 The Negro's Americanism, s. 353—360. [w:] A l a i n Locke, The New Negro, New York, 1926 The Cattle Complex in East Africa, 361—380, 494—528, 633—654. 22 - E t n o g r a f i a P o l s k a , t. V I I I „American A t h r o p o l o g i s t " , v o l . 28, s. 230—272 �NEKROLOGI 338 1927 Acculturation and the American Negro, „Southw. P o l . a n d S o c . S e i . Q u a r t . " , v o l . 8, s. 211—225. 1928 The American Negro. A Study in R a c i a l C r o s s i n g , N e w York. 1929 Adjiboto. An African Game of the Bush-Negros of Dutch Guiana, „ M a n " , v o l . 20, s. 122—127. Social Selection and the Formation of Human Types, „Human Biology", v o l . 1, s. 250—262. 1930 Anthropometry The of the American Culture The Negro Areas of Africa, in the New logist", Negro (b.m.w.). „Africa", v o l . 3, s. 59—77. World: The Statement of a Problem, „American Athropo- v o l . 32, s. 145—156. 1931 Tales i n Pidgin E n g l i s h f r o m N i g e r i a , „Journal of A m e r i c a n F o l k - L o r e " , v o l . 44, s. 448—466. Physical Form of Mississippi Negroes, „American J o u r n a l of P h y s i c a l l o g y " , v o l . 16, s. 193—201. ( w r a z z V . К. C a m e r o n i H. Anthropo­ Smith). 1932 Some Aspeckts Wari in the New of Dahomean World, Ethnology, „Journal of „Africa", v o l . 5, s. 266—296. Royal Anthropological Institute", vol. 62 r s. 23—37. 1933 On the Provenience of New W o r l d N e g r o e s , „Social F o r c e s " , v o l . 12, s. 247—262. A Tootnote to the History of Negro Slaving, „Opportunity" v o l . 11, s. 178—181 ( w r a z z F . S . H e r s к o v i t s). Outline of Dahomean Religious Belief (b.m.w.) ( w r a z z F . S . Herskovits). 1934 Freudian Mechanisms in Primitive Negro C . G. Seligman, L o n d o n , s. 75—84. Rebel Destiny, among the Bush Negroes z F . S. H e r s к o v i t s). Psychology, of Dutch [w:] Essays Guiana, New presented York to (wraz �NEKROLOGI 339 1935 The Social History chology, What of the Worcester Has Africa Negro, [w:] Given America?, H a n d b o o k oí Social C. M u r c h i s o n , (Massachusetts), Psy­ s. 207—267. „The N e w R e p u b l i c " , v o l . 84, s. 92—94. 1936 Applied Anthropology and the American Anthropologists, „Science", v o l . 83, s. 215—222. The Significance of West Africa for Negro Research, „Journal of N e g r o History", v o l . 21, s. 15—30. Suriname Folklore b.m.w. ( w r a z z F . S. Herskovits). 1937 African Gods and Catolics Saints in New pologists", v o l . 39, s. 635—643. A World Note on „Woman Marriage" in Dahomey, a Haitian Valley, New York. The Significance of Anthropologist", Tales Negro „American Anthro­ , , A f r i c a " , vol. 10, s. 335—341. Life the Study of Acculturation v o l . 39, s. 259—264. in Pidgin English from s. 52—101 ( w r a z z F . S. Belief, for Anthropology, Ashanti, „Journal of A m e r i c a n Herskovits). in „American F o l k - L o r e " , v o l . 50, 1938 Acculturation. Dahomey, The The Study an Ancient Ancestry of the of West Culture African American Contact, Kingdom, Negro, New York. 2 vols., N e w York. ,,The A m e r i c a n S c h o l a r " , vol. 8, s. 84—94. 1940 The Economic Life of Primitive Peoples, New York. 1941 The Myth of the Negro Past, New York. 1942 Education and s. 737—749. Cultural Dynamics, „American J o u r n a l of S o c i o l o g y " , v o l . 48, „American S o c i o l o g i c a l Review", 1943 The Negro in Bahia, Brazil: v o l . 7, s. 394—402. The Southermost Outposts v o l . 45, s. 495—510. a Problem of New in Method, World Africanisms, „American Anthropologist", �NEKROLOGI 340 T h e Negroes of Brazil, „Yale R e v i e w " , v o l . 32, s. 263—279 ( w r a z z F . S . Hersko­ vits). 1944 Drums and D r u m m e r s in A f r o - B r a z i l i a n Cult Life, „Musical Q u a r t e r l y " , v o l . 30, s. 477—492. 1945 Backgrounds of African T h e Processes [R. L i n t o n Problem, Method s. 5—24. Trinidad vol. Art, Denver. of Cultural Change, ed.], C o l u m b i a — N e w and Theory Proverbs („Old 58, s. 195—207. [w:] The Science of Man Y o r k , s. 143—170. in Afroamerican Time Saying So"), Studies, „Journal in the World Crisis „Afroamérica", v o l . 1, of A m e r i c a n Folk-Lore", 1946 African Literature (Negro Folklore), Encyclopedy [w:] of Literature, v o l . 1, N e w Y o r k , s. 3 — 1 5 . Folklore after a Hundred Years: A Problem in Redefinition, „Journal of American F o l k l o r e " , v o l . 59, s. 89—100. 1947 Trinidad Village, New York (wraz z F . S. Herskovits). 1948 Man The and His Works Contribution pologists", The Science of A m e r i c a n of Cultural Anthropology, New York. S t u d i e s to A f r i c a n i s t R e s e a r c h , „American Anthro­ v o l . 50, s. 1—10. 1949 Música de Culto Afrobahiana, „Revista ( w r a z z R. A . W a t e r m a n ) . de E s t u d i o s M u s i c a l e s " , v o l . 1, s. 65—127 1951 The Present Status and Needs of Afroamerican Research, „Journal of N e g r o H i ­ s t o r y " , v o l . 36, s. 123—147. 1955 The Social Organisation tional de Americanistas, of t h e C o n d o m b l e , [w:] Annais Säo P a o l o , s. 505—532. XXXI Congress Interna­ �NEKROLOGI 341 1956 On Some Modes of Volkenkunde", Ethnographic vol. 112, s. Comparison, „Bijdragen tot de T a a l - , L a n d - , e n 129—148. 1958 Dahomean Narrative, Evanston ( w r a z z F . S. H e r s к o v i t s). Krzysztof Makidski �