https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/476b3ff3d230293384477b2b98644c6b.pdf 5229b9c55d391976ef7a57ce37944f6b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3746 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1960 Subject The topic of the resource Czechosłowacja - sztuka ludowa Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3518 Title A name given to the resource Sztuka ludowa w Czechosłowacji (notatki z podróży w 1959r.)/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1960 t.14 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1960 t.14 z.3, s. 155-162 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Roman Reinfuss S Z T U K A LUDOWA W C Z E C H O S Ł O W A C J I (notatki Mówiąc wyróżnić o sztuce l u d o w e j dwa twórczość jakiegoś kraju zagadnienia: jedno — to artystyczna oraz zabytki musimy żywa jeszcze sztuki ludowej, k t ó r e z a c h o w a ł y się w terenie, d r u g i e zaś — to teresowanie, społeczeństwo swej z sztuki jakim ludowej, co wyraża się zain­ odnosi się do między innymi W różnych formach opieki nad sztuką ludową i w li, jaką odgrywa ona w problematyce żywych wacja przedstawia mo, ny ośrodków że tradycyjna kultura nurt stanowiący społecznych, sztuki ludowej, aktyw­ Czechosło­ obraz bardzo niejednolity. ludowa, jako własność tzw. wykazuje swoją Wiado­ wyodrębnio­ „niższych" żywotność w bardzo i n t e r e s u j ą c e wienia może — postępu kraju. Im pierwotniejsze warstw stosunku są być wie w warunki okolicy X I X wieku zastąpione wą, formy, tych do domów po jest w Daleko i skrzyń, się i rozwija kultura i z przyczyn geograficznych cji od inne ludowa. oczywiście wpływów który, zależnie mian od na, w posunięty proces utrzymaniu treści — a etapy Gdy dową stają tradycyjnych, się często postępujących nie treści względem ekonomicznym okolice Pilzna na w ralizacji można — z ludowej nowią w działywanie zarówno z Łużyce), jak to i np. w murowanej, która genewyróż­ sztuki z nich uprzemysłowiony, południa, ludowej w to jest czy z Austrii. posunięty jest przeszłości zaś architekturze wsi, okazów odbywały w opóźnieniem wych osią­ od ubrane wystawio­ Czechach i <Valaśske zachowane, po ludowej prawie w proces dlatego, w Czech, krajobrazie Mezifići, się z dość zaś na np. powiato­ się również koło Rożnova, literaturze części M o r a w , (pogranicze M o r a w Karpat), lub spotyka ce We tu spotkać niekiedy polichromią, tzw. zachód gliniane, W po­ Slovacku od kryte zdobione na najczęściej wsi publiko­ o Białych strzechą wybie­ tematy­ ( i l . 5). wnętrzach, przeważa na na bu­ nie­ minionych etnograficznej. zwłaszcza chałupy dachówką, ścianach roślinnej się wielokrotnie i Słowacji występują częściej lonych pięk­ drewnianego „Fojstvo", t j . dworek sołtysi we czeskiej łudniowej ludowej północnych kiedy doskonałe przykłady budownictwa z czasów, jak jej znacznym miastach okazy nie sytuacja Rożnov), zdarzają pojedyncze wsiach dużo kultury szczególnie mniejszych wie­ potrzeb muzeów. niwelacji do do natomiast magazynach stosunku nawet downictwa, Widocz­ już się Czechach u k s z t a ł t o w a ł a Tu w Proces jednak w pewnych okolicach Morawach. na­ kobiety, wsi dostosowało zupełnie, się w Inaczej niż w wany obecnie Rzeźby znajduje Morawach, się niemal od przez przeważnie już Karkwice tu bezpośrednio, miejskiej. się Velke od­ to kultury sta­ szczególnie silne (czy na Jeden zobaczyć okolicznych i nie zachowania najdalej i d ą c e przemiany rozwojowe. jest mię­ dziś Domażlicach, muzeum. przekształciło przebiegał, na więk­ „Chods- ku pod np. z tzw. przełomie X I X i X X lub ze sprzyjał Z tym w L u d o w e rzemiosło artystyczne w na jak posuniętej miejscowym tra­ Sniny Czechosłowacji okręgi. w bez bogatych c a ł k o w i c i e z a m a r ł o j u ż na znacz­ zachodnich, p r z e n i k a j ą c y c h Czechach najbardziej, się tam ne i z kultury lu­ Radzieckiego. stanu wystawiony Niemiec kulturę odmiennych Czechach najsilniej wpływów sobą wyznaczający­ historycznym, obrębie teren szeregu w i e k ó w w w historycz­ się dziwić daleko widzenia nych prze­ Słowacji, wciśniętym terenie — trzy Czechy, niwelacji cyplu metodą by punktu i i Związku się razem dziewczynki można barwne stroje niewiele różniące widzi tak Chodska, w stanie zachowania zachodnich granice Polski Posługując w terenach północno-wschodnim nić możemy stosunkowo r ó ż n i c o m stolicą nie s i ę do rynku sprzyja k t ó r e , n i o s ą c za p e r s p e k t y w y na kobiecy utrzymuje nawet innym i odpływają ż e na a nowatorskich cezurami są barwnie Czechach — przemian. p o p a t r z y m y z tej dycyjnych dzy drogę raz wreszcie i przeszłość Czechosłowacji, nym ludowy które miej­ znajdują stopniowo ludowych. j a k o u b i ó r codzienny. Na izola­ strój ubiorów wet okoliczności, na barwnych niegdyś w ku" zamożności itp. urbanizacji się wynikający stopień stan rene­ muzealnych. współdziałają np. innych szczególności zaś wojny, zniszczenie, mi czy różnych przechodzenie i postępu Obok jak zewnętrznych, konserwowaniu ułatwia czynniki, cieka­ Urządzenie postaci które szym zdziwieniem n o t u j e m y fakt, utrzymuje poło­ zasadzie t y p u i dłużej ( i l . 2). strychach, komorach szaf zbiorów oczywiście „Blatach" bardzo s p e c j a l n e g o o p o r u ze s t r o n y w ł a ś c i c i e l i wsi uludo- czerpanych z miejskiej społecznego tym tzw. stanowi wzorów g o s p o d a r c z e , i m b a r d z i e j s t r o m o w z n o s z ą s i ę szczeble rozwarstwienia, na się resztki dawnego umeblowania w malowanych tle r.) Przykładem ( i l . 1), g d z i e w które architektury skiego, j e d n a k wsi 1959 budownictwo drewniane zaniknęło — transpozycję wewnętrzne w miejskiej. Sobeslava murowanym, ludową podróży p o w s t a ł e na architektury budownictwo kilku (Błotach) o d w r o t n y m do o g ó l n e g o — gospodarczego i s p o ł e c z n e ­ go wzorów sansowej naukowej. Z p u n k t u w i d z e n i a stanu z a c h o w a n i a oraz ności ro­ ga z podobnie urządzenie typu i na terenie Czech, miejskiego, jak jednak można malowane skrzynie, ławy z profilowany- 155 �II. 1. slav. slav. Borne dom. Domy murowane. Komarów, pow SobeII. 2. Renesansowe domy w rynku. SobiII. 3. Drewniany dom piętrowy z r. 1763. Jaseno, pow. Martin. II. 4. Drewniany Svośov, pow. Ruiomberok. �mi oparciami, na północy Śląsku od tego, po polskiej które okresie zwłaszcza we niemal spotyka zaś z urządzenie występuje stronie jeszcze w nie graniczącym dawne na Ubiory międzywojennym zupełnie wyszły dziś ubiorze w miast Uherski Brod Najgruntowniej nie różni Góralszczyźnie granicy. wsiach położonych się M o r a w a m i od izby z Polski, użycia. w one na ż y z n y c h i bogatych tzw. Hany (okolice O ł o m u ń c a ) , koniec X I X bogaty w. przedmiotem niezwykłej wyraz w ich okolicy i Uherske H r a d i ś t e na Slovacku. zaniknęły cze nawet się obec­ Resztki terenach pod które utrzymywały kobiecym gdzie strój jesz­ ludowy dumy Hanaków, zabawnej pod w z g l ę d e m j ę z y k o w y m o d m i e n n ą i w y r a ź n i e domą co był znalazło najbardziej utrzymywały To se Tim ma ćervenij intensywna życiowej Jich A paradę nosivajó, hoźivajó prąci gdzie zarówno związku w z ogólną czy przebudową Słowacji, i t a m widoczna do podniesienia i wydobywania ich jest stopy z atmo­ i zacofania. W rezultacie w s p o m n i a ­ ne t u okolice w s z y b k i m t e m p i e z m i e n i a j ą swoje o b l i ­ wyzbywając się bezpowrotnie O c z y w i ś c i e proces t y c h wyłącznie w do terenów sposób tradycyjnej przemian niż w Czechach działalność, wyraźne piętno równomierny czy n a kulturze dokonać to w i d z i e l i ś m y w kul­ ogranicza całej zapoczątkowany M o r a w a c h , jego n i ­ ludu tak lecz obszar mimo że wycisnęła na jeszcze nie północno-wschodnich, dosyć welująca jak —" niedawna Słowacji, materialnej, jak i duchowej w mieszkańców zdążyła Hanaci p f i svij Jich szczególnie reliktowe zjawiska akcja, z m i e r z a j ą c a sfery p r y m i t y w u później na część Słowacji. P o n i e w a ż jednak b y ł on t u verovnati Jeneralovi. Jenerali Dziś, obejmuje o nem vi, se m u ź e różne ż y c i a gospodarczego się gate się z dziedziny k u l t u r y tury. „Hanak konserwatywną społecznej. świa­ odrębności. p o ł o ż o n e n a w s c h ó d o d S n i n y , s t a n o w i ł y do cze, piosence: swej Wsie u k r a i ń s k i e na terenie Słowacji, a śląskiej ludowe, bliżej się już znacznych Czechach. bardzo słowackiego, nie spustoszeń, P r ó c z dobrze zacho­ wanego i bardzo z r ó ż n i c o w a n e g o b u d o w n i c t w a , o k t ó ­ r y m wspominano j u ż poprzednio, z a c h o w a ł y s i ę w Na terenie Moraw spotkać można jeszcze resztki dawnego ludowego r z e m i o s ł a artystycznego. W kim Mezirići znajduje bodaj w Czechach ski, w Strażnicy karska, na SIovacku — przez dzbanki „habańską", tj. czynny do dziś Hermana ludową garncar­ pracownia naśladujące Valaś(ostatni i na M o r a w a c h ) warsztat prowadzona rabiająca się dzban- Landsfelda, dawną mezzomajolikę bogatej, b a r w n e j d e k o r a c j i m a l a r s k i e j . Jeszcze w o k r e s i e dzywojennym ne były w okolicy siwaki. farbiarnia, konująca W Uherskiego Strażnicy a ściślej — r ę c z n a tzw. „modrotisk", mię­ Brodu wyrabia­ czynna jest również drukarnia płócien, w y ­ o białych lub jasnonie­ bieskich w z o r a c h na t l e g r a n a t o w y m . Morawy, bogatsze pod od względem Czech, trzeciego, k t ó r y m biedny, do niedawna wiący w porównaniu dziwe jest stanowią muzeum jednolity mało Obszar pod względem Słowacji części ś r o d k o w e j do okręgu kraj z natury uprzemysłowiony, skansenowskie. ani znacznie ani terenami górzyste okolice spotykamy ścianach W kominków domach ludowej bli jest (stoły t y p u i narzędzi (kilkanaście należącego stępach i datowane o zaś i północnej ogromnie zwykłej, i czerwonej, „habańskiej" rzają Współczesna uprawę Słowacji — zróżnicowanych for­ według mi mieszek Frankova obcych; począwszy etc), wzdłuż od Bardejova i dalej słowackim środkowej bez p o w a ż n i e j s z y c h zaś od Spiszą wpływom do­ (Osturnia, Beskidu Niskiego, na na wschód, północ w kierunku Strop- kova i Sniny — ludność ukraińską, ulegającą i silnie wprawdzie kulturowym, czasie od Bratislavy), znaleziono cztery maglownice, wykonane wspaniały okaz w dużej jednak malowanej bodaj od­ prasy XVIII, i Wszędzie glazurowanej, Czasem nawet produkcja utrzymała do produkcja snycerskim. czasów jak zda­ się na międzywojennych. ceramiczna jest wciąż garncarskim w Bardejowie, Frankowicza (którego jesz­ tradycji — przybyć tu przed k i l k u Preśovie. Wyroby wyrabiają nawiązujące w pokolenia­ czynny do d a w n e j jeszcze k i l k a , p o d o b n i e konujących ręczne druki na Stroje ludowe u t r z y m u j ą terenie jak i farbiarni w y ­ płótnie. się jedynie jako ubiory odświętne. Na codzień resztki stroju tradycyjnego chowują się głównie w jest majoliki Modrej koło Bratislavy, i t d . Czynnych o ś r o d k ó w l u d o w e j c e r a m i k i jest na Słowacji należą­ rodzina miała — z „ r u s k i e j " Polski). Podobny warsztat habańskiej zachodniej W cze d o s y ć u r o z m a i c o n a . W s p o m n i e ć t u n a l e ż y o c z y n ­ stwa w północ mezzomajoliki. Słowacji w wysokogórskiego; na się siwaki, których terenie m a c h a r c h i t e k t o n i c z n y c h (dl. 3, 4) — i r e s z t k i p a s t e r ­ Słowacji — ludność słowacką me­ z wycinanymi do w i n a , p o c h o d z ą c e j z a p e w n e jeszcze z w i e k u warsztacie środkowej zabytków zarówno zdobionych. Moravca, 20—30 l a t , o r a z do Jana w rodzaju nialowane lub ryzowane skrzynie), artystycznie Michola cym drewniane różnego plastycznej, a w i ę c kilometrów do nym wioski tylnych ( i l . 7). zwiedzania jednego z d o m ó w w K r a l o v e j k o ł o M o d r e j rozległe wsie o bielonych domach, budowane z gliny, winorośli; do g o t o w a n i a południowych sieni, na renesansowego, k r z e s ł a zapieckami, ławy, jak sąsiednich głównie w trochę twórczości r o b i ą c e w r a ż e n i e s c h l u d n y c h miasteczek — i na s p o t k a ć jeszcze m o ż n a s p o r o s t a r e j c e r a m i k i , z a r ó w n o geograficznym, kontrastują jak stano­ nie i północnej. Na południu te­ stylu zdobionej bogatym ornamentem Słowacji i pagórkowatymi utrzymanych w raczej z Czechami i M o r a w a m i p r a w ­ etnicznym. Z r ó w n i n n y m i południowej przejście jest S ł o w a c j a , — podobnie Morawach — występują rzeźbione etnograficznym wnętrz, tradycyjnym, z bogatymi, w i e l o b a r w n y m i malaturami, które wy­ ceramikę o renie liczne p r z y k ł a d y za­ ubiorze kobiecym. 157 �łalność naukowa ogranicza Słowacji). W Akademii kresie kultury się wyłącznie do terenu praskiej prace badawcze w ludowej prowadzi Instytut za­ Etnogra­ f i c z n y ( N a r o d o p i s n y U s t a v ) , k t ó r y p o w s t a ł w 1954 r o k u z połączenia stwowym jeszcze od ficznym Jiri Gabinetu Etnograficznego Instytutem czasów kieruje Zadaniem jest Instytutu według 5. Polichromia na ścianie domu. ona planu szerszej, dziane Strażnice. w laty na we terenie Słowacji przed obrazy na ma zostać ukończona wielotomowej, jest w której terminie kilkudziesięciu szkle spotyka w s i a c h j u ż coraz rzadziej, i to g ł ó w n i e w się rejonie Zajmują resowań się pracownicy natomiast naukowi gdzie wanych domów. Warunki drewniane wnękowe figurki kapliczki ścianach historyczne złożyły się na społeczeństwa t o w a ł się na nawet świątków w terenie Czechosłowacji wy­ muro­ to, ż e stosunek do t r a d y c y j n e j k u l t u r y (architekturą), gotowywania cowań Vladimir roku 1965, przewi­ Instytut z Etno­ własnych Instytutu: Scheufler konspektu stycznej zostały Instytut Etnograficzny kształ­ w sposób wybit­ łecznych Brnie, Instytutu czasie ba­ przy­ wyżej opra­ zagadnienia sztuki w niepokojący. sposób CSAV współpracuje Brak planach wspomnianych ścieśnione Stan- Kramarik (ceramiką). oficjalnych gdzie zainte­ Idka odbił się ujemnie w syntetycznych, ludowej w do kova (tkactwem), Emanuel B a ł a ś i Jaroslav dawczych Instytutu w terenie d o s y ć dobrze. S p o t k a ć j ą m o ż n a małe cze­ która zakresie ludowej sztuki plastycz­ tym cze miastach, dr najbliższe ukończenie późniejszym. ludowej sztuki plastycznej w pełniają na etnografii redakcjach: węższej, S p i s z ą , n a t o m i a s t r z e ź b a f i g u r a l n a z a c h o w a ł a się jesz­ w prof, g r a f i c z n y C S A V n i e p o d e j m u j e w zasadzie p l a n o w y c h nej. jeszcze Pań­ Etnogra­ folkloru, syntetycznej dwu akcji badawczych w Rozpowszechnione z istniejącym Instytutem badacz Etnograficznego przygotowanie skiej. Wyjdzie II. austriackich. zasłużony ĆSAV Pieśni, Horak. lata i Ludowej posiada również Śląskiego swój z działem (Slesky pla­ oddział nauk spo­ Ustav) w Opa­ n i e p o z y t y w n y . W o k r e s i e k i e d y Czesi z t r u d e m p r z e ­ wie, w k t ó r y m r e p r e z e n t o w a n a jest r ó w n i e ż etnografia. ciwstawiali Akcja badawcza narażeni naciskowi byli na zację, lud ostoją, na do się i nie jego germanizacji, mniej k o n s e k w e n t n ą kultura której Słowacy stały załamywały się się zaś madziary­ jedyną niemal akcje zmierzające okresie odrodzenia w była szczególnie nie niezwykle na — w sunkowo kulturalnym wcześnie słowiańskie, doniosła i dlatego t e r e n i e Czech, n a u k o w e dorobkiem nie zainteresowań i ludu wyłączając właśnie, zainteresowa­ na Polski. w ludowa rozbudziło promieniowało powstała stronne badania gólnym uwzględnieniem kultury została roku się inne W sto­ narody wyniku 1894 akcja sztuki tych Narodopisna czasu Słowian Czechów, w rok Pradze wzięła w gromadzenia i kultury Od ludowej w etnograficzna, od k t ó r e j czątek w ze zaś wielka szcze­ później wystawa Czechach s w ó j muzeach wytworów pierwszych poczynań w zakresie Wełtawie. Etnografia czeska w ciągu p ó ł w i e c z a r o z w i n ę ł a się, jest w y k ł a d a n a na tetach, a w licznych W w jej chwili bogaty dorobek ficzny, sze zagadnienie i w venskej 158 w dwóch Ceskoslovenskej Akademii plastycznej. akademiach, Akademii Vied w Vied a w Bratislavie mianowicie: Pradze i (której Slodzia­ na terenie poważniej­ Słowacji. W chwili skupia się na dalszym ciągu monograficzne cowania i ubiorów Równolegle przez kom­ do instytuty ceramiki prac badawczych etnograficzne opra­ ludowej. organizowanych obydwu akademii, dania p r o w a d z ą ośrodki uniwersyteckie, jednak z nich nie specjalizuje styki. Działalność niekiedy jako w się w tym przejaw kierunku ludowej pla­ zakresie prowadzona osobistych pracowników bywa zainteresowań naukowych, np. ba­ żaden po­ badania dr V e r y Hasalovej, asystentki przy Katedrze Etnogra­ fii Uniwersytetu w ludową, Pradze, k t ó r a zajmuje czy badania podejmowane syteckich z a k ł a d ó w Prócz t e r e n i e Cze­ i prowadzi wszelkie badawcze cen­ Etnogra­ prowadzone są w plastyki, naukowych placówką p l e k s o w y c h b a d a n i a c h t z w . H o r e h r o n i a , obok tego z a ś uniwersy­ się Nauk, k t ó r a jest obecnej d z i a ł a l n o ś ć tego I n s t y t u t u rzeźbą książkach. badań zakresie etnografii koncentruje się na chosłowacji głównie pominię­ który inicjuje akcje ostatniego naukowy publikuje czasopismach f a c h o w y c h obecnej wody rozwija t r a l n y c h w Pradze, istnieje r ó w n i e ż I n s t y t u t szczególnych organizacji prac etnograficznych wiele u p ł y n ę ł o w po­ ludowej. tych placówki a u t o n o m i c z n ą , c a ł k o w i c i e n i e z a l e ż n ą od i n s t y t u c j i S p o l e ć n o s t Ceskoslovanska, k t ó r e j celem b y ł y wszech­ zorganizowana się materialnej, folkloru, z W Słowackiej Akademii X I X wieku narodowego Czechów i S ł o w a k ó w — odegrała kultura, tej kultury ciem sztuki wynarodowienia. Rola, j a k ą w kierunku instytutów w przez etnografii pracowników uniwer­ Brnie i i Bratislavie. ośrodków syteckich, pewne prace badawcze w terenie liczne na nak prace obszarze C z e c h o s ł o w a c j i podejmowane bądź swe prace uniwer­ prowadzą muzea. S ą z punktu potrzeb z b i o r ó w muzeum, b ą d ź p r a c o w n i k ó w przygotowujących czeską ludowej w akademickich się zakresie kandydackie. to jed­ widzenia muzeum W sumie �i 11. 6. Chrystus przy slupie, rzeźba w drze­ wie, wys. 51 cm. Okolice Jabłonkowa. Zb. Muzeum w Ostravie. 11. 7. Polichromia w sieni. Kralovy k. Bratysławy. II. 8. Pieta, rzeźba w drzewie, wys. 29 cm. Horni homma, koło Jabłonkowa. Zb. Muzeum w Ostravie. �Zbieraniem i publikowaniem grafii ludności ukraińskiej i północ od Ukraińskich Preśova materiałów zamieszkującej zajmuje Pracujućich w się do na Kulturni Preśovie, który do druku zaś ludności ukraińskiej przygotowuje na terenie Svez prowadzi badania terenowe z zakresu ludowego stroju tektury, etno­ wschód i archi­ album haftów Słowacji. Studia z zakresu ludowej sztuki u ł a t w i a j ą w Cze­ c h o s ł o w a c j i n i e z w y k l e zasobne z b i o r y muzealne. torskie sięga kolekcjonerstwo w Czechach Muzeum w Opawie około roku przedmiotów daleko w głąb posiada 1814), j e d n a k ż e sztuki XIX zbiory z to już wielką ku czątek zbiorom p r a s k i m , ale wówczas w w etnograficznym nie skalę, związku Pradze eksponaty r ó w n i e ż w licznych tylko już etno­ większą poprzednio, etnograficzną Zgromadzone (Sleske zbieranie z a b y t k ó w wspomniałem wystawą 1895. ludowej w. gromadzone graficznych z a p o c z ą t k o w a n e zostało na jak Ama­ w ro­ dały po­ w muzeach muzeum prowincjo­ nalnych. Obecnie na terenie Czech i M o r a w istnieje ponad 270 m u z e ó w , z k t ó r y c h 250 p o s i a d a m n i e j s z e l u b sze zbiory etnograficzne. sze zbiory muzealne p o w s t a ł y już w które zbiory. Ozdobny Rożnowie. ul kłodowy ze Stromberga. Skansen organizowanie interesujących plastyki, nie materiałów z zakresu są jednak prowadzone w ludowej sposób skoor­ roku „Narodnym dzisiejszemu 1890 Domu" połowa ok. Na terenie Czechosłowacji która byłaby ludowej plastyki, woduje duże nie powołana co w ma do naturalnej zaniedbania w instytucji badań w konsekwencji tej dziedzinie niepodporządkowane jakiemuś ogólniejszemu badania są uzależnione interesowań i możliwości pracowników Planowe twórczości w nau­ zakresie zasadzie o d badawczych planowi, kierunku za­ poszczególnych naukowych. badania terenowe plastycznej w prowadzi jedynie U L U V Vyroby), 1955, które czyli odpowiednik zbiorów stanowią świątki (il. (Ustfedi ko­ etnograficzne m u z e ó w cze­ większych ludowej kultury Czecho­ cie polskiej a Umelecke „Cepelii". Bada­ bowiem ludowego stroje, hafty, obrazy na Odbiło materialnej, się kresu sztuki, ale gromadzonych w sztuce plastycznej dość dziedzinie jest należy­ zbiorach z za­ jednostronność w dziale ceramiki, widoczna wy­ jest zwłaszcza gdzie np. zgromadzono rzemiosła artystycz­ ogromne ilości h a b a ń s k i e j mezzomajoliki, przy równo­ rzetelnie stanowi na na wszędzie na zdobione sposób możliwoś­ zebranego m a t e r i a ł u . U h e r s k e H r a d i ś t e , gdzie znajduje się w ULUV, tylko wy­ część malowana, ( i l . 10), eksponatów w archiwum nie mioty bardziej efektowne. Owa jeszcze zorganizowany ośrodek informacji ro­ Kunza gdzie zbierano przede w s z y s t k i m przed­ dały zasób nie nawet prawie zupełnym spory ceramika szkle to która reprezentowana, cześnie rezultacie Ludwika się w o zorientowanie produkcyjnych przez dra zniszczeń danych z meble. Zbiory te gromadzono dawniej w terenie Lidove 6), nego; p r o w a d z o n e systematycznie, p o w i a t po p o w i e c i e , 260 zbie­ swe się przede w s z y s t k i m sztuka ludowa. D u ż ą chodzi t u dowej prze­ W ś r ó d z a s o b ó w m u z e a l n y c h na p l a n p i e r w s z y bija borze chwili ciągu i ofiarności ponatów. zakresie na Sło­ bogate uniknęły opublikowanych w n a t e r e n i e C z e c h i M o r a w l i c z ą one p o n a d 264 000 e k s ­ nia te organizowane są w celach ściśle p r a k t y c z n y c h , w istniejących gromadzono w działy początek Narodowemu. etnograficzne. przekazujących muzeów, jednostronny. słowacji ciach zbiory kultury ludowej, prywatnych, chosłowackich, po­ badań; za­ pomieszczenie dając Muzeum muzeów posiada energii, z j a k ą l e k c j e do ku kowej, 30 one Martinie, Słowackiemu Obecnie s p o ś r ó d raczy w w o j e n n y c h , s ą b a r d z o zasobne. W e d ł u g dynowany. r. głównie gromadzonych przez A n d r e a Dzięki dużo 1887 znalazły w s z ł o 60 l a t z a b y t k i dostarczają od zbiorów, Kmeta; wacji akcje terenowe m u z e ó w s ą bardzo cenne i Dopiero nowych ta węgierskie, z zakresu sztuki ludowej, w 9. się pierw­ 1864 r . A k c j a 1875 r . p r z e z w ł a d z e skonfiskowały więk­ terenie Słowacji została przerwana w czyna II. w Na obecnie najlepiej o współczesnej terenie tej lu­ Czechosłowacji. na latach południowych Strona słowacji Wystarczy międzywojennych Morawach i w organizacyjna nie jest pominięciu podkreślić, że które wyrabiane były Słowacji. muzeów rozwiązana siwaków, w na terenie sposób Czechosłowacja Czecho­ korzystny. jest jedy- �nym obok A l b a n i i siada krajem specjalnych w muzeum etnograficzne muzeum wielodziałowego. Narodowego. stanowi Jak brak samodzielności który działów muzeum oddziałem zwykle w budynkach są bądź (Praga, wkomponowane Jeśli starszych Działy te w muzeach modernizacji) i w stołecznym Uherskym cząwszy na w od Widoczne Brodzie warunków ekspozycji to muzeum czy w Pilźnie, lokalowych, — narzuca z jest borze, w wielu niektórych mniej­ w o wojewódzkich i muzeów mat, typ z tych przyjęto, muzeum jako obowiązujący krajoznawczego rycznym. Wystawa w w t a k i c h muzeach układzie że na obrębie w przyszłości Na terenie zobrazowanie przede wszystkim zwiedzającemu stępny i licę. w podać biorąc Przyjęcie muzeum feudalizmu, tego rodzaju dydaktyczne. maksimum historii, okresu Założenia w Chodzi sposób wiadomości z dziedziny wyjścia jednolitego schematu stawia realizatorów Z jednej o to, interesujący jako punkt tych trudności. bardzo znacznie m o ż n o ś ć w p r o w a d z e n i a dla i przy­ przyrody oko­ wystawy założeń b o w i e m strony są ażeby najbliższą dużych ekspozycji kapitalizmu ekspozycji wobec ogranicza nowych kon­ cennych — wystaw np. na korektur się np. wielodziałowych etnografię specjalnych lub nawet jej Morawach ma po­ sztuki poświęcona ludowej regionowi w Wołosz­ V a l . Mezirići, szałaśnictwa Słowacji berok) p o s i a d a j ą reorganizacji socjalizmu. są Mówi obok kul­ niemal we Vsetinie, i t d . czło­ oraz pełne ekspozycja wystawa sze d z i a ł p r z y r o d n i c z y ( g e o l o g i a , z o o l o g i a , r o z w ó j i — wy­ kapita­ muzeów pewnych planów. tworzenia czyzny Morawskiej w sche­ archeologia wielu magazyny I tak okres przy pomocy konieczność poszczególne działy. wspomnianego się gdy jest wyłącznie zaw­ składa wystawach wzrasta ekspono­ szczupłym ilustrującego krajoznawczych obejmuje wieka) i historyczny, na k t ó r y specy­ liczba niesłychanie obowiązujących konieczności po­ histo­ w działu eksponowana obejmujących zakończony. reguły Fakt ekspozycji powiatowych indywi­ plastycznej. etnograficzny ludowa wstać oprawie materiał ramach Strażnicy, muzeach do schematu rys rokiem, jak konieczność własny których nasuwa prób się g w a ł t o w n a muzeom muzeach, podczas dzie­ — realizatorów jednolitego i pomysłowej okazów, (mimo skończywszy zmusza pomimo tu symboli, typu gdzie proces r e o r g a n i z a c j i e k s p o z y c j i z o s t a ł j u ż Dla lizmu. tura unowocześnienia. W każdym wany Pradze, a starannej opisywanych od się z jest poszczególnym bardzo rozwoju bądź aby fice s t o j ą c y c h do d y s p o z y c j i z b i o r ó w , c z ę ś c i o w o d z i ę k i W Brod), zaś strony dualny. C z ę ś c i o w o udaje s i ę to o s i ą g n ą ć d z i ę k i wszyst­ wielodziałowej. utrzymuje nadać oddzielnych szymi l u b w i ę k s z y m i z m i a n a m i ekspozycja więtnastowiecznego. Mu­ wypadkach, o w y s t a w i e n n i c t w o , to w i dużych część zależności Uhersky w całość ekspozycji chodzi wysiłków, etnogra­ a przede wyodrębnione w Pilzno, z drugiej Czeskiego takich organizacyjnej, etnograficznych. wielkości cepcji, dużych organizacyjnie Nawet k i m b u d ż e t o w e j , nie o d b i j a s i ę k o r z y s t n i e na swej po­ Każde nie etnograficznych. ficzne w Pradze jest t y l k o zeum Europie, muzeów Trud, w że muzea (np. Rużom- zorganizowaną wyżej schematu, (Kośice, Presov) inne są lub w według stadium unowocześniania (Martin). który podjęło związku szy, niektóre już wystawę muzealnictwo z reorganizacją czechosłowackie wystaw, obsada p e r s o n a l n a jest tamtejszych tym więk­ muzeów jest na ogół bardzo nieliczna. W e d ł u g danych z r o k u w dziale etnograficznym muzeum nik naukowy wypadał na czaj w muzeach w dziale w Brnie 1 pracow­ 37 000 e k s p o n a t ó w , w dze — n a 29 000, w M a r t i n i e szych z a ś na 14 000. W etnograficznym jeden pracownik, a są też muzea których jest dział opieki Pracownicy przeciążeni racji łączy właściwie prowadzonej naukowego oświatowej w cach społecznych, muzeach organizacji pozbawiony na są niezwykle wystaw, magazynu eksplo­ (z c z y m często inwentaryzacji czy u z u p e ł n i a n i a starej, pra­ prowadzenia akcji a poza t y m — u d z i a ł w roli, w a wreszcie za­ nie­ i n w e n t a r y z a c j i , spada na obowiązek muzeum, gadach p r a c u j ą c y c h zazwy­ wielodziałowe, ogóle konserwatorska), i rekonstrukcji cownika w prócz prowadzenia się praca w jest Pra­ mniej­ (Bardejov). naukowi pracą; terenu, bytków etnograficzny fachowca 1955, bry­ różnego rodzaju pra­ pozostaje w ł a s n a praca naukowa. M i m o m a ł e j liczby p r a c o w n i k ó w w muzeach mo przeciążenia ich r ó ż n y m i zajęciami, muzea stawiają s i ę (z n i e l i c z n y m i wyjątkami) i mi­ przed­ bardzo przy­ zwoicie, i to nie t y l k o o d strony w y s t a w y , ale i nie­ dostępnych czy kartotek dla osób zwiedzających naukowych. Jakkolwiek IZ. 10. „Sw. Barbara, patronka szkle, wys. 34 cm. Zb. Muzeum — magazynów magazyny górników", obraz w Ostravie. nie na 161 �zawsze m a j ą rzucone zbiory odpowiednie pomieszczenia, często są w kilku są u p o r z ą d k o w a n e , szkodliwych wpływów biologicznych. się praca W Gorzej dział wadzony d o s t ę p n e , zabezpieczone od profilaktyki kartotek wygląda organizacji wybija wybitnego muzeum zdaje tym Muzeum w W w Brnie, dra szczególną układzie jaki zdołali pierwsze pro­ Ludwika uwagę zasłu­ które w każdej się z o r i e n t o w a ć w stanie posiadania muzeum zarówno graficznym. na muzeologa, na magazynów się doskonale prowadzone kartoteki, chwili pozwalają natów sposób rzeczowym, jak przy tego d o k o n a ć — pozostanie na ilości i geo­ muzeum jest (jedyne niewielkiej na ciastymi, z roku 1770, z p o d c i e n i e m (1750 ku kilka mieszczańskiego, drewniany 1660, dwie Pozostałe we Velke Jaroniek Dookoła jest w s p a n i a ł a się kach" prymitywnie się tu ingerencję artystów plastyków, którzy narzucają swoje projekty rzemiosłu ludowemu, sprowadzają powielacza dostarczonych O ile sposób ingerencji U L U V czości ludowej dobnie jak budzić a o tyle może postawiona rozpoznania poprzednio) i terenu drewniany z zagrody kopiami sołtysiej zabytków budyn­ obiektów ze ozdobionych rzeźbionymi znaj­ nieco „ u p i ę k s z o ­ Dookoła ciowo maskami „ocz­ (il. 9). (o sztuki w tej czym opracowywania pisa­ posiadanych ULUV zgromadziło posiadających się sporo l u d z i , przygotowanie częś­ naukowe, częś­ pracy, a dziś osiągnęli już poświęcone a lide"), stało ludowej. w dużej które, później Dzięki nie części pismem jest „ T v a r " , ULUV artykuły czasopismami kowe jak z np. R. a nie w ULUV mógł ludowej czemu, („Veci zastąpione lepsze, a l e remesla". ludowej Bednarika zespołowi bardzo dobre pismo, sztuce zo­ za Drugim którym zakresu wydaje poświęcone Małych za­ przez b y n a j m n i e j „Umieni się to­ duże znawstwo w temu wiadomo efektowniejsze rzają w to czaso­ również zda­ sztuki ludowej. Poza również pozycje książ­ twórczości „Malowane artystycznej, ohniśtia v oblasti Karpat". Ogólnie biorąc, ilość słowacji publikacji znaczna. Nie z będę ukazujących zakresu jednak na się sztuki tym w Czecho­ ludowej miejscu jest omawiał W n ę t r z a b u d y n k ó w w y k o r z y s t y w a n e są do celów stawowych; ekspozycja w a ż n i e j s z e p o z y c j e k s i ą ż k o w e d o c h o d z ą do P o l s k i i s ą ilustrować naszym częściowo gablotowa, częściowo tradycyjne urządzenie Sprawa wobec słowacką, ma się dawne np. mające (izba jest w domu obecnie, sołtysim). szczególnie dyskutowana. Stało się kulturalnych, które opieki propagandy konserwatorskiej, wieści o najcenniejszych częściowo raz dotkliwych rozebrany i po dosyć raz ostatni utrzy­ tisky" czy drewnianego do rozbiórki skłoniły opracowania cennych o k a z ó w dyrekcję planu muzeum budowy gdy chomych znajdzie zealnym, opiekę ludu 262 problem swoje nad ochrony piętrowego w Martinie którego latach. zabytków w twórczością de­ budownictwa skansenu, rozwiązanie żywą składają się święcone realizacja przewidziana jest j u ż w najbliższych Podczas w ilustrowane został pionie nieru­ mu­ artystyczną sprawuje wspomniany poprzednio U L U V , insty­ na twu. praca pozycji muzeum graphischen Staaten". Z wspomnieć jedy­ pt. innych nich szcze­ zatytułowana „Male przez O d d z i a ł Etno­ L . Kunza. Na wydane i serię doskonale etnograficznym, ludowej plastyki oraz etnograficznemu druków" „Etnografia ukazała w krajoznawczego" Museen o wśród ujść wszystkim kilkudziesięciostronicowe, „Małych L. Kunza przede a zagadnieniom uwzględnieniem serii to redakcją starannie książeczki szkle, hafty) W seria wydawana bardzo różnym Są muzeów, poznania, Brnie pod szczególnym zy czytelnika. (Małe druki), które nie dobrze znane. P r a g n ą ł b y m niektórych warta graficzny zwłaszcza że wszystkie wydawnictwa, które łatwo mogłyby polskiego publikacje gólnie spręży­ Niedawno zabytek uwagi wydawnictw, etnografom nie w s k a z a ć nadchodzą stratach, zabytków. bibliografii tych wieś budownictwa w Cićmanach. Mnożące się wypadki wastacji na jasne, objęły b u d o w n i c t w o d r e w n i a n e nie odpowiedniej alarmujące szczędzą zwykła długo. Mimo stej izby żywo przemian tam wyposażenie skansenów terenie Słowacji, że jest wy­ jest ciowo a m a t o r ó w , którzy swą wiedzę zdobywali Strom- przy po­ skle­ materiałów. przez k i l k a lat w y d a w a ć mianowicie wytwór­ zastrzeżeń, ogół m a ł o jest dobrej sztuki przeniesione w sprawy szereg umiejętnie sprawa już roli i asortyment sprzedawanych w jego instytucji łem j e do wzorów. ULUV ro­ ludo­ idącą kresie mieszczański produkcji wyrobów daleko bu­ dom obli­ odpowiedni niejednokrotnie ratusz pasterską. uli dopuszcza w ludowej uatrakcyjnienia obiektów mianowicie: pasieka k ł o d o w a z imię musi cennych k ó w tzw. wójtostwa. Jednym z ciekawszych składająca oczywiście kształtowanie ku nymi", jakby wynikało z porównania obydwu berga, wych Morawach. dzwonniczki są co na liś­ mieszkalny Karlovice zyski, artystycznej. W jed­ gospodarczą, wpływać drzewami d u j ą c y c h się w terenie, i to k o p i a m i skansenu na starymi piętrowy budynki, oraz b u d y n e k wsi na r.), b u d y n e k gospody p o n o ć z drewniane dwa Cze­ niewielkie miasteczka. a z D o l n e j B e c v y oraz k o l i b ę kościół kraju) Rożnowie otoczonej zgromadzono downictwa tym twórców zasadzie s p ó ł d z i e l ­ placówką ludowej, peryferiach polany, czoną wszystkim pach w y r o b ó w , gdzie na 1925 r. a r t y s t a m a l a r z B o h u m i l starym parku przede ekspo­ kierownictwa. indywidualnych czej. U L U V — p o d o b n i e j a k nasza C P L i A — j e s t nak nauko­ w w zarówno 79 000 zawsze t a j e m n i c ą skansenowskie Założył je w skupiająca trzej pracownicy J e d n ą z ciekawszych p l a c ó w e k muzealnych w chosłowacji w od szkodników tucja j a k i pracownie zorganizowane na sposób etnograficzny przez Kunza. W gują roz­ zgromadzone renowacyjna. opracowania miejsce miasta, atmosferycznych i dziedzinie w e w n ę t r z n e j oraz wi punktach der mittel wydawnictw oraz muzealnic­ się m. „Die in. eks­ ethno­ osteuropäischen muzealnych popularnonaukowych ze (obra­ historycznej und po­ należy opracowaniach etnograficznych m u z e u m w G o t t w a l d o v i e oraz o rocz­ niku pt. „Nove obzory" w y d a w a n y m przez muzeum w o j e w ó d z k i e w Presovie (pierwszy rocznik u k a z a ł się �w z 1959 r.). Rocznik wszystkich zawiera dziedzin wielodziałowym, m. in. artykuł święcony ludowej Z sztuce mniej należy zeum w dra Brnie, naukowy w Jana K o m y , po­ czasopism „Radostna poświęcone znaleźć można ludowej Zeme", mu­ wyd, przez interesujące twórczości tych artykuły p r z e z n a s z y c h s ą s i a d ó w zza K a r p a t i Fot. Vladimir Czechosłowackiej CZARNA Czarna a pod dzieli Ceramikę się względem mianowicie: dymioną W czą i Akademii który jest w ceramikę na na trzy że działania się ziemiach na późnolateńskim ją wśród powszechnie na w korzystną, nad z za­ Polsce. B y ł o b y gdyby nawiązana prowa­ się na rze­ tle wspól­ została bliższa współ­ sztuką ludową w Pol­ stronom na badawczej. Reinfuss. ZIEMIACH 0 wyroby i hutnictwie. grafitowane górniczych naczynia ośrodkach okolicach Kutnej Jachimova i cera­ współczesnej wy­ Morawy. w znajdujemy we Moraw, Hory, Czeskich południowe również północne Ceramika grafitowana występowała górnicze, podwiniętym kubki brzegiem względnie z (tygliki naczynia brzegiem trójkątnie do szego z a s t o s o w a n i a n i e i - dziobem, w śred­ płaskie kaganki uformowaną topienia) zasobowe i ( i l . 2), do byli czone dziej garnki szyjką (il. których jest znamy. W istocie chodzi więc w Hory. bardzo i drobnych ceramiki miejscowi garncarze, sporów także Ceramika sowań grafitowana etnograficznych wyrobów do z historii wtedy, nad wieku. nią należą w i i W Sawza­ ze skarg caslavskich. zaintere­ część powszechnie pozostałych działu nad stanowi używanych do bar­ Hory s i ę ze zakres gdy badań wypadkach z dziedziny techniki. Zupełnie inne problemy przynoszą ramiką ona Ledćy ledeckich wchodzi poświad­ szczególnie Kutnej garncarzami na garncarskich XIII—XVII studia między prak­ garncarze z np. garncarze garncarzy prostych grafitowanej pisanych, miejscowości, się ograni­ zajmowano co i z Caslava, o c z y m d o w i a d u j e m y kutnohorskich i medalionów nie Wytwórcami towar tech­ ( i l . 2), k t ó r y c h systematyką nimi z pojawiają rzadko linii poziomych, nalepiania Bywali swój związku do Formy hutnictwa. dokumentach oddalonych jemnych 1), bliż­ pory. większości z Kutnej w do w i grafitowanej względów lub tej w dostarczali Terenem ceramice znaczeniem zawą Budziejowic, w. górnictwa które przystosować i hutniczej technologii. szyjkach zasobowych n a c z y ń wszystkich niowieczu w trzech rodzajach f o r m : były n i m i z na zmian się j e d y n i e do r y t y c h 1 falistych szczególnie Moraw. wątpienia stopniu ceramiki średniowiecznym i skorupy b y ł y bez czają czasie z u p e ł n i e p o w s z e c h n e , XVII—XVIII zrozumiałych się na­ grafitowana w CZESKICH wielkich górniczej w Ozdoby ze używanych i mniejszym obficie znikają bez nicznym rozwojem tycznym rezultacie północy gra­ było „stradonickim"). Czech na wydobywania grafitu a W w swoim można mechaniczne charakter technicznej, k t ó r a b y ł a potrzebna w i jak nau­ są badań wiąże i C z e c h o s ł o w a c j i , co p o z w o l i ł o b y o b u użyt­ Ceramika ceramika posiada j e d n a k p r a w i e w y ł ą c z n i e miski krajów rozszerzenie p ł a s z c z y z n y bardziej czeskich (zwanym się górnictwie jest chemiczne, czasach h i s t o r y c z n y c h Czechy, obu skierowane problematyka opracowywanymi Su­ zasadnicze czerep, skorupa ogniotrwała. Spotyka w Czechach plastycznej. Czechosłowacji sce te charakteryzuje czyń. W Jihlavy, terenie nych zainteresowań NA grafitowaną, stopniu pojawia okresie całe sztuki pu­ czernioną. powoduje, dużym fitowana w zainteresowania wypadkach na w Nauk technologicznym i ceramikę grafitowaną wytrzymała i wielu dla to, ż e z a r ó w n o ludowej gadnieniami konany z masy glinianej z d o d a t k i e m sproszkowanego grafitu, których dzonych Roman CERAMIKA ceramika grupy, różne mikę kowych, na istnieje spora ilość p r a c o w n i k ó w Scheufler Instytut Etnograficzny — Praga kowym, wskazuje Słowacji praca badaczy p r a c u j ą c y c h artystycznej. Znaczna ilość prac z dziedziny sztuki ludowej blikowanych na wspomnieć przez I n s t y t u t Ś l ą s k i (Sleski Ustav) w Opawie. W o b u czasopismach detów i zagadnienia „Valaśsko", wydawany oraz muzeum Sarisa. Polsce z n a n y c h kwartalnik w dorobek reprezentowanych dymioną ( i l . 3—9). N a studia nad ziemiach czeskich powszechnie znana, a sposób jej p r o d u k c j i w ce­ była za- 163 �