https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6e72b40e474abaef738d5a1b99a00aeb.pdf e60633cb8e87ab6200d620e8b68e1418 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6545 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2005 Subject The topic of the resource Brook, Peter teatr Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:6117 Title A name given to the resource Dlaczego Pan podróżuje?.../Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2005 t.59 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2005 t.59 z.1 s.29-32 Creator An entity primarily responsible for making the resource Brook, Peter Rodzińska, Justyna (tł.) Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Dlaczego Pan podróżuje? ••• Zapis spotkania z Peterem Brookiem w Teatrze Polskim we Wrocławiu, 9 marca 2005, przed próbą spektaklu Tierno Bokar prezentowanego na zaproszenie Ośrodka im. Jerzego Grotowskiego Pytanie: Dlaczego p a n tyle podróżuje? Czemu słu­ żą podróże warsztatowe i p r y w a t n e , czym się one róż­ nią o d siebie i jakie znajdują p o t e m odbicie na scenie, w teatrze? Peter B r o o k : To pytanie, które sam sobie zadaję każdego dnia. Wydaje m i się, że zawsze należy patrzeć na teatr z dwóch punktów widzenia jednocześnie: z te­ go, który s t a n o w i czyjeś osobiste, skryte marzenie i te­ go, który jest praktyczny. Jeśli teatr nie jest zakorze­ n i o n y w życiu, nie jest praktyczny. Dlatego osobiście Bogdan Tosza: Dzień dobry, chciałbym serdecznie nie lubię, gdy ktoś mówi o teatrze jako o sztuce. To powitać państwa w Teatrze Polskim we Wrocławiu, kwestia odróżnienia rzemiosła o d k u n s z t u . W y k o n u j e ­ przede wszystkim zaś chciałbym my naszą pracę, aby utrzymać się jako zawodowcy, jak powitać naszego i n n i artyści czy rzemieślnicy wyrabiający krzesło czy wspaniałego gościa - Petera Brooka. Dziękuję dyrekcji Ośrodka Badań Twórczości Je­ d y w a n , a marzeniem jest, by robić to możliwie najle­ rzego Grotowskiego i Poszukiwań T e a t r a l n o - K u l t u r o - piej. Wówczas może pojawić się jakość. Jesteśmy j e d ­ wych, gospodarzowi wizyty Petera Brooka we W r o c ł a ­ n a k zanurzeni w życiu, zatem jeśli podróżujemy, t o dla­ wiu, dyrektorowi Jarosławowi F r e t o w i i d y r e k t o r o w i tego, że gdybyśmy pozostawali w j e d n y m miejscu, nie programowemu Grzegorzowi Ziółkowskiemu, że n a moglibyśmy się utrzymać, z drugiej j e d n a k strony - na­ prośbę, aby to spotkanie odbyło się w naszym teatrze, sza praca ograniczyłaby się wówczas gwałtownie do odpowiedzieli z entuzjazmem. Ta jest d o ­ k o n t a k t u z j e d n y m rodzajem ludzi, j e d n y m miastem, wodem, że mieliśmy rację. Spotkanie poprowadzi au­ językiem, jedną kulturą, j e d n y m systemem wartości, tor monografii Petera Brooka Grzegorz Ziółkowski, j e d n y m zestawem uprzedzeń. Po pierwsze jednak, t o a tłumaczyć będzie Jacek D o b r o w o l s k i . To wszystko, nie m y decydujemy, dokąd jedziemy; musimy zostać co należy do mnie. Życzę państwu wspaniałej rozmo­ zaproszeni. A kiedy t a k się stanie, jesteśmy wdzięczni, wy. Dziękuję. ale widzimy też, że m u s i m y dać coś w zamian. Otrzy­ frekwencja m u j e m y wciąż impulsy, które uzmysławiają n a m , iż je­ Grzegorz Ziółkowski: Przedstawianie Petera Brooka steśmy o d m i e n n i niż ludzie w miejscach, do których byłoby nietaktem. Również zabieranie czasu s w o i m i przyjeżdżamy. Za każdym razem jest to nowe wyzwa­ pytaniami byłoby nietaktem. Chciałbym oddać w pań­ nie. A zatem dokądkolwiek jedziemy, staramy się być stwa ręce Petera Brooka, rezerwując sobie p r a w o do tak bardzo pożyteczni, jak to t y l k o możliwe. Jednak zadania ostatniego pytania, które zakończy spotkanie, każdy p o w i n i e n sobie otwarcie zadawać to f u n d a m e n ­ ponieważ, jak państwo wiedzą, zespół gra dzisiaj wie­ talne i o k r u t n e pytanie - jaką to wszystko ma wartość? czorem spektakl i potrzebuje jeszcze czasu n a próbę. - w odniesieniu do wszystkich aspektów życia, nie ne­ A zatem zamieniam się w strażnika czasu. gując a n i nie niszcząc samego siebie, bo byłoby t o zbyt Peter B r o o k : Ja mogę zadać pierwsze pytanie: jak łatwe. Trzeba po prostu uwolnić się o d iluzji, w której udało wam się t u , we Wrocławiu, osiągnąć t o , co pró­ t k w i niestety w i e l u l u d z i t e a t r u , że jesteśmy nadzwy­ bują osiągnąć kobiety na całym świecie? Ponieważ w i ­ czajnymi i s t o t a m i , które mogą zmienić świat. Dlatego dzę, że to kobiety dominują na sali. Jestem j e d n a k go­ nie cierpię słowa: „artysta". N i e m a n i c bardziej pre­ towy odpowiedzieć na pytania zarówno o d kobiet, j a k tensjonalnego niż stwierdzenie: „Poeci i artyści - to od mężczyzn; obie płcie są mile widziane. Żadnej dys­ my zmienimy świat". kryminacji. 29 �Dlaczego Pan podróżuje • ZAPIS S P O T K A N I A Z PETEREM B R O O K I E M W T E A T R Z E P O L S K I M W E W R O C Ł A W I U Wielką wartością, jaką niesie ze sobą grupa ludzi pracująca razem w teatrze, grupa, która P y t a n i e : C h c i a ł b y m zapytać o pana ścieżkę d u ­ wchodzi chową kształtowaną przez mistrzów d u c h o w y c h . w k o n t a k t z nieznaną publicznością, jest t o , że p o wie­ Czy mógłby p a n i c h p o d a ć w k o l e j n o ś c i c h r o n o l o ­ l u latach o d k r y w a się, iż jej praca pewnego wieczora gicznej ? w szczególny sposób poruszyła jedną czy dwie osoby. Peter Brook: Dlaczego w kolejności chronologicznej? Tak bywa naprawdę. Ktoś powiedział - widziałem t e n Pytanie: N i e chodzi m i ściśle o chronologię, ale spektakl wiele lat t e m u , gdy przechodziłem akurat o wewnętrzny rozwój duchowy. t r u d n y okres w życiu. I przedstawienie t o pokrzepiło Peter B r o o k : Kiedy ktoś mówi o duchowości, nie m n i e i przywróciło m i nadzieję. Jest t o najlepsza n a ­ rozumie znaczenia słowa, j a k i m się posługuje. Jeśli my­ groda, jakiej można sobie życzyć. śli, że wie, co t o znaczy, t o n i e m a t o n i c wspólnego Pytanie: Towarzyszył p a n zawsze t e a t r o w i ekspery­ z duchowością. Mówiąc o c h r o n o l o g i i , przenosi się d u ­ m e n t a l n e m u w Polsce. Czy sądzi pan, że nowe t e c h n o ­ chowość w codzienność, a więc t r a c i się d u c h o w y w y ­ logie, które t a k pociągają młodych ludzi, m a j ą sens miar. T y m , d o czego naprawdę odsyła duchowość, sta­ w teatrze? n o w i bardzo i n t y m n e , bardzo osobiste poszukiwanie. Peter B r o o k : Kiedy jako młody człowiek pełen To niekończące się poszukiwanie jest o d k r y w a n i e m te­ ekscytacji i energii zaczynałem pracę w teatrze, wszyst­ go, co oznacza duchowość. Jest t a k poważne i i n t y m ­ kie technologiczne możliwości tamtego czasu, czyli ne dlatego, że można się podzielić n i m tylko z jedną siedemdziesiąt lat t e m u , wydawały m i się bardzo k u ­ czy d w i e m a osobami w bardzo szczególnych okoliczno­ szące i chciałem wypróbować każdą z n i c h . S t o p n i o w o ściach. A l e mówienie o duchowości na o t w a r t y m spo­ j e d n a k odkrywałem, że niektóre były użyteczne, a i n ­ t k a n i u oznacza, że prostytuuje się temat, o którym nie ne n i e . N o , może przesadziłem - t o było n i e siedem­ p o w i n n o się rozmawiać w t e n sposób. N i e chodzi więc dziesiąt, ale p o n a d sześćdziesiąt lat t e m u . E l i m i n o w a ­ o t o , że nie c h c ę odpowiedzieć n a pańskie pytanie, ale łem je n i e dlatego, że poszukiwałem prostoty. Prostota w t y m kontekście nie mogę. przychodzi sama, kiedy rezygnuje się z tego, co n i e w y ­ Pytanie: C z y m dla pana jest kolor, który t a k bar­ daje się niezbędne. Myślę, że katastrofą byłoby, gdyby dzo nas uderza w pańskich przedstawieniach? Jaką ro­ jakaś młoda osoba próbowała podążyć moją drogą, lę odgrywa w pana życiu? ponieważ urodziłem się w pierwszej ćwiartce X X wie­ Peter B r o o k : To jedna z rzeczy, które dają m i naj­ k u , a więc wszystkie wpływy, jakie m n i e ukształtowały, więcej radości. Jest dla m n i e niczym metafora nas ja­ spowodowały, że chciałem zbuntować się przeciw te­ ko grupy międzynarodowej. N i g d y n i e byłem w stanie a t r o w i dziewiętnastowiecznemu; złamać i zniszczyć zrozumieć rasizmu. N i e tyle z teoretycznego, politycz­ wszelkie k o n w e n c j e , które istniały wokół m n i e , aby nie poprawnego p u n k t u widzenia dobrego obywatela, odnaleźć t o , co żywe w X X w i e k u . ale p o prostu z uwagi na różnice między nacjami, i c h Dzisiaj ktoś młody, pracujący w teatrze, m u s i p o ­ k o l o r e m skóry, ciałami, językami, religiami, sposobami sługiwać się technologią, i n t e r n e t e m , k o m p u t e r a m i , bycia - wykraczając poza antropologię. T o między i n ­ wideo i wszystkim, co się z t y m wiąże, ponieważ t o jest n y m i sprawia, że t e n o k r u t n y świat jest jednocześnie świat, w którym się teraz pracuje i należy przekonać t a k i wspaniały. się, co z tego można wykorzystać, a co jest bezużytecz­ Pytanie: A l e m n i e n i e d o końca o t e n kolor cho­ ne. Kamery w i d e o i telewizję wykorzystałem w dwóch dziło. Chodziło m i bardziej o kolor scenografii, kolor zrealizowanych przez nas sztukach o mózgu, ponieważ w przedstawieniach. uznaliśmy t o za konieczne; ale technologia sama w so­ Peter B r o o k : A l e t o jest właśnie kolor! P u n k t e m bie mało m n i e interesuje. Dzisiaj interesuje m n i e coś wyjścia jest przyjemność, która z niego wynika, i fakt, innego. I dlatego mówię, że młodemu człowiekowi n i ­ że wszystko jest wibracją. Nasi muzycy są bardzo świa­ gdy nie wychodzi na dobre podążanie cudzą ścieżką. d o m i relacji zachodzącej między wibracją muzyki a w i ­ Przeciwnie, należy pławić się z radością w dzisiejszej bracją poruszającego się aktora. W i d o c z n a jest tylko t e c h n o l o g i i i zobaczyć, co może mieć wartość, a co różnica w formie. A k t o r stojący n i e r u c h o m o jest jed­ niszczy jakość. T o jest różnica między techniką i tre­ n y m dźwiękiem, a aktor w r u c h u - i n n y m . Wszystko ścią. Stanisławski jest dla m n i e bardzo ważny, p o n i e ­ jest r y t m e m , a kolor stanowi oczywiście wibrację w ryt­ waż był j e d n y m z pierwszych, którzy poszukiwali j a k o ­ mie. O s t a t n i o zastanawiałem się n a d t y m , że ludzki ści; dlatego stale s t a n o w i dla m n i e inspirację. O s o b i ­ umysł nie jest w stanie wymyślić nowego k o l o r u . Żad­ ście jednak jego metody raczej mało m n i e interesują, na technologia nie może wynieść ludzkiego umysłu po­ ponieważ nie należą d o mojego czasu. A mój czas z k o ­ nad jego wysoko rozwiniętą zdolność postrzegania już lei n i e koresponduje z czasem kogoś innego. Można istniejących barw. Można je widzieć coraz lepiej, ale nie powiedzieć, że każda technologia, każda f o r m a , każda można i c h całkiem na n o w o wymyślić. Radzimy więc możliwość m u s i być testowana wciąż n a n o w o . N a j ­ sobie z t y m , co m a m y do dyspozycji. gorszą rzeczą, jaką można stwierdzić, jest t o , czym te­ Pytanie: atr p o w i n i e n być i czym nie w o l n o m u być. To d y k t a ­ O s t a t n i o wyszedł t o m pańskich pism przełożonych n a język polski, który nosi tytuł Ruchomy tura k u l t u r a l n a . punkt. Byłabym bardzo wdzięczna, gdyby zechciał pan 30 �Dlaczego Pan podróżuje • ZAPIS S P O T K A N I A Z PETEREM B R O O K I E M W T E A T R Z E P O L S K I M W E W R O C Ł A W I U odnieść t e n metaforyczny tytuł do pańskiego doświad­ do dzieła kompozytora pozostaje pańska Tragedia czenia teatralnego. men. C h c i a ł a m zapytać, j a k i jest dzisiaj, po latach, pa­ Peter B r o o k : G d y b y m był poetą, malarzem, Car­ na stosunek do opery. foto­ grafem, wszystko, co pokazywałbym i n n y m ludziom, Peter B r o o k : O d p o w i e m w bardzo prosty sposób. pokazywałbym z jednego p u n k t u widzenia. Naprzeciw­ Jeśli ktoś powiedziałby dzisiaj: „W j a k i c h o k r o p n y c h ko mnie jest fotograf. Może nas ukazać tylko z jednego czasach żyjemy" - zgodziłaby się p a n i . Czy chciałaby p u n k t u widzenia, który właśnie zajmuje. P u n k t widze­ więc p a n i zostać prezydentem S t a n ó w nia kogoś siedzącego obok jest zupełnie inny. Jeśli coś nych? Jeśli ktoś pracuje tak, jak ja kiedyś w wielkiej pojawi się w p o l u widzenia fotografa, przesłoni obraz, operze, to w p e w n y m sensie przypomina to bycie pre­ zablokuje go i wpłynie na całkowitą jego zmianę. Zjednoczo­ zydentem S t a n ó w Zjednoczonych. C o k o l w i e k się robi, jest się przytłoczonym presją gigantycznej m a c h i n y Sfilmowałem k i l k a spektakli, które wystawiliśmy na scenie, dlatego mogłem dobrze się t e m u przyjrzeć. pełnej Praca w teatrze polega na zebraniu w i e l u różnych złości, tak że życie staje się k o m p r o m i s e m . Żyje się jak punktów widzenia. D o b r y autor, który oczywiście dys­ prezydent, który próbuje przetrwać jedynie do następ­ ponuje p u n k t e m zmieniać, n y c h wyborów. Taka okazała się moja praca w C o v e n t „wprawić w r u c h " — jednak zdarza się to niezwykle G a r d e n i w M e t r o p o l i t a n O p e r a - dość szybko zdałem rzadko. Jeśli więc mówi coś, o czym sądzi się, że jest sobie sprawę, że to ogromna strata energii, ponieważ, dobre, to próbuje zrozumieć również, dlaczego uważa kiedy zaczynałem pracę z grupą aktorów w małej prze­ się to za złe. Udało się t o osiągnąć tylko w i e l k i m auto­ strzeni, przestawałem być prezydentem kraju czy kor­ rom, na przykład Szekspirowi. Żaden z tysięcy profeso­ p o r a c j i wewnątrz o k r o p n e j m a c h i n y . rów na setkach uniwersytetów nie był j a k dotąd w sta­ w zwyczajną ludzką relację z i n n y m i żywymi ludźmi. nie ustalić, j a k i był p u n k t widzenia Szekspira, ponie­ Zdecydowałem się więc nie ruszać opery przez trzy­ waż jego p u n k t widzenia jest ruchomy, a w jego sztu­ dzieści lat; uważałem t o za stratę czasu. A l e p o t e m kach w każdej kolejnej c h w i l i t o , co było dobre, oka­ nadszedł etap, kiedy dysponowaliśmy własnym zuje się złe, a to, co złe - dobre, t o , co moralne - nie­ a t r e m i własną instytucją, i Opera Paryska wystąpiła moralne i t d . Z m i e n i a się to w t a k i sposób, że każda z propozycją, abym wystawił operę w naszym teatrze. osoba na w i d o w n i wyrabia sobie własny p u n k t widze­ Odpowiedziałem, że to bardzo interesujące, ponieważ nia, otwarty na chwilę. Dobry, szczery i uczciwy autor mogliśmy zmienić każdy najdrobniejszy jej element, ma inne podejście, kiedy pracuje w teatrze, a i n n e kie­ a jednocześnie poświęcić k i l k a miesięcy na próby. w i d z e n i a , próbuje go skostniałych struktur, namiętności, ambicji, Wchodziłem te­ dy pisze powieść. Również reżyser musi próbować Mieliśmy trzy obsady, które cały czas pracowały razem, otworzyć się na wszystkie p u n k t y widzenia. A k t o r , więc nie pojawiała się pomiędzy n i m i zawiść czy nie­ który przychodzi na próbę z gotową koncepcją r o l i , zdrowa rywalizacja. Wszystkie były równorzędne, nie jest złym aktorem, ponieważ każdy człowiek jest bar­ było podziału na pierwszą i drugą obsadę. K i e d y pre­ zentowaliśmy spektakl i wszyscy przyszli go zobaczyć, dziej złożony, niż się to może wydawać. byłem głęboko poruszony widząc, jak jedna C a r m e n Jednak przy kręceniu f i l m u jest dokładnie o d w r o t ­ na w i d o w n i oklaskuje drugą na scenie. Możliwe oka­ nie. Wszyscy wielcy reżyserzy f i l m o w i , począwszy o d zało się, by wszyscy, łącznie z orkiestrą, przez p o n a d Alfreda H i t c h c o c k a , pracują w oparciu o jeden p u n k t pół r o k u pracowali razem n a d t y m samym t e m a t e m , widzenia - swój własny. Po t y m rozpoznaje się i c h styl by poświęcali cały czas na próby i drążyli temat, p o d ­ i chodzi się na nowy f i l m „takiego a takiego" reżysera. czas gdy w zwykłej operze ludzie rozchodzą się po pię­ Na tym polega różnica między t y m , co jest dobre c i u przedstawieniach. Możliwy był więc między n i m i i mocne w przypadku jednego p u n k t u widzenia, a t y m organiczny rozwój. Mogliśmy wówczas kiedy jest o n zmienny. Dlatego właśnie w teatrze zda­ zrealizować własną ideę, która polegała na wyzbyciu się w tej pra­ rzenie teatralne jest stale do pewnego stopnia „w r u ­ cy wszystkiego, co nie pasowało do naszej koncepcji, chu". Relacja pomiędzy sceną a publicznością jest a co należało do „wielkiej opery". Mogliśmy umieścić wówczas bogatsza niż w zastanym, staroświeckim te- orkiestrę poza kanałem orkiestrowym, do attze o jednym punkcie widzenia. którego przywykła. I odkryliśmy coś fundamentalnego: grupa Pytanie: Co pana dzisiaj interesuje w teatrze? śpiewaków mogła znakomicie pracować, nie widząc Peter Brook: Jeśli coś jest żywe, jest interesujące. dyrygenta. W t e n sposób r y t m spektaklu tworzyli sami Jeśli nie jest żywe, nie jest interesujące. Jeśli jestem aktorzy. Postaci pracujące razem i ludzie prowadzący poruszony, interesuje m n i e t o . Jeśli nie jestem p o r u ­ opowieść pozostawali w bezpośrednim kontakcie z p u ­ szony, nie intetesuje. I to zmienia się cały czas, zarów­ blicznością. W no dla mnie, jak dla pani. t y m celu umieściliśmy orkiestrę po dwóch stronach, tak że zarówno ona, jak dyrygent po­ Pytanie: Chciałabym zapytać o pana doświadcze­ zostawali niewidoczni. Jasne jest teraz, jak radykalne nia operowe, ponieważ w i e m , że d a w n o t e m u praco­ było to posunięcie - treść podawana była przez żywych wał pan w Covent Garden, realizował opery w M e t r o ­ wykonawców, a orkiestra i dyrygent dawali jedynie politan Opera House. Oczywiście najbardziej k o n t r o ­ oparcie. W k o n w e n c j o n a l n e j operze hierarchia jest i n - wersyjnym przykładem, skrajnym podejściem reżysera 31 �Dlaczego Pan podróżuje • ZAPIS S P O T K A N I A Z PETEREM B R O O K I E M W T E A T R Z E P O L S K I M W E W R O C Ł A W I U na, c e n t r u m ekspresji stanowi dyrygent, następnie - Proszę n i e wymagać ode m n i e , abym stworzył teraz petne brzmienie orkiestry, a dopiero p o t e m - historia. wykładnię tego, czym się zajmowali i jakie t o miało Wyobraźmy sobie, co by było, gdybym dzisiaj próbował znaczenie - t o element czegoś bardzo szczególnego, co mówić z tej samej odległości, a przede m n ą znajdowa­ jest poszukiwaniem prawdy, a co stanowi prywatną łoby się osiemdziesięciu ludzi grających najgłośniej j a k sprawę każdego człowieka. potrafią, między n a m i zaś stałby dyrygent. Byłby t o Pytanie: Jest p a n uważany za klasyka, za wzór do S ą d Ostateczny. naśladowania. Proszę m i powiedzieć, gdy widzi p a n Pytanie: C h c i a ł e m się dowiedzieć, co dokładnie kogoś w orbicie swoich dokonań, czy p o t r a f i p a n się spowodowało, że t a k bardzo zainteresował się pan po­ z tego cieszyć, czy raczej myśli pan: „Dlaczego o n nie stacią T i e r n o Bokara i poświęcił m u swój o s t a t n i spek­ szuka swojej własnej drogi?". takl? Peter B r o o k : To pytanie trafia w samo sedno po­ Peter B r o o k : Myślę, że t o jedno z pytań, n a które przedniej kwestii. Dziś bardziej niż k i e d y k o l w i e k ota­ bardzo t r u d n o odpowiedzieć, ponieważ przy układaniu czają nas odpowiedzi. O f e r u j e się n a m tysiące sposo­ planów używa się r o z u m u . A przecież r o b i m y wiele a l ­ bów życia, tysiące postaw, tysiące rzeczy, w które moż­ t e r n a t y w n y c h planów, m a m y wiele a l t e r n a t y w n y c h na uwierzyć l u b które można odrzucić. Każdy p o l i t y k możliwości. Podejmowana decyzja s t a n o w i zaś p o ­ żyje, mówiąc kłamstwa w t a k atrakcyjny sposób, że c h o d n ą i n t u i c j i . Powiedziałbym więc, że każdej decyzji w końcu głosujemy n a niego, a nie n a kogoś innego. (dlaczego robić t o , a n i e coś innego) towarzyszy prze­ Sądzę, że na t y m polega praca polityków - są kłamca­ czucie szczególnego znaczenia tego właśnie m o m e n t u . m i , którzy próbują mówić prawdę. W i d a ć więc, że W długotrwałej pracy n a d w i e l o m a t e m a t a m i pojawia w rzeczywistości społecznej, politycznej czy religijnej się chwila, która - j a k owoc na drzewie - nagle okazu­ możemy znaleźć jedynie odpowiedzi k o m p r o m i s o w e . je się „dojrzała". Jak w i a d o m o , temat przemocy jest te­ Podążanie za kimś ślepo pokazuje, że sami jesteśmy m a t e m a k t u a l n y m . Temat n i e t o l e r a n c j i t o temat, k t ó ­ ślepi, zazwyczaj n i e zdając sobie z tego sprawy. W y d a ­ ry d o nas trafia. W Tiemo Bokar poruszyliśmy sprawę je się n a m , że myślimy jasno. Powtarzam zatem: jeśli tego, co naprawdę znaczy tolerancja, czego wymaga, ktoś chce ( t o jego w o l n y wybór), może próbować roz­ z j a k i m i trudnościami m u s i się zmierzyć. Wydaje m i wijać postawę poszukiwacza. Oznacza t o bycie otwar­ się, że w czasach, gdy religia wkracza z ogromną siłą n a t y m i p o z b a w i o n y m j a k i c h k o l w i e k podejrzeń. Dlatego t e r e n życia politycznego, społecznego i wojskowego, Gurdżijew mówił o drodze człowieka przebiegłego. p o n o w n i e ożywić trzeba kwestię, czym jest d l a nas Oznacza t o bycie n i e w i n n y m j a k głupek, a jednocze­ prawda dzisiaj. Można t o uczynić dzięki prawdziwej h i ­ śnie - bardzo przebiegłym i n i e dającym się łatwo w o ­ storii skromnego człowieka, który spędził swe życie n a dzić za nos. W t y m celu w danej c h w i l i może n a m po­ próbach o d k r y c i a , co znaczy być prawdziwym w t y m m ó c wiele rzeczy. Rola wszystkich sztuk polega na t y m , złożonym świecie. Zawsze sądziłem, że w teatrze te­ by n a chwilę zaspokoić nasze pragnienie bardziej ja­ m a t , j a k i m a się pojawić, m u s i być czymś nieznanym - snego widzenia - wiedząc jednocześnie, że nigdy nie tak j a k kolory scenografii - w p r z e c i w n y m razie k w e ­ można tego osiągnąć raz n a zawsze. Jesteśmy ślepi, stia religii, t o l e r a n c j i i n i e t o l e r a n c j i nie będzie się n i ­ chcemy przejrzeć. Przez chwilę widzimy trochę wyraź­ czym różnić o d tego, o czym czytamy w gazetach niej i wtedy o r i e n t u j e m y się, że ślepota wraca, i zaczy­ i oglądamy w telewizji przez cały czas. T y m , co m n i e namy n a n o w o . N i e poddajemy się, musimy robić t o , przyciągnęło, była prawdziwa historia, niewywołująca o czym mówi w spektaklu T i e r n o Bokar: szukać wie­ jednocześnie oczywistych skojarzeń. dzy w najdalszym zakątku świata. Pytanie: Jak w i a d o m o T i e r n o Bokar był mistrzem Grzegorz Ziółkowski: Pozwolę sobie zadać ostat­ sufizmu - czym jest dla pana sufizm w kontekście na­ nie pytanie. Jest o n o bardzo niebezpieczne. Zapytam uczania Gurdżijewa? o ciszę. Peter B r o o k : T o pytanie również otwiera t a k o b ­ Peter B r o o k : To wyjątkowe wydarzenie w m o i m szerny temat, że odpowiedź m u s i być bardzo prosta. życiu. Tak często słyszałem ludzi rozprawiających o c i ­ Gurdżijew był młodym człowiekiem, który opuścił szy, a teraz po raz pierwszy ktoś wypowiedział t o w i e l ­ swój d o m i zaczął podróżować po Wschodzie z grupą kie słowo i zamilknął. Mogę więc t y l k o pójść za jego przyjaciół, którzy wówczas, w X I X w i e k u , zajmowali wspaniałym przykładem. się różnymi dziedzinami: filozofią, muzyką, nauką - l u ­ dzi, których nie satysfakcjonowały istniejące o d p o w i e ­ Spisała dzi n a pytania, jakie sobie stawiali. N a z w a l i siebie Po­ szukiwaczami Prawdy. Zaszli bardzo daleko w swych poszukiwaniach i o d k r y l i , że w sercu tego, co popular­ nie rozumiane jest jako religia, istnieje prosty rdzeń całkowite poświęcenie poszukiwaniu prawdy. Bractwa sufich gromadzą się z tego samego p o w o d u . S ą poszu­ kiwaczami prawdy. 32 i przełożyła Justyna Rodzińska �