https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a3e88525bb9e4b1d25bc9b46119e29ec.pdf 70ca19d8909c31adf30afab0f3489947 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4023 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1961 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3762 Title A name given to the resource Sprawozdania i recenzje / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961, z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1961, z.2, s, 109-115 Creator An entity primarily responsible for making the resource Bazielich, Barbara Fryś-Pietraszkowa, Ewa Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Type The nature or genre of the resource czas. Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text RECENZJE Barbara I SPRAWOZDANIA Bazielich Z W Y C Z A J E W L U D O W E N A Z A G Ł Ę B I U Ś L Ą S K U D Ą B R O W S K I M Pozytywną stroną w s z y s t k i c h konkursów i urządzanych okresowo z materiałów wystaw zebranych bez­ pośrednio w t e r e n i e l u b d o s t a r c z a n y c h osobiście p r z e z różnych i n f o r m a t o r ó w jaw — podtrzymywania 1 treści zasobu tradycyjnych, zbiorów normalnych jest n i e t y l k o c e n n y żywotności ale i możliwość muzealnych penetracji prze­ niektórych o okazy, terenowych form powiększenia które w przeważnie dzą u w a g i . T a k w ł a ś n i e często b y w a związanymi z l u d o w y m i z w y c z a j a m i z toku ucho­ eksponatami dorocznymi i ro­ dzinnymi. Dlatego też, aby zebrać okazów z a r ó w n o d a w n y c h kresu zwyczajów możliwie ludowych, w B y t o m i u i Wydział jak najwięcej j a k i współczesnych z za­ Muzeum Kultury Górnośląskie Prezydium W . R. N. w K a t o w i c a c h ogłosiły w p i e r w s z y m k w a r t a l e 1959 r. 1 całoroczny k o n k u r s d l a w s z y s t k i c h jewództwa k a t o w i c k i e g o . giemu terminowi mieszkańców Sądzono, ż e dzięki będzie można poznać wo­ t a k dłu­ dokładniej formy z w y c z a j o w e p r z e t r w a ł e d o dziś u l u d u śląskie­ go, a także w y ł o w i ć ginące i n i e z m i e r n i e już rzadkie zabytki. T r u d n o powiedzieć, że a k c j a t a udała się w bo — m i m o u s t a w i c z n e g o prasę, u l o t k i działów i za Kultury wzięły 43 osoby, uczestnicząc Dostarczyła który ona warto p r z y p o m i n a n i a przez radio, pośrednictwem — w jednak na ten zespół e t n o g r a f ó w Powiatowych niej udział sporo cennego materiału, poprzedzając temat, specjalne przygotowywane pracujących przez w Muzealnym Okręgu Górnośląskim. Na k o n k u r s napłynęło ogółem 43 o b r a z y i rysunki amatorów 76 o k a z ó w , w t y m plastyków, 1 tekstów z z a k r e s u l i t e r a t u r y l u d o w e j na taśmę magnetofonową. Z 30 opisów oraz materiałów nagrania tekstowych cenne są zwłaszcza te, w których poszczególni nicy — poza przytoczeniem uczest­ l u b więcej zna­ nych bądź p u b l i k o w a n y c h już pieśni l u d o w y c h oraz okolicznościowych przemówień mi słowami podać ż y w y czaju, też zespołu bądź mniej opis — s t a r a l i Się Własny­ jakiegoś j e d n e g o zwyczajów mienić m a s k i i stroje czajami zimowej pory obrzędowe i pory trzeba związane wiosennej, ze z wystawę. których następnie Czynna ona urządzono była od 22 l i p c a d o 24 l i s t o p a d a kumentacyjny wanych i w materiałów, w y s t a w i e zwy­ rekwi­ pokonkursową muzeum bytomskim 1960 r. Z u w a g i niecodzienny wy­ gwiazdy kolędnicze, s z o p k i , p a l m y , w i e ń c e i d r o b n i e j s z e zyty, zwy­ całorocznych. Spośród eksponatów p r z e d e w s z y s t k i m charakter na do­ zaprezento­ w a r t o poświęcić Maska pow. „diabła" Cieszyn. z grupy „Mikołajów". Wy­ zaledwie i n d y w i d u a l n i e l u b zespołowo. zasygnalizować opracowanie II. 1. Istebna, pełni, nieco uwagi. zano Oprócz n a niej bowiem całą n y c h zwyczajów, graficznych skich i wspomnianych rozmaitość okazów dorocznych zilustrowanych serwisem wykonanych zagłębiowskich „na w żywo" we latach od zasięg w obrębie trzy województwa związanych oraz andrzejkowych. zwyczajów Wystawę podzielono poszczególne e t a p y zwyczajami nie w ficzna zdjęcia n a cztery każdą część i duża części niektó­ i wiosny obrazujące łącznie plansza fotogra­ symbolizująca daną porę r o k u . Uzupełniały wykonane w ze Wprowadze­ t e r e n i e , n p . w części ją dotyczącej o k r e s u z i m o w e g o — z „obchodu M i k o ł a j ó w " w nej ślą­ pokazujące dorocznych, towarzyskimi. stanowiła foto­ uprzednio ba­ mapy, z porami zimy zwyczajów rodzinnymi zdjęć wsiach katowickiego rych zwyczajów poka­ rodzin­ 1957 d o 1960 r . Nadto n a podstawie przeprowadzonych dań a n k i e t o w y c h o p r a c o w a n o i Isteb­ i Górkach W i e l k i c h (pow. Cieszyn) i z w i e c z e r z y wigilijnej góralską w samym spożywanej Koniakowie z jednej misy przez (pow. Cieszyn). zespole p o k a z a n o rodzinę Dalej w tym ilustracje choinki i i „dziadów" oraz różnych P o r . : B . B a z i e l i c h , St. D e p t u s z e w s k i . cice" i „dziady" — zwyczajowe widowiska, S z t u k a L u d o w a " , 1959, n r 1—2, s. 20—40. „Szlach­ „Polska nicy, g r u p y „szlachciców" 1 1 połaż- 109 �II. poprzebieranych dzie w postaci występujących w Koniakowie, „pastuszków" Cieszyn). W Beskidzie nickiem „Trzech z Istebnej (pow. dość Króli" Wyk. w t y m obcho­ z pow. i „skubaczek" Gliwice, z Jaworzynki 1956 r. Franciszek doczepiona się za Śląskim o r a z jest rozmaite jeszcze w dziś Ryb- zwyczaj charakterystyczne po­ zebranie rybnickiego zaprezentowano np. plastyczne maski „Herodów" i „diabłów", klejone z k i l k u w a r s t w gazet i m a l o w a n e we, n a k o l o r y niebieskie, brązowe, k a r m i n o w e cji) ; imaska „ Ż y d a " 2 (zależnie z Koniakowa z m a s y p o w s t a ł e j ze z m i e s z a n i a wana w od pomarańczo­ charakteryza­ modelowana była gipsu i chleba, malo­ karminowo-różowym odcieniu i przybrana osoby też worek nabijane j a k w i d a ć n a przykładzie małymi z K ó z (pow. Bielsko); przy głowie futrzanej — r o g i są n a t u r a l n e , gałęzi też wykonane za z rosochatych wstążkami: c z e r w o n y m i takie zaprezentowano Maski dość okazałej k o l e k c j i różnych m a s e k i strojów. Z p o ­ wiatu Bielsko. albo Bożego na pow. p r z e b r a n i u za kozę, a l b o g ł o w i e są p r o s t e , n i e z d o b i o n e , kłady ten pozwolił w gwoździkami, kolorowymi Fakt Straconka, c z y k o c , przysłaniający całą osobę. R o g i p r z y rzeźbio­ stacie występujące w o b c h o d a c h n i e m a l całego o k r e s u Narodzenia. Chrobok, j e s t a l b o n i e w i e l k a osłona n a g ł o w ę występującej nej i Podbeskidzie powszechny przebierania 2. „Betlej". i stroje przebranie konane są w z Buczkowic „niedźwiedzi" zwyczajach przede owiniętych i białymi. Przy­ Kóz. i „diabłów", górali wszystkim i z służące beskidzkich kożucha wy­ baraniego białego i c z a r n e g o o r a z skórki króliczej i k o z i e j . Mają one formę odmienną o d masek z papieru czy gipsu (które zasłaniają t y l k o t w a r z ) : w y k o n a n e są n a kształt workowatej i czapy z wyciętymi u s t a , która p o w ł o ż e n i u oczy rów­ w s t a r y c y l i n d e r — w ą s y i brodę d o p r a w i o n o z w ł o ­ nież „diabła" otwór n a usta, z którego z w i s a jęzor z czer­ nak masek ze skóry z w i e r z ę c e j wnątrz. Do tego celu wykonana wywróconej posłużyło jest jed­ sierścią n a ze­ przede wszystkim f u t r o o w c z e , k o z i e , królicze, p s i e i k o c i e ( j e d n a z m a ­ — sek dzona ze jest w s i Kozy-Zagroda, nawet wykorzystano górskich z sierści zwłaszcza miejscowości pow. Bielsko, dzika). w maskach powiatu Skórę sporzą­ zwierzęcą górskich bielskiego, z i pod­ których pochodzą n p . m a s k i n i e d ź w i e d z i , p s ó w i kóz. Są głowy kóz pełnej rzeźby. dłużny wykonane Wszystkie układ, p r z y ruchoma, z czym tzn. w p r a w i a n a sznurkiem przewleczonym ny otwór żerdzi w pysku. wysokości ok. samego drewna o n e mają ruch formie prostokątny, d o l n a szczęka w w jest przez spoczywa 1 metra; w na tylnej po­ zawsze pociąganie n a zewnątrz przez Głowa też specjal­ pionowej jej części wonej Por.: B. Bazielich, Tradycyjna twórczość ludowa woj. katowickiego, L u d o w a " , 1958, n r 2, s. 1 1 5 — 1 2 1 . 110 i współczesna „Polska Sztuka się n a r a m i o n a c h . W tkaniny, obszyty jest t y m samym masce materiałem. M a s k a z Istebnej, w y k o n a n a z czarnego owczego k o ­ żucha, m a r o g i z pakuł i s t a r y c h s z m a t sznurkiem; ropusze) końce rogów zdobią z przystrzyżonej okręconych d w a wiechcie bibułki c z e r w o n e j (pió­ i białej. W iinnej n a t o m i a s t masce, r ó w n i e ż z I s t e b n e j , b i a ł y m k o z i m f u t r e m obszyte skórki (ił. Z zrobione dwóch białego kożucha się używa — się (poza z uszyty jeszcze Koniakowa. jest za — ma tkaniny, nos. T e j „niedźwie­ także z białego uzupełnia i l . 7). rogatą Jest uszy formą. jedna jęzor z „niedźwiedzia" i spodnie wspomnieć pochodzącą na wystawie samej białe są p o d o b n e przebieraniu t y m strój z rękawami Warto — tekturowy, wydatny przy d z i a " , k t ó r e g o cały strój kożucha rogów bydlęce r o g i i c z e r w o n y natomiast właśnie zamiast znajdujących doprawione druga są o t w o r y o c z n e i z t e j są — 1). M a s k i z bluza 1 opierając na przysłania s i a końskiego. Większość i szyję, otworami n a głowę ona maskę cała „diabła" rzeźbiona w d r e w n i e i m a l o w a n a k o l o r a m i k a r m i n o w y m i brą- ��11. 7. Fragment zowym; wystawy „Zwyczaje t y l n a j e j część, p r z y k r y w a j ą c a zrobiona W ekspozycji jest z czarnego baraniego reprezentujących pokazano trzy szopki także resztę głowy, kożucha. zespole o k a z ó w mowe ludowe — na Śląsku". sceny Muz. umieszczona znajdują zwyczaje „betleje", zi­ wy­ w Bytomiu, się 1960. jest n i e w i e l k a stajenka; postacie świętych wewnątrz zwierząt, na Wszystkie figurki są drewniane i nieruchome. typ szopki, ale z g i p s o w y m i Bielsko) c i a m i , był najczęstszy n a Śląsku. T a k i w ł a ś n i e i L u d w i k a Kubaszczyka z Koniakowa. N a Śląsku s z o p k a n i e m a t a k i e j t r a d y c j i j a k szop­ krakowska. informatorów, przy Wprawdzie, żyje według relacji jeszcze w s p o m n i e n i e szopce o b n o s z o n e j po w s i , ale nieznane są jasełkowe f o r m y z r u c h o m y m i f i g u r k a m i . Szopki wały raczej s t a t y c z n e , n i e w i e l k i e , służące za dekoracyjny jemskiego. i symbolizujące Pokazane na zentują trzy odmiany konaną przez do typu nego za element przykłady repre­ Pierwszą Chroboka, z nich, można wy­ zaliczyć s z o p k i k r a k o w s k i e j z dużą sceneryczną o b u ­ na wieżyczkami płaszczyźnie pomocą palm, znajduje po by­ betle­ korbki p o b o k a c h ( i i . 8). W e ­ koła obrotowego umieszczonej z porusza­ boku, usta­ w i o n o tańczące p a r y , za k t ó r y m i w głębi, w tych; jej wydarzenia wystawie szopek. Franciszka dową, z d w i e m a wnątrz, fakt się maleńka s z o p k a bokach przed nią stoją kład z a p r e z e n t o w a ł otoczeniu z f i g u r a m i świę­ „Trzej Królowie", pastuszkowie i owce, a na przodzie sceny trzy rucho­ lub papierowymi Ludwik natów t w o r z y ł y g w i a z d y pieru i umieszczone umocowanej ki i ramion gwiazda sześcio- z Dąbrówki wykonano sita ją i prostopadle pióropusze ry) m a t y l k o cztery z wyklejone n a końcu d r z e w c a . Buczkowic, końcu w Wielkiej W górnej miona części znajdują się c z t e r y zakończane pióropuszami Gwiazdy ze Wszystkie figurki są k o l o r a c h odpowiadających z drewna odmianom przeważnie W dziale postacie ramę pozbawio­ gwiaz­ p o n o w a n a j e s t w t e n sposób, ż e n a dużej z w i ą z a n e z tą porą ilustracji n a drzewcu. stożkowate r a ­ bibułki. Wielkich barwne obrazki (wy­ przedstawiające świętych. obrazującym naście 112 tych i Górek gazety l u b i n n y c h druków), s t r o j u . D r u g a s z o p k a t e g o s a m e g o a u t o r a ( i l . 2) s k o m ­ płaszczyźnie Gó­ papierem, z kolorowej Straconki, Buczkowic na powierzchni nalepione w starą, Okrągłą z białej bibuły, n a kształt k u l i o s a d z o n e j z kurtyna. na ( i l . 6); d a z G ó r e k W i e l k i c h , z r o b i o n a p r z e z Józefa T r u d z i k a cięte malowane mają bibułki n a j e s t n a t o m i a s t , o d m i e n n a także i w f o r m i e , mają rozsuwana osi ze S t r a c o n ­ czerwonym d n o zaś — żółtą bibułką. E l e m e n t ó w czarow­ tę scenę pa­ obrotowej (pow. Tarnowskie wyklejono zasłania i diabła. Całą ekspo­ r a m i o n a , bez o z d ó b n a końcach; nicy masło na barwnej m e p o s t a c i e : d z i a d a z w o r k i e m n a pieniądze, robiącej przy­ z kolorowego Gwiazdy t e n sposób, ż e ramiona tej grupie i ośmioramienne, z Ten posta­ Kubaszczyk. W r e s z c i e jeszcze jedną serię w ustnej kolędowania ze­ wnątrz — pastuszkowie, „Trzej K r ó l o w i e " i owieczki. k o n a n e p r z e z F r a n c i s z k a C h r o b o k a ze S t r a c o n k i ( p o w . ka i i zwyczaje dokumentowało wiosenne niektóre r o k u : „misie" zapustne kilka­ obchody z Sarno- �jfl 8. „Betlej". Wyk. Franciszek Chrobok, ka, pow. Bielsko. wa (pow. ze Stanicy w 1959 r. Stracon- Zawiercie), (pow. obchód Gliwice), z Rozbarku-Bytomia i topienie i Kozłowej z gaikiem Góry (pow. Tarnow­ s k i e G ó r y ) , p r z e b r a n i chłopcy z g a i k i e m wość z Laryszowa z palmami, t y m zespole ubranej spódnicę, f a r t u c h stawiona Góry), dzieci mai­ dzany miona, starej ze słomianych p o w r ó s e ł . Okręca się a twarz najczęściej pończochy, głowę przysłania natomiast nicą. „ M i s i o w i " t o w a r z y s z ą na wystawie eksponatów na uwagę postaci w ludzkiej starą o d z i e ż zasługują wykonana z była rozłożonymi kobiecą: bluzkę, i pokazano z Istebnej miała postać szmacia­ z koszykiem w ręce. E k s p o n a t y Oprócz c z a j u n a G ó r n y m Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim. Wśród e k s p o n a t ó w f i g u r a l n y c h z w r a c a ł y u w a g ę kukły tym z grupy główną „misiów" osobą jest zapustnych. „ m i ś " , którego zwy­ W dwie obchodzie strój sporzą­ wyko­ charaktery­ postaci. wspomnianych okazów znalazł także g a i k , p r z y s t r o j o n y w m a l o w a n e rosochatych, zielonych gałęzi się tutaj wydmuszki jaj, k o l o r o w e p a p i e r y i łańcuchy, o r a z p a l m y j a k to jest w prze­ t e dostarczyły k o ­ z d z i e c k o n a ręce, a n i e n a tyczce, których z Sarnowa; nały j e w ł a s n o r ę c z n i e n a w z ó r c o r o c z n i e zowanych z ze bara­ chustce n a głowie i taką o b n o s z o n o p o w s i t r z y m a j ą c j a k czarną różne postacie, n e j kukły, składającej się z g ł o w y i tułowia (bez rąk n ó g ) ; kukłę nimi się maską — t y l k o „ K a s i ę " — kukłę b i e t y z K o ł a Gospodyń W i e j s k i c h i chusteczkę n a g ł o w i e (U. 4). W y ­ marzanna jest całą postać p r z e b r a n ą za „ m i s i a " , o d stóp aż p o r a ­ braną za d z i e w c z y n ę w c z e r w o n e j z nich, z Sarnowa, n a kształt ramionami, osobli­ polne. marzanny. Jedna ze s ł o m y Tarnowskie jako k r a s z a n k a r k i i śmigus, w z n o s z e n i e ków i p r o c e s j e W (pow. marzanny dziewczęta wielkanocne ozdobionych barw­ n y m i w s t ą ż k a m i . B y ł t a k ż e — n i e s p o t y k a n y już dziś nawet w w tradycji otoczeniu obrotowym ustnej czterech kole kołach w ó z k a — kogutek tańczących płaskiego, malowanego, ( i l . 9). „ K o k o t e k " wielkanocny par na poziomym o ten pochodzi niskich z Roz- 113 �Jedynymi okazami związanymi z obchodami l e t n i e j są w i e ń c e ż n i w n e . N a Śląsku m o ż n a zasadniczo dwa 0 podstawie ich typy. Pierwszy kola, n a którym — wsparte to są pory wyróżnić wieńce krzyżujące się p o d k ą t e m p r o s t y m d w a kafołąki s p l e c i o n e ze zbóż 1 ozdobione się na wstążkami obszarze od ( i l . 3); t a k i e wieńce Cieszyńskiego po spotyka Lublinieckie. D o d r u g i e g o t y p u , k t ó r y z n a n y j e s t r ó w n i e ż n a Śląsku Cieszyńskim, należą w i e ń c e k o l i s t e , płaskie, z owsa ca i kolorowej znajduje święty). tylko na Niewiele ką wielkanocny. w. Rozbark-By- przy ciekawostkę z należy bat z N i e r o d z i m i a a używany końca w wieku. wymienić Wreszcie jako tzw. „karwacz", czyli (pow. Cieszyn), „śmiergust" do nogach. pleciony bicia z wikliny, dziewcząt po eksponatów zbiorach Obok i po jest więc z d o celów kolejno w imoK* KltMW* PHSVSSBW» • Dąbrówki Góry). objazdowych, muzeach okręgu — l «Wm.'KIHWMIM V SfOUA s ««Mit* X • 0WIIOt WO/lWöfcI'WA -«- M**T6W zwy­ nakrycia Muzeum zwy­ woj. wykonał Deptuszewski. i (pow. T a r n o w s k i e mmwtt Zdjęcia Stefan tych weselne w zbio­ andrzejko­ fotograficznej p a n n y młodej je­ sąsiedz­ weselnych oraz wickiego. II. 10. Mapa niektórych czajów okresu zimy w katowickim. pory zwyczajów zlikwidowaniu śląskim p r z y s t o s o w a n o również się n a j e s i e n i — p o różdżki wstążki Radzionkowa Wystawę świętojańskie z pomocą zadusanych tylko ( i l . 5) o r a z nowana dotyczyło dokumentacji pokazano i domów wieńce jesiennych, wych. Wielkiej jeszcze dekorowanie związanych ślubów o d b y w a pogrzebowych czajów, ub. Święta, (przeważnie pokazano żniwne. rach), głowy barku-Bytomia Zielone t j . zwyczajów (najwięcej obrazek eksponatami dokumentujące różne o b c h o d y siennej, U. 9. „Kokotek" tom. Koniec XIX tymi fotografie zielenią i się jakiś m a l o w a n y Poza splecione bibułki; w c e n t r u m t a k i e g o w i e ń ­ Górno­ ekspo­ kato­ 1 �Ewa Fryś-Pietraszkowa P O K O N K U R S O W A W Y S T A W A W r a m a c h obchodów 1000-lecia P a ń s t w a i 700-lecia Opoczna w Opocznie w r a z Wydział Kultury z Zarządem S P L i A S Z T U K I Polskiego Prez. PRN „Opoeznianka" L U D O W E J bardziej tradycyjne, wic), oraz względem dowej „leluj". Z i e m i Opoczyńskiej. K o n k u r s t e n w e d ł u g reprezentujących objąć miał wszystkie ludowych dziedziny za­ twórców, współczesnej O P O C Z N I E traktowane płaszczyznowo (zwłaszcza w y k o n a n e p r z e z K a t a r z y n ę Białas z O g o n o - ogłosił w d n i u 1 m a r c a 1960 r o k u k o n k u r s s z t u k i l u ­ łożeń organizatorów W tych nowsze, drobno technicznym ażurowane, zbliżają Duży zespół c i e k a w y c h w tradycyjnym dla wycinanek, Opoczyńskiego Wieprzek z S o b a w i n — k w a d r a t y i koła sucha. zdobione naklejankami. konkursu którzy nadesłali koracją przystąpiło ponad 140 tkaniny, przedmioty wnętrza mieszkalnego, twórców, związane z d e ­ z obrzędami dorocz­ pod zamknię­ kwadracie, nadesłała Józefa Stępniak z W o l i Z a l e ż n e j , zaś M a r i a sztuki l u d o w e j n a t e r e n i e p o w i a t ó w O p o c z n o i P r z y ­ Do które się d o k u r p i o w s k i c h nek pasowych; dominowały lek i kogutów Krzysztofik Niewiele (zwłaszcza z Dzielnej wśród w wielobarwne, napłynęło wycina­ nich motywy wycinankach la­ Franciszki i Józefy R o g u s k i e j z Trzasko- n y m i oraz w y r o b y z z a k r e s u p l e c i o n k a r s t w a i k o w a l ­ w i c ) . W ś r ó d w y c i n a n e k k o n k u r s o w y c h z a u w a ż y ć moż­ stwa artystycznego. n a tendencję d o p e w n e g o w y s u b t e l n i a n i a f o r m y przez piło w d n i u 10 września 1960 r. Sąd k o n k u r s o w y p r z y ­ wprowadzanie przy­ znał 104 u c z e s t n i k o m nagrody szłości ustanowionego Wydział w Kielcach Rozstrzygnięcie przez (20 000 zł) k o n k u r s u nastą­ pieniężne Kultury oraz z funduszu Prez. Ministerstwo WEN Większość stości Opocznie, jubileuszowych. eksponatów otwartej w pokazano Czasie Najliczniej były t k a n i n y , w y k o n a n e desłały p a s i a k i uroczy­ reprezentowane p r z e z 42 t k a c z k i , które n a ­ („po nitce"), tykane „ w koziołki" i „w „tosiemki" (krajki). Wśród kraciaki, tkaniny kuloski", a pasiaków także — prze­ wąskie oprócz d y c y j n y c h , o wiązkach złożonych z d r o b n y c h , barwnych pasków z przewagą koloru tra­ wielo­ pąsowego występowały również n o w s z e , „ t ę c z o w e " , których ma k o l o r y s t y c z n a j e s t o p a r t a , n a sąsiadujących bą wiązkach w różnych szafiru. T k a n i n y w grupy: jedną, w wątek której jest biało-czarna w odcieniach kratę podzielić występują w o s n o w i e tylko W zieleni, można identyczne i wątku, oraz wielobarwny, ga­ z so­ fioletu, na wiązki dwie pasków drugą, w natomiast szersze l u b węższe p a s y . — Do której wy papier baniek. barwy żółtej tkanin — aż d o oranżu. Wśród wielobarwnych lniano-wełnianych od gują także szaro-białe prześcieradła płaszczyznowej . 2 i bibułka, n i e b r a k r ó w n i e ż było choinkowych wełnianych, Znaleźć wśród typy pająków, wszystkie grochu nich zasłu­ i można ba t r a d y c y j n y c h p a j ą k ó w k u l i s t y c h , w ki zakończone k o l o r o w y m i mieniście pająki ziemniak tarczowate, zbudowane t a f l i , w y p l a t a n e są w barwną wełną. Największe z ciasta, z płaskich, kwadrato­ O p o c z y ń s k i e m słomą l u b bogactwo form wystąpiło u w a g ę zasługują pająki wykonane Jarząbek z N i e z n a m i e r o w i c przez Stanisławę i Katarzynę Wróbel z W o ­ nagrodami w tej D o d e k o r a c j i w n ę t r z a służą w O p o c z y ń s k i e m nież b u k i e t y k w i a t ó w trycznym one układzie, z bibuły, o osadzone w doniczkach. nadesłane z N i e z n a m i e r o w i c Sztukę związaną ustalonym, z obrzędami i czarne) t r a n s p o n o w a n e są p r z e z spółdzielnię nianka" n a obrusy i serwety. Większość wyrobów t k a c k i c h c e c h o w a ł w y s o k i p o z i o m ny i t e c h n i c z n y . U w z g l ę d n i ł t o w sowy, który przyznał n a g r o d y „Opoez­ nadesłanych artystycz­ pełni sąd k o n k u r ­ 32 t k a c z k o m . W y c i n a n k i dostarczyło n a k o n k u r s 34 autorów. D a ­ licznie choć nie wszystkie reprezentowane. kursu z 1949 r o k u nowiły t u j e d n o o s i o w e W grupy były przeciwieństwie największą 1 Oporównie do ilościowo grupę kon­ sta­ „ r ó z g i " . B y ł y w ś r ó d n i c h rózgi K. P i e t k i e w i c z , Konkurs w Opocznie..., Sztuka L u d o w a " , 1949, n r 6, s. 180—83. Wystawione rów ne roślinne, jak i „Polska Zostały reprezentowały p i ­ wykona­ n a c i e m n y m , przeważnie c z a r n y m t l e . p i s a n k i stanowiły bogaty przegląd zarówno t r a d y c y j n y c h (geometryczne, a także nowszych. skonałą ły one p r a w i e p e ł n y przegląd f o r m z n a n y c h w czyńskiem, woskiem rów­ syme­ Opoczna. nym czerwono- poprzez żyrandolowych. w ś r ó d p a j ą k ó w k r y s t a l i c z n y c h , z których n a specjalną bawełną). pasy chy­ słom­ p a p i e r k a m i w b i t e są p r o ­ l u b gałkę t a r c z o w a t e , k r y s t a l i c z n e , aż d o Pająki wych w których lnianych w terenie P o l s k i , począwszy o d p r y m i t y w n y c h , n a j b a r d z i e j sanki. Były o n e d w u b a r w n e , z o r n a m e n t e m przetykanych prawie na M o t y w y c z e r p a n e z t y c h o s t a t n i c h (a t a k ż e ze s t a r y c h gorsetów, pierza, było występujących l i Załężnej, wyróżnione najwyższymi oprócz dobór koloro­ nici grupie. uwagę odstępstwa rzucał się w o c z y b o g a t y osnowa cytrynowego (len z wycinanki znacznego najład­ przetykanych, na do P r z e w a ż a ł a o c z y w i ś c i e słoma o r a z barwnych niejszych zaliczały się k r a c i a k i , k t ó r y c h tło s t a n o w i ­ ły różne o d c i e n i e może dziale pająków tworzywa. zgromadzonych w doprowadzić tradycyjnej Kultury i Sztuki (6 200 zł). na w y s t a w i e od d r o b n y c h , d e l i k a t n y c h cięć, co w techniką ze w s i B i e l o w i c e , stylizowane Dużą postacie rozmaitością wyróżniały Marii wzo­ uproszczo­ ludzkie), motywów i do­ się prace pisankarek i Stefanii Pacan oraz Anny Wojtaszek. Wyroby kowalskie p r z e d s t a w i a ł y się r a c z e j wały jedynie kładką, tradycyjne wykonane J. Grabowski, 1955, s. 88. 2 zgromadzone przez na wystawie s k r o m n i e . N a u w a g ę zasługi­ klamki ze zdobioną Władysława Wycinanka ludowa, wy- Semkowskiego Warszawa 115 �z Gielniowa jak i Stanisława również zawiasy skiego obca z Babireckiego z p a s o w e Stanisława Gielniowa. Dekoracja Drzewicy, Krzyżanow­ żelaza nie jest k o w a l o m opoczyńskim, należało w i ę c sądzić, że pokażą oni znacznie bogatszy przegląd zdobionych wyrobów. z plecionek naczynia warkoczy ką przez miarka do koszy słomianych Józefa z i wyróżniały przechowywania bardzo i ze kapelusz dwa plecione dekoracyjną Kościewskiego korzenia się ziarna, techni­ Skrzyńska, słomiany, oraz wykonane Uzupełnienie wystawy i kobiece Znaczenia stroje stanowiły tradycyjne, mę­ wszystkie u p r a w i a n e współcześnie d z i e d z i n y l u d o w e j wystawy, która twórczości terenie t a k bogatym chyba trudności l o k a l o w y c h w y s t a w ę niewielkiej spowodowało ważniejsze ogromne Takie podkreślać. wymagały j a k Opoczyńskie, n i e t r z e b a Organizatorom oprawy Niestety, plastyk Stworzył przede nie ograniczyli położonych konkursu, z komi­ w s z y s t k i m z tego względu, od W znacznym Opoczna, ale również w s i e peryferyczne, powiatów. Wystawa została społeczeństwo prawie z wszystkie stanowią nich szeregu, ze braku nie estetycznej. i akcentów eksponatami i psuły ograniczoną gęstym, po­ podwójnym fryzu, tego szeregu dodatkowo szachownicy położone n a g r a n i ­ można by sze­ dowodzi artystycznego. Podobnie zostały n a t l e b a r w n e g o i przejrzysta dużym dyskretnej. wnętrza z na w wyczucia giczna miej­ względu czarno-białej cyjnego" przez i zwiedzających tkaniny podkreślenie szlakiem konkursu przyjęto tkaniny, i barwne, g d z i e zatracały się i c h i n d y w i d u a l n e c e c h y , jednakże rokim że ośrodków „abstrak­ p r z e z c o zupełnie zatarła się i c h l o ­ jeszcze konstrukcja. przytoczyć Podobnych wiele. błędów Nasuwają w n i o s e k ważny d l a organizatorów p o d o b n y c h one wystaw zainteresowaniem, w przyszłości, a b y p r o j e k t y o p r a w y p l a s t y c z n e j , która eksponaty p o w i n n a n i e zacierać l e c z d y s k r e t n i e podkreślać w a ­ przyszłego M u z e u m zostały Prez. PRN lory Ziemi Opo­ przez eksponatów i stwarzać i m w ł a ś c i w e r a m y , były organizatorów uprzednio dyskutowane i kon­ trolowane. czyńskiej. O plastyczna jak układ konkurując uwagę pokazał znanych zgromadzone zaczątek że spokojnej co Po­ s t o p n i u w r a ż e n i e całości. T r u d n o o b w i ­ plastyka, wierzchnię które zasięgiem się d o d o t y c h c z a s blisko z a k u p i o n e z funduszów W y d z i a ł u K u l t u r y i oprawa o n s z e r e g własnych k o m p o z y c j i kolorystycznych, pająki u m i e s z c z o n e uznanie scowe eksponatów. eksponaty, bardzo umiesz­ gimnastycznej, umiał c z y n i e chciał docenić i c h wartości zupełnego a nasuwała opracowujący duże cy sali zagęszczenie zwłaszcza s a r z e m — p . Janiną S m y k o w s k ą n a czele, n a l e ż y się objęli szkolnej zastrzeżenia wystawy. niać opoczyńskie. obrazuje na w odwracały przez A n d r z e j a Woźniaka z S o b a w i n . skie powodu w y c i n a n k i i pająki, niesłychanie e f e k t o w n e Spośród duże Z czono W Y S T A W I E P O L S K I E J S Z T U K I L U D O W E J W B A Z Y L E I F. K . Mathys Bazyleja Przed k i l k u l a t y p l a s t y k amerykański w o ł a ł sensację u sufitu nanizane n a druciki się przy że j e s t I najmniejszym to wynalazek ja zylei, w powiewie. Roberta sądzili, dopóki nie zasłużonego zwiedziłem Wy­ w Ba­ E t n o g r a f i c z n y m , dzięki etnografa i badacza, doktora Wildhabera. Wśród c i e k a w y c h się s t a r e p o l s k i e i pięknych „mobile", eksponatów tak zwane znajdują pająki, robio­ ne p r z e z p o l s k i c h c h ł o p ó w , z k o l o r o w e g o p a p i e r u c z y bibułki, s ł o m y i w y d m u c h a n y c h s k o r u p e k j a j . T e w y ­ k o n a n e n a j p r y m i t y w n i e j s z y m i środkami o z d o b y przy­ pominają n a m w ł a s n e d z i e c i ń s t w o i p r z e d m i o t y , które wówczas kleciliśmy w ludowe mają jednak nocześnie mogą dzających sensację 116 być spodzianek, zwykle i ma dla widza wiele j a k n a przykład pracowitych jeszcze i n n y c h n i e ­ barwne wzorach, tkaniny hafty, o nie­ wycinanki wstążki. Są t o w s z y s t k o a u t e n t y c z n e o z d o b y bielo­ nych izb i kuchen wiejskich, podobnie j a k pokazana czasów. Sztuki Ludowej zorganizowanej tamtejszym Muzeum staraniom Wszyscy Wystawa wy­ wieszał b l a s z k i , które poruszały naszych t a k sądziłem, stawy PoMtiej Calder i znalazł w i e l u n a ś l a d o w c ó w : nam są piękna ceramika pochodzące bione laski, z i naczynia Kieleckiego kropielniczki i i gliniane. Ciekawe Lubelszczyzny rzeź­ zabawki. Najwartościowsza cecha tej p o l s k i e j s z t u k i l u d o w e j to j e j prawdziwość wiek wpływów „suwenirów". W i szczerość o r a z przemysłowej różnych brak jakichkol­ tandety i tak zwanych o d m i a n a c h powtarzają stare, z p o k o l e n i a n a pokolenie p r z e k a z y w a n e się wzory, j a k g l i n i a n e f i g u r k i ś w i ą t k ó w , z w i e r z ę t a ze słomy l u b rzeźbione p o s t a c i e z s z o p k i . przedszkolach. Polskie wyroby u r o k szczerego f o l k l o r u , a jed­ m y s ł y p r z e m y s ł o w i a r t y s t y c z n e m u n o w e myśli, a każ­ uznane wzbu­ dego „mobilów" za pierwowzory Caldera. Wystawa ta powinna zwiedzającego podsunąć ubogiemu zachęcić d o o z d o b i e n i a n i a dużą w y c i n a n k ą z k o l o r o w e g o p a p i e r u . w po­ mieszka­ �