https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2d039b1c74a94f9e7786349b10e30991.pdf 140e8c64040a83390556ce158eb0a670 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3402 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1982 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3189 Title A name given to the resource Desto - cygańska łaska; Grób Fryderyka Andrasza; Cyganie w mieście - obraz Zbysława Bieleckiego; / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4, s.155 Creator An entity primarily responsible for making the resource Bartosz, Adam Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Adam Bartosz DESTO - CYGAŃSKA LASKA B r o n i ą k o c z u j ą c y c h C y g a n ó w w Polsce była najczęściej palka w y c i ę t a z twardego drewna, zwana desto. Desto z n a j d o w a ł o się na p o d o r o ę d z i u w k a ż d y m c y g a ń s k i m wozie. W zależności od u p o d o b a ń właściciela, desto było mniej lub bardziej starannie obrobiono; czasom palka m i a ł a r z e m i e ń o b e j m u j ą c y rękę, chro­ niący desto przed wyrwaniem przez przeciwnika. Niekiedy wyko­ rzystywano naturalne zgrubienia konara, aby pałce n a d a ć formę buła. wy. Warto przy t y m w y j a ś n i ć , żo c y g a ń s k i e prawo zabrania w bójce z Cyganem u ż y c i a żelaza (noża, siekiery itp.); w t y m k o n t e k ś c i e powszechne użycie drewnianej palki obronnej staje s i ę bardziej z r o z u m i a ł e . 1 Desto z n a j d u j ą c e s i ę w zbiorach Muzeum O k r ę g o w e g o w Tarnowie w y r z e ź b i ł Z d z i s ł a w Fedorowicz, Cygan z a m i e s z k a ł y obecnie w Olsztynie, n a l e ż ą c y do grupy Polska Borna. L&ska nie jost jego pierwszym d z i e ł e m , j e d n a k ż e rzeźbi on tylko spo­ radycznie, kiedy m a o c h o t ę ozdobie jakiś przedmiot d( mowego u ż y t k u . Desto wyrzeźbił Federowicz z twardego drewna n a prośbę swego krewniaka, Zbigniewa Bilickiego, propagatora kultury c y g a ń s k i e j w społeczności g a d z i ó w . Bilicki ofiarował desto do z b i o r ó w Muzeum wraz z innymi przedmiotami. Desto m a 124 cm w y s o k o ś c i . Jest to rozszerzająca, się k u górze, prosta laska, z a k o ń c z o n a rzeźbioną g ł o w ą w ą s a t e g o m ę ż ­ czyzny. L a s k a jest opalona nad ogniom w celu nada.nia jej pozoru staiogo autentyku. Choć jest to przedmiot w swym kształcie nietypowy (rzeźbio­ ne desto bardzo rzadko s p o t y k a ł o się u C y g a n ó w ) interesująco wydaje się opublikowanie notatki n a ten temat zo w z g l ę d u na fa.kt wielkiego u b ó s t w a sztuk plastycznych w ś r ó d C y g a n ó w . 1 J e r z y Ficowski, Cyganie 1965, s. 157 i n . na polskich drogach, Kraków Fot. autor �Adam Bartosz GRÓB FRYDERYKA ANDRASZA N a cmentarzu Nowym w Tarnowio znajduje się, b u d z ą c y drzwiczki, a w n ę t r z e grobowca służy za rodzaj kaplicy. Na, kracie p o w s z e c h n ą ciekawość grobowiec znany jako „ c y g a ń s k i " . Jest drzwiczek umieszczono napis R O M A (Cyganie). T i u m n a znajduje on z tego w z g l ę d u jednym z p u n k t ó w orientacyjnych w plątaninie się po lewej stronie, jest szczelnie obmurowana. N a utworzonym ścieżek cmentarnych. w ten s p o s ó b podeście ustawiono z a s z k l o n ą klepsydrę z nazwiskiem W grobowcu tym spoczywa, z m a r ł y w 1974 r. F r y d e r y k z m a r ł e g o , w o k ó ł niej u k ł a d a się kwiaty i świece. W e w n ą t r z , na Andrasz, Cygan z grupy C y g a n ó w Karpackich. B y l on znanym p o d ł o d z e znajduje się stolik, a na nim drewniana figurka Chrystu­ w mieście d z i a ł a c z e m s p o ł e c z n y m , pełnił też przez kilka sa Frasobliwego, figurki a n i o ł k ó w , oraz kwiaty. lat funkcję prezesa Cygańskiego Stowarzyszenia K u l t u r a l n o - o ś w i a ­ towego, działającego w Tarnowie od 1963 r. Grobowiec ufundowała ż o n a zmarłego. Nie różni się on Grób jost bardzo zadbany, zawsze s p o t k a ć m o ż n a świeżo kwiaty i zapaloną wewnątrz lampkę naftową lub świeczkę. zewnętrznie od innych, z k t ó r y m i sąsiaduje. O d m i e n n o ś ć „ c y ­ Jest to jedyny tego typu grób na tym cmentarzu, choć leży g a ń s k i e g o " grobu polega na t y m , że w miejsce p ł y t y , zakrywającej tu więcej z m a r ł y c h C y g a n ó w . Pochowani s ą jednak w standar­ w innych grobach szczelnie ich w n ę t r z a , wstawione s ą a ż u r o w e towych grobach, niczym się nie w y r ó ż n i a j ą c y c h . Fot. autor CYGANIE W MIEŚCIE - OBRAZ ZBYSŁAWA BIELECKIEGO W zbiorach Muzeum Okręgowego w Tarnowie znajduje się obraz z a t y t u ł o w a n y Cyganie w mieście, Mając wysokie umiejętności muzyczne został zaangażowany malowany przez Cygana jako instruktor m u z y k i . Całe jego późniejsze ż y c i e , aż do 1972 г., z grupy Polska R o m a . Autor obrazu, Z b y s ł a w Bielecki urodził kiedy to ze w z g l ę d u na. stan zdrowia (serca) pi zeszedł na rentę się w Zaldikowie (woj. tarnobrzeskie) w 1933 r. T a m jego rodzina inwalidzką, związane było z działalnością miała stale mieszkanie zimowe. w domach kultury w Tarnowie, a od 1967 r. w D ę b i c y . Przez Z wędrownym ż y c i e m taboru z w i ą z a n y b y ł do wybuchu kułturowo-oświatową jakiś czas p r a c o w a ł w kinie. J a k o „ k a o w i e c " z a j m o w a ł się naj­ wojny. Zaraz na p o c z ą t k u wojny rodzina ( s i a d ł a na stałe w Z a ­ różniejszymi klikowie. T a m , m i ę d z y ż y c z l i w y m i Cyganom l u d ź m i , starano z e s p o ł y muzyczno i dramatyczne. P r ó b o w a ł t e ż m a l o w a ć . N a ­ Udało m a l o w a ł olejno i temperami kilkanaście obrazów, któro trafiły się przetrwać j a k najdłużej niemieckie, prześladowania. pracami, m.in. w y k o n y w a ł dekoracje, prowadził się to przez 3 lata. W 1942 r. Niemcy wywlekli C y g a n ó w z d o m ó w do r ó ż n y c h rąk prywatnych. Od kilku łat przestał jednak w ogólo i postawili przed lufami karabinów. Przód e g z e k u c j ą uratowało malować. się tylko kilka o s ó b , któro wcześniej z d o ł a ł y się. ukryć. Bielecki Obraz Bieleckiego malowany jost olejno n a dosco formatu wraz z kilkoma Cyga.nami udał się do Tarnowa, gdzie m i e s z k a ł a 6 9 , 5 x 1 0 0 cm. P o w s t a ł około roku 1960, podczas część rodziny, dobrze przed Niemcami zakonspirowana. Biało, P"o,o wr.ł w T;.:••:(-wie w Domu K u l t u r y . cera, jasne w ł o s y , go mało podejrzanym autor „rasowo". Obraz s k ł a d a się w y r a ź n i e z dwu części. Mniej więcej przez D o c z e k a ł wyzwolenia. Po wojnie nio w i ó c i ł już do koczowniczego środek obrazu horyzontalnie biegnie żelazna barierka, j a k gdyby ż y c i a . R o z p o c z ą ł pracę w jednym z tarnowskich d o m ó w kultury. dzieląca ś w i a t miasta od dolnego ś w i a t a natury. P o w y ż e j barierki 154 czyniły gdy �schematycznie zaznaczono spiętrzone b r y ł y m u r ó w , k o m i n ó w , s c h o d ó w . J a k twierdzi autor, z a c z e r p n ą ł ten wzór z jrkiejś re­ produkcji radzieckiego malarstwa z lat p< wojennych. ЛУ opozycji, j a k ż e w y r a ź n e j , pozostaje dolna scena. R y s u n e k lokki, duża dbałość o s z c z e g ó ł y stroju, r y s ó w twarzy, zróżnico­ wanie g e s t ó w — wszystko to wskazuje na wielkie emocjonalne z a a n g a ż o w a n i e autora, n a osobisty z w i ą z e k z p r z e d s t a w i o n ą tu Fragment dolny obrazu, to malowana poprawnie w proporc­ jach i rysunku scena taborowa. Są tu dwie grupy C y g a n ó w . Z prawej w r a c a j ą c e z miasta kobiety z dziećmi. Z h woj — w ó z z końmi i Cyganka przy ognisku. Nad n i ą stoi Cygan zo skrzypoami. O g l ą d a j ą c e m u obraz w y r a ź n i e rzuca się w oczy dysproporcja sytuacją. Obraz sprawia wrażenie n i e d o k o ń c z o n e g o , malowany mato­ wo, z d o m i n a c j ą czerwieni i szarości. Inno kolory p o j a w i a j ą się jedynie w dolnej części, w scenie c y g a ń s k i e j . K i e d y obraz z n a l a z ł się na wystawie, przyniesiony do Mu­ zeum przez wuja Bieleckiego, w autorze o d ż y ł y dawne t ę s k n o t y w traktowaniu obu części. Miasto dominuje nad grupkami Cy­ do malowania. P o s t a n o w i ł s p r ó b o w a ć g a n ó w , p r z y t ł a c z a ich b i y ł ą i k o l c e m . Jest przy tym potiakto- że od dawna nosił się z zamiarom utrwalenia n i e k t ó r y c h , zapami"- wane j a k n i e z r o z u m i a ł a masa figur geometrycznych, tanyeh z młodości scen taborowych. Czy te pragnienia z o s t a n ą nych w szczególe.ch; jest to ś w i a t nieczytel­ zupełnie obcy malarzowi. zrealizowano, przekonamy się. Fot. W. Dudziak jeszcze raz, t w i e r d z ą c , �