https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a572c651a88f56f834a7af5e763fa587.pdf 36b8c27c4f4325ce33990f973c1d9bf0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3320 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1984 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3112 Title A name given to the resource Bramy snu. O malarstwie Doroty Lampart, Bronisławy Piprek i Marii Muszał / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1984 t.38 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1984 t.38 z.1-2, s.89-104 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Aleksander Jackowski BRAMY SNU Są l u d z i e , d l a k t ó r y c h sen jest d o z n a n i e m równie r e . i n y m czynić, głosić, malowt.ć; w e śnie d o z n a j ą olśnień mistycznych j a k t o , c o p r z e ż y w a j ą w ż y c i u . Z d a r z a się n a w e t , ż e ś w i a t m a r z e ń W e śnie o b j a w i a ł się B ó g p r o r o k o m , a z i e m s k i e p o k u s y r o z p a l a ł y s e n n y c h m o ż e zawładnąć człowiekiem d o t e g o s t o p n i a , że odwró­ zmysły c o n a z o s t a j e n o r m a l n a h i e r a r c h i a w a ż n o ś c i i s e n s t a j e się ź r ó d ł e m wstrząsające największych doznań. D o b r y c h i złych. Marzeń, które w uciec o d rzeczywistości realnego życia, l u b — pozwalają gorzej — lęków, k t ó r e m o g ą zniszczyć, zdruzgotać siły o b r o n n e p s y c h i k i . O c z y ­ wiście zupełne dziennego przeciwstawienie s n u i rzeczywistości dnia co­ n i e m a sensu, son jest przecież projekcją naszej psy­ pustelników, sny pojaw-iały Abrahama, się w Jakuba, które w s t ę p o w a ł P a n w e własnej W uroczej cudowności Józefa, swojej Mojżesza sny osobie." k s i ą ż c e B r a n d s t a e t t e r a Prorok z Jonasz, której cytuję t e słowa: „Obecność Boża, nawiedzając w s n a c h śpiącego (Jonasza) nakładała n a niego wiązki, któro w y b r a n y jego boskie t r u d n e i ciężkie d ź w i g a ł n a j a w i e , uginając obo­ się p o d i c h c h i k i , naszych lęków i obsesji, w n i m o r g a n i z m reaguje n a z b y t b r z e m i e n i e m (...). I s t a ł o się, ż e P a n w e j r z a ł n a J o n a s z a i w s t ą p i ł s i l n o s t r e s y , w e śnie d o c h o d z ą do niego przez nie domkniętą bramę wej, genetycznej szarem życia, spychane w Jungowskie którym oszołomienia szczególnej zdolny się w — „archetypy". ujawniają się myśli i zbioro­ S n y są o b ­ wspomnienia przez nas w podświadomość. W e snach, p o d o b n i e j a k stanach czy (?) d o głosu ś l a d y p a m i ę c i , halucynogenami, wielkiego koncentracji — przyjmować sygnały, s n y wyprzedzające stajemy dochodzące fakty. Za mało zmęczenia, się n i c z y m odbiornik z zewnątrz. jeszcze Zdarzają wiemy t o l e p a t i i , p r e k o g n i c j i i t p . a b y stawiać u p r a w o m o c n i o n e o śnie, hipotezy, snu." rozwiązuje skomplikowane równanie, k o m p o z y t o r czością ? W i e m y o t y m n i e w i e l e , t r z y z n a n e m i p r z y k ł a d y m a l a r z y nieuezonych, to za mało na ukazanie z p r z e s t r z e n i z e w n ę t r z n e j j a k i w e w n ę t r z n e j . D l a t e g o sen u j a w n i a możliwości r z e c z y , k t ó r y c h jeszcze n i e umieliśmy, c z y n i e mieliśmy obraz i w t y m p o d o b n y j e s t d o n a t c h n i e n i a , olśnienia, w y k r a c z a ć p o z a n a s z e p r z e ż y c i a s p r a w i a , że n i e r z a d k o si? go j a k o w y r a z język trudny traktuje i n t e r w e n c j i s i l n i e z n a n y c h , znajdujących poza n a m i . Sprzyja się się t e m u f o r m a w j a k i e j o b j a w i a j ą się s n y , i c h do rozszyfrowania, a przecież — czujemy to — zwnązany z n a s z y m i p r z e ż y c i a m i . M o ż e t o właśnie s e n s t a n o w i pierwszą inicjację w grę słów — znaczeń — toczą nasze popędy, myśli, m a r z e n i a wych, s y m b o l i , grę którą z cenzurą n o r m kulturo­ świadomością t e g o co m o ż n a i n i e m o ż n a , w y p a d a w y p a d a . C e n z u r a d z i a ł a p r z y t y m w e śnie i n a c z e j n i ż w i nie proce­ odtwórczych związki między semantycznie w ostre w obrazy warstwie symboli. Język snów zdaje nacechowane znaczeniami, ukryte n a naszych się p r z y t y m z b l i ż o n y do tego, którym wróżących Cygankach kończąc. Symbol, znak, p o j a w i a j ą c y się w e śnie p r z e m a w i a d o n a s n i e w p r o s t , a p r z e z s w ą aluzyjność. Tłumaczymy sobie, mniej i t r a f n i e sens z n a k ó w p r z y p o m o c y czy metody bardziej wyraziście wolnych skojarzeń i i n t u i c j i . S y m b o l m o ż e b y ć w o śnie o d n i e s i e n i e m d o t e g o , c o m i a ł o miejsce, j a k też i przeczuciem (nadzieją, obawą) tego co się m o ż e stać. T a właśnie g r a znaczeń, e l e m e n t y e k s p r e s j i , f a n t a z j i , wyobraźni zbliżają sen do twórczości a r t y s t y c z n e j . I w jednym i w d r u g i m w y p a d k u m a m y d o c z y n i e n i a z interpretacją rzeczy­ wistości proces widzianej i przeżywanej. Prof. Kępiński tłumaczy t e n t y m , że w e swobodniej śnie struktury t w o r z y ć , n i e znajdują p r e s j ą w y m i a n y ze ś w i a t e m czynnościowe mogą się b o w i e m pod otaczającym. Dlatego się redukującą w marzeniu s e n n y m o b s e r w u j e się w i e l e o b r a z ó w o c h a r a k t e r z e a r t y s t y c z n y m , niezwykłych połączeń, które b y n i g d y n i e powstały n a j a w i e . " Są l u d z i e , d l a których doznań. Właśnie też nie wypowiedzi we śnie sen jest w o śnie p r z e ż y w a j ą , źródłem 1 najważniejszych wspaniałe wizje, objawia się i m P a n , s ł y s z ą g ł o s y z n i e b a , o t r z y m u j ą w s k a z ó w k i , c o m a j ą widzi dla jeszcze stylem już m ó w i ą c , c z y istnieją namalowany obraz ? Pytałem co prawda Dorotę L a m p a r t , c z y śnią s i ę j e j g o t o w e o b r a z y , j u ż t a k i e „ d o m a l o w a n i a " , a l e ze s ł ó w j e j n i e m o g ł e m się z o r i e n t o w a ć które w prowokowały obrazy. jakie były te sny, I d e n t y c z n e ? p o d o b n e ? Sądzę, że przyszłości w a r t o t e n p r o b l e m bliżej zbadać, sprawdzić, k t o i k i e d y o t r z y m u j e konkretną, „gotową" wizję o b r a z u , k t o zaś i k i e d y t y l k o ogólny „ f i l m " w y d a r z e n i a który t r a k t u j e — lując — ma­ p o d o b n i e j a k w i d z i a n ą r z e c z y w i s t o ś ć c z y scenę w y i m a ­ ginowaną. Z t e g o , co m ó w i ł a m i D o r o t a L a m p a r t m o g ł o w y n i k a ć , o jednym sny prorocze, sny — obrazie); sny — z nich, że widziała wydarzenia (które wzniesiona Niebo później z w i a s t u n y obrazów. M ó w i n p . po prawej stronie polany w p n i u w b i t ą s i e k i e r ę , z k t ó r e j p o c h w i l i w y ł o n i ł a się operują wróżbici, o d n i e j a s n y c h p r o r o c t w d e l f i c k i c h poczynając a czy choć syntetyzowała w obrazy malarza, (charakterystyczną że m i e w a ł a : c z y nieświadomość, ale przekształca wizji a r t y s t y f o r m ą ) a w i z j ą s e n n ą ? C z y śni „ w i z j ę " c z y g o t o w y , spycha pod — (czy rysunek) d o j e s t swoistą, w e r s j ą s n u w y r a ż a n ą n a m i a r ę t a k i j a k i może namalować ? Inaczej sach przebiegających w obszarze świadomości. N i e w y p i e r a , n i e w związków. się n r . d i c h t w ó r c z o ś c i ą w kontekście snów chciałbym i m zadać p y t a n i a o którycli w s w o i m w e śnie ? C z y o b r a z i n t u i c j i . W ł a ś n i e t o , że s e n p r z y n o s i i n f o r m a c j e , k t ó r e z d a j ą możliwych Co więcej, d o p i e r o teraz, zastanawiając c z a s i e n i e p o m y ś l a ł e m . J a k się m a o b r a z sformułować — frazę, m y o m a l a r z a c h . J a k i e b y w a j ą r e l a c j e m i ę d z y w i z j ą senną a t w ó r ­ b a r d z i e j p o d a t n a n a wszelkiego r o d z a j u bodźce, płynące odwagi słyszy k t ó r e j b e z s k u t k u p o s z u k i w a ł z a d n i a , m a l a r z ... w ł a ś n i e , p o m ó w ­ n i o w y k l u c z o n e j e s t j e d n a k , ż e p s y c h i k a n a s z a w f a z i e s n u s t a j e się zarówno 2 B r a m a s n u . . . W e śnie P a n p r z e m a w i a d o " w y b r a n y c h , u c z e ń ręka. T e n sen oddała dokładnie, bez pień, pionowo transpozycji. n a t o m i a s t ś n i ł o się j e j j a k o w i e l e s c e n , w i e l e poszczegól­ n y c h s e k w e n c j i , które później przedstawiła w k o n s t r u k c j i jednego obrazu. P o d o b n i e j a k L a m p a r t malowała s n y M a r i a Muszał. Malowała widziano postacie, ale w 'obrazie wyodrębniała je z akcji po­ d o b n i e j a k w t e d y , g d y b y chciała n a m a l o w a ć H a m l e t a p o p r z e d ­ stawieniu widzianym w teatrze. snami a obrazami dostrzegamy dręczyły ją, rysowała więc napastujące s n o m , p o t o , a b y p r z e s t a ł y się Różnice inne — między Jeszcze inną u Bronisławy ją relację między Piprekowej. twarze Sny przeciwko pojawiać. opisywanymi t u m a l a r k a m i były również L a m p a r t ( p o d o b n i e j a k jugosławiański „ n a i w n y " M a t i j a S k u r j e n i ) ż y j e s n a m i ; są o n e s t a l e o b e c n ą częścią j e j ż y c i a , l u s t r e m w k t ó r y m p r z e g l ą d a się r z e c z y w i s t o ś ć , z a p o w i e d z i ą i n n e g o ś w i a t a , innego życia. N a t o m i a s t P i p r e k o w a i Muszałowa t y l k o w p e w n y c h okresach swego rysunków i obrazów życia były uzależniono Piprekowej powstało od snów, większość „samodzielnie", bez udziału marzeń c z y h a l u c y n a c j i s e n n y c h . Po t y m wstępie przejdźmy do omówienia życia i twórczości w s p o m i a n y c h już t u m a l a r e k , 89 �DOROTA Ma dziś 78 l a t . co trzeba ją było wiązać, wariowała głupstwa robiła. N o ale zmarła n a szczęście D o r o t a w y c h o w y w a ł a Jest się p r z y d z i a d k u . T e ż m i a ł a t a k i e p o r y w y , n i o m i a ł j ą k t o w y c h o ­ tam kilka Babiej gospodarstw, z n a umyśle, mało żyje Idzie 3 skłócona chora otoczeniem, w n ę d z y , t r u d n e j d o w y o b r a ż e n i a , w w a l ą c e j się c h a ł u p i e . się d o n i e j z b o c z e m Samotna, LAMPART G ó r y , o d Z a w o i aż n a s z c z y t . ale D o r o t a n i g d y niczego dobrego od sąsiadów n i e zaznała. Ż y j e o b o k n i c h , ale n i k t j e j n i e a k c e p t u j e . Wpływa na" to fakt, iż jest nio umie ukryć złości. Co w y w i ­ dzicie w n i e j , przecież o n a głupia... T e r a z z i e m n i a k i s a d z i ! polowa lipca). To co, mądra jest? Pan popatrzy (była na joj pole, p a n n a m i a ł a . P ó ź n i e j z a k i l k a l a t się p o s t a r z a ł a i z m a r ł a . samo chwasty, perz, tylko wszystko co chciała, d z i a d e k ją trochę karcił, ale za mało. S i e d z i a ł 12 l a t n a W i ś n i c z u w k r y m i n a l o , t o b y ł a p a n i e e d u k a c j a . A l e c i o k a w e w j a k i s p o s ó b się o n a n a u c z y ł a p i s a ć , a p i s z e inna. , , P a n j e j s z u k a ? Sąsiad wać, robiła zapaskudza..." 4 Mają Była joj możliwie... W y c z y n y robiła, t a k i e w y s k o k i , n i e n a nawet normalnego c z ł o w i e k a i t e r a z t o s a m o r o b i , t y l e ż e się t r o c h ę u s p o k o i ł a , n o b o s t a r s z a . . . L u d z i e ją c z a s e m nawracają, m ó w i ą t a k t r z e b a robić, t e k . . . а о п л s w o j o , j e s z c z e o d e t n i o się, że aż się c z ł o w i e k z d z i w i . Nikomu n i e p o m o ż e . . . Co p r o s z ę ? N o m y t e ż j e j n i e pomaga­ za złe że j e s t n i e ś l u b n y m d z i e c k i e m . Sąsiad, Żurek, g d y p y t a ł e m m y , s k ą d ! O n a u w a ż a się z a l e p s z ą n i ż ż o n a w ó j t a ! T a k go o drogę d o m a l a r k i zaczął opowiadać o j e j p o c h o d z e n i u . T e g o ubzdurała, żo lepsza niż w s z y s c y w sobie Zawoi." n i k t n i o chce j e j zapomnieć. Cytuję zapis z taśmy m a g n e t o f o n u : „ M a t k a b y ł a d z i e w c z y n a w i e j s k a , z w y c z a j n a . Ładna-. N o , z r o b i ł a Prowadzą n a pole —-popatrz p a n , d o czego t o podobno! t o d z i o c k o , D o r o t ę , poznała jakiegoś m a l a r z a z K r a k o w a . C z y j e j Patrzę — r a c h i t y c z n e żyto, owies, między n i m i p o z i o m k i , c h a b r y , t a m z a p ł a c i ł , c z y t a k w z i ą ł , c z y się o d d a l a — r ó ż n e p o l n e k w i a t y . „ O n a t o l u b i . S i ą d z i e se, k r o w i n ę m a j a k że m i a ł a t o d z i o c k o . C h y b a n i o w i e m , dosyć t o był Żydek. Przyjechała potem, kozę, k o z y też, małe, b r u d n e , wejdą w szkodę, a o n a patrzy p r z y w i o z ł a t o d z i e c k o s w o j e m u o j c u , o n się ź l e n a t o p a t r z y ł , b o t o w c h m u r y , j a k b y t a m co z o b a c z y ć m o g ł a . " A l e j e s t r e l i g i j n a ? była p t y a m , , . A t a k ! D o k o ś c i o ł a c h o d z i , m o ż n a z o s t a w i ć i l e się c h c e 90 straszna zbrodnia mieć takie nieślubne dziocko, jak go — �I I . 1. D o r o t a L a m p o r t , w s w o i m o b e j ś c i u . Z a w o j a ; i l . 2. D o r o t a L a m p a r t Niebo, akwarela-eollage/pnpior, wym. 129x84 cm. 91 �m o g ł a — r y s o w a ł a . M ó w i , ż o d z i a d e k się d z i w i ł : „ T y l k o i \ ) b i , t y l k o r y s u n k i r o b i , co t o Miała o s i e m takiego?" rysunki 5 l a t , g d y p r z y ś n i ł o się j e j n i e b o , „ c a ł e ubrane płaszczami i k o r o n k a m i " . Największa i najpiękniejsza k o r o n a to była Matka Boska. Postacie widziała ulecieć k u n i e b u . P o t e m i widzenie o d tyłu, j a k b y — miały z a c z ę ł y b i ć p i o r u n y , r o z p ę t a ł a się b u r z a znikło. „ T o na pewno ś n i ł o s i ę n a w o j n ę " —- m ó w i . Wkrótce wybuchła I w o j n a światowa. W i d z e n i e t o utrwaliła n a kartce p a p i e r u , k i l k a k r o t n i e je później malowała. Wszystko 6 we śnie w i d z i dokładnie, a co w i d z i m o ż e n a m a l o w a ć . „ S ą s n y z w y k ł e i sny ważne" — mówi. w dzień szesnastych Wspomina przyszedł święty, strasznie a Michał Archanioł to był trzymał w ten ręku. A namalowała sen, który j e j się przyśnił u r o d z i n . Spała, a t u nagłe o t w a r ł o się piękny, i anioły. poniżej kilka więc Pokazał wznosiła razy. myślała, że niebo, to który się z p n i a k a r ę k a . Czasem Bóg, jej zegar, sen ostrzega. Temat Szła jakby do jakiegoś d o m u , g d y anioł zastąpił j e j drogę i pokazał malutkich dzieci koło d o m u . Sądzi, że troje to była przestroga, bo za parę d n i b y ł a t a k cłiora, żo o m a l n i e umarła. W e ś n i e w i d z i a ł a t e ż , „ j a k Św. M i c h a ł A r c h a n i o ł b i ł s m o k a , o b o k stał k r z y ż z P a n o m Joznscm a Maria Magdalena k r z y ż e m " . T a k ż e tę scenę w y m a l o w a ł a k i l k a stała p o d razy. A k i e d y ś miała s o n , p o j a w i ł się w n i m św. M i c h a ł „zupełnie j a k w t y m r o k u , c o się w o j n a z a c z ę ł a , g d y j e s z c z e b y ł a m kiem. Wyszłam wtedy w p o l e , p a t r z ę "się, a o n s t o i — miał aureolę, najpiękniejszą! ale zniknął." Po dziec­ kolorową Oczu n i e mogłam oderwać o d niego t y m śnie g o wymalowała. 7 „ Ż y j e s w o i m i s n a m i — ' p i s a ł J a n B u j a k . P r z e ż y w a j e ciągle, choć ją przerażają. M o ż e p o t o m a l u j e , a b y się o d t e g o s t r a c h u uwolnić. U w a ż a j e za p r o r o c z e , ostrzegające. W i e r z y , że p o s t a c i e , które w joj wizjach występują, świata. Malując, chce I I . 3. D o r o t a L a m p a r t . / Stacja Męki Pańskiej, Jezus skazany, a k w a r e l a / p a p i e r , 03 x 45,S c m . na śmierć postępowania, Co k i l k a ingerują w przestrogę, pouczenio l a t m a s n y szczególne, moralne któro nią potom maluje w niezliczonych w a r i a n t a c h . " W snach jej życie, w dać światu jakiś z n a k , jakąś Doroty Lampart wizje życie wskazówkę czy religijne. wstrząsają i które 8 tematów „ d a n e " , ale zarówno f o r m a realizacji tematów są jej niejako w m a r z e n i u sen­ n y m , j a k i p ó ź n i e j w i n t e r p r e t a c j a c h m a l a r s k i c h , w i ą ż e się z j e j d y s p o z y c j a m i , p o c z u c i e m piękna, w z o r ó w k u l t u r o w y c h . Pamięcią nie pieniędzy, t o p o w i e że nalazła, ale wziunść n i o w e ź m i o ! Uczciwa jest..." młodości musiała być świadomą. namalowanego powiada. Jest stara, zniszczona, W koniecznie Nieba, M a l a r k a t w i e r d z i , że obraz o nieco koszmar życia, egzotycznej potęgowany lękowymi, jednak uzasadnionym strachem przed to jej wizje schemat t e n wymyśliła sobie przy­ w białych s u k n i a c h z l i l i a m i w rękach. T y l e , m ó w i , że w ładna, niż n a z i e m i . " T y m c z a s e m drugi np. bardzo to praca, jest p a t r u j ą c się p r o c e s j i , w k t ó r e j r z ę d a m i s z l i k s i ę ż a , a l u m n i , p a n n y jest i c h więcej, „ale w troski, tego a l e czas n i e z a t a r ł p i ę k n a j e j r y s ó w . u r o d z i e . Żyje w dwóch, jakże różnych o d siebie światach. J e d e n , bieda, Przykładem przez L a m p a r t „ z w y r o z u m o w a n i a " — j a k m a l a r s k i e , s n y i przeżycia stanami złymi piękna ludźmi; przyrody. strzeni i strefowym przedstawiające n i e b i e jest przecież Ostateczny. więcej p r z y p o m i n a w s t r u k t u r z e prze­ Niebo układzie Sąd obrazie wszystkiego słowackie malowidła Lampart 9 mogła kościelne je widzieć. Właśnie t e n świat daje j e j poczucie odrębności, zbliża d o n i e b a , N i e m a p o w o d u , a b y nie wierzyć, g d y mówi o procesjach, w którym — żeniu, j a k i e n a n i e j w y w a i ły, a l e n i e w y k l u c z a t o n a k ł a d a n i a się a wierzy w to mocno — źli i b o g a c i b i e d n i zostaną poniżeni. A l e chciałaby być doceniona świecie, mieć pozycję w środowisku, lecz otoczenie mie, obrazów nie ceni. Dziwią kupuje, alo uważają, malując o d rana do wieczora się sąsiedzi, że że s k o r o już t a k jest, zamiast wywyższeni, i w ktoś t e lepiej się m ę c z y ć tym jej nio rozu­ by z Kiedy najsilniejszy argument świadczący o chałupę... krzywdzonej przez dokupiła ziemi! los k o b i e t y , Nie otoczonej rozumieją, niechęcią dokupienie ziemi było s y m b o l e m , awansem i zapamiętania, wyre­ że dla drwiną, społecznym. n a s t o k u g ó i y , patrząc w niebo. Przeżywała s t a n y nieledwie sąsiad), j a k kiedyś w kuchni, Jezusa; Wspomina (potwierdza to ulepiła z g l i n y f i g u r k i ś w i ę t e i w y p a l i ł a p o d blachą. rzeźba ekstazy. Ważno Dzieciątka były Jezus. wśród Modliła nich: Serce się d o n i c h . Z je Pana gliny lepiła też z a b a w k i d l a siebie i d l a d z i e c i sąsiadów. Chętnie, g d y 92 podświadomości. Wy­ w a n i a o b r a z u , powtórzyła s c h e m a t tkwiący w j e j pamięci, choć J e s z c z e k i e d y b y ł a m a ł a l u b i ł a się m o d l i ć . M o d l i ł a się w k o ś ciolo, modliła w nieuświadomiony. Natomiast jej indywidualną zasługą świetne w y w a ż e n i e ciężaru f o r m , t a l e n t k o l o r y s t y c z n y , jest umiejęt­ ność b u d o w a n i a n a s t r o j u k o l o r e m i r y s u n k i e m . głupocie. dostała z M i n i s t e r s t w a K u l t u r y pieniądze, z a m i a s t montować zakodowany obrazy gospodar­ jej wrażeń n a schemat d a j e m i się b a r d z o p r a w d o p o d o b n e , ż e p o d e j m u j ą c z a m i a r n a m a l o ­ zrobiła s t w e m , z a m i a s t n i s z c z y ć z i e m i ę , k t ó r e j i t a k n i e m a sił u p r a w i a ć . Wyciągają tych wra­ namalowała Niebo w 1 9 3 7 г., później jeszcze wracała d o tego t e m a t u p o r a z o s t a t n i p o w o j n i e . ten właśnie obraz, zakupiony przez zbiorów M u z e u m Etnograficznego Tadeusza 1 0 parę My razy znamy Seweryna do w K r a k o w i e . Jest t o wspaniały collage, j e d y n y j a k i z n a m w m a l a r s t w i e kręgu ludowego. Lampart nakleiła n a s y l w e t k i p o s t a c i d e l i k a t n i e m a l o w a n e klejową farbą, części s t r o j u Tylko dalszą zrobione strefę z kolorowych przedstawiającą bez t y c h d o d a n y c h dusze bibułek i staniolu. potępionych pozostawiła ozdób. W z w i ą z k u z tą strefą o b r a z u c h c i a ł b y m z a c y t o w a ć f r a g m e n t rozmowy z malarką (z 1966 г.). Zapytałem, czy przedstawia �piekło. Przelękła, się, r o z e j r z a ł a dokoła, czy nikt nie słuchu, choć r o z m a w i a l i ś m y s a m i n a ląco: , , P a n i e ! pieklą n i e doją n a m a ­ lować, b o n i e wierzą w t o . N i o trzeba, mówią, d i a b l a m a l o w a ć " . Ale namalowała Pani! przedstawiającym S t o i przecież śmierć człowieka. przy drzwiach w obrazie , , T a k , m ó w i , prosiła mnie z i e m i ę . T r u d n o t w a r z , ało n a j t r u d n i e j g d y m a p o k a z a ć c i e r p i e n i e n a p i ę k n e j t w a r z y . T o j e j się n i e u d a j o . M a l u j e dużymi pędzlami, k u p i o n y m i w sklepie i maleńkimi w ł a s n e j r o b o t y , z sierści k o z i e j . J e s t d o b r ą k o l o r y s t k ą , c h o ć n i e sądzę, a b y myślała świadomie o t o n a c j i o b r a z u . Proces j e d n a k o b i e t a , ż e b y m zaszła d o j e j o j c a n a w s i . W s t ą p i ł a m t a m w a n i a przebiega u n i e j między świadomością, a t e n m ó w i — chodźcie d o i z b y . A n i e p o t r z e b a m i ! A l e chodźcie stosuje d o i z b y , t e n m ó w i . P o s z ł a m i z o b a c z y ł a m t e n o b r a z , co go w y ­ nieświadomie m a l o w a ł a m p o t e m , ż e c z ł o w i e k u m i e r a , a t u się k r ę c ą , p a n i e n t r z e b a białej f a r b y , d l a męczenników c z e r w o n e j , ścieżki się p a l ą koło niego, a t u d i a b e ł się p r z y c z a i ł , aniołów go odpędza. T a k t o w z i e n a m p o d głowę i Widziała i aniołów? Pani widziałam". naprawdę Po chwili 0 s t r e f ę d a l s z ą Nieba. płaczą, tego diabla wróciła do mego dwóeh zrobiłam!". „Widziałam, pierwszego pytania „ T o P a n i e n i e piekło, nie... t o czyściec! A o piekle mówić nie trzeba." Dlaczego nie trzeba? — pytam. właściwy kolor określonej Przenajświętsza potrzebuje Zasadą budując obraz porządkującą znakomicie bywa równoważy wała i patrzyła n a g o t o w y , piekło i w n i e b o , ale wolałabym, żoby człowieku. K a ż d y chce b y ć szczęśliwy, że n i e m a t a k i e g o . Kto b y chciał, a b y g o paliło... K t o t o c h c e ? " b o w i e m , że za p i e r w s z y m r a z e m t r u d n o j e s t zrobić ładny 1 dopiero malując zadowolona. Łatwo kolejne wersje osiąga jest, sądzi, m a l o w a ć II. 4. efekt, Śmierć człowieka, stroju, dla ale w srebrnych, malowanej spokojny. licznych pustą płaszczyzną, „Człowiekowi udany jednemu ,,dla Trójca pracach c z e g o się n p . życiu gdy malo­ obraz. samotnie — mówi. Ciężkie życie, j a k n i e m a a n i dzieci, a n i męża. A wszyscy o b c y n i c a nic dobrze t y l k o z d r a d l i w i . (...) Człowiek w życiu Uważa t o t y l k o s k a r b u s z u k a , ale go n i e z n a j d z i e , b o go n i e m a . J a też obraz, t a k i e g o s k a r b u szukałam i pragnęłam, ale n i e m o g ł a m go znaleźć z którego k w i a t y , szaty, farb, co w s t a n a c h o l ś n i e ń , c o w ó w c z a s nie myślą o człowieku — L a m p a r t najchętniej m a l u j e k a ż d y t e m a t k i l k a r a z y . części n i g d y n i e s p o t y k a w l u d o w y c h malowidłach. Szczęścia w mówiąc i w złotych lapidarny wyraz symetria, obraz n i e zaznała. T y l e , wierzę — czy kolorami. Mówi: hieratyczny, zrównoważony, „ B o teraz l u d z i e w piokło n i o w i e r z ą . " A P a n i w i e r z y ? „ P r a w d ę piekła n i e było. K t o t o chce ż e b y go paliło... Skóra c i e r p n i e n a najwięcej r o z m a i t y c h . " Zawsze znajduje sytuacji, postaci, go h a r m o n i z u j e z i n n y m i malo­ a intuicją i g d y jest niebo, i n i e z n a j d ę , choć b ę d ę g o g o n i ł a . . . W s z y s t k o się s k o ń c z y . W g r o ­ bie s k a r b u nie m a . " akwarela/papier, 1 1 w y m . ,38x28,5 cm. 93 �BRONISŁAWA U r o d z i ł a sio w 1 8 9 1 r. w W a r s z a w i e , nie. Dziadek m i a l fabrykę porcelany, w inteligenckiej rodzi­ duży, bogato d o m . B r a t był psychiatrą i c h o m i k i e m . W jej nie brakowało, rodzice kształcenie, wpoić kult nauki wrażliwym, Dlatego u c z y ł a się. w d o m u i sztuki. Była stroniącym od zawieźli Ale stan zdrowia zmiana ją niczego jednak rówieśników, dzieckiem towarzystwu. rodzice n i e szczędzili środków n a j e j córki niepokoił i c h , t y m b a r d z i e j , że zaczęły ją m ę c z y ć k o s z m a r n e różne twarze. dziociństwie s t a r a l i się z a p e w n i ć c ó r c e d o b r o w y ­ bardzo edukację. urządzony sny w których pojawiały B a l a się w i c e - o r u , a g r e s j i t w a r z y . W t e d y do Szwajcarii. klimatu, Miału w ó w c z a s otoczenia wiersze, listy — trochę egzaltowane, ale nienaganne l i t e r a c k i e j . U c z y ł a się p o z n a w a ć s i e b i e . bóle głowy wymyśliła rodzaj w G d y zaczęły ją autoterapii — starała formie męczyć się pisać w s t a n i e podświadomości, wsłuchana w k r e w , w e własny o r g a n i z m . P o miesiącu bóle ustały. Oczywiście rysowała, węglem n a papierze pakowym. Najchętniej brała brudne arkusze, inspirowały ją zacieki, p l a m y . Rysowała także p o u r o d z e n i u syna. K i e d y ś o d ­ wiedził Pipreków znajomy malarz, przyniósł swój najnowszy się o b r a z . P o m y ś l a ł a , że i o n a b y t a l ; m o g ł a m a l o w a ć . P o w i e d z i a ł a t o . rodzice Spróbuj — powiedział. Masz t a l e n t . Kupiła pędzle, f a r b y , praco­ 18 l a t . S ą d z o n o , p r z y wróci j e j z d r o w i e . PIPREK że Rzeczywiście wała j a k w t r a n s i e . O b r a z pochwalił, uznał z a c i e k a w y i zabrał. P o k i l k u t y g o d n i a c h m o g ł a go już zobaczyć n a w y s t a w i e m a l a r z y eks­ p i ę k n o p r z y r o d y , p i e s z e w ę d r ó w k i d o wouos ?>i,dów p r z y n i o s ł y j e j presjonistów. ulgę, M ó w i , żo w t a m t y c h o b r a z a c h d o m i n o w a ł s t r a c h i s m u t e k . J a c y ś ; głos miału Schumamul, ładny, ballady podszkolony, Loewego, znała najchętniej pieśni Schuberta, śpiewała jej przy ludzie w To ją pelerynach zachęciło, zaczęła intensywnie pędzili w przerażeniu, malować. na p u s t k o w i u stal a k o m p a n i uncrieio dźwięków p r z y r o d y , s z u m u w o d o s p a d u , wietrze. s t a r y człowiek z brzydką samotną dziewczynką. P r z e d J e d n a k t w a r z e n a d a l p o j a w i a ł y się w j o j s n a c h . O j c i e c zdecydował n i o m tańczyła, r u c h w p r o w a d z a ł ją w t r a n s . P o z n a ł a w i e l e w y b i t ­ C a r l a G u s t a w a J u n g a , c i e s z ą c e g o się n y c h artystów ekspresjonistycznej a w a n g a r d y : P a u l a Klee, K a t h e się w ó w c z a s p r o s i ć o p o m o c już wówczas dużym uznaniem. z a i n t e r e s o w a ł się m ł o d ą , Znakomity utalentowaną psychoanalityk dziewczyną. Zaintereso­ malowa­ Kollowitz, Kandinski'ego, Kirclinera, Schmidt-Rotlufa. Po 3 miesiącyeh m a l o w a n i a przyjęto ją d o M u n e h e n e r Expressionistisclie wały go s n y . sposób w j a k i j e o p o w i a d a . J u n g już w t e d y ( w 1910 r.) W e r k s t a t t e . T o był w i e l k i sukces. A l e jeszcze w t y m s a m y m pracował (1920) wróciła z rodziną d o k r a j u . Z a m i e s z k a l i n a Śląsku. M a l o ­ niu n u l koncepcją twórczości ponował artystycznej, dziewczynie aby czące ją we s n a c h . R a d a stały się pojawiać. przestawała z Jungiem poznała aktywizacji spróbowała rysować —• na uprawia­ fantazji. rysować Zapro­ 1 2 twarze, o k a z a ł a się s k u t e c z n a , w i d z i a d ł a Rysowała codziennie twarze nie ograniczał j e j ulegał p o p r a w i e najpierw p s y c h o tera pi i polegającej we wracały. pielęgniarka, swego przyszłego potem n a u c z y ć się r y s o w a ć i m a l o w a ć . Czuła, się z d r u z g o t a n a , n a d ł u g i e l a t a m a l o w a ć . Z a j ę ł a się d o m e m . J e d n a k g d y m i a ł a c z a s Kontakt grała, śpiewała, pisała w i e r s z e . P o k i l k u l a t a c h zaczęły ją nękać lekarskich, kiedy męża. asystentka. germanistę W Jana stan Szwajcarii 94 przestała a t a k i e p i l e p s j i . N a u c z y ł a się r o z p o z n a w a ć i c h z b l i ż a n i e . O d c z u w a ­ ła wówczas coraz nieprzepartą potrzebę śpiewania, coraz smutniej, głośniej. Pipreka. W 1 9 1 5 r . wyjechała do M o n a c h i u m , gdzie mieszkał i pracował, p o ­ b r a l i się. Z a r a b i a ł a p r o j e k t u j ą c obrazy wyśmiał ją, powiedział, że r o b i k i c z e i t y l k o w A k a d e m i i m o ż n a prze­ podjęła pracę w j o g o kłinico p o d Z u r i e h e m jako w a ł a , ało m ł o d y a r t y s t a - p l a s t y k , k t ó r e m u p o k a z a ł a s w e tylko ponieważ, g d y snach się d o p o r a d mę­ roku s u k n i e , malując t k a n i n y . Pisała Znów nawiązała k o n t a k t z J u n g i e m , z przyjaciółmi, których miała w jego k l i n i c e . J u n g uważał j e j p r z y p a d e k za t a k c i e k a w y , �1 �Kiedy w połowie l a t sześćdziesiątych poznałem malarkę mieszkała s a m o t n i e , j a k a b n e g a t k a , w m a ł y m p o k o j u n a Saskioj Kępie. Oddaliła się od zgiełkliwego z całą ś w i a d o m o ś c i ą w y b o r u s w o j e j stwa, ciszy. Wrażliwa i absorbującego świata drogi: kontemplacji, malar­ n a m u z y k ę , literaturę, sztukę żyła sa­ m o t n i e z p o c z u c i e m odpowiedzialności za siebie i świat. R o d z i n a ? „ W s z y s t k i e dzieci t o m o j e wnuczęta — co to zew k r w i . Może wiedziałabym, powiedziała. N i e w i e m , gdybym była w środku ż y c i a , a l e t a k , b ł o g o s ł a w i ę , ż e się o d d a l i ł a m . Z d a l e k a j e s t c u ­ downie." jej Uważała, że w s z y s c y rodziną. Zarówno ludzie którzy coś s t w o r z y l i , są c i uczeni j a k analfabeci. N i e dowierzała s ł o w o m , u n i k a ł a g r y p o z o r ó w . S ł o w a są p r z e w r o t n e , zauważyła k i e d y ś , g d y d ł u g o m i l c z e l i ś m y . „ W a ż n a j e s t m y ś l . . . a l e k i e d y się m a myśl n i e z książki, n i e z podręcznika 1 Może r a z n a r o k , r a z n a dwa lata... albo wcale. Myśl to objawienie. człowiek żyje a b y t y l k o jedną myśl Czasem sądzę, że wypowiedzieć." M ó w i ł a p o w o l i , z z a s t a n o w i e n i e m , szukając właściwego słowa j a k c i , którzy mówią rzadko, t y l k o w t e d y , g d y naprawdę mają coś d o p o w i e d z e n i a . C z a s e m , n i e c i e r p l i w y , ż y j ą c y w i n n y m r y t m i e , chciałem podrzucić j e j jakieś o b i e g o w e słowo, w t e d y łagodnie zaprzeczała r u c h e m g ł o w y , że n i e o t o j e j c h o d z i , jeszcze chwilę z a s t a n a w i a ł a się i k o ń c z y ł a m y ś l t y m j e d y n i e t r a f n y m w y r a z e m . Miała w sobie spokój, który daje przezwyciężenie rozpaczy a m o ż e o b c o w a n i e z nią n a co dzień. „ R o z p a c z , powiedziała kiedyś t e ż m o ż e b y ć w i e l k ą r a d o ś c i ą . N i e t r z e b a się b a ć — ż y c i a , ś m i e r c i . Trzeba tych, mamy wisieć n a 1 włosku, b o P a n B ó g wciąga do r a j u którzy się n i e b o j ą . " Ś m i e r c i się n i e b a ł a . „Całe ją w sobie, t r z e b a t a k żyć, a b y w każdej c h w i l i tylko życic można b y ł o g o d n i e u m r z e ć . " U m a r ł a w 1966 r o k u . Miała w ó w c z a s 75 l a t . O 10 I t . 1 0 . Postacie, r y s u n e k t u s z e m . I I . 1 1 . Prostytutka, i pastele, w y m . 1 5 x 1 0 c m , 1952 r. że p r o s i ł , a b y m u g o o p i s a ł a m o ż l i w i e s z c z e g ó ł o w o . Maria Do malarstwa przejść, wróciła które w odbiły latach się Proponował okupacji, pod n a jej wpływem psycłiice. Rysowała t u s z e m t w a r z e , p o r t r e t y , ale maleńkie, wielkości z n a c z k a poczto­ wego. K i l k o m a c e l n y m i k r e s k a m i wydobywała charakter postaci. P ó ź n i e j p o w y z w o l e n i u stosowała także i n n e t e c h n i k i — sangwinę, węgiel a w sześćdziesiątych latach krodkę, nawet collage ( ł ą c z y ł a n p . c i e k a w i e k a d r o w a n e f r a g m e n t y i l u s t r a c j i z g a z o t ze swymi rysunkami). Ekspresja gwałtownych i dramatycznych prac z dawnego o k r e s u ustąpiła m i e j s c a s t a t y c z n y m p o r t r e t o m l u d z i , przeważnie k o b i e t — j a k b y zasłuchanych w siebie, kontemplujących ukryte i pozornie Piprekowa niewidoczne n a zewnątrz. Twarze, sprawy którymi z a l u d n i a swój ś w i a t , n i e p o w t a r z a j ą się. K a ż d a inną osobą, choć d l a n a s — patrzących z zewnątrz — jest wyraźnie r y s u j e się p e w i e n w s p ó l n y k l i m a t t y c h p o r t r e t ó w , i c h p o d o b i e ń ­ stwo w t y p i e u r o d y do t w a i z y z obrazów Botticellego czy Rafaela. Wyobraźnia m a l a r k i u f o r m o w a n a w l a t a c h p r z e d pierwszą wojną światową, początku każe n a m pamiętać w i o k u , ale n i e jest o t a m t y m czasie, o to żadne nawiązanie malarstwie świadome. N i e p r z e c i ę t n a w r a ż l i w o ś ć i w y o b r a ź n i ę , które t a k często powo­ dują p r z o k r o c z o n i e p r o g u przystosowalności d o świata, P i p r e k o w a w t o k u d ł u g o t r w a ł e j , ś w i a d o m e j i u p a r t e j p r a c y n a d sobą uczy­ niła źródłami r o z w o j u s w e g o świata w e w n ę t r z n e g o , c z y n n i k a m i ujawniającymi i potęgującymi j e j w y b i t n e uzdolnienia plastyczne, „świat i m a g i n a c j i , pisał o pochłania, że zatraca malarce k o n t a k t ze Henryk światem Stażewski, realnym t a k ją żyjąc na i n n y m p l a n i e , n i e p r z y s t o s o w u j ą c się d o n o r m ż y c i a b i e ż ą c e g o . " 96 napisała w katalogu wystawy z 1960 r. Rogoyska: tusz honorarium. ciężkich j e j twórczości 1 3 n �„Bogactwo tajemniczego świata przeżyć Piprekowa wewnętrznych s i a n o w i j a k g d y b y , luźno związane z czasem, d r u g i e d n o r z e c z y ­ tyków wistości — w świat a , k t ó r y w j e j i n t e r p r e t a c j i p l a s t y c z n e j ż o n y został p o p r z e z wieka, poprzez wyra­ o d r o a l n i o n y i m a g i n a c y j n y w i z e r u n e k czło­ ekspresję j e g o t w a r z y , gest rąk i układ p o s t a c i . w przyjęto do Związku Polskich 1947 r. M i a ł a t r z y w y s t a w y Warszawie (1955 — klub Artystów indywidualne w SARPu; 1960 — Kordegarda M K i S ; 1969 — Zachęta). D w i e o s t a t n i e z k a t a l o g a m i . S y n i B H Z „ D e s a " z o r g a n i z o w a l i p o śmierci m a l a r k i k i l k a w y s t a w C e c ł i y t o s k ł a d a j ą się n a o b r a z t w ó r c z o ś c i j a k ż e t r u d n e j d o o c e n y l a n d i i ( m . i n . 1971 — A m o s Andorsas A r t Galler i 1972 — p o d k ą t e m u s t a l o n y c h k r y t e r i ó w f o r m a l n y c h . W y d a j e się b o w i e m , A a l t o s e n M u s e u m ) . S p o t k a ł y się t a m z w y j ą t k o w y m że zarówno zadziwiająca waniem, n i e r a z trafność r o z w i ą z a ń f o r m a l n y c h j a k i i c h p e w n a naiwność uzalożniona j e s t o d siły z jaką p l a s t y c z n a n a r z u c i ł a się g o r ą c e j w y o b r a ź n i II. artystki." 1 4 wizją Plas­ Polsce, czego dowodem są m . i n . l i c z n e r e c e n z j e w Fin­ Waino zaintereso­ zamieszczone w p r a s i e . P r a c e a r t y s t k i z n a j d u j ą się w z b i o r a c h M u z e u m N a r o d o ­ wego w Warszawie oraz M u s e u m o f M o d e r n A r t w N o w y m 1 2 . B r o n i s ł a w a P i p r e k w m ł o d o ś c i ; i l . 1 3 . Głowa Jorku. mężczyzny W s z y s t k i e m o j e p r a c e , cała m o j a t w ó r c z o ś ć , w y w o d z ą się z o w y c h w s t ę p n y c h i m a g i n a c j i i snów... W s z y s t k o , czego dokonałem w m o i m późniejszym życiu, t k w i w n i c h w zalążko­ wej f o r m i e e m o c j i czy obrazów. Te pierwsze imo,ginacje i s n y były n i b y bazalt; z n i c h w y k r y s t a l i z o w a ł się k a m i e ń , k t ó r y p o t e m ognistopłynny mogłem poddać obróbce. Gali Gustav M a r z e n i e senne jest z a g a d k o w y m p o s e l s t w e m naszej n o c n e j sfery Jung psyche. Carl Gustav Jung Э7 �MARIA Sny odgrywały w j e j ż y c i u ważna. r o l ę . D z i e ń kłopoty, udręki, niepokoje bliski jej romantycznej postacie, widziała malowała — n o c przenosiła w naturze. Pojawiały t w a r z e , ale zawsze jakby się z zwiastował świat w marzeń, tych innej j e n a k a r t o n a c h . W y ł a n i a l i się z m r o k u Ale jakby zwornikiem nietrafne między jej malowała byłoby „twarzami", Bronisława łączącym a tymi, Piprekowa. II. 98 strefę doszukiwanio dnia się które Przede ze Obrazy strefą malowania n i o wiązała się z chęcią uwolnienia s e n n y c h w i z j i , jeśli n a w e t s n y b y ł y s m u t n e , M a r i a je z pokorą, a nawet masochistyczną od natręctwa przyjmowała wdzięcznością. Cierpiała w życiu wiele, ale w s w y c h c i e r p i e n i a c h znajdowała podnietę do ż y c i a . M i e s z k a ł a r a z e m z siostrą, d r ę c z y ł y się n a w z a j e m jąc w t y c h c o d z i e n n y c h konfliktach jakby namiastkę znajdu­ wielkich snów. uczuć, namiętności. B y ł a d e l i k a t n a , w r a ż l i w a (o t a k i c h k o b i e t a c h powiązań m ó w i s i ę , ż e są j a k k w i a t ) s p r a g n i o n a u c z u c i a , j e d n o c z e ś n i e p o ­ pierwszym wszystkim 1 4 . M a r i a M u s z a ł , Twarze — hiszpańscy głębszych w snach epoki grandowie, d z i w n i młodzieńcy o w i e l k i c h oczach, starcy. były MUSZAŁ okresie potrzeba ze snu, olej zbawiona n a d z i o i , ż e się coś j e s z c z e p i ę k n e g o życiu. P i p r o k o w a wydarzy w była powściągliwa, mądra, kontrolująca na tekturze, w y m . 4 5 x 8 0 c m , 1957 r. jej swe �U r o d z i ł a się w W a r s z a w i e l i i l i p c a 1 9 1 5 г. w r o d z i n i e i n t e l i ­ genckiej. Ojciec, w gral na fortepianie. domu inżynier, uczył sic w młodości m u z y k i , często K o n s e r w a t o r i u m ukończyła także siostra. M a r i a p o ukończeniu g i m n a z j u m również podjęła s t u d i a muzyczne, dobrze grała na fortepianie. Interesował ją teatr, p o e z j a , l i t e r a t u r a : . Życie zwichnęła w o j n a , ciężkie l a t a o k u p a c j i , aresztowanie sposób przez gestapo, k o s z m a r n e przeżycia, które w trwały odcisnęły się na psychice wrażliwej i m w y r a z w w i e r s z a c h ( w y d a l a t o m i k Linie w 8 dramatach — bardzo ekspresyjnych, przejmujących. B y ł y nierówne — dziewczyny. Dała a zwłaszcza i barwy) dalekich od realizmu, nieudolne i zarazom odkryw­ c z e . S z k o d a , że ż a d e n t e a t r n i e m i a ł o d w a g i i c h w y s t a w i ć . G d z i e ś zginęły, t a k j a k i ślad p o Po szawą wyzwoleniu malarce. pracowała w fabryce uszczelek pod War­ (miała popuchniętc i p o r a n i o n e palee), p o t e m uczyła g r y n a f o r t e p i a n i e , d y k c j i , e u r y t m i i , malowała. Życic miała wrażliwość dużą, wyobraźnię rozpaloną. Może i ciężkie, dlatego tak ważna była d l a n i e j sfora snów. U m a r ł a 6.06.1966 r. l' U Z Y P I S Y A n t o n i K ę p i ń s k i , Schizofrenia, Warszawa 1 9 8 1 , s. 1 8 5 . 0 s y m b o l i c e snów pisze również E r i c h F r o m m , Zapomniany język, Warszawa 1951 R o m a n B r a n d s t a e t t e r , Prorok Jonasz, W a r s z a w a 1983, s. 2 6 D o r o t a L a m p a r t u r . 6.02.1906 r. w K r a k o w i e . N o t a o niej w katalogu wystawy „Inni", C B W A — „Zachęta" Warszawa 1965 1 2 3 W y w i a d y z sąsiadami przeprowadziłem w łipeu 1966 r . R o z m o w a z malarką 1976 r. Z w y w i a d u przeprowadzonego przez E w ę Fryś-Pietraszkową w 1948 r. P r a c o w n i a D o k u m e n t a c j i S z t u k i L u d o w e j I S P A N w K r a k o w i e , n r i n w . 34829/T.452/279 J a k zanotowała E w a Fryś-Piotraszkowa „ p i e r w s z y , jeszcze n i e ł a d n y " o b r a z wziął ksiądz S w i e n d e r (?), z K ą t k . B i e l s k a . J a n B u j a k , Malarka snów — Dorota Lampart, „Przekrój", 23.02.1969 F o t o g r a f i e o b u o b r a z ó w z a m i e ś c i ł e m w a r t . : Obrazy na płótnie i papierze, „ P o l . S z t . L u d . " , R . X X X I , 1977 n r 4 P r z e d 1939 r. powstały p r a w d o p o d o b n i e 3 wersje Nieba. Jedną kupił ksiądz z Czańca, drugą ktoś koło A n d r y c h o w a , n a Śląsku. W y p o w i e d z i m a l a r k i w f i l m i e Mirosławy Marcinkiewicz, Dziwni artyści po obu stronach Babiej Góry, W F O , Ł ó d ź 1 9 7 0 P o r . J o l a n d e J a c o b i , Psychologia C. G. Junga, Warszawa 1 9 6 8 , s. 1 7 9 , 1 8 0 a z w ł a s z c z a a r t . J . P r o k o p i u k a , z a m i e s z c z o n y w t y m numerze „Polskiej S z t u k i L u d o w e j " H e n r y k S t a ż e w s k i , Wstęp do katalogu. Wystawa prac Bronisławy Piprek (1891—1906), Z P A P , „Zachęta", Warszawa 1969 M a r i a R o g o y s k a , w s t ę p d o k a t a l o g u : Wystawa prac Bro­ nisławy Piprek, Z P A P , kordegarda gmachu Ministerstwa K u l t u r y 1 S z t u k i , W a r s z a w a 1960 4 5 15 II. 15. M a r i a Muszal, 1965 r. 6 7 8 zachowanie, ona — egzaltowana, sentymentalna. Po k o n t a k t a c h z w i ą z a n y c h z w y s t a w ą , napisała d o z nią człowieka: ...Jestem k r a b e m , który czeka t y m samym n a C i e b i e (...) niewidzialną w m o i m liście — jest najważniejsze". pisząc: pisałem, zdecydowanie zwierzątkiem, siebie różą, poszedłem, chciałem. Jeszcze od Piprekowej niewidzialne krabem, jedno różniło ale m i m o zieleni, prze­ pre­ świadomości plas­ t y c z n e j . Miała kilka, portretów świetnych, inne b y ł y raczej pro­ pozycją żółcienie i g r a n a t y , ją dużo, artystycznych dyspozycji w zawsze ..- s k a l a t a l e n t u . M a l o w a ł a zawsze w z i m n y c h t o n a c j a c h c i e m n e j , b u t e l k o w e j chodzącej małym Przeżyliśmy r a z e m taką noc a w i e s z p r z e c i e ż , żo Nazywała, pierwszych rozmawiającego była n i e m a l zupełnie p o z b a w i o n a obrazu niż j e g o realizacją. • F o l . : S . Dpptuazp.wski, 9 1 0 1 1 1 2 1 3 1 4 i l . 13, 1 4 ; S . Stępniewski, i l . 1 5 ; J . Świderski, i l . 5, 8, 11 M a r z e n i e senne, ponieważ niezależnie o d w p ł y w ó w świadomości, p r z e d s t a w i a wewnętrzną p r a w d ę i r z e c z y w i s t o ś ć t a k ą , „ j a k ą o n a j e s t , a n i e t a k ą . j a k i e j się s p o d z i e w a m , taką, jaką chciałbym a n i nie mieć." Jolande Jacobi 99 �I I . 1 6 . M a r i a M u s z a ł , Twarz ze snu, w y m . 4 7 x 1 8 c m , 1957 r. C z y w o g ó l e m o ż n a d o w i e d z i e ć się c z e g o ś o t y m , c o n i e j e s t „ ś w i a d o m e " , c z y l i n i e z n a n e świadomości ? Odpowiedź b r z m i : t a k ! Jednakże n i e bezpośrednio, ale t y l k o n a p o d s t a w i e j e j działania l u b z j a w i s k kompleksy, obrazy i symbole pośrednich d o s t r z e g a n y c h w snach, przez nas j a k o s y m p t o m y l u b f a n t a z j a c h i w i z j a c h . Jolande Marzenie senne s t a n o w i w y r a z przejścia z j e d n e j Jacobi s t r e f y d o d r u g i e j i równocześnie jest s y m b o l e m . Czego j e s t s y m b o l e m ? D l a s t r e f y niebiańskiej — s y m b o l e m t e g o , c o z i e m s k i e , dla strefy ziemskiej — symbolem t e g o , co niebiańskie. T e r a z zrozumiałe s t a j e się, że m a r z e n i e s e n n e p o j a w i a się w ó w c z a s , g d y ś w i a d o m o ś c i n a s z e j d a n e są o b a b r z e g i ż y c i a , choć w r ó ż n y m s t o p n i u wyrazistości. Z a c h o d z i t o , ogólnie rzecz biorąc, p r z y przecho­ d z e n i u z jednego b r z e g u n a d r u g i , a być może i wówczas, g d y świadomość t r w a n a g r a ­ n i c y m i ę d z y o w y m i s t r e f a m i i niezupełnie obca jest j e j percepcja podwójna, t o wówczas, g d y człowiek s n u l u b drzemiącego czuwania. Wszystkie znajduje się w stanie powierzchownego znaczy i s t o t n e z n a k i w w i ę k s z o ś c i p r z y p a d k ó w d a n e n a m są b ą d ź z a p o ­ średnictwem m a r z e n i a sennego, „ w jakimś d e l i k a t n y m śnie", bądź też w spadająoych n a nas w y r w a c h w świadomości zewnętrznej niespodziewanie rzeczywistości. Paweł Florenski �x x x SNY Jestem wyznania rzym-kat. wielkiej wiary i praktykujący. Ten pokoik szklany robiłem 6 lat, jak skończyłem ofiarowałem Panu Jezusowi, ponieważ Pan Jezus w czasie swojego żywota nie miał żadnego domu i powiedział, ptaki mają gniazda, lisy jamy, a Syn Człowieczy nie ma gdzie głowy położyć. Pomimo to, że upłynęło 1950 lat po śmierci Pana Jezusa ja ten pokój prze­ znaczyłem dla Pana Jezusa. Pan Jezus ze mną mieszka z całą Świętą Rodziną i Trójcą Przenajświętszą. Poprosiłem Pana Jezusa czy nie przyjął by mnie na ucznia swego Nr 13. Po kilku dniach otrzymałem odpowiedź. Jak to wyglądało ? Śni mi się że jestem w kościele, cały kościół oświetlony, jest noc, na środku kościoła było sześciu Biskupów i ja przy nich stałem, cały kościół napełniony ludem. Pan Jezus Eucharystyczny stoi przed ołtarzem żywy, prawdziwy, odległość 7 m, po prawej stronie ołtarza i mówi na głos: nr 13-ty niech przyjdzie do Mnie. Biskupi to słyszą i jeden z nich powiedział na głos, że on nic będzie wiedział co to znaczy. Pan Jezus odpowiedział: On dobrze wie co to znaczy. Wtedy opuściłem tych Biskupów i przyszedłem do Pana Jezusa. Pan Jezus powiedział, żebym podszedł do ołtarza Głównego i powiedział do mnie: tu jest Twoje miejsce. Umówiłem się z Panem Jezusem, że moja nauka będzie we śnie. Śni mnie się że rozmawiam z ludźmi i pierwsze moje pytanie było jako ucznia, ile waży nasza kula ziemska ? Odpowiedź była — zero kg. Wtedy się przebudziłem, rozważałem nad tym i przeszedł mnie do głowy Św. Wojciech jak go zabili Prusacy, to ciało oddali wiernym a głowę sobie zabrali. Ciało spoczywało w Gnieźnie bez głowy. Po jakimś czasie domagali się Polacy ażeby Prusacy oddali głowę Św. Wojciecha, zgodzili się, ale ile będzie ważyć głowa tyle złota trzeba dać. Zgodzili się Polacy, przyszło do wagi a głowa nic nie ważyła, ani jednego grama i oddali za darmo. Ponieważ jestem przy planecie opiszę swój lot na księżyc w I960 roku latem. Śni mi się że wzniosłem się w powietrze i coraz szybciej lecę w górę na księżyc, leciałem bardzo szybko nie do opisania, leciałem 3 minuty. Między ziemią a księżycem w połowie drogi widziałem ścieżkę popielatą, krętą, podobną do litery Z. Ta droga prowadziła na księżyc, można iść pieszo, widziałem dwóch panów w czarnych smokingach i w cylindrach na głowie jak szli do góry na księżyc. Ja leciałem bardzo szybko, blisko tych panów, w odległości 100 m, minąłem ich i wylądowałem na księżycu. Jak przyleciałem była noc. Pobyłem trochę, pomyślałem, co tu sam będę robić trzeba wracać na ziemię. I z powrotem wystartowałem z księżyca na ziemię, też leciałem 3 minuty, z bardzo wielką szybkością, jak przyleciałem też była noc i wylądowałem w Cz. na ulicy Kolejowej godzina 2 2 w nocy. Miasto było oświetlone, akurat spotkałem mego kole­ gę (...) i powiedziałem mu dlaczego nie uciekał jak lądowałem na ziemię z tak wielką szybkością, od samego wichru mojej szyb­ kości to byłby zabity. Nic na to nie odpowiedział. Następne pytanie: pytam jednego Pana ile kilometrów od mojego pokoju jest do Waszyngtonu? Pokazał mnio, zrobił 3 kroki w moim pokoju, jest już w Waszyngtonie, nawet nie było dwóch metrów. Moja matka umarła w 1953 r. w lutym. Po śmierci mojej Matki, matka mnie pouczała i tak mnie się śni: jesteśmy na ganku naszego domu, który rodzice zostawili; mówi do mnie: czy widzisz to wszystko, odpowiedziałem tak, pola, lasy, ogiody, drzewa, domy, tor kolejowy, krzewy. To wszystko co ty widzisz to są dueze, które przedstawiają, pamiętaj. Wtem się obudziłem. Mnie dużo dusz poucza. J O Następnie śni mi się, że stoję na kuli o średnicy 70 cm ale tym razem równo z gwiazdami jestem na sklepieniu niebieskim tak wysoko, z tą kulą latałem między gwiazdami. Był dzień bardzo jasny ale słońca nie widziałem, pomyślałem ażeby z góry zobaczyć jak wygląda ziemia, jak spojrzałem na dół, ziemię nie widziałem bo było jasno przy mnie, ale zląkłem się tą wysokością i na głos powiedziałem Matko Święta mnie się głowa zawróci i spadnę. Wtem się przebudziłem. Następne pytanie: jak daleko ode mnie z pokoju do Nieba ? Odpowiedź była z miejsca, jak od mojej głowy do sufitu. Wtem się przebudziłem. Niedługo czekałem, śni mnie się że jestem w swoim pokoju i stoję przy tapczanie, patrzę się w kierunku szyby i nagle zoba­ czyłem od sufitu w dół 15 cm wzdłuż ściany widzę niebiosa otwarte, idą Biskupi i Papieże w ornataoh, w ręku trzymają pastorały i kłaniają się Trójcy Przenajświętszej. Widziałem ich jak szli, około dziesięciu. Przez ten mały otwór zobaczyłem piękno Nieba i pomyślałem: jest u mnie podobnie, jasno, sre­ brzysty — złocisty kolory. Ponieważ jestem przy Niebie, napiszę: Śniło mnie się, że jestem w Niebie, przy mnie jest Anioł Stróż i mnie prowadzi w niebie, obejrzałem się i widzę wzdłuż jakby to ulica miała być, Ołtarze złote, wysokie i szerokie wchodzimy do budynku gdzie mieszkają dusze szczęśliwe, które z ziemi przyszły do Nieba. Były same niewiasty, każda miała swój pokój osobny, ale przedpokój był wspólny, były trzy ściany, urządzenie było bardzo ładne, każda miała swój tapczan, stół, krzesła, dy­ wany, każda była ubrana w długie suknie w różnych kolorach, białe, różowe, zielone, żółte, pomarańczowego tylko nie było i nic czarnego. Obejrzałem dziesięć pań, przyglądały mnie się co to za pan przyszedł je odwiedzić. Jednymi drzwiami weszliśmy a na końcu tych pokoi były drugie drzwi, wróciliśmy do tyoh drzwi, którymi przyszliśmy, ta pierwsza przy nas położyła się na tapczanie, majteczek nie miała i nie miała płci żeńskiej ani męskiej, jak lalki. Następnie: jestem w kościele w dzień, przy mnie jest około pięftiu osób, kościół był pełny, teraz mnie przypadło że muszę przejść przez Tabernakulum na wylot na drugą stronę. Byłem w kapeluszu, bez marynarki, w kożuszku, na nogach miałem stare obuwie. Nagle widzę, że Tabernakulum jest już otwarte, trzeba mnie już wchodzić i weszła moja głowa z kapeluszem ale były też kielichy, kielichy mnie nie przeszkadzały, wycisnąłem jedną ścianę złotą, tą naprzeciw która jest, widzę Raj piękny nie do opisania. Jak to zobaczyłem z powrotem głowę wyciąg­ nąłem, zdjąłem kapelusz i ściągnąłem to obuwie, dlatego że mnie w Raju to jest niepotrzebne. Z tego wywnioskowałem, że po mojej śmierci jak b ę d ę iść do Raju to przez Tabernakulum, tzn. przez bramy Pana Je­ zusa. Następnie: czy Święty wszystko wie. Jestem na wysokiej górze i na tej górze stoi szklany pokój, wielkość tego pokoju była 3 m ze szkła przeźroczystego, jak normalne szyby, w tym pokoju był tylko stół i ławka, nic więcej. Przy stole na ławie siedział święty. Był ubrany w habit biały, ja stałem przy świętym po prawej stronie, tuż przy samym ramieniu. Przez te szklane ściany było widać cale miasto i jeszcze dalej poza miastem. Miasto było w dole i z góry była ścieżka kręta, ażeby łatwo wyjść na górę, widzę z góry jak jedna kobieta zawinięta szalem tą ścieżką śpieszy do tego świętego ażeby się coś zapytać, a miała trzy 3 101 T �j ) i i n 11 in.; a z l u b a r d z o s z y b k o m i m o t a k i e j s t r o m e j g ó r y i o t w i e r a między szklane schowane trzy drzwi, wtem święty pytania, kobieta i odeszła z odpowiedział n i c n i e pytała a jej od razu odpowiodź na te otrzymała powrotom. Poprosiłem Jezusa- ażeby umie d n i a c h zobaczyłem pokazał Świętego J e s t e m w K r a k o w i e , w kościele p r z y g r o b i e m o d l i ł e m się. W Narodzenia miejsce Szczepana w lewo j a k b y na m n i e Święty Szczepan, jest t o młodzieniec p r a w i e dziecko, około 14 l a t , ładny chłopczyk, n a d głową w k o ś c i e l e aż m n i e odprowadził mógł miał j a k t o opisać r o g a l i k złoty, przystąpił d o m n i e i zaczęliśmy od grobowca używam, co i rozmawiać przez cały swoim metrów bo c h o d z ą ze s z o p k ą . M ó w i d o m n i e , ż e j e s t metry kierunku. jeżeli W wejść, j a dalej. L u d z i e k r z y c z ą , ż e j a p o s z e d ł e m , a t e n p a n co p i l n o w a ł z b l i ż y ł się O n jest Błogosławiony, jemu w o l n o . L u d zamilkł, j a idę dalej, widzę w i e l k i k r a j o b r a z z góry(...) S e n z d n i a 2 9 . V I . 1 9 7 3 r . piątek. J e s t o m w z a k r y s t i i w koś­ Św. Mikołaja w Gdańsku. W i d z ę diabła licząc l a t około 16 wielkości naszego młodzieńca chłopca. M i a ł w ręku b a t batem, zwierząt ale m n i e w C y r k u i nademną n i e udorzył. W wymachiwał t y m czasie j a k tym wymachiwał b a t e m n a d e m n ą w odległości 6 m . powiedział m n i o , T y Święty i n a d głową moją t y m b a t e m zarysował n a d głową t a k i r o g a l i k j a k świętych malują. Oprócz tego nade mną zarysował potrójnie kapliczkę. wyglądało. Wtem się spalę o d p o w i e d z i a ł m n i e : t y n i e m a s z . poproszę P a n a Jezusa, ogniem Odpowiedziałem: to ja miał aparat fotograficzny N a s t ę p n i e ś n i ą m i się na wysokości czteru dwaj metrów, i robił zdjęcia. i zauważyłem Anioła A n i o ł o w i e , są ż e w mieli maleńki s e k u n d a c h z t e g o k o t a z r o b i ł się c z a r n y pies, z n o w u p o kilku s e k u n d a c h z t e g o p s a p r z e m i e n i ł się w c z a r n ą ś w i n i ę w a g i o k . 5 0 k g i w s z e d ł p o d ł ó ż k o i n a s t ę p n i e p r z e m i e n i ł się w 16 l a t . Z g r a b n a kobietę była i ładna, podeszła m n i e i pocałowała m n i e w usta. J a przez ciekawość do obmacałem c z y miała n o r m a l n e ciało, była n o r m a l n a j a k nasz człowiek. W i e d z ą c dobrze jaką przemianę przechodziła t a osoba, o d e p c h n ą ł e m j ą z całą siłą-. W t e m Następne: przyśnił mnie przy powietrzu stoliczek, s p o ż y w a m środy, piątki i soboty. W wagę t y c h d n i a c h j a wcale n i e jadłem za w y j ą t k i e m s m a l c u do g o t o w a n i a w Napoleona p r z y s z e d ł d o m n i e , p r z e d s t a w i ł się i m ó w i : Generałem za N a p o l e o n a czasie się p r z e b u d z i ł e m . wojny pod Paryżem Bonapartego, i jestem zostałem t a m spoczywam, zabity powiedział s w o j e imię i n a z w i s k o , ż o b y m sobie zaraz zapisał t o b y m wiedział, myślałem że z a p a m i ę t a m a jednak zapomniałem, mówi dalej: j a m a m t y l k o czasu jedną minutę n a 100 l a t i w tej minucie przyszedł się do mnie ażebym j a m u pomógł. W t e m przebu­ dziłem. Sen z d n i a 9.1.1977 r . n i e d z i e l a . Ś n i ł o m n i e się ż e t o b y ł o n a K a d ł u b i e , w n a s z y m d o m u n a p o d w ó r k u , żo s t o j ę p r z y ł a w c e i widzę małego ptaszka k o l o r u popielatego. Przyglądałem do p o k o j u t r z y kobiety, po prawej mnie s t r o n i e diabła stała n o r m a l n i e wyglądała, d w i e k o b i e t y stały p o l e w e j jedna, po c h w i l i z n o w u go pogłaskałem i powiedziałem do togo p t a s z k a : t y m n i e się n i e b o i s z ? p t a s z e k o d p o w i e d z i a ł — n i e . P o m y ś l a ł e m z r o b i ł się t r o s z k ę w i ę k s z y był troszkę k o l o r o w y Zapytałem czy ptaszek n i e m a żadnej kobiety małego do papużki i już się t e g o p t a s z k a a h a ! bo t o papużka t o mówi. z a n i m się p r z e m i e n i ł w zachowujecie papużkę, czystość t z n . życie bez O d p o w i e d z i a ł : t a k s a m o . W t y m r o k u d o 1-go w r z e ś n i a w o j n y n i e b ę d z i e , w o j n a b ę d z i e z a 10 l a t . T a w o j n a t e r a z b ę d z i e T y zginiesz ( c z y l i j a zginę) jest t a k wskazane. Więcej m ó w i ć n i e m o g ł a , b o się ś p i e s z y ł a j a k b y m i a ł o r o b i ć się ciemno. W z i ą ł e m t e g o p t a s z k a d o r ę k i a t o się p r z e m i e n i ł o w papużkę. W ptak, dalszym ciągu stary, mniejszy mieszkaniu około z z tej papużki zrobił o d gołębia, przyniosłem tego p t a k a 65 l a t n i e z n a n a zrobiła się do małą większy mieszkania, się k o b i e t a , m o g ł a d l a m n i e . C h c i a ł e m się w i ę c e j liczyć wypytać a l e n i e d a ł o m n i e i p o o l i w i l i p r z e b u d z i ł e m się. Z i diabeł a t a d r u g a jeszcze większe, t a k nakręcone j a k b a r a n y . P r z e m ó w i ł d o m n i o diabeł. D l a Ciebie podobny j a k n o r m a l n i e papużka z t y m d z i o b k i e m u w a s też u p t a k ó w grzechu? s t r o n i e diabła, t a p i e r w s z a p r z y d i a b l e wstała t o miała t a k i e same r o g i j a k t e n się j e m u j a k j a d ł . P o c h w i l i z b l i ż y ł e m się d o n i e g o i g o p o g ł a s k a ł e m , w się d i a b e ł , p r z y p r o w a d z i ł mięsa i to malo. N a s t ę p n i e : ś n i ł m n i e się G e n e r a ł P o l s k i z a c z a s ó w zakręconym. I dalej pomyślałem: to m i da. P o c h w i l i p r z e m i e n i ł się w k o t a s z a r e g o , n a s t ę p n i o p o k i l k u młodą liczącą około kosą przebu­ co t o z a p t a s z e k k t ó r y m ó w i ? P o c h w i l i z t e g o p t a s z k a Odpowiedziałem diabłu żeby ode m n i e odszedł b o go ją s p e c j a l n i e i żyrandolu. Pjlskim b y ł o . T e n p a n n i c n i o powiedział że j a idę j a k do j a k to wszystko żyrandolem, bo niewolno długi grzeszna t o u b i e r a m maskę t y m czasie leżałem n a t a p c z a n i e Bonapartego, n a głos: jost P o dwóch d n i a c h miałem t a k i s a m sen powtarzający. widzę, że p i l n u j e j e d e n p a n , ażeby z togo tłumu n i k t n i e wyszedł i powiedział dusza głowę. wiedziałem t e g o n i e wiedziałem w c a l e . J a k już odszedłem 3 m o d t e g o tłumu ciele B a z y l i c e śmiercią apteczną i r o b i l i b a d a n i a m o i e l i p o k a r m ó w — i l e tłuszczu i mięsa J a k wyszedłem z t e g o tłumu t o l u d z i e zaczęli krzyczeć, że j a tłumu miała Bożego dziłem. pomyślałem się p r z e z t o t r z y wyszedłem i podnieśli ręce d o g ó r y a n i o było w o l n o do roślinami W y c i ą g n ę ł a kosę i maskę śmierci i m n i e pokazała i ubrała plac jest w i e l k i plac i jest z tego tłumu m n i e . Chwilę postałem, t u b ę d ę stać p o co i przecisnąłem sobie w tymi N a s t ę p n i e : ś n i ł m i się A n i o ł ż e j e s t u m n i e w p o k o j u , s t o i dużo l u d z i , j a toż b y ł e m w t y m tłumio, a t r z y idę za t ę m a s k ę n a g ł o w ę , b y ł a b a r d z o s t r a s z n a . J a się w c a l e n i e b a ł e m , nad N a s t ę p n i e : j e s t e m z a m i a s t e m w e (...) ażeby wyjść i przeznaczenia. ścinam k o ś c i e l n y d o b r a m y , p r z y b r a m i e p o ż e g n a l i ś m y się. bardzo przegradzały Jeżeli d u s z a jest c z y s t a t o j a maskę n i e zakładam i kosę n i c Szczepana. Świętego czasie m o d l i t w y spojrzałem Świętego ściany, t o już n i e b y ł a ściana a n a d w o r z e , i w i d z ę j a k i d z i e d o liczyć rośliny k o s y i maskę śmierci j a k o t o w czasie świąt i c h o d z i p o świecie i z b i e r a dusze n a furę i w i e z i e dużo d u s z n a Pana Szczepana, po trzech nami tego snu w i a d o m o mnie że b ę d z i e w o j n a w roku Sen z d n i a 2 7 . X I I . 1983 r . W t o r e k . Śni m n i e się, że w 1987 zginę. dużym mieszkaniu, były ławki szkolne jestem i były d w a pianina, n a ś w i e c i e , a t e t r z y k t ó r e c i p r z y p r o w a d z i ł e m są z p i e k ł a , z t y c h trzeba było z k o r y t a r z a przyciągnąć do k l a s y gdzie były ławki. trzech masz N a s z n u r k u p r z y c i ą g n ą ł e m d w a p i a n i n a . W t y m czasie już b y ł e m sobie jedną wybrać. Pomyślałem o d r a z u : ponieważ d l a m n i e n i e m a k o b i e t y n a świecie, t o i n i e p o t r z e b a . m n i e niepotrzebne, Następnie: A c o d o t y c h t r z e c h k o b i e t r ó w n i e ż są b o są z p i e k ł a . W t e m jestem w kostnicy, była się p r z e b u d z i ł e m . otwarta i wszedłem odwiedzić. W i d z ę d w i e t r u m n y z a k r y t e , o b o k siebie leżały osoby nieżyjące. Pomodliłem (...) się z a t ą p i e r w s z ą , k t ó r a dwie leżała, w p l u s z o w y m z i e l o n y m u b r a n i u . W t e m wszedł jeden p a n i m ó w i d o n a s : żadne k r a j e n a t o n i e zwTacają u w a g i t y l k o w y . Proszę się d o m y ś l i ć We śnie w i d z i a ł e m wysokości. Te światem p o w o l i i całkiem zeszło, w s t a j e do mnie i zaczyna 102 t a młoda k o b i e t a i rozmawiać. Przedstawia przystąpiła się, ż e j e s t ś m i e r c i ą , czego ten p a n lo powiedział: to cztery światy, jest jeden nad drugim i n a d d r u g i m t r z e c i i n a d t r z e c i m c z w a r t y . Odległość była co 20 m była t o k o b i e t a młoda około 20 l a t z w y g l ą d u j a k b y pochodziła się do do nas. ze w s i . J a , k s k o ń c z y ł e m się m o d l i ć w i d z ę j a k w i e k o zsuwa Wtem się p r z e b u d z i ł e m . światy co w i d z i a ł e m wszystkie piękne. J a d u c h o w y m , a t e n świat- na- k t ó r y m o b e c n i e żyję. m n i e nie interesuje i nic obchodzi. d o b r e g o i n i e m a , -się o co ubiegać, żyję wcale N.i t y m świecie nic m a nic �SEKTA HRUSZKI O Sekcie, i n f o r m u j e n o t a t k a p r a s o w a Antropologicznej którogo przez prof. L. członków dzony z posiodzonia Komisji 2 8 . 1 . 1 9 1 4 г., podczas A k a d e m i i Umiejętności Wachbołz Sekty. i zamieszkały demonstrował „Wacław n a Śląsku rysunki wykonane H r u s z k a , 45 l a t liczący, a u s t r i a c k i m przybył w uro­ jesieni 1912 r o k u d o Błędowic D o l n y c h koło G h r z c n o w a n a z a p r o s z e n i e Kaszki i Adamczykowej, a b y szerzyć z a s a d y u t w o r z o n e j siebie zebraniu nowoj obecnie sporo ważnie czeską roligii na prozelitów prywatnym. między ludnością na. Ś l ą s k u , M o r a w a c h , w przoz Hruszka. robotniczą, Czechacłi i liczy prze­ Wiedniu. N o w ą w i a r ę p o c z ą ł g ł o s i ć z n a t c h n i e n i a b o ż e g o n a p a t r z y w s z y się błędów zakonników z Jasnej braciszek. N i o uznaje głosi b e z w z g l ę d n ą w seksualną, n a w p r a w i a n i u się w s t a n t r a n s u pomocą i czystość odprawia podniosłych t y m stanie drgawek m a l o w a n i a akwarelą cych śpiewów i modłów. a nadto uzyskują z prozelitami Niektórzy zdolność zwykle n a Ma.rsie alegorycznycłi f i g u r i ornamentów. W stanem transu. ność i nieraz Przedstawione uderzające zacięcie 1 rysowania t y m stanie rosną­ oraz piszą odczytać r y s u n k i wykazują artystyczne za doznają i Jowiszu także „pismem m a r s o w y m " , którego j o d n a k nie mogą poza pole­ ich nazwa) symbolicznych kwiatów, rzekomo na innych planetach, innych (własna jako kościelnych, p r y w a t n y c h m i e s z k a n i a c h wspólne nabożeństwa, któro gają w Góry, gdzie bawił l a t k i l k a o n i jego prozelici obrazów popraw­ t a k co d o w y k o ­ religii, a prof. Waehholz Sądu K r a j o w e g o wszyscy oni byli ciężkiej histerii. obarczeni Byli n a n i a r y s u n k u j a k i jego barwności. Hrnszkę, Raszkę i Ada.m- i „pismo m a r s o w e " czykową obwiniła c.k. P r o k u r a t u r a Państwa o zbrodnię Unwiorsytetu obrazy badał i c h s t a n umysłowy z polecenia d n i a 31-go m a r c a zaś 1913 r . i przekonał się, że zwyrodnieniem płciowymi umysłu abstynentami. w formie Rysunki m i e s z c z ą się w z b i o r a c h m e d y c y n y s ą d o w e j Jagiellońskiego." 103 �II. 3. Dusza szczęślhua, akwarela/papier, wyra. 5 0 x 8 0 o m . I I . 4 . Zle F o t . : J . Świderski 104 duchy, akwarela/papier, w y m . 5 0 x 8 0 cm �