https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a09968efaf09cf60c0372739e8788bc3.pdf b618548583b0ee404237aa7b1de3caa0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1220 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1985 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1126 Title A name given to the resource Pracownia Etnografii IHKM PAN w Poznaniu / ETNOGRAFIA POLSKA 1985 t.29 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1985 t.29 z.1, s.210-214 Creator An entity primarily responsible for making the resource Posern-Zieliński, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text PRACOWNIA ETNOGRAFII I H K M PAN W POZNANIU Po pierwszych latach badań nad budownictwem ludowym Wielko­ polski Pracownia Etnografii I H K M PAN w Poznaniu, będąca filią Zakładu Etnografii I H K M PAN w Warszawie, zmieniła program realizowanych prac orientując go wyraźnie na studia o charakterze amerykanistycznym. Ten profil zainteresowań związany był z preferencjami badawczy­ mi prof. Marii Frankowskiej — pierwszego kierownika Pracowni i głów­ nego inspiratora wszystkich ważniejszych poczynań amerykanistycznych w zakresie etnologii. Dzięki jej inicjatywie poznański ośrodek etnogra­ ficzny stał się wkrótce ważnym centrum badań nad dziejami i kulturami mieszkańców obu Ameryk. W latach 1965-1974 zwoływano w Poznaniu „Etnograficzne Seminaria Amerykanistyczne", które w owym czasie b y ł y głównymi okazjami do interdyscyplinarnej wymiany doświadczeń i płasz­ czyznami integracji polskich środowisk amerykanistów. Pierwsze prace badawcze o charakterze amerykanistycznym zainicjo­ wane zostały w latach 1960-1962. W początkowym okresie koncentrowały się one na dwóch zagadnieniach, a mianowicie najpierw na studiach nad gospodarką wiejską mieszkańców Tawantinsuyu (inkaskiego Peru) w X V I i początkach X V I I w. (M. Frankowska) oraz nieco później nad kontro­ wersyjnymi problemami powiązań kulturowych'prekolumbijskiej A m e ­ r y k i z Oceanią (A. Posern-Zieliński), a także nad przemianami w gospo­ darce i kulturze materialnej Indian obszaru Równin i Prerii (B. Kohutnicka). Pod koniec lat 60-tych do kręgu prac badawczych wprowadzono nową problematykę — przede wszystkim etnoreligioznawczą. Zajęto się synkretyzmem religijnym w Meksyku, chrystianizacją wczesnokolonialną Indian i jej kulturowymi efektami (M. Frankowska), tubylczymi religia­ mi synkretycznymi i ruchami społeczno-religijnymi w Ameryce Połud­ niowej (A. Posern-Zieliński), a także dziejami indiańskiego mesjanizmu i formowaniem się autochtonicznych wyznań synkretycznych w Amery­ ce Północnej (M. Posern-Zielińska). W t y m samym okresie prowadzona również studia nad rolą polskich podróżników i badaczy w rozwoju etno­ grafii powszechnej, w t y m i Bliskiego Wschodu i ich wkładem do po­ znania Ameryki Łacińskiej (M. Paradowska). Od połowy lat 70-tych do zasygnalizowanego wyżej rejestru analizo­ wanych problemów wprowadzono pewne korektury i nowe zagadnienia, �P R A C O W N I A E T N O G R A F I C Z N A I H K M P A N , POZNAŃ 211 co w dużym stopniu wiązało się z podjętymi przez pracowników Pra­ cowni wyjazdami badawczymi do Meksyku, na Kubę, do Peru, Stanów Zjednoczonych i Hiszpanii. I tak zajęto się dawną i współczesną sztuką indiańską Meksyku oraz prekolumbijskimi wierzeniami mezoamerykańskimi (M. Frankowska), sprzężeniami łączącymi tubylcze systemy religij­ ne ze sferą uwarunkowań gospodarczych i ekologicznych (M. Posern-Zielińska), rolą tradycji i etniczności w pluralistycznym społeczeństwie Sta­ nów Zjednoczonych oraz przemianami kultury amerykańskiej Polonii, a także funkcjonowaniem tubylczej społeczności andyjskiej w Peru (A. Posern-Zieliński). Nadal zajmowano się dziejami polskich penetracji Ameryki Południowej, etnograficznymi walorami dawnych relacji po­ dróżniczych po Nowym Świecie wzbogacając ten kierunek studiów o ba­ dania nad obrazem i stereotypami Indian Ameryki Łacińskiej popularny­ mi w XIX-wiecznym społeczeństwie polskim (M. Paradowska). Nie miejsce tu, by szczegółowiej zagłębiać się w problematykę ainerykanistyczną poznańskich etnografów i ich dorobek, tym bardziej iż szerzej na ten temat piszę w artykule Polska amerykanistyka etnologiczna. Jej doświadczenia, możliwości i perspektywy opublikowanym rów­ nież na łamach niniejszego tomu „Etnografii Polskiej". Tam również znaj­ dzie czytelnik iAormacje dotyczące sytuacji studiów amerykanistycz­ nych, głównych orientacji i podejść badawczych, charakterystyki w y ­ korzystywanych źródeł, penetracji i wypraw badawczych do Nowego Świata, podstawowych nurtów zainteresowań i praktycznych walorów tej specjalizacji etnograficznej. W przypisach do tegoż artykułu umiesz­ czono również informacje bibliograficzne obejmujące najważniejsze, głów­ nie książkowe, publikacje autorstwa amerykanistów z Poznania. Choć problematyka amerykanistyczna znajduje się w centrum uwagi Pracowni Etnografii już od blisko 20 lat, to jednak obok niej realizowa­ no również i inne tematy, o których wypada tu wspomnieć, gdyż bez tego obraz dorobku tej placówki i jej pracowników byłby niepełny i zubożo­ ny. Zajmowano się więc niektórymi aspektami kultury ludowej Wielko­ polski, głównie grupą tzw. „Bambrów" (M. Paradowska), oraz wybra­ nymi zagadnieniami kultury i dziejów Oceanii, przede wszystkim Poli­ nezji (M. i A. Posern-Zielińscy). Podejmowano ogólną problematykę reli­ gioznawczą interesując się możliwościami współpracy na tym polu etno­ grafów i archeologów oraz strategią wykorzystywania ustaleń i materia­ łów etnograficznych w rekonstrukcjach wierzeń społeczności pradziejo­ wych (A. Posern-Zieliński). Wreszcie zajmowano się historią nauk etno­ logicznych, podejmując szereg opracowań z tego zakresu, w tym poważ­ nie partycypując w przygotowaniu Historii etnografii polskiej (M. Fran­ kowska, A. Posern-Zieliński), a także publikując studia poświęcone po­ szczególnym badaczom, szkołom i kierunkom w etnografii polskiej i pow­ szechnej (M. Frankowska, M . Paradowska, A. Posern-Zieliński, M . Posern-Zielińska). Wśród wielu mniejszych i większych publikacji oddanych do druku; �212 ALEKSANDER FOSERN-ZIELINSKI przez członków zespołu Pracowni Etnografii znalazło się w sumie 11 ksią­ żek opublikowanych do 1983 г., w tej liczbie jedna antologia i jedno tłu­ maczenie. Dwie pozycje zostały wyróżnione nagrodą Sekretarza Nauko­ wego PAN — wspomniana już Historia etnografii polskiej (1973 r.) i Tra­ dycja a etniczność. Przemiany kultury Polonii Amerykańskiej (1983 г.). Warto także wspomnieć, iż w tym dorobku znaleźć można trzy rozprawy doktorskie i dwie dysertacje habilitacyjne. Obecnie realizowane prace są w sposób logiczny kontynuacją wcześ­ niejszych specjalistycznych studiów z dziedziny amerykanistycznej etno­ historii, etnoreligioznawstwa, studiów etnicznych i dziejów poznawania Nowego Świata. Jeśli chodzi o etnoreligioznawstwo, to problematyka ta realizowana jest w ramach interdyscyplinarnego zadania badawczego: „geneza i funkcje ruchów religijnych o charakterze synkretycznym w Afryce Czarnej i Ameryce". Jednym z tematów szczegółowych roz­ patrywanych w Pracowni Etnografii jest zagadnienie akulturacyjnych zmian w indiańskich religiach plemiennych i ich różnorodnych uwarun­ kowań. Obejmuje ono następujące problemy, a mianowicie: dzieje ruchów społeczno-religijnych i ideologii millenarystycznych, związki tubylczych religii z ideami panindianistycznymi i etniczną tożsamością Indian Sta­ nów Zjednoczonych (M. Posern-Zielińska), indiańskiefutopie społeczno-religijne i ekspansja protestantyzmu w Ameryce Łacińskiej jako nowy czynnik procesu synkretyzacji wierzeń (A. Posern-Zieliński), wreszcie przebieg ewangelizacji i jej skutki społeczne, religijne i kulturowe dla tubylczej ludności Meksyku oraz rola dawnych wierzeń indiańskich w kształtowaniu się ludowego katolicyzmu (M. Frankowska i R. Tomic­ k i , który — choć nie jest pracownikiem Pracowni Etnografii w Pozna­ niu — to jednak wchodzi w skład amerykanistycznego zespołu badaw­ czego Zakładu Etnografii I H K M PAN). W ścisłym związku z tymi kwe­ stiami prowadzone są także studia mitoznawcze nad treściami wierzeń prekolumbijskich społeczności Mezoameryki — Azteków i Majów (M. Frankowska, R. Tomicki). W związku z prowadzonymi w 1978 r. badaniami terenowymi w Peru opracowuje się także zagadnienie: „Indiańska społeczność lokalna w kra­ jach andyjskich" (A. Posern-Zieliński), w ramach którego szczególną uwagę zwraca się na rolę tradycji i przebieg procesów modernizacji spo­ łeczności chłopskich, kulturę materialną i gospodarkę, organizację wewnątrzwspólnotową i stosunki własności środków produkcji. Solidne oparcie w terenowych penetracjach i studiach mają dociekania nad daw­ ną (prekolumbijską), kolonialną (synkretyczną) i współczesną sztuką (lu­ dową) Meksyku prowadzone nie bez związku z unikalnymi kolekcjami meksykańskiego rękodzieła znajdującymi się w polskich zbiorach muze­ alnych (M. Frankowska). Kontynuuje się również studia etniczne nad społeczeństwem północ­ noamerykańskim, w tym głównie nad teorią etniczności w zastosowaniu �P R A C O W N I A E T N O G R A F I C Z N A I H K M P A N , POZNAŇ 213 do sytuacji pluralizmu kulturowego wywołanego procesem imigracji i nad amerykanizacyjnymi programami i działaniami zmierzającymi do inten­ syfikacji przebiegu akulturacji grup etnicznych europejskiego pochodze­ nia w Stanach Zjednoczonych. Planuje się także rozpoczęcie studiów 0 charakterze porównawczym nad przebiegiem zmian kulturowych wśród różnych zbiorowości etnicznych USA, by tą drogą ukazać kulturowo-etniczną złożoność społeczeństwa Stanów Zjednoczonych (A. Posern-Zie­ liński). Nadal prowadzone są także studia w ramach tematu: „udział Pola­ ków w kontaktach społecznych, politycznych i kulturowych z Afryką 1 wybranymi krajami Azji i Ameryki Łacińskiej". Podobnie jak w la­ tach poprzednich, opracowuje się udział polskich podróżników, naukow­ ców i emigrantów w penetracjach i poznawaniu Nowego Świata oraz w kształtowaniu obrazu latyno- i północnoamerykańskiej rzeczywistości w polskim społeczeństwie, zwracając dużą uwagę na sposób przedstawia­ nia ludności indiańskiej obu Ameryk w dawnym polskim piśmiennict­ wie. Szczególną uwagę skoncentrowano na polskich podróżnikach i bada­ czach Meksyku i Ameryki Środkowej przygotowując jednocześnie d j druku antologię relacji, głównie XIX-wiecznych, o mieszkańcach tego regionu Nowego Świata. Zajęto się także sylwetką Krzysztofa Arciszew­ skiego — jednego z pierwszych Polaków, k t ó r y złączył swe losy { X V I I w.) z dziejami południowoamerykańskiego kontynentu, przygotowując obszerną biografię tej barwnej postaci (M. Paradowska). Plonem aktualnie prowadzonych prac badawczych są liczne artyku­ ły oczekujące na publikację w czasopismach naukowych i pracach zbio­ rowych, a także kilka książek, których wydanie nastąpi w latach 19841985. Są to: Mitologia Azteków (M. Frankowska), W krainie Inkarri. Szki­ ce etnologiczne o Peru (A. Posern-Zieliński), Podróżnicy i emigranci. Szkice z dziejów polskiego wychodźctwa do Ameryki Południowej (M. Pa­ radowska), Polacy w Meksyku i Ameryce Środkowej (M. Paradowska), i Zdobycie Tenochtitlanu (R. Tomicki). Przygotowano także znaczną licz­ bę haseł z zakresu religioznawstwa, problematyki etnicznej i teorii ewo­ lucji kultury (M. i A. Posern-Zielińscy) do Słownika pojęć etnologicznych opracowanego przez zespół pod kierunkiem Zofii Staszczak z Instytutu Etnolo£ii U A M w Poznaniu. Trzeba także wspomnieć, iż osoby zatrudnione w Pracowni Etnografii oprócz swych podstawowych zadań badawczych prowadzą także doku­ mentację zmierzającą do opracowania katalogu amerykanistycznych pub­ likacji znajdujących się w wybranych polskich bibliotekach, a także wykłady i seminaria z amerykanistyki dla studentów U A M . Służą rów­ nież fachową pomocą dla wielu oficyn wydawniczych konsultując i re­ cenzując publikacje poświęcone etnografii powszechnej. Przy Pracowni Etnografii w Poznaniu znajduje się także Redakcja Naukowa rocznika „Ethnologia Polona" (redaktor —• M . Frankowska, sekretarz — A. Po- �214 A L E K S A N D E R POSERN-ZIELIÑSKI sern-Zieliński) — jedynego obcojęzycznego periodyku polskich etnogra­ fów, którego 10 tom ukaże się w 1985 r. Zważywszy, iż zespół etnografów skupionych w Pracowni Etnografii I H K M P A N w Poznaniu wraz z prof. M . Frankowską — pełniącą po przejściu na emeryturę funkcję konsultanta, liczy zaledwie 4 osoby, oce­ nić wypada jego dotychczasowe osiągnięcia jako rezultat dużego zaanga­ żowania w przedsięwzięcia badawcze i sporego naukowo-organizacyjnego wysiłku wszystkich członków tej niewielkiej grupy. Aleksander Posern-Zieliński �