https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/1069e90579173e465af441d87e22ebfe.pdf 018716197c6271f10c99050eed94a696 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4890 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Subject The topic of the resource ikonografia etnograficzna "Oko Opatrzności" - ikonografia Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4536 Title A name given to the resource Źródła ikonograficzne przedstawień "Oka Opatrzności" / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1968 t.22 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1968 t.22 z.3 ; s.121-126 Creator An entity primarily responsible for making the resource Krzysztofowicz, Stefania Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Stefania Krzysztofowicz ŹRÓDŁA IKONOGRAFICZNE W grupie l u d o w y c h o b r a z ó w religijnych kilkanaście z terenu przedstawień niemal całej „Oka PolskiWprowadzają schemat k o m p o z y c y j n y , złożony z górnej na sugeruje oraz „ziemską". tego Oka, Strefę górną umieszczonego otoczonym chmurami, roślą lub g ł ó w k a m i ręce podział wysypują jeden i dolnej strefy niebiańską" motyw promieniującym wieńcem kwiatów, putt; w y s u w a j ą c e bochenki znanych one „strefę wypełnia: w chleba Grupy z a c h o w a ł o się Opatrzności", obrazu, który PRZEDSTAWIEŃ otwar­ trójkącie winną się z chmur i ziarno, sugerują tego t y p u przedstawień. I. przez pow. pojawia lewej cych się padają okrągłe ziarna. U z u p e ł n i e n i e m są ziarna. U z u p e ł n i e n i e m zów są napisy OPACZNOŚC chleby, na SIĘ Y NADN PIEC (BOŻE. TYSIĘCY. menty rąk DWIEMA. „strefy jak dziobiącym obrazu adoracji 11. 1. Oko ol., lektura. część ziarno; pozwalają Oka KTÓRYŚ. się natomiast obrazów z OPATRZN..., „strefy różnice wyróżnić zachodzące kilka grup w wzrok BÓG stronę promieniującego II. w adoracji Oka po­ zaliczyć należy Opatrzności również Muzeum otwartego umieszczony wędrowiec i obraz Etnograficznego, niebiańską" kiju, przez i został, skierowujący 4 promieniującego grupę typologiczną na na stanowią Oka . obrazy z bar­ rami i winną ele­ ptactwem części Opatrzności. l a t o r o ś l ą g ł ó w k a m i pufct i o b o k dziobiących ziarno modlących wieśniaków oraz niezmienne, oraz tłumu a) N a j l i c z n i e j s z a pow. Sucha 5 grupa na szkle z p o d k l e j o n ą Zakopanem Kobryń ZSRR, Kraków i wl. Muz. i Etn. obrazy: Małych, 7 Kraków. pow. z Muzeum II. nieco 2. z Zawoi, Pińczów ( i l . 3), o r a z kompozycjach klęczącej, pary mieszczan. obejmuje grafiką ( i l . 5). W zostały z k o b i e t y i dziecka, pow. Siemiatycze w niezmien­ przedstawione zakonnic (il. 2), M ł o d z a w 4), Perlejewa, (il. ptaków się, złożone się niezmiennie p o s t a ć pow. Etn. 3 się „strefą Drugą Trójkąta. Zambrów , został m o t y w modlącego podróżnym stronę której kobiety, CHLE- typologicznych Opatrzności, ol., p i . Andronowa Zawoja pow. Sucha, wl. Muz. (ił. 1), n a klęczącej dziej r o z b u d o w a n ą s c e n ą adoracji. P o d o t o c z o n y m i c h m u ­ tym dolnej postać WIDZI, trójkąta z strony krakowskiego na grupy ziemskiej" z pod SWOYĘ. pozostają grupy którym OPATRNŚCIE. motywem ZSRR w postacie wsparty nie chmur Do blasze ZMIŁUY zestawie głowę Opatrz­ kompozycja Kobryń, gdzie z k o l e i w p r o w a d z o n y NAKARMIŁ. PIEC. W z obra­ i brzmiące: BÓG WSZYSTKO NASZA, niebiańskiej" i treść RYBAMI MEZOW. wysuwających podobnie bliżej PAN PAN BÓG OPATRZNOŚĆ BAMY ptaki modlą­ kompozycji omawianych określające NASZA, na kompozycji omawianych 2 zestawu Oka się Z b l i ż o n y do n i e j j e s t o b r a z z S z u m o w a , p o w . klęczących Na adoracji wyróżnia zwracającej chłopa. ptaków. pojedyncze bogatszego lato­ jedyncze ziarno z dużo ze s c e n ą osobę z Andronowa, ziemię. W strefie dolnej natomiast z n a j d u j ą s i ę przedsta­ stado d z i o b i ą c y c h jedną się n i e k i e d y przez istnienie W grupie obrazów w i o n e na tle p e j z a ż u o s ó b oraz reprezentowane przykłady ności OPATRZNOŚCI" dwie spadające jedna, dwie lub w i ę c e j te „OKA 6 obraz Tatrzańskiego tych powtarza odwróconej Oko ko- Opatrzności, 2 121 �II. 3. Oko Opatrzności, Pińczów. dl., deska. Perlejewo pow. Siemiatycze. 11. 4. Oko Opatrzności, ol., pł. Młodzawy biety oraz widocznej od tyłu, również klęczącej, dziewczynkL Bogatszy w treści jest obraz z muzeum w Łodzi (okładka), na którym pomiędzy „strefę niebiańską" i „ziemską" wprowadzony został motyw pięciopłetwej ryby, z której paszczy wyciągana jest boską ręką postać męska. Poniżej ryby klęczy na tle pejzażu i architektury kobieta z dziewczynką (zwrócone profilem), które modlą się do promieniującego Trójkąta z motywem otwarte­ go Oka. b) Omawianej grupie typologicznej podporządkowa­ ny jest drzeworyt z Radecznicy pow. Zamość (il. 11), na którym powtórzony został schemat wspólny dla tej grupy; różnica polega jedynie na wprowadzeniu, za­ miast modlącej się kobiety i dziewczynki, pary klęczą­ cych wieśniaków, obok których leży izwiązany snopek. c) Nieco odmienny charakter ma obraz z krakow­ skiego Muzeum Etnograficznego, na którym, pod otoczo­ nym winną latoroślą trójkątem oraz pod banderolą z napisem (il. 6), umieszczone zostały dwie postacie kalek, wyciągające ręce po chleb wysypywany przez dłoń wynurzającą się z chmur. d) Ostatnią grupę obrazów z wyobrażeniem zbiorowej sceny adoracji Oka Opatrzności stanowią jedynie dwie znane m i kompozycje, a to z klasztoru Klarysek w Sta­ rym S ą c z u (il. 8) oraz z Gorzenia Dolnego , na któ­ rych występują grupy zakonnic i mieszczan, klęczące pod promieniującym Trójkątem oraz pod rękami wysy­ pującymi chleb i ziarna. Omówione obrazy z wyobrażeniem Oka Opatrzności, zaliczane do grupy malarstwa ludowego i pochodzące 5 9 10 11 122 12 Małe pow. z 2.poł. X I X wieku, mogą służyć jako jeden z przykła­ dów przenikania wzorów i typów ikonograficznych ze sztuki oficjalnej do sztuki ludowej. Odpowiednie trans­ pozycje ikonograficzne wyrażone odmienną formą za­ decydowały o specyfice malarstwa ludowego, które przy­ czyniło się do kontynuacji tradycji wzorów sztuki ofi­ cjalnej przez cały niemal wiek X I X . Kult Boskiej Opatrzności rozpowszechnił - się na te­ renach Polski na przestrzeni X V I I wieku i utrzymał się, spopularyzowany przez papieża Klemensa X V , po­ przez wiek X V I I I i następnie X I X . Wyrazem tego jest szereg pozycji literackich, które zapowiedział Traktacik, o boskiej Opatrzności, Alberta St. Radziwiłła z roku 1652. W roku 1718 Kazimierz Narmąc wydał Cytharę * związaną tematycznie z kultem Opatrzności, zaś w roku 1745 pojawiły się Nowe Ateny Benedykta Chmielow­ skiego , wprowadzającego do swego dzieła długi wstęp, będący apoteozą Boskiej Opatrzności, której dedykuje swoją pracę: „... Wielmożney... wszystko mogącey Jaśnie Wieknożney... Jaśnie Oświeconey... Nayjaśniejszey... Niewyczerpaney, na wszysko patrzącey, wszystkich opatrującey, Nayświetszey... Opatrzności (która)... iesteś TOTUS OCULUS... TOTUS MANUS... hoyne sypiąc Dobrodzieystwa. Totus PES... SUCCURRIS... całego siebie exinanicyą rzucam, zapisuię konsekruię, będąc Twey OPATRZNOŚCI w millionowych okurrencyach subjectum...". Z kolei należy uwzględnić dzieło Adama Naramowskiego Opatrzność Boska w cudownych rządach z lat 1749—1752, Opatrzności Boskiej dowód, pracę anonimo­ wego autora pochodzącą z roku 1771 oraz Adama Na­ ruszewicza Głos przy założeniu kamienia z roku 1792. 13 14 1 ls �Równolegle wydawane były zbiory k a z a ń , obligacji, 1 7 pustów, służące k u l t o w i Boskiej O p a t r z n o ś c i . dalszego p o p u l a r y z o w a n i a na przełomie żeństwa, 1800 18 nią roku , XVIII których i X I X wieku przykładem Godzinki zbiór do pojawia ujętego w Droulersa wszechmoc i w s z e c h w i e d z ę , ramy trójkąt określała Opatrzność opiekującą Forma trójkąta, bolizująca ni oświetlonego T r ó j c ę Św., r o z p o w s z e c h n i ł a XVII wieku Jutrz­ litanii, i utrzymywała i X I X . Towarzyszył jej on się okiem przez wielokrotnie boską i tem M o t y w boskiego oka spopularyzował się jako wiek motyw XVIII wysuwają­ i czuwającego barokowy stał i XVIII się 2 I wieku , częstym a ną motywem nad 1700, 1735 2 2 sytetu Jagiellońskiego , czuwa nad XVIII dekoracyjnym w w 23 przez Opera poetica 2 4 Kędzierskiego , Chmielowskiego itp., w się m o t y w y Motyw Boskiej rąk wysypujących II. 5. Oko Opatrzności, trójkąt z Okiem i ziarno, drzeworyt Muz. Etn. podpisany: Pod „OBRAZ jest D:OMN:VI" oka umieszczonych symbolizują pod du­ w scena Sączu wspar­ unoszą jeleń, woły dwoma się dzieci, oraz się płynąca dobny charakter ma 2 S rycina tekstu Godzinek , 1798". „OCULUS czuwającego dziobiących stojącymi na ziarno, morzu pod zachowana w Boskiey Boskiej, sfalowanym posiadająca o 2 7 Krakowie , anioła ptaków po kolorowa­ w chmurami postać para mężczyznami skiej jest r ó w n i e ż Czartoryskich i otoczonym pojawiła dwojgiem łódź, żaglami. Po­ Bibliotece Jagielloń­ rewersie fragment Opatrzności... na Jutrznią... ( i l . 10). R y c i n a , o t o c z o n a o r n a m e n t e m a k a n t o w y m , p r z e d ­ stawia kąt w górnej z otwartym dwiema niżej części kompozycji promieniujący okiem i chmury z wynurzającymi się które wysypują chleb Po­ rękami, umieszczona postać klęczącej biące ziarno. została Boskiej na tle kobiety, trojga Rycina do Ateny którym OPATRZNOŚCI, promieniującym nad z związany z Muzeum żona otwartego podklejony Kraków. oficjalną miedzioryt zebrane Nowe które Ze s z t u k ą ny zbiorem trójkącie. formie dowodem nad i wieku ( i l . 7). cymi w promieniującym w cielesny XVIII oraz dwie r ę c e w y s y p u j ą c e chleb i ziar­ Zu­ pojawiają oraz poniżej czego z kielichem, identycznych winiety trójkącie krzyż stanowi już jako kuli ności... wymienione chleb na wieku Judyt, Ester, pokarm przestrzeni oficjalnej, świec­ i których Opatrzności Opatrzności, ol., pł., wł. Opatrzności S. S w i r s k i e g o , Kazania otwartego Oka w promieniującym polskim Uniwer­ kościelnych k i c h . Z k o l e i n a l e ż y u w z g l ę d n i ć Xięgi zanny... , Oko wieku pochodzące Promocji których insygniami dostojeństw archi­ przełomie przestrzeni i l u s t r a c j e Ksiąg świa­ element drukarstwie. Świadczą o tym między innymi z l a t 1675, Boga błogosła­ t e k t u r y o ł t a r z y , b a l d a c h i m ó w , a m b o n , s t a l l na XVII . przestrze­ Ojca, oznaka boskiej p o t ę g i , s p r a w i e d l i w o ś c i 2 0 w sym­ cych s i ę z c h m u r r ą k , s t a n o w i ą c y najstarszy symibol wieństwa. ty w otaczająca się na na na s u p r a p o r c i e w k l a s z t o r z e K l a r y s e k w S t a r y m się ludzkością otwartym się Fresk ten przedstawia dwie zakonnice adorujące promieniującego symbolizował i wstrzemięźliwość, pojawia około sztuce zaś strefa c h m u r , nabo­ oraz się w 2 5 malarstwie sztuki no Opatrzności według chowy z na antyfon miłosierdzie do pochodzące biblijne. Boskiej trójkąta; wydawane Opatrzności... hymnów, otwartego oka formie są książeczki są Boskiej modlitw, opartych o teksty Motyw się tegoż k u l t u od­ Wyrazem ta ilustrację modlitw, scen na pochodząca Godzinek antyfon, Opatrzności z Zawoi, z o pejzażu oraz ptaki dzio­ końca XVIII Boskiey Opatrz­ wspomnianymi, litanii, obrazach l u d o w y c h jewa, Muzeum w ziarna. górzystego dzieci z uprzednio i trój­ z oraz zbli­ przedstawieniem Młodzaw Łodzi, obrazu na będą­ jest Małych, szkle z Perle­ Zakopanego, na k t ó r y c h obok O k a O p a t r z n o ś c i , r ą k w y s u w a j ą c y c h z. c h m u r , p t a k ó w d z i o b i ą c y c h z i a r n o p o w t a r z a s i ę klęczącej kobiety, widocznej przedstawionej obraz na szkle, wł. z profilu oraz od t y ł u . R y c i n a Muz. Tatrzańskie i wzorujące Zakopane. się motyw dziewczynki s i ę na niej II. Oko 6. 6 223 �7 obrazy ilustrują teksty 29 Opatrzności... hymnu brzmiące: z Godzinek Sieroty, o Boskiey wdowy w s z y s t k i e m i s i ę o p i e k u j e s z . . . " , o r a z l i t a n i i : „... B o ż e , na swoię Opatrzność bierzesz... posiłek karmione boską „... T w o i e y rękę rzęta... cym ręką żywność Twoiey... żywisz ptactwo Zachowana o ilustruje Boskiey sierotę daie i Ptactwo dalsze teksty modlitw: wszystkie wróbla nie zapomina... niebieskie..." niestety jedna ilustracja sugeruje n y c h scen o d p o w i a d a j ą c y c h Godzinek istnienie właściwym wielu in­ tekstom, zaś po­ Godzinek... grafią Opatrzności ludowych padające z wnętrzności dniach na obrazów z Okiem między wieloryba, wyprowadził...", obrazie z M u z e u m w rytu RYBAMI. NAKARMIŁ. OPATRNŚCIE ŻÓW. że z kolei PIEC" „... B o ż e , Twoią ZMIŁUJ zgodny jest któryś Opatrznością z We wspomnianych na można doszukać w Jutrznią tekstem Y książkach do koncepcji, modlitwy litanii nadzielą y w tym, jest złym o 124 chorują stroskanych, określeniem Opatrzności rowca, trzech drzewo­ DWIEMA. BOŻE. MĘ­ mówiącym, i kilką parę y z poprzez do Gwiazdą, ludo­ wszystkie błądzących, którzy żeglują.., zaprzedanych... być właściwym obrazów z iko­ przedstawieniem przez d w i e mieszczan. Biblii ilustracje malarstwa odkupieniem adorowanego wieśniaków, Opatrz­ i myśli „... p r o s i m y , a b y ś się na jednym twórcy z jakim przez na ludowego Kult jest ilustracje pod możliwości Boskiej przykładów XI prawo Opatrzności zowany innych przez w ł a ś c i w e z modlitwami, dzane wzór przez obrazki handlarzy malarzom dostarczony im odpustów ośrodków książki 3 0 po całej . do jak i pod formalnego. prawdopo­ się w o k ó ł bractwo papieża Stamtąd odpustowych, dewocyjne, ludowym, schemat od inter­ Boskiey mentalności treści, istniało otrzymało pojęcia o promieniował przy k t ó r y m wy­ Sposób odpowiadał względem wypowiedzenia nadawania do kultu Godzinek dobnie z Grodna, gdzie s k o n c e n t r o w a ł przenikał i rękami chleb i ziarno, „opatrzność". Jutrznią... tak okiem, otwierasz błogosławieństwem..." Opatrzności nielicznych podjęty względem zwierzęta Okiem rękę się z chmur, k t ó r e w y s y p u j ą abstrakcyjnego, pretacji, z wszystkich z otwartym Polsce odpowiednio i Bos­ Klemensa kult ten populary­ nabożeństwa, oleodruki, klasz­ ulotki rozprowa­ służące jako interpretującym kompozycyjny. tysięcy Boskiey które razie opatruiesz..." m o g ą nograficznym Oka co nurzającymi są wszystkie ludowe Opatrzności, które pięć szkodliwe rzeczy oddalił... T y ś W o d z e m jest Lekarzem Obrazy kiej nakarmił zwroty dotarły wego. P e ł n e oddania zwroty: napełniasz „... J o n a s z TYSIĘCY. swoią Godzinkach cytujących się i Benedyktynek, po powtarzające to „... p o s i ł e k . . . k t ó r y O p a t r z n o ś c i T w o i e y toru nasycił..." ności... i ziarna, inne NADN PIEC M ę ż ó w pięcia chleba i d w i e m a r y b a m i rybami są znany z SIE ikono­ zilustrowane „CHLEBAMY SWOYE z że zostało Łodzi. Tekst z Radecznicy głoszący: KTÓRYŚ. innymi, Opatrznością co chleby obrazach, jako u z u p e ł n i e n i e T r ó j k ą t a Opatrzności... tylko Opatrzności... litanii zwie­ wzywają­ twierdzeniem treściowych powiązań zwroty wdowę ciału...". i kurczętom i jednego który daie otwierasz i napełniasz bydlętom Opieki przychodniego, wszystkiemu liczne ratuiesz... kaleki, Natomiast węd­ symbo­ P R Z Y P I S Y 1 Ludową interpretacją motywu Oka Opatrzność' z a i n t e r e s o w a ł s i ę R. R e i n f u s s , Malarstwo ludowe, Kra­ k ó w 1962, s. 87, 97, o r a z A . K u n c z y ń s k a - I r a c k a : Obrazy częstochowskie, P o l . Szt. L u d . 1966, n r 2, s. 85, 91. Z n a n y c h m i j e s t 12 p r z e d s t a w i e ń , s t a n o w i ą c y c h j a k n a ­ l e ż y p r z y p u s z c z a ć część i s t n i e j ą c y c h tego t y p u k o m p o ­ z y c j i ; s ą to o b r a z y z Z a w o i , p o w . S u c h a , M ł o d z a w M a ­ łych, pow. P i ń c z ó w , Perlejewa, pow. Siemiatycze, A n d r o nowa, pow. K o b r y ń (ZSRR), J a s t r z ę b i a , pow. Radom, Szumowa, pow. Z a m b r ó w , Gorzenia Dolnego, pow. W a ­ dowice, Starego S ą c z a , pow. N o w y Sącz, z Muzeum w Ł o d z i , d w a obrazy z K r a k o w a , d r z e w o r y t z Radecz­ n i c y , p o w . Z a m o ś ć , g r a f i k a p o d k l e j o n a p o d o b r a z na szkle, Zakopane, p o l i c h r o m i a w kapl., A n d r y c h ó w . 2 Ol. pł. wł. M u z e u m Etnograficzne, K r a k ó w , nr inw. MEK/7867. �3 O l . deska — feretron, w g opisu dokonanego w czasie b a d a ń t e r e n o w y c h p r z e z p r a c o w n i k ó w ISPAN w Krakowie. 4 Ol. blacha, w ł . M u z e u m Etnograficzne, Kraków, n r i n w . MEK/31407. 5 Ol. tektura, wł. M u z e u m Etnograficzne, K r a k ó w , nr i n w . MEK/21588. 6 Ol. pł. 7 O l . deska — f e r e t r o n , napis: „ B ó g Opaczność Nasza". 8 O l . p ł . , w ł . M u z e u m w Ł o d z i , n r i n w . 6509, n a p i s : „Opatrz...". 9 Drzeworyt, wł. M u z e u m Etnograficzne, Kraków, nr inw. MEK/1723; napis: „ C h l e b a m y y dwiema r y b a m i n a k a r m i ł zmiłuj się n a d n / B o ż e k t ó r y ś opatrnście s w o y ę pięć tysięcy m ę ż ó w pięć...". 10 O l . p ł . , w ł . M u z e u m E t n o g r a f i c z n e , K r a k ó w , nr inw. MEK/8866. 11 O l . p ł . 12 O l . p ł . , w ł . M u z e u m E m i l a Z e g a d ł o w i c z a w Go­ rzeniu D o l n y m pow. Wadowice. 13 „ P a p i e ż K l e m e n s X I (1700—1721) z a s ł y n ą ł z p o ­ b o ż n o ś c i i m i ł o s i e r d z i a ; m i ę d z y i n n y m i w 1705 roku z a ł o ż y ł s p i c h l e r z d l a b i e d n y c h ; w 1721 r o k u w czasie g ł o d u n a k a r m i ł 8.000 o s ó b , a w 1720 r o k u w o k r e s i e p a n o w a n i a zarazy w M a r s y l i i p o s ł a ł t a m zapasy z b o ż a przeznaczone dla u b o g i c h i c h o r y c h " . M . N o w o d w o r s k i , Encyklopedia kościelna, W a r s z a w a 1877, t . X , s . 441, Podręczna encyklopedia kościelna, Warszawa 1910, t. X X I — X X I I , s. 137. 14 K . E i s t r e i c h e r , t. X X I I I , s. 371. 11. 7. Supraporta w klasztorze Klarysek, Stary II. 9. Tekst Godzinek o Boskiej Opatrzności... Godzinki... (awcrs), Gab. Ryc. BJ. 4 «*/ ąr -JmO ęnmimka mewom imm^ni^urmimi dtitł % 1 te%ł dl., pł., 10. Oko Klasztor Klarysek, Opatrzności, rycina Kraków Stary 1910, Sącz. ilustrująca iiłrf ' Ł M i l f l h i »*ą J U T U j&NIĄ. t t ) naywyzusago B O G A O p a t r z n o ś c i , owca Jego p a i t w l ł k a . • # • • » 1 * o t w ó r * wargi m Opatrzności, Ryc. BJ. II. polska, ręk lumieh Kcci ? 5. N A ttMtay Sącz. II. S. Oko (rewers), Gab. Bibliografia A mm. mo|p, mota b f 8 f wielbi* c h w a ł ę Two(|. T. B a t a ka w i pcmc-aufttti memu w e y ż r t y i , P » n e l ka ratunkowi metan pnapiajz «f|, 1. C h w a a ł O y t u , I Synowi, t Dachowi S w i c t « » a » • » Jako b y ł a as początku H Y M &c N . ( D | 7 l M K M y i l u { d c o Niebfeakłego, K o l n , k t ó r y l a k W Wnymkoi * w o r z y ł • § « Twa moiooicia, t akta. T a k tac rta* Opatrznością. 9hM»głodna r u t t a c h k b o w gdy d a w f , G d y »ic z Toto) t r z y dat ażywa, na c h ł e b k , I s t r a w i e P a s t e r z a proz. ^Jy/. "łfe t r w o c c k *ie coda, I na bawL coda «f« zdaaalf w*, Opatraieiz T y l a i k a w i * . N a k a r m i w i z y wfek ł a d a . m o w l a c , co będzlaro tsśc, •fl|ik<IBipt4 albowiem O y c k c waaz Mebla*ki wic albo esa» | » fotTMbniecie. '• tfc.3Uto* »a P a — tttasala twofc, a O a cła w y a ł a c b a , |t t < t ed o p a ś c i aa w i t k i zachwiania »prawf«dHweas«» . P a n * i w y a t a t h a y m a d ł i t w e tnsia, 9 . A. w o ł a n i * * c » Módlmy D 02-2, aif. k t d t a a j a OpaCaoaaśi d a t w y l ł rif, w $Wha wrr|. 325 �II. 11. Oko Opatrzności, drzeworyt. Radecznica pow. Zamość, 15 K . E s t r e i c h e r , o p . c i t . 16 Nowe Ateny a l b o Akademia Scyencyi pełna na różne tytuły iak na classes podzielona, mądrym dla Memoryału, idiotom dla Nauki, Politykom dla Praktyki, Melancholikom dla Rozrywki... Xiedza Benedykta Chmie­ lowskiego, erigowane we L w o w i e , w d r u k a r n i Pawia L o s e f a G o l c z e w s k i e g o . . . R... 1745. 17 K . E s t r e i c h e r , o p . c i t . 18 Godzinki o Boskiey Opatrzności nie mow przed Aniołem niemasz Opatrzności, aby snąć rozgniewany Bóg przeciwko mowom twoim, nierozrzucił wszystkich dzieł rąk twoich ECCL:5 na Jutrznią, W a r s z a w a , o k . 1800. 19 E . D r o u l e r s , Dictionnaire des attributs, allégories, emblèmes et symboles, T u r n h o u t 1949, s. 184. 20 L . R è a u , Iconographie de l'art chrétien, Paris 1956, t . I I , v . I , s. 7, 14—18. 21 W . B r a n f e l s , Die heilige Dreifaltigkeit, Düsseld o r f 1954, s. I I I , 22 E . C h o j e c k a , Dekoracja malarska Ksiąg Promotionum i Diligentiarum Uniwersytetu Jagiellońskiego XVI—XVIII wieku, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Fot: Stefan Deptuszewski 8; Jan Świderski — U. — 1—i; U. 11; Józef il, 9, 1Q — Grabowski mikrofilm wl. Muz. Etn. Kraków. Jagiellońskiego", Prace z Historii Sztuki, K r a k ó w 1965, s. 42—43, 74, 112. 23 Xięgi Ester, Judyt, Zuzanny, z pisma świętego wybrane... w d r u k . C o l l e g i i Soc. J e z u . R . 1747. 24 Kazania na różne święta całego Roku uroczyste y nieuroczyste... przez X . B a r n a b ą K ę d z i e r s k i e g o . D r u k . L w o w s k a F r a n c i s z k a n ó w R . 1772. 25 E . D r o u l e r i s , o p . c i t . , s. 165. 26 „ K a t a l o g z a b y t k ó w s z t u k i w P o l s c e " , W a r s z a w a 1951, t . I , z. 10, s. 39. 27 O k o O p a t r z n o ś c i , m i e d z i o r y t k o l o r o w a n y , w l . G a b . R y c i n , M u z e u m C z a r t o r y s k i c h , K r a k ó w , n r i n w . 3773. 28 G a b . R y c i n B i b l i o t e k i J a g i e l l o ń s k i e j , 26 D e w o tionalia; r y c i n a na rewersie posiada p o c z ą t e k m o d l i t w y do Boskiej O p a t r z n o ś c i identyczny z początkiem Godzi­ nek o Boskiey Opatrzności, op. c i t . 29 Godzinki cit. o Boskiey Opatrzności... na Jutrznią... op. 30 Godzinki cit. o Boskiey Opatrzności... na Jutrznią... op. — t l . 5; Roman z Biblioteki Reinfuss — Jagiellońskiej, U. 6; Franciszek Stolot — U. 7, �