<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="10798" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/items/show/10798?output=omeka-xml" accessDate="2026-09-26T18:20:12+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="10776">
      <src>https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3325b061647c6070acca9acaf45f4970.pdf</src>
      <authentication>e33032505d4f906677bf1e7ce2f1b357</authentication>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="3">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="25235">
                <text>Polska Sztuka Ludowa - Konteksty</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <itemType itemTypeId="1">
    <name>Text</name>
    <description>A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text.</description>
  </itemType>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="46">
          <name>Relation</name>
          <description>A related resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128704">
              <text>oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:6563</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128705">
              <text>Licencja PIA</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128706">
              <text>2005</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="49">
          <name>Subject</name>
          <description>The topic of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128707">
              <text>Brook Peter - twórczość</text>
            </elementText>
            <elementText elementTextId="128708">
              <text>teatr</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="43">
          <name>Identifier</name>
          <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128709">
              <text>oai:cyfrowaetnografia.pl:6135</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128710">
              <text>W teatrze niektórzy świecą jak latarnie. Transkulturowy teatr Petera Brooka/ Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2005 t.59 z.1</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="41">
          <name>Description</name>
          <description>An account of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128711">
              <text>Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2005 t.59 z.1 s.12-14</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128712">
              <text>Osiński, Zbigniew</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128713">
              <text>pol</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128714">
              <text>Instytut Sztuki PAN</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="51">
          <name>Type</name>
          <description>The nature or genre of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128715">
              <text>czas.</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="42">
          <name>Format</name>
          <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128716">
              <text>application/pdf</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
    <elementSet elementSetId="4">
      <name>PDF Text</name>
      <description>Text capture metadata for PDF documents</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="52">
          <name>Text</name>
          <description/>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="128717">
              <text>W teatrze niektórzy

N

świecą jak

ZBIGNIEW

latarnie.

OSIŃSKI

Transkulturowy teatr
Petera Brooka.

ależy pogratulować U n i w e r s y t e t o w i i m . A d a ­
ma M i c k i e w i c z a znakomitej i n i c j a t y w y i wyra­
zić z tego p o w o d u radość. Blisko osiemdziesię­

cioletni dzisiaj Peter B r o o k (urodził się 21 marca 1925
roku w Londynie) jest niewątpliwie j e d n ą z najwięk­

Opinia w sprawie nadania
Panu Peterowi Brookowi tytułu
doktora honoris causa.

szych indywidualności współczesnej sztuki t e a t r u , ży­
wą legendą k u l t u r y X X w i e k u , twórcą emblematycznym. Jego twórczy dorobek i zasługi są tej rangi, a przy
tym tak liczne i w i e l o k i e r u n k o w e , że niepodobna i c h
nawet wszystkich wymienić w r a m a c h okolicznościo­
wej o p i n i i . Można jedynie wskazać

najważniejsze

z nich. N a szczęście k i l k a lat t e m u powstała polska
monografia Teatr Bezpośredni Petera Broóka

(jedna

z najlepszych w literaturze światowej), dzięki której

z Paulem Scofieldem w r o l i A r i e l a (1957: Shakespeare

można zapoznać się z twórczością artysty ( W y d a w n i c ­

Mémorial T h é â t r e , S t r a t f o r d ) , Eugeniusz

two słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2000). Jej a u t o r e m

tra Czajkowskiego (1957: M e t r o p o l i t a n Opera, N o w y

jest pracownik naukowy Zakładu D r a m a t u i Teatru

Jork), Balkon Jeana Geneta (1960: T h é â t r e de G y m ­

Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej U n i w e r s y t e t u

nase, Paryż), Król Lear Shakespeare'a, z Paulem Sco­

Adama Mickiewicza d o k t o r Grzegorz Ziółkowski.

fieldem (1962: Royal Shakespeare Company, Strat­

Niezwykły w y m i a r i b o g a c t w o

f o r d ) , Marat/Sade

t a l e n t u Petera

Oniegin

Pio­

Petera Weissa (1964: A l d w y c h T h é ­

Brooka, obejmujący k i l k a dziedzin dorobek twórczy,

âtre, L o n d y n ) , Edyp

a przede wszystkim najwyższa jakość i znaczenie jego

(1968: N a t i o n a l T h é â t r e , O l d V i e , L o n d y n ) , Sen nocy

Seneki, z J o h n e m Giełgudem

dokonań budzą od kilkudziesięciu lat podziw i najwyż­

letniej Shakespeare'a (1970: Royal Shakespeare C o m ­

szy szacunek na całym świecie, ale też onieśmielają.

pany, S t r a t f o r d ) , Orghast

Jego zasługi dla szeroko pojętej k u l t u r y są po prostu

miera w r a m a c h piątego Międzynarodowego Festiwa­

ogromne.

l u S z t u k i w Szirazie),

Peter Brook uważany jest o d dawna za jednego

C o l i n a T u r n b u l l a ukazującego los ginącego plemienia
z Ugandy (1975: Bouffes d u N o r d , Paryż), Ubu w Bo­

towego teatru dramatycznego i muzycznego. Karierę

uffes (1977: Bouffes d u N o r d , Paryż), Antoniusz i Kle­

artystyczną rozpoczął wcześnie, bo mając siedemna­

opatra Shakespeare'a, z A l a n e m H o w a r d e m i Glendą

ście lat wyreżyserował swoje pierwsze przedstawienie -

Jackson (1978: Royal Shakespeare Company, Strat­

był nim Doktor Faustus Christophera M a r l o w e ' a , zre­

f o r d ) , M i a r k a za miarkę

alizowany w amatorskiej obsadzie w małym londyń­

cja ptaków)

wołany cudownym dzieckiem brytyjskiej sceny.
Przez sześćdziesiąt lat twórczej aktywności wyreży­

według perskiego p o e m a t u mistycznego

go Festiwalu w A w i n i o n i e ) , Wiśniowy

sad A n t o n i e g o

Czechowa ( 1 9 8 1 : Bouffes d u N o r d , Paryż), Tragedia

ne spośród nich. Były to w kolejności: Borys Godunow

Carmen

G i a c o m a Pucci-

na m o t y w a c h Carmen

Georges'a

Bizeta,

w trzech różnych obsadach r o l i tytułowej ( 1 9 8 1 : Bouf­

niego (1948: Royal Opera House, C o v e n t G a r d e n ) ,

fes d u N o r d , Paryż), adaptacja hinduskiego eposu M a -

Wesele Figara Wolfganga Amadeusza M o z a r t a i Salome

habharata,

Dali

z udziałem aktorów w i e l u

narodowości

i k u l t u r (1985: Bouffes d u N o r d , Paryż; premiera na

Miarka

festiwalu w A w i n i o n i e , w kamieniołomie Boulbon) -

za miarkę Shakespeare'a, z Johnem Giełgudem (1950:

pokazywaną na czterech k o n t y n e n t a c h

Opowieść

Mahabharatę

wielu krytyków uznało za „najlepszy spektakl dekady",

(1951:

a po tournée po U S A , Japonii i A u s t r a l i i pisano na­

Phoenix Theatte, Londyn), Faust Charles'a G o u n o d a

wet,

(1953: Metropolitan Opera, N o w y Jork), Titus Andro-

że

jest

to

„teatralne

osiągnięcie

stulecia"

- Burza Shakespeare'a (1990: Bouffes d u N o r d , Paryż;

nicus Shakespeare'a, z Laurencem O l i v i e r e m i V i v i e n

premiera

Leigh (1955: Shakespeare M e m o r i a l T h é â t r e , Strat­
ford), Hamlet Shakespeare'a, z Paulem

(Konferen­

N o r d , Paryż; premiera w r a m a c h trzydziestego trzecie­

nych i operowych. Wymienię jedynie najbardziej zna­

Zimowa Shakespeare'a, z Johnem Giełgudem

des Oiseaux

Fariduddina M o h a m m a d a A t t a r a (1979: Bouffes d u

serował blisko dziewięćdziesiąt spektakli dramatycz­

Shakespeare Memorial Théâtre, S t r a t f o r d ) ,

Shakespeare'a (1978: Bouffes

d u N o r d , Paryż), La Conférence

skim Torch Théâtre, a już trzy lata później został ob­

(1949: Royal Opera House, C o v e n t G a r d e n ) ,

Shakespe­

w Paryżu), Ikowie według antropologicznego s t u d i u m

kilkunastu przedstawień, które weszły do h i s t o r i i świa­

Richarda Straussa, z dekoracjami Salvadora

Tymon Ateńczyk

are'a (1974: pierwszy spektakl w Bouffes d u N o r d

z najwybitniejszych reżyserów, twórcę przynajmniej

Modesta Musorgskiego i Cyganeria

( 1 9 7 1 : Persepolis, I r a n , pre­

w Zurychu),

Tragedia

Hamleta

według

Shakespeare'a (2000 wersja angielska, 2002 wersja

Scofieldem

francuska; Bouffes d u N o r d , Paryż).

(1955: Phoenix Théâtre, Londyn), Burza Shakespeare'a,

15

�Zbigniew Osiński • T R A N S K U L T U R O W Y TEATR PETERA BROOKA

Znaczną część d o r o b k u twórczego Petera Brooka

n y m przez niego i p r o w a d z o n y m p o d jego k i e r u n k i e m

stanowią inscenizacje dramatów Williama Shakespeare'a.

Międzynarodowym Ośrodku Poszukiwań Teatralnych

Jako reżyser stale do n i c h wraca, przeważnie zresztą

(CIRT)

polemizując z własnymi ujęciami sprzed lat; w rezulta­

w Międzynarodowy O ś r o d e k Twórczości

cie t a k i c h a u t o p o l e m i k powstają swoiste r e p l i k i i wa­

( C I C T ) . W pierwszych trzech latach zrealizował tutaj

w Paryżu, przekształconym

w roku

1974

Teatralnej

rianty, artystyczne odpowiedzi n a własne wyzwania

trzy projekty mające na celu badanie w praktyce gra­

twórcze. Tak było na przykład z Hamletem,

nic t e a t r u oraz poszukiwanie nowej publiczności te­

B r o o k mierzył się trzykrotnie: w 1955

z którym

(spektakl o d ­

atralnej. W sierpniu 1971 r o k u w Persepolis w Iranie,

niósł wtedy o g r o m n y sukces podczas gościnnych w y ­

w r a m a c h piątego Międzynarodowego Festiwalu Sztu­

stępów w M o s k w i e ) , w 1995, gdy zrealizował esej te­

k i w Szirazie, odbyła się premiera przedstawienia O r -

atralny Kto idzie na m o t y w a c h Hamleta

i tekstów re­

ghast, zrealizowanego przy współpracy Teda Hughesa,

formatorów t e a t r u X X w i e k u , oraz na przełomie X X

A r b y Ovanessiana, Geoffreya Reevesa i A n d r e i a Ser-

i X X I w i e k u , kiedy wyreżyserował Tragedię

bana w całkowicie sztucznym języku - było to prak­

Hamleta.

Funkcję swoistych replik i a u t o p o l e m i k artystycznych

tyczne sprawdzenie, na ile możliwa jest k o m u n i k a c j a

pełnią również f i l m y zrealizowane na podstawie wła­

między ludźmi poza słowami. N a przełomie lat 1972

snych spektakli. Przede wszystkim jednak z t e a t r u elż-

i 1973

bietańskiego

sięczną podróż antropologiczno-teatralną do A f r y k i ,

wyrosła zasadnicza koncepcja

teatru,

której artysta pozostał wierny przez całe życie.

przez Algierię, Niger, Nigerię, D a h o m e j i M a l i . Jest
ona zgodnie uznawana za jedną z najsłynniejszych po­

Jako reżyser B r o o k współpracował, często wielo­

dróży artystycznych X X w i e k u . Z początkiem czerwca

k r o t n i e , z największymi gwiazdami a k t o r s k i m i , t a k i m i

1973 r o k u zespół wyruszył do U S A , gdzie w ciągu czte­

j a k : Glenda Jackson (rola K a r o l i n y Corday w spekta­
k l u Marat/Sade

r e c h miesięcy w K a l i f o r n i i ,

stanowiła początek jej wielkiej karie­

cji ptaków.

rence Olivier, Paul Scofield, Irène W o r t h .

Konferen­

Po zaadaptowaniu opuszczonego b u d y n k u

Bouffes d u N o r d w Paryżu B r o o k realizuje w n i m ko­

Peter Brook jest również wysoko c e n i o n y m reżyse­

lejne

r e m f i l m o w y m . Spośród najbardziej znanych jego f i l ­

przedstawienia w międzynarodowej,

a wraz

z upływem lat również coraz bardziej międzykulturo­

żebracza

wej obsadzie, przekształcając zarazem Ośrodek Poszu­

według Johna Gaya, z Laurence'em O l i v i e r e m (1952),

kiwań w Ośrodek Twórczości.

telewizyjna wersja Króla Leara, zrealizowana w N o w y m
Jorku we współpracy z O r s o n e m Wellesem

K o l o r a d o , Minnesocie

i N o w y m Jorku odbywały się próby i pokazy

r y ) , Jeanne M o r e a u , V i v i e n Leigh, J o h n Giełgud, L a u ­

mów przypomnę następujące tytuły: Opera

odbywa ze s w o i m zespołem słynną d w u m i e ­

(1953),

Peter B r o o k jest a u t o r e m ważnych książek i artyku­

Moderato cantabile według Marguerite Duras (1960),

łów, niektóre spośród n i c h należą do klasyki dwudzie­

much według W i l l i a m a G o l d i n g a (1963), M a ­

stowiecznej myśli teatralnej, a nawet więcej - bo do

Władca

rat/Sade (1967), Król Lear
markable

Men

(Spotkania

(1971), Meetings
z wybitnymi

ludźmi)

with

Re-

podstawowej edukacji humanistycznej. Z książek wy­

według

mienię: najbardziej znaną The Empt;y Space 1968 (pol­

książki Georgija Iwanowicza Gurdżijewa (1979), Trage­

ski przekład: Pusta przestrzeń

dia Carmen w trzech różnych wersjach (1983), filmowa

1981),

i telewizyjna wersja Mahabharaty

1946-1987,

(1989 premiera na fe­

stiwalu w W e n e c j i ) , Tragedia Hamleta

(2002). Niektó­

The

Shifting
1987

Point:

Film,

(polskie w y d a n i e : Ruchomy

Teatr, film, opera 1946-1987,

re z tych filmów to ekranizacje powieści, i n n e zostały

1977, wydanie drugie
Theatre,

Opera
punkt:

2004), There Are No Se-

crets 1993 - w Stanach Zjednoczonych książka ta n o ­

nakręcone na podstawie spektakli teatralnych, prze­

siła tytuł The Open Door (polski przekład: Nie ma se­

kraczając jednak konwencję d o k u m e n t u funkcjonują

kretów

Recollections

1998

j a k o dzieła niezależne i samodzielne.

(„Wstęgi czasu. W y z n a n i a " ) , Avec Shakespeare

1998,

1996), Threads of

Evoking Shakespeare

N a swojej drodze artystycznej Peter B r o o k był też

Time.

1998 i Between Two Silences

1999.

a u t o r e m i współautotem scenariuszy f i l m o w y c h i tele­

Jego książki i dziesiątki artykułów zostały przetłuma­

wizyjnych, projektował scenografie i komponował m u ­

czone na liczne języki.

zykę do przedstawień, recenzował inscenizacje baleto­

Bibliografia prac dotyczących dokonań twórczych

we, a w k i l k u f i l m a c h zdarzyło m u się występować ja­

Petera Brooka liczy już k i l k a tysięcy pozycji w w i e l u ję­

k o aktor.

zykach. Znajdują się wśród n i c h monografie analizują­

Poznał osobiście w i e l u spośród najwybitniejszych

ce całokształt jego twórczości, a także książki w cało­

artystów teatru X X w i e k u , t a k i c h jak między i n n y m i :

ści poświęcone w y b r a n y m p r o j e k t o m artystycznym

G o r d o n Craig, B e r t o l t Brecht, Jean-Louis Barrault,

i spektaklom. Zebrane wypełniają one wcale pokaźną

Roger B l i n , Jane L i t t l e w o o d , Peter H a l l , Georgij T o w -

bibliotekę.

stonogow, Jerzy G r o t o w s k i , Joseph C h a i k i n , A n d r e i

B r o o k jest laureatem f r a n c u s k i c h nagród: i m i e n i a

Serban, M i c h e l Saint-Denis, Tadeusz K a n t o r . Z nie­

M o l i e r a , G r a n d Prix D o m i n i q u e (trzykrotnie) i Prix

którymi z n i c h współpracował.

d u Brigadier, polskiej -

i m i e n i a Tadeusza K a n t o r a ,

Z początkiem listopada 1970 r o k u czterdziestopię­

amerykańskich: obie, E m m y ( d w u k r o t n i e ) oraz Tony

c i o l e t n i Peter B r o o k rozpoczął działalność w założo­

(również d w u k r o t n i e ) , przyznawany przez krytyków

16

�Zbigniew Osiński • T R A N S K U L T U R O W Y T E A T R PETERA BROOKA

teatralnych za najlepszy spektakl sezonu. W 1989 r o ­

w stylistyce t e a t r u Becketta. W sierpniu 1965 r o k u , n a

ku w Taorminie we W ł o s z e c h otrzymuje doroczną Pre­

zaproszenie Brooka, przyjechał po raz pierwszy do

mia Europa per i l Teatro. Podczas uroczystości w p r o ­

L o n d y n u Jerzy G r o t o w s k i - odbył się w t e d y pokaz f i l ­

wadzenie wygłaszał Jerzy G r o t o w s k i . W

roku

m u d o k u m e n t a l n e g o o Teatrze L a b o r a t o r i u m , zawie­

otrzymał nagrodę Cesarza Japonii P r e m i u m Imperiale,

rającego fragmenty z ćwiczeń a k t o r s k i c h i spektaklu

porównywaną z Nagrodą N o b l a w dziedzinie l i t e r a t u ­

Tragiczne dzieje doktora Fausta według M a r l o w e ' a , oraz

1997

ry. Przez królową Elżbietę I I został u h o n o r o w a n y orde­

spotkanie polskiego reżysera z zespołem

rem C o m m a n d e r o f the B r i t i s h Empire, a przez prezy­

T h e a t r e . O d tego czasu datuje się początek przyjaźni

denta Francji - Legią Honorową. U n i w e r s y t e t Rzym­

o b u twórców, która przerodziła się w j e d n ą z najwięk­

ski wyróżnił go d o k t o r a t e m honoris causa.

szych przyjaźni artystycznych naszych czasów. Takie
teksty Brooka, j a k : O Jerzym Grotowskim

Związki Petera Brooka z Polską, z p o l s k i m i artysta­

Aldwych

(pierwodruk

m i są długie i mocne. Począwszy o d legendarnej wizy­

w 1965 r o k u w czasopiśmie „Flourish", trzy lata póź­

ty w czerwcu 1957 r o k u , kiedy to w r a m a c h europej­

niej t e n sam tekst ukazał się w charakterze przedmo­

skiego tournee odwiedził Warszawę z przedstawieniem

wy do książki Grotowskiego Towards

TttMS AndYonicus, w i e l o k r o t n i e gościł w naszym k r a j u .

1968)

i Grotowski,

sztuka jako

a Poor

Theatre,

(pierwodruk

wehikuł

W 1964 r o k u w Teatrze N a r o d o w y m w Warszawie pre­

1988, tekst włączony do jedynej o p u b l i k o w a n e j za ży­

zentował Króla Leara; w 1972 - w t y m samym teatrze

cia Grotowskiego jego książki w języku p o l s k i m Teksty

pokazano Sen nocy letniej w jego reżyserii; w 1975

Z lat 1965-1969.

-

Wybór, Wrocław 1990), czy wreszcie

przyjął zaproszenie Grotowskiego i uczestniczył w p r o ­

poświęcony Tadeuszowi K a n t o r o w i tekst M o c

wadzonym przez niego Uniwersytecie Poszukiwań Te­

(wystąpienie podczas międzynarodowego sympozjum

twórcy

atru Narodów we Wrocławiu, w 1990 - w Ośrodku

w Paryżu w czerwcu 1989 r o k u Tadeusz Kantor.

Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań

pisarz, człowiek

Teatralno-Kulturowych we Wrocławiu odbył się pre­

publikacja 1990, polski przekład Oskara H e d e m a n n a

teatru: jego wpływ pod koniec XX

Malarz,
wieku,

(w sze­

ukazał się na łamach miesięcznika „Teatr" 1990, n r 7)

ściogodzinnej wersji), w 1991 - w Ośrodku G r o t o w ­

- są o d dawna uznawane za teksty klasyczne. W ostat­

skiego we Wrocławiu dwa o t w a r t e spotkania, drugie

n i m z n i c h B r o o k wyznał:

mierowy w Polsce pokaz f i l m u Mahabharata

z nich było promocją polskiego wydania książki Piotra
Demianowicza Uspieńskiego Fragmenty nieznanego
uczania. W poszukiwaniu

cudownego

„Dzięki K a n t o r o w i

na­

(wydawnictwo

Remarkable

r i i . [...] dzieło i działalność K a n t o r a stanowi poszuki­
wanie nadzwyczajnej jakości. Jego dzieło ukazuje i n ­

w ramach Europejskiego Miesiąca Kultury, prezenta­

tensywność,

odebranie N a g r o d y i m . Tade­

dzieło K a n t o r a jest t a k i m właśnie światłem".

Iwanowicz

W

i znaczenie, j e d n y m z dwóch

pracy n a d teatralną i filmową

Mahabharata

uczestniczyli dwaj polscy aktorzy, Ryszard

organizatorów tej konferencji, a zarazem współredak­

Cieślak

i A n d r z e j Seweryn.

torem i tłumaczem okolicznościowego w y d a w n i c t w a

Symbolicznego znaczenia nabiera fakt, że właśnie

był doktor Grzegorz Ziółkowski z U n i w e r s y t e t u i m .

w Bouffes d u N o r d G r o t o w s k i wygłosił swój wykład i n ­

Adama Mickiewicza; w 2002 - w czerwcu we W r o c ł a ­
wiu prezentacja przedstawienia La Costume

zaangażowania

l u d z k i m . W teatrze niektórzy świecą jak latarnie; całe

towskiego we Wrocławiu uczestniczy w międzynaro­
Gurdżjjeu; - oddziaływanie

żarliwość, jakość jego

i moc jego i n t e l e k t u . Jego dzieło jest czymś głęboko

usza Kantora; w listopadzie 2001 - w Ośrodku G r o ­
dowej konferencji W stronę esencji. Georgij

co

dzieło

go k o n t y n e n t u w tej c h w i l i , w tej długiej c h w i l i histo­

Men,

w 1992 - spotkanie w Starym Teatrze w K r a k o w i e
cja filmu Mahabharata,

zrozumiałem jasno,

K a n t o r a , tak dalece osobiste, wyraża cierpienie nasze­

Pusty Obłok, Warszawa 1991) oraz premierowe w Pol­
sce pokazy f i l m u Meetings with

[...]

oznacza czuć się Europejczykiem, ponieważ

auguracyjny po objęciu katedry a n t r o p o l o g i i t e a t r u

(Garnitur)

w College de France.

według opowiadania południowoafrykańskiego pisarza

D o k o n a n i a Petera Brooka stanowią wielką inspira­

Cana Themby, a we wrześniu w Warszawie i Gdańsku

cję i jeden z najważniejszych punktów odniesienia dla

- Tragedii Hamleta według Shakespeare'a.

twórców t e a t r a l n y c h drugiej połowy X X w i e k u . A r t y ­

Nie ulega wątpliwości, że to właśnie Peter B r o o k

sta wciąż a k t y w n i e współtworzy oblicze współczesnego

w bardzo dużym stopniu przyczynił się do światowej

t e a t r u . Przynajmniej o d pół w i e k u oddziałuje o n na

sławy ttzech polskich twórców: Jana K o t t a , Jerzego

światowy teatr i kulturę teatralną, stanowiąc w n i m

Grotowskiego i Tadeusza Kantora. Okazał się o n rów­

jedną z najbardziej wyrazistych i najwybitniejszych po­

nież znakomitym interpretatorem i c h dzieł. Książka

staci. Dzieje się tak za sprawą jego przedstawień, p u ­

Jana Kotta Shalcespeare Our Contemporary

ukazała się

b l i k a c j i , spotkań oraz warsztatów organizowanych dla

w Anglii w 1964 roku, w przekładzie Bolesława Tabor-

studentów i adeptów sztuki t e a t r u . W swoich spekta­

skiego - w załączonej do niej rozmowie tłumacza

k l a c h „proponuje [ o n ] - według trafnego określenia

z Brookiem angielski reżyser sporo mówi o n o w a t o r ­

jego polskiego monografisty - poetykę prostoty i kla­

skich koncepcjach Kotta; wykorzystał je

zwłaszcza

rowności, stanowiącą wyraz tęsknoty za d o c i e r a n i e m -

którego wystawił

tak w życiu, jak i w sztuce - do esencji zjawisk i i c h

w słynnej inscenizacji Króla Leara,

17

�Zbigniew Osiński • TRANSKULTUROWY TEATR PETERA BROOKA

znaczeń", ale ważną inspirację stanowią również gło­

nej i ważnych dzieł południowoafrykańskich. Z nie­

szone i p r a k t y k o w a n e przezeń idee. Przy t y m d l a w i e l u

zwykłą konsekwencją

ludzi B r o o k jest również, a nawet przede wszystkim,

w t y m k i e r u n k u na swojej własnej drodze twórczej.

i u p o r e m A r t y s t a postępuje

w i e l k i m mędrcem współczesnej kultury, przewodni­

Bardzo gorąco p o p i e r a m wniosek Senatu Uniwer­

k i e m d u c h o w y m , mistrzem, w i e r n y m sobie i swej nie­

sytetu i m . A d a m a M i c k i e w i c z a o nadanie Peterowi

powtarzalnej pasji.

B r o o k o w i godności d o k t o r a honoris causa. Sama uro­
czystość, a także towarzyszące jej przedsięwzięcia (ta­

Peter B r o o k , dzieląc przekonanie o wtórności f o r m
k u l t u r o w y c h wobec esencji człowieka i źródeł ludzkiej

kie jak: publikacja tłumaczenia książki R Brooka The

k o n d y c j i , stał się j e d n y m z prekursorów t e a t r u trans-

Shifting Point, spotkanie z artystą) staną się z pewno­

k u l t u r o w e g o - zmierzającego do przekraczania granic

ścią w i e l k i m świętem nie tylko poznańskiej Ahnae M a -

k u l t u r o w y c h . T y m samym zwraca o n uwagę na k o ­

tńs i miasta Poznania, ale również polskiego teatru,

nieczność prowadzenia dialogu i możliwość osiągnię­

polskiego środowiska naukowego i artystycznego, całej

cia porozumienia przedstawicieli różnych k u l t u r . Efek­

k u l t u r a l n e j Polski. D o p r a w d y t r u d n o jest przecenić

t e m takiego myślenia jest budowanie mostów między

znaczenie tego wydarzenia. N i e ulega również wątpli­

W s c h o d e m i Z a c h o d e m oraz Z a c h o d e m i Południem,

wości, że zostanie o n o zauważone i będzie się o n i m

czemu służy między i n n y m i przybliżanie europejskim

pamiętało poza naszym k r a j e m .

i amerykańskim o d b i o r c o m skarbów k u l t u r y o r i e n t a l ­

Peter Brook podczas ceremonii wręczenia doktoratu honorowego, obok prof. Zbigniew Osiński (z prawej)
i prof. Bogdan Walczak (z lewej). Fot. Maciej Hadrych

18

�</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
</item>
