https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ff2ecd47052cc01bcb5ac9fee7bddbbe.pdf 219b2021826b763f1701af459a21741e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4483 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1962 Subject The topic of the resource wota Kurpie - religijność Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4169 Title A name given to the resource Symboliczne ofiary woskowe we wsi Kadzidło/ Polska Sztuka Ludowa 1962 t.16 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1962 t.16 z.2 / s. 92-96 Creator An entity primarily responsible for making the resource Olędzki, Jacek Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 11. 1. Akt modlitwy w czasie rytuału licznej ofiary proszalnej w kościele w Jacek Olędzki SYMBOLICZNE OFIARY WO SKOWE 6 s i e r p n i a 1957 r o k u , w d n i u o d p u s t u Św. R o c h a , ks. kanonik Kadzidło Mieczysław w uroczystości jący rytuał Mieszko, p o w . ostrołęckim, odpustowych wprowadzając nigdy w proboszcz parafii rozszerzył program miejscowym kościele, dotychczas t a m n i e występu­ symbolicznej • ofiary proszalnej o da­ r z e n i e się h o d o w l i ż y w e g o i n w e n t a r z a . W r o k u obserwując dzidle, przebieg archaicznej n i e sądziłem, ceremonii ż e m a o n paroletnią I960, w Ka­ zaledwie tradycję. 0 potrzebie zjawisk my, n a w e t noznaczna. Sztuce sywanej przedstawienia między niemożności rodzaju innymi oznaczenia czasu na podstawie gdy wydaje 2 92 woskowych, artystycznej ceremonii pochodzenia znajomości notatki podyktowane —• j a k o jest tej w użyciem symbolicznych tego i c h for­ jed­ „Polskiej w ofiar opi­ — WSI które KADZIDŁO są przecież twórczości jedną z dzie­ ludowej . l * Obchód się w symbolicznej Kadzidle między poranną i świętą mszą szego w intencjach, i Okadzanie niem w — ofiary podczas wotywą proszalnej odbywa półtoragodzinnej przerwy i sumą. wspomniana związku. święceniem relacji za­ się refleksje się o n a j a k n a j b a r d z i e j Umieszczenie Ludowej" niniejszej nasuwające P o r . J . Olędzki, Wota woskowe ze wsi Brodowe Łąki i Krzynowłoga Wielka, „Polska S z t u k a L u d o w a " r . X I V , I960, n r 1, s, 3—2.2. Dotyczy w s i Czarnia i L i p n i k i w p o w . ostro­ łęckim, L e m a n , Łyse i K s e b k i w p o w . kolnieńskim. 1 rzeźb dzin ZE Łączy jak i w postaci krów uroczystości krów Z i koni i koni, połączone w Kadzidle — Stanowi przetworzenie zwyczaju ogniska. jakiej przepędzania Zwyczaj — — talk ze zabiegami odpustowe. tej formie, mienie n i e m a bliż­ ściśle obrzędowej w dowego nabożeństwem ceremonia się n a t o m i a s t okadzaniem rozpoczynającymi decydowały o symbo­ Kadzidle. z i c h święce­ występuje bydła dzisiaj dawnego l u ­ przez t e n występował pło­ w Ka­ d z i d l e , a także w i n n y c h p a r a f i a c h Kurpiowszczyzny — jako jeden w właściwości z przejawów ognia wierzeń — jeszcze apotropeiczne n a początku X Xw. . 2 P o r . A . Chętnik, Kalendarzyk zwyczajów, dorocznych obrzędów i niektórych wierzeń ludu kurpiowskiego, N o w o g r ó d 1934, s. 22, M . B i e r n a c k a , Kurpiowska gospodarka hodowlana, s. 153 (rękopis p r z y g o t o w a n y d o d r u k u w „ B i b l i o t e c e E t n o g r a f i i P o l s k i e j " t . 5). �Z n a n y był również poza czesnym dzidle obrzędzie przetrwało Wczesnym podpala tym regionem . wiele ze rankiem i koni i starego w stos jałowca dniu skórą, proboszcz dy. staje z odpustu świerczyny Donośne 0 i na księdza do gospodarstw ta, koń. Przypędzają rych się spoczywa kiedy p o j a w i a — je zakrystian przed obciągnię­ się do stadka dwie, wieś ceremonii. zwierząt trzy przeważnie z dzieci, cielę­ na wypasu. się jeździec na koniu, to znów aby podprowadzone dymu pomógł przygnać wodą, a unoszącego cały czas d u d n i przed się Z placu, zagania pastwisko. szych stad zwierząt Święcenie nie raz się jej przed się ze już ligurki zwierząt. ry pieniężne i a gotowań. po proszalna. rozkładają na zakrystii świece Ustawiona Brastewni na zajmują nim stole krucyfiks zwracając się t w a r z a m i d o Prze­ przez oni przed i głów­ przynie­ i woskowe taca na bierają do figurki, miejsce za przy­ stołem, ołtarza. prezbiterium i brastewni tacę składane dziej ofiary z jaj. Nie ze świecami i figurkami. uzyskaniem figurek. 1 ówdzie są drobne t y l k o świecy Sunie za gorejącymi ołtarz ofia­ dopełniają Wierni, pragnący uczestniczyć w o b c h o d z i e , dzą z n a w y roz­ n i m za­ wspomagani w metalowy niż zwie- opustoszeje, ofiara brastewni, stół schowka wcześniej wotywne, symboliczna ołtarzem sione zaś dal­ 4 kościołem kierują krowy okadzanie zakrystiana i kościelnego. U s t a w i a j ą nym Przez wielki . nabożeństwo następuje biegiem smugę choć s t a n p o g ł o w i a we wsi nie j e s t z b y t plac kropi w stosem. i kończy po upływie t r z e c h g o d z i n , Gdy Zwierzęta się k o n i e d o s t a j n i , na poczyna uja­ z łań­ który wpędzone n a d płonącym któ­ Nie­ bęben. pędzi rząt jałówki. księdza, następnie naj­ krowy, obowiązek cucha, wo­ powiadamia dając w p a d a n a p l a c pies, k t ó r e g o s p u s z c z o n o j e święconą nich zazwyczaj zostają Ka­ święconej rozpoczęcia placu pojawiają bliższych Dołącza bębna w placu kotłem kociołkiem dudnienie gotowości Na ministrant. kropidłem współ­ krów zwyczaju. kościołem. W pobliżu o g n i a , p r z e d tym We : i okadzania oblegają rozdają ofiary każdy im albo odchodzi Za i od czy też Na rza­ ¿stolu zadowalają jednej korowód świecami. Wy­ świece. pieniężne Niektórzj' wcho­ stół. się paru rozjaśniony " t u ołtarzem wierni Dotyczy wsi Borowe, Dębnowola, Dziarnów w pow. grójeckim oraz Promna w p o w . białobrzeskim. Por. M . Sanigórski, W Borowem krbwy chrzczą, „Trybuna M a z o w i e c k a " , I 9 6 0 , n r 2 4 1 , s. 1,3. Niewątpliwie o d g r y w a t u rolę mała aktywność w i e r n y c h . Wśród z e b r a n y c h w y p o w i e d z i n a t e m a t skuteczności z a b i e g ó w o k a d z a n i a i święcenia t y l k o w jednej, p r z y t y m pochodzącej o d brastewnego (Walentego W i k t o r k a , u r . w r . 1898), a w i ę c o s o b y związanej bezpośrednio z programem działalności p a r a f i i , u j a w n i a się W i a r a w i c h n a d z w y c z a j n e m o c e . ..,U j e d n e j m e l i k r o w ę , co się n i j a k doić n i e chciała. Po p s e g n a n i u k o l e o g n i a n a ś w i ę t e g o R o c h a , zrobziła się s p o k o j n a j e k b a r a n e k . P s e d t e m t o j e j c h y b a psez r o k nogę podziązywali, c ó b y stała n a t s e c h i l i g a ć nie mogła." 3 4 �całują j e g o ścianę, a jeśli dzie, po złożeniu westchnąć d o św. trzykrotnie. mając tych tłok Rocha. sobą zatrzymują Wszyscy N a zakończenie przed nie s t o i n a p r z e s z k o ­ pocałunku ołtarz klękają. Trzy­ obchodu figurki (niekiedy d o p r z o d u rękach), kierują się, a b y obchodzą w wysunię­ m o d l i t w y d o świę­ tego. Treścią i c h są prośby o o p i e k ę n a d ż y w y m i n ­ wentarzem. Następnie świece stole i sumy. wracają do Odchodząc krucyfiks. częcia dza wierni figurki. Obnoszenie G d y zbliża się s t o p n i o w o tłum stołu, *ałują figur się trwa pora przed a b y oddać ustawiony do mszy, ołtarzem. na rozpo­ przerze­ Po opusto­ s z e n i u p r e z b i t e r i u m b r a s t e w n i w y n o s z ą stół, a z e b r a ­ ne do koszyka krystii. w dzień je pojawienia ba ustalić, du, jakie bez precedensu mowy ży się w w za­ j u ż i n f o r m a c j i o cza­ Kadzidle cele przyświecały w księdza tych tego z w y c z a j u , uzyskanych z w wynikało, a więc Z 5 trudno — wyjaśniającą że uważa nasz", dziele . czasie k i l k u n i m rozmów przejrzystą trze­ wywo­ k s . M . Mieszce w stronach w czasie k o n f e r e n c j i polski, szafce na drugi rok, n i e bez znaczenia' d l a dalszego wadzonych tecznie w dopiero do wspomnianej sie wiedzi chowają stamtąd o d p u s t u Św. R o c h a . Wracając 4 figurki Wyjmą przepro­ wybrać dosta­ problem. Z folklorystycznej o n t e n zwyczaj zasługujący jego wypo­ w za roz­ Łom­ „staro­ n a ochronę przed zapomnieniem . 6 Bardziej wę jego może Ks. Mieszko po w o j n i e czości niż s ł o w a działalność wyjaśnia spra­ probostwie. b r a ł udział w o r g a n i z o w a n i u pierwszych n a t y m terenie konkursów l u d o w e j artystycznej, karstwa, księdza n a kadzidlańskim zabiegał opiekował o się r o z w o j e m zachowanie twór­ wycin- tradycyjnego stroju kurpiowskiego. Wysiłki proboszcza nie z pełnym z r o z u m i e n i e m wadzenie przezeń zawsze u wiernych. obrzędu w treści k i e g o , odnoszącego się d o s p r a w zaprzątających mu W dzie 8 7 "Wota woskowe: 11. 4. „Koń", wys. 8,5 cm. 11. 5. „Koń", wys. 8 cm. 94 ceremonii starsi, przy się Tak np. wpro­ bardzo świec­ wybitnie ziemskich, n a codzień. n i e przyniosło efektów. biorą udział prawie t y m przeważnie wyłącznie l u ­ kobiety, i t o nie Proboszcz w K r z y n o w ł o d z e W i e l k i e j u s i l n i e za­ biegał n p . o z l i k w i d o w a n i e w j e g o kościele p r z e z k u r i ę biskupią c e r e m o n i i s y m b o l i c z n e j o f i a r y p r o szalnej. Wychodził bowiem z założenia, że j e s t o n a „ p o g a ń s k a " . P r o b o s z c z z C z a r n i n i e k r y j e się z w i e l k i m krytycyzmem wobec wszelkich ludowych f o r m k u l t u , u w a ż a j ą c j e r ó w n i e ż za pozostałości pogaństwa. Podobnie u s t o s u n k o w a l i się d o t y c h s p r a w proboszczowie z Turośli, L e m a n a i Łysych. W y p o w i e d ź t ę u z y s k a ł e m o d księdza w cza­ sie j e g o bytności n a konferencji folklorystycznej organizowanej w l u t y m u b . r. w Łomży przez W y ­ dział K u l t u r y W R N w Białymstoku. Wzniesiony w Kadzidle z i n i c j a t y w y ks. M . Mieszki p o m n i k d l a uczczenia zwycięstwa Kur­ piów n a d Szwedami, z napisem „Ku chwale bo­ h a t e r o m p o l e g ł y m z a wolność, w i a r ę i ojczyznę..." — mieszkańcy w s i n a z y w a j ą „pamiętnikiem Swędów" l u b n a w e t „ d l a Swędów". 5 5 wiernych spodziewanych spotykały 7 �t y l k o z Kadzidła, ale też z i n n y c h w s i p a r a f i i , m n i e j poddanych współczesnym przeobrażeniom . Nie 3 spo­ sób powiedzieć, w j a k i m s t o p n i u p r z e m a w i a d o n i c h treść ceremonii i w sądzać j e j przyszłe Nasuwa w się inicjatywie rafią jeszcze jednego dzał Brodowe w miejsca, Pańskie . Łąki się w on ze odegrał Łąk, czasie na się Wedle re­ zatem często odwie­ odbywających odpustów na możność zwyczajem. dokładnego się za­ już brastewnym po do swe­ t a k wielką Bezpośrednim stępstwem było w y d a n e się Przemienienie Prawdopodobnie go kościoła obrzęd, cieszący popularnością. pa­ zachował proszalnej. ksiądz rolę z jedynego jednej z t y c h w i z y t postanowił w p r o w a d z i ć siedztwie prze­ sąsiadowania którym ofiary kościele Miał 10 poznania w z brastewnych, tamtejszym można jaką fakt Brodowych symbolicznej lacji pytanie, proboszcza Kurpiowszczyźnie mierze 9 kadzidlańską rytuał jakiej losy . w są­ Í!. 6. W o t a woskowe: 7,5 cm, „Kura", wys. tego n a ­ polecenie spo­ 6 „Kogut", cm. wys. rządzenia f i g u r w o s k o w y c h " . Pracę tę Romanowski, potrzeby lenty podjęli kościoła, Kłos . i umiejętności znajdujące się łem d w o j g a w około ciół w ile byłem Kadzidle, ta płodności. w czenia. to ich do — dysponuje Brak wyobraże­ krów (ił. 3), i k u r ( i l . 6). Z n a j ­ zaś świń jest b y odnosić i rów­ jakichkolwiek do człowieka, figur Zwraca w pominięte. wiąże też Przy figur — jego się za­ uwagę, miejscowych proporcjonalna wśród koś­ że 9 nigdy że w twórcy Mają smużek one stworzenia te przedstawienia kolekcji uchodzą ich nie za wy­ wotów. świadczy i o musieli gładką, formie ciemnożółtą kształtowaniu jednorodność. Z wielką strzec wynikające zdra­ tworzy­ barwę bez powierzchnię, przygotowaniu poszczególnych różnice rozmiary oszczędzać lśniącą starannym pieczołowitym W nie wyrównaną brudu, co tworzywa figur. figur uderza trudnością z faktu wprost udaje się do­ modelowania ich p r z e z różnych t w ó r c ó w . W s z y s t k i e f i g u r y zostały w y k o ­ nane w tradycyjnej konwencji wyraz ki Ludowej" oraz wotach modelowania ny kształt detale, której zna­ Łąk wotów ka- terenie która noworocznych z Kurpiowszczyzny znalazła powszechny Łąk . 1 5 f i g u r zwrócona bryły, na była charakter Sztu­ obrzędowych Uwaga w głównie na ogól­ sylwetki, czasie natomiast itd. potraktowano bardzo N i e m a zaś Wśród t y c h f i g u r a n i j e d n e j , forma czy wypiekach Brodowych p a r t i e głowy, ogona też występowały mniej na plastycznej, w o m a w i a n y c h j u ż n a łamach „ P o l s k i e j umownie. Do j a k i e g o s t o p n i a n i e p o p u l a r n a j e s t w K a ­ dzidle opisana c e r e m o n i a , n i e c h ś w i a d c z y f a k t , ż e kilkunastu zapytanych przeze m n i e k a d z i d l a n , wśród nich o r g a n i s t a , n i e w i e d z i a ł o n a w e t o j e j i s t n i e n i u . N i e udało m i się zebrać o d uczestników o b r z ę ­ du jakiegoś szerszego z e s t a w u wypowiedzi, które mogłyby posłużyć z a p r z e d m i o t a n a l i z y i c h o c e n i opinii o n o w y m w p a r a f i i z w y c z a j u . N i e chciałbym j e d n a k pominąć w y p o w i e d z i s t a r u s z k a ( u r . w r . 1896) ze w s i D u r l a s y , g d y ż u j a w n i a o n a b o l e s n y z a w ó d z p o w o d u n i e u d z i e l e n i a m u łaski p r z e z św. R o c h a : „Niekonieczny, p a n i e , t e n ś w i ę t y R o c h , u k r a d l i m i 8 dzają, gos­ zupeł- że lego w o s k u . I c h s t o s u n k o w o znaczne ilość dzidlańslkiego kościoła — w y o b r a ż e ń psów j e s t jako dlatego W s z y s t k i e f i g u r y zostały u l e p i o n e ręcznie z pszcze­ ich czym do i 1 4 stępowały wy­ niewątpliwie przeważnie Tematyka Występowanie indziej już r z a d z i e j hodowlą. była figur. porównaniu 3 wyobrażenia podarstwach n i e zostało przedstawień do widziałem gdzie żadne ze zwierząt h o d o w a n y c h ich ulepionych jakimi występują ( i l . 7). z dzie­ zwyczaju. figur, symboli, które można wyłącznie są wyjątkowe, nieczyste figurki przystąpienia skąpaŚwiadczy dują się t a m p o n a d t o tem kościele Kadzidle, następnie o w i e c ( i l . 2), k o g u t ó w zdrowia, on bo­ więc nie wa. Liczba woskowych 3 psów powierzo­ n i e miał zostało w nia k o n i (il. 4, 5), z n a c z n i e nież w Tak chwili wyobrażeń popularności Wśród na Wa­ sile w i e k u . pięćdziesięciu. o malej żona, w Piotr świec brastewny Romanowskiego powiedzieć, się n a d e r już kadzidlańskim ilości tego r o d z a j u daje nieżyjący osób, które czasie, k i e d y wyrobem plastycznych. pracy były już w Trudno brastewnych się m u zadaniu wyręczyła wiem W zajmuje Piotra n nym przełożony który przypominałaby noworoczne bardziej umownej. te wota wypieki rozbudowane Nie ulega z Brodowych obrzędowe, detale, wątpliwości, o gdzie formie że n a c h a - r o w e r s p o d kościoła, j a k ż e m osiarę (ofiarę) poszedł m u złożyć." Według relacji brastewnego Piotra Romanow­ s k i e g o , u r . w .1900 г., z a m . w e w s i Piasecznia, p o ­ łożonej n i e o p o d a l K a d z i d ł a . J.w. W . K ł o s , u r . o k . 1880 — zim. w 1959 r. P o r . J . Q l e d Z k i , o p . c i t . s. 1 1 . J . w . s. 14. P o r . J . Olędzki, Doroczne pieczywo obrzędo­ we północno-wschodniej Polski, „Polska Sztuka L u ­ d o w a " , г. X V , 1961, n r 1, s. 20. 1 0 1 1 1 2 13 14 15 95 �rakterze formy ważyły wiek Przy wnikliwym drobne do plastycznej twórców różnice w właściwości nych kadzidlańskich i silny wpływ oglądaniu figur i c h formie, warsztatu dostrzega które można rzeźbiarskiego twórców. W j e d n y c h figurach Istnieją f i g u r za­ tradycji. się odnosić poszczegól­ tułów m a ; prze­ jednak zują one, gają nawet miana te ofiar Nie świadczy zaangażowania wypukłych stawy przednie są mają w w (u innych wałkowate niektórych i zarys jakim stopniu ich z pod­ Kontury zdecydowane, detali. są u zaznaczone rozstawione. na wymienieniu związania pionowo, koni przedstawieniach f i g u r są b a r d z i e j wyznaczają przestać ustawione zwężone kopyta); bardziej niej nogi starannie mniej Należy tych cech. gdyż W świetle wadzając z przedstawionych wątpliwości, d o kościoła ofiary kościoła w dźidlańskim, wiązana miana na i ofiar właściwych, symboliczne rytuał W jak w najważniejsza określające nie ule­ — symbolicz­ Łąkach dookoła Dalsze — ołtarza rębne a k t y figury wymiana stanowią rytuału 17 analogie scowościach odpowiednich Zwraca między rząt w y s u w a j ą prośbach r pewnym treści świec i sensie od­ w obu miej­ próśb kierowa­ niejszej Najbardziej w zestawie ciołach. W płodności zostało drastyczne kierowano zwyczaju, zwie­ nich wiernych, brodow- przy na wy­ zaś żar­ teczność istotne ofiar — W ofiary, z góry do war­ Kadzidle wiel­ Niełatwo w kościele się w obok symbole Kadzidle, ustępstwo licz­ zwyczaju. dostrzega obydwu figur brakiem zwierząt zdrowia oraz wprowadzając pominięto t e n i e r a z uznania ich rytualnego bar­ N i e sposób ustalić, c z y t y m tylko krytycyzmem c z y też z się koś­ że symbole wobec — np. panieńskiej l u b r o z m a i t y c h c h o r ó b — z jest wypad­ przyciągnięcia różnice Łąkach po­ Brodowych to wyraźne chęcią wyobrażenia. się p r z y się zarówno w czy też przekonaniem, czystości — ale systemie W podyktowane kościoła Może 1 S kają jak i gęstym pryskają odpowiednio znajdujących rytuał s y m b o l i c z n e j w od wiernych Natomiast człowieka . i do miejsce . wyobrażenia Spra­ kadzidlańskich, różnica s a m ofiarodawca. Brodowych występują Łąkach). się n a p i e r w s z e 1 8 jednak figur Kadzidle) hodowlą powagi. w ołtarzem i c h rzeszy do nowego w w z co sprzy­ i poświęcają kościołach. żądają figur Brodowych ( w kościele gospodarstwem, parafian tości wizual­ ofiar ze. świec, skalkulowanych kadźidlańskiego i c h obnoszenie obrzędami się w ( w kościele w z w i brastewni ustalonych, dzo zawierają związane ofiar Łąkach rzecz w i e r n y c h . Brodo­ — stearyną tych na jak i w Łąkach' Prze­ niewielkiej skupienia czasu Łąkach. prawdziwego popychają, uwagę w ku jednym Kadzidle ceremonii. figur, przed również ofiar roz­ W w l i w i e i d ł u g o się modlą. rytuału: w y ­ woskowe, Wy­ się wiele czym . d o św. R o c h a Chrystusa wy branie nastroju roztopioną brastewnych powiedzieć, ofiarodawców. Zarówno w Kadzidle, 16 nych siebie kościele k a - wiernych, ule­ wiara. uczestnictwa nierzadko określa d r u g i m kościele o b o w i ą z u j e z a s a d a składania wych ludzie wobec Brodowych kość o f i a r y przez Wska­ czasu rytuale kadżidlańskim, się postaci brodowskim, strona składanych intencje wpro­ się n a j e g o Łąkach. analogicznie pieniężnych . w Kadzidle wzorował Brodowych została ofiary nie w proszalnej, t u danych że k s . M . Mieszko, chroni o stopniu (faktu w gdy w bierania żadnej nej na stole re­ zultatu. ga wiernych tłumie próba z wytworzeniu brył po­ n i e dała ja Podczas, n i e wnikając, twórcą liczby wiernych wynika nogi precyzyj­ jednak o n e zamierzone, konkretnym są które to bynajmniej ciwnie, o płaszczyznach zjawiska, różnice. działaniu i obnoszenie i c h przebiega dziej ( i l . 3, 7). F i g u r y pewne w p o d n i o ś l e j s z y m n a s t r o j u niż w B r o d o w y c h k r ó j Zbliżony d o prostokąta ( i l . 4 ) ; w i n n y c h — b a r ­ obły również j a k przemożnemu n i e przywykłych brakiem działania ?0 wiary w spot­ do sku­ . skich. Jeśli w Kadzidle czyni się c z ę ś c i o w o o d ­ stępstwo o d t e j zasady, p o z w a l a j ą c w i e r n y m n a skła­ d a n i e o f i a r z j a j , jest t o t y l k o w y n i k i e m silnego jeszcze p r z y w i ą z a n i a w p a r a f i i d o t e g o r o d z a j u o f i a ­ r y . O f i a r y z j a j składane są p r z e z w i e r n y c h w k a ­ d ż i d l a ń s k i m kościele w c z a s i e B o ż e g o Narodzenia, Wielkanocy, a także p r z e d n a s t a n i e m o d p u s t u n a św. R o C h a ; zbierają j e p o d o m a c h ksiądz i b r a ­ stewni. W K a d z i d l e w y m i a n y o f i a r d o k o n u j e się p r z y ołtarzu, a n i e n a dziedzińcu kościelnym, j a k w B r o ­ d o w y c h Łąkach. P o r . J . O l ę d z k i , op. cit. s. 8. J.W. s. №—'16. Brak w Kadzidle tych symbolicznych ofiar t y m b a r d z i e j z w r a c a u w a g ę , że św. R o c h u c h o d z i w t e j p a r a f i , j a k zresztą i w i n n y c h n a t e r e n i e Kurpiowszczyzny, za opiekuna zdrowia nie t y l k o z w i e r z ą t , l e c z r ó w n i e ż l u d z i . Świadczą o t y m obra­ z y w kościołach { n p . f e r e t r o n z w i z e r u n k i e m św. Rocha w kościele w K a d z i d l e ) , r z e ź b y w drze­ w i e p r z e d s t a w i a j ą c e t e g o .świętego ( n p . p r z y d r o ­ dze z W o r k o w y c h d o M y s z y ń c a ) , j a k i s z e r e g zwy­ c z a j ó w ( n p . składanie o f i a r z j a j w c e l u spędzenia wrzodów — w kościele w L e m a n i e ) . 18 11. 7. Wotum 4,5 cm. woskowe: „Piesek", wys. 1 7 18 1 9 2 0 �Z drugiej znów strony w zestawie figur kadzid­ aby f a k t znalezienia lańskich znalazły się w y o b r a ż e n i a świń, k t ó r e w B r o ­ wyobrażeń dowych zalecenia Łąkach występują tylko n a wyraźne czenie ofiarodawców, c z y w r e s z c i e w y o b r a ż e n i a o które n a w e t sami w i e r n i n i e śmieliby minać, uznając nieczysty charakter Fot.: Krystyna się dopo­ tych niegodnych m i e j s c a ś w i ę t e g o . N i e w y d a j e ży­ psów, stworzeń, psów s i ę w ś r ó d kadzidlańskich mógł proboszcza. być rezultatem Należy t u raczej dopuszczać możliwość p o d d a n i a się twórców własnym w czasie k i m jest przeobrażania wdzięcznego figur konkretnego pomysłom tworzywa, j a ­ wosk. się j e d n a k , H. Olędzka — il. 1; J . Olędzki — il. 2—7. Kaczko W I N C E N T Y S Z Y M A RZEŹBIARZ LUDOWY Z RACHOWIC W czasie badań kowice, w kakrotnie monograficznych powiecie z gliwickim, nazwiskiem biarza l u d o w e g o w e w s i Siera­ spotkałam Wincentego z sąsiedniej się Szymy, w s i , zmarłego kil­ rzeź­ w 1946 roku. Opowiadano, ż e l u d z i e z o k o l i c z n y c h między i n n y m i z S i e r a k o w i c , ne rzeźby, a zwłaszcza pajace, miejscowości, zamawiali u niego licz­ „bawidła", t o znaczy lalki, koniki. Wincenty Szyma urodził się w Rachowicach w i l . 1. Wincenty Szyma, rzeźbiarz z Rachowic, pow. Gliwice. 1866 r. Był d w u n a s t y m , p r z e d o s t a t n i m d z i e c k i e m S z y mów. Już j a k o m a ł y chłopiec rzeźbił w czasie p a ­ sienia bydła, a n a w e t p o d c z a s l e k c j i w s z k o l e nał w drzewie małe f i g u r k i . wyci­ Z tego okresu n i e do­ chowała się żadna j e g o p r a c a . Od wczesnego dzieciństwa Po ukończeniu szkoły l u d o w e j w R a c h o w i c a c h , słu­ wolnej c h w i l i d l a Własnej prośby znajomych. mając kilkanaście l a t , zaczął p r a c o w a ć w Starej Kuźni roku 1886 został d o Włoch. Zamiaru n i e żądał W ten ty powołany podarował do wojska w roku rzeźbiarz tego — emigro­ n i e zrealizo­ bliższym znajomym dużo, z a r ó w n o w j ę z y k u krewnym. Czytał „mięk­ k i c h " , j a k l i p a , a r z a d z i e j o s i k a l u b sosna. P i e ń drze­ wa przecinał piłą, o b c i o s y w a ł t o p o r k i e m , rysował n a n i m k o n t u r y rzeźby, a następnie w y c i n a ł m a ł y m n o ­ żykiem. Wyrzeźbioną pierem i <zaczął pracować n a pięciohektaro- i kwo­ zabawek polskim, j a k i niemieckim. M a t e r i a ł e m j e g o rzeźb b y ł y g a t u n k i d r z e w zniszczo­ 1945. P o o d ­ zamierzał jednak „ n a tabakę". W i e l e k r z y ż y , ś w i e c z n i k ó w , część o j c o w i z n y gospodarstwie. naj­ czasami n a nigdy pod Trachami. wał — około r o k u Ш880 ożenił się, o d k u p i ł o d b r a t a wym prace pieniędzy, a l e l u d z i e chętnie d a w a l i m u d r o b n e n y w czasie działań w o j e n n y c h byciu służby w o j s k o w e j przyjemności, Z a swoje pomoc­ z tego o k r e s u pochodził a u t o p o r t r e t S z y m y , wać życia jako sposób zarobkował p r z e z k i l k a l a t . Około d o końca w i ę k s z ą j e g o pasją b y ł o rzeźbienie. R z e ź b i ł w każdej żył n a p l e b a n i i w t e j w s i j a k o posłaniec, a następnie, nik kowala ludowy i malował g o pracą, któia figurę farbami wygładzał szklistym pa­ olejnymi. Najstarszą j e ­ dochowała się d o d n i a dzisiejszego, 97 �