https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ab05bddd4015163e7c47e8eaf3e5f675.pdf 179108de5aa6223cfdd26bc9d4ea804a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4283 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1951 Subject The topic of the resource górnicy - twórczość plastyczna Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3988 Title A name given to the resource Twórczość plastyczna górników cz.II / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1951 t.5, z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1951 t.5, z.3; s.76-77 Creator An entity primarily responsible for making the resource Żywirska, Maria Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text T W Ó R C Z O Ś Ć PLASTYCZNA С z. GÓRNIKÓW II MARIA ADAMCZYK KAROL Urodzony w 1915 roku. Pracuje i mieszka w Jaworznie. Maszynista przy pompach kopalnia­ nych. Twórczość Karola Adamczyka jest zjawi­ skiem wyjątkowym. Jak pisze sam w swoim ży­ ciorysie, ukończył zaledwie 5 klas szkoły pod­ stawowej. Urodził się i wychował w tej samej miejscowości, gdzie dotychczas pracuje. Wzra­ stał w bardzo ciężkich warunkach materialnych, trzy lata, w okresie przedwojennym, był bez­ robotnym? Z natury wątły i chorowity. Karol Adamczyk nie umie sam powiedzieć, skąd po raz pierwszy obudziło się w nim prag­ nienie malowania otaczającego go krajobrazu jaworznickiego. Było to w miesiącach wiosen­ nych 1949 roku. Nie miał wtedy farb, nie wie­ dział, gdzieby je kupić, nie miał zresztą na nie pieniędzy. Pragnął jednak tego tak usilnie, że pomówił z malarzem kopalnianym i ten dora­ dził mu wziąć zwykłą, ziemną farbę malarską, rozrobić klejem stolarskim, czy dekstryną. Adamczyk jeszcze tego samego dnia postarał się o farbę w proszku, na kawałku deski ułożył je obok siebie i do każdej wpuścił nieco kleju sto­ larskiego; następnie rozrobił farbę palcami i le­ wą ręką na zwykłym brystolu szkolnym nama­ lował pierwsze swoje pejzaże. Niektóry z nich wykonał w ciągu nie całej godziny. Adamczyk buduje swoją kompozycję bez żad­ nego pomocniczego rysunku; dla uzyskania pewnych, jemu potrzebnych efektów fakturo­ wych, pomaga sobie palcami, zeskrobuje pa­ znokciem, czy drewienkiem, rozciera wreszcie skrajem własnej marynarki. Ponieważ farba nie była dostatecznie roztar­ ta, w obrazach Adamczyka widać płaszczyzny prawie suchej farby, to znowu zbytnio rozrze­ dzonej. Nakłada jedną na drugą i przez swego rodzaju lazerunek osiąga nieuchwytny, pełen dziwnego uroku koloryt, który przy skrupu­ latnym nawet przebadaniu jego obrazów, trud­ ny jest do uchwycenia. Wszystko łączy się i wiąże w przedziwną harmonię, (ryc. 2) ŻYW1RSKA W pierwszych 14 pejzażach, które przysłał na I I Ogólnogórniczą Wystawę Plastyków-Amatorów uderza niezwykła, równowaga kompozycji, a nawet pewna zdawałoby się wysublimowana harmonia całości. Poszczególne obrazki możnaby uważać za konsekwentne, wyrozumowane przeprowadzenie kolorystycznego zadania ma­ larskiego. W jednym z najlepszych pejzaży, którego walorów kolorystycznych nie może od­ dać reprodukcja jednobarwna, daje on trzy — jeden za drugim — rzędy drzew — jakieś, fan­ tastyczne aleje. Pierwszoplanowa zamyka łuko­ waty zakręt drogi; cienie od tych drzew kładą się granatową smugą na zielonawą drogę. K o ­ rony drzew są ze sobą splątane i tworzą cały amalgamat zieleni uzyskany drogą lazerowania kilku farb, dając w rezultacie bogactwo od­ cieni wręcz imponujące. Drugi rząd — to drzewa o wiotkich konarach przechylone podmuchem wiatru w lewo — wszystkie utrzymane w jednym, ciepłym to­ nie — jasnozielonym. Wreszcie najdalszy rząd — to znowu z innego odcienia zieleni zbudo­ wane, kuliste sylwety drzew. Na prawo zarys świerku — granatowo-zielony. Inny znów obrazek przeprowadza w tonacji fioletowej — nie tylko budynki, ale i drzewa, inny w tonacji ugrowej; malując kolonię fiń­ skich domków, umiał zestroić czerwień dachów z przełamaną zielenią drzew na horyzoncie. Geometryczność brył domków podświadomie szematyzuje tworząc całość, najprawidłowiej zbudowaną. Choć prawo perspektywy stosuje względnie prawidłowo, to negliżuje światłocień całkowicie pochłonięty kolorem. Seria pierwszych obrazków Adamczyka d a ­ wała się zwiastować swoisty i n d y w i d v " / ta­ lent. Zachęcony do dalszej pracy nie tylko tro­ skliwą opieka i życzliwą krytyką, ale i poważną subwencją pieniężną, Adamczyk kupuje olejne farby, temperę potrzebne pędzle i kartony: jed­ nak -w następnych swych obrazkach, nie dał nod żadnym względem nic nowego powtarzając te same motywy i te same zestawienia barwne dużo gorzej, niż za pierwszym razem. W na- ��stępnych swych obrazkach, nie dał pod żadnym względem nic nowego powtarzając te same mo­ tywy i te same zestawienia barwne dużo go­ rzej, niż za pierwszym razem. W następnych jego obrazach przejawia się wyraźne zachwia­ nie jego wewnętrznej równowagi twórczej. Mo­ głoby się zdawać, że nagromadzone zdawna do­ znania artystyczne wyładowały się jednorazo­ wo i nie dadzą się więcej rozbudzić. BUBAŁA WOJCIECH urodzony w 1900 roku. Jest górnikiem-rębaczem na kopalni Michał w Michałkowicach. W przeciwstawieniu do Adamczyka, Bubała maluje już od 1928 roku. Przyczyną do rozpo­ częcia pracy malarskiej była chęć posiadania dużych rozmiarów obrazów, które pragnął sko­ piować z widzianych reprodukcji. Specjalnie lubował się w Rubensie. Malował przeważnie olejno, mając duży zasób farb. Prace swe ofia­ rowywał członkom rodziny. Kiedy rzucone zostało hasło opieki nad amatorami-plastykami, Wojciech Bubała był jed­ nym z pierwszych, który pragnął jak najprę­ dzej zetknąć się z tymi ludźmi, którzy zechcą z nim pomówić o sztuce, obejrzeć jego prace, służyć radą. Był bardzo zdziwiony, gdy dowie­ dział się, że kopiowanie nie daje mu pełnej moż­ liwości wypowiedzenia się twórczego. Z mło­ dzieńczym zapałem, rzucił się do rysunku z mo­ dela. Jedną z pierwszych jego prac samodziel­ nych jest niezmiernie sugestywna martwa na­ tura: ,,Po szychcie" zostawiona przez niego w domu, a reprodukowana w „Polskiej Sztuce Ludowej" w numerze 1—2 z 1949 roku. Musi­ my wziąć pod uwagę, że w t y m momencie Bu­ bała miał 48 lat. opowiadał wykładowca. I tutaj dopiero obja­ wił się „naiwny realizm" naszego artysty. Weź­ my jeden z pierwszych, przedstawiających pra­ cę w kopalni. Całość kompozycji jest dobrze rozmieszczona. Jednak rysunek postaci posia­ da wszelkie charakteryzujące twórcę ludowego cechy, zaznaczone, choćby przesadnie skrócony­ mi proporcjami ciała i szematyzowaniem po­ szczególnych partii całej postaci, co szczególnie wyraźnie występuje w rysunku twarzy obu górników (rye. 1). Podobną indywidualnością artystyczną jest TEOFIL GAWEŁ, górnik dołowy z kopalni Rozbark w Chorzowie. W t y m samym, mniej więcej wieku, co Bubała, też maluje dość daw­ no i z takim samym młodzieńczym zapałem próbuje innych, nieznanych mu technik. Jego rysunki tuszem przedstawiające wnętrze kopal­ ni, zwłaszcza obrazek: „Sprzed 40 laty" są naj­ lepszym sprawdzianem jego intuicyjnej dążno­ ści do uproszczenia postaci górnika i konia (ryc. 3). Jednocześnie brak proporcji podkre­ śla naiwność ujęcia. Gdy próbuje malować krajobrazy z nad morza, bądź też pejzaże ro­ dzinnego miasta, zdecydowanie trzyma się jas­ nych, różowych tonacji. Jego linoryty posiada­ ją te same walory, które znajdujemy w pracach Bubały. Przez swoje długoletnie obcowanie z repro­ dukcjami, Bubała zatracił możność rozumienia sztuki na płaszczyźnie swego środowiska. Był niezmiernie chłonny na wszelkie nowe dlań wiadomości z zakresu technik plastycznych. I tu przeszedł całkowicie na rysunek. Jego pierwsze szkice robione patykiem wykazują pewność ręki przy miękkości linii. Będąc po raz pierwszy nad morzem, od razu zrezygnował z prób rozwiązania kolorytu mo­ rza. Brak mu było w t y m wypadku bezpośred­ niej śmiałości, tak charakterystycznej dla dzie­ ci, czy twórców prymitywnych. Kiedy na terenie świetlicy znaleziono kawał­ k i bezużytecznego linoleum, Bubała był pierw­ szym, który pragnął spróbować nieznanej dla niego techniki graficznej, o której niedawno Ryc. 3. Gaweł Teofil. Sprzed 40 laty. Fot. Kalus Stanisław. �