https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/5ee3ae8456a234d1c1b68dd57aa910f6.pdf 296aa92f4ecf1598a3854051c64e8809 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2883 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2688 Title A name given to the resource Inni / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2002 t.56 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2002 t.56 z.1-2, s.249-251 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Aleksander Jackowski • INNI W k w i e t n i u tego r o k u miała miejsce w war­ szawskiej G a l e r i i Krytyków „Pokaz" wysta­ wa: Srało mi się, że wychodzę za mąż- Wysta­ ALEKSANDER JACKOWSKI wę tę pokazano następnie (czerwiec) w krakowskiej Galerii d ' A r t N a i f pana Leszka Macaka. I już w t y m Inni miejscu nasuwa się pytanie - co gdzie pokazujemy? A u t o r z y wystawy: Zofia Bisiak i niżej podpisany, zebra­ l i prace, nazwijmy to, szczególne. A może trafniej to nazwać - osobne, i n n e . O wysokich w a l o r a c h arty­ stycznych, a zarazem „inne", to znaczy takie, w któ­ rych na kształt dzieła składa się zarówno talent, jak i n ­ s t y n k t o w n e poczucie formy, kształtu, k o l o r u , ale też i szczególne cechy psychiki. Jakie? Pamiętam pierwszą rozmowę z Jeanem D u b u f f e t e m , w i e l k i m artystą f r a n ­ cuskim, a zarazem twórcą k o l e k c j i A r t B r u t . Byłem ujawnienia się poza k o n w e n c j a m i , poza wysiłkami, aby pod wrażeniem zobaczonych t a m dzieł, i n n y c h o d spo­ się podobać. Zdumiewające, ile człowiek powalony, t y k a n y c h w muzach, a zarazem b l i s k i c h sztuce współ­ zdawałoby się, chorobą, bólem, samotnością ma do czesnej. I n n y c h , a intrygująco b l i s k i c h w swej s t r u k t u ­ powiedzenia n a m , zdrowym „normalnym". Rację ma rze, dostrzegających świat jakby na n o w o , przez pry­ Kępiński, kiedy widzi w tych ludziach głębiej czują­ zmat swej osobowości, nieuładzonej, wręcz obnażonej. cych, mocniej przeżywających świat. Pewnie dlatego Normalność? Oto właśnie zapytałem D u b u f f e t a . ta sztuka tak interesuje artystów. Sam D u b u f f e t czer­ Wściekł się, a co to pana obchodzi? Pyta się pan o to, pał wiele inspiracji ze swej k o l e k c j i (dziś jest ona w L o ­ oglądając sztukę? C h o r y c h są miliony, malują z n i c h zannie). Twórczości szalonej, niepokornej, ale i odkry­ tysiące, dziesiątki tysięcy, a M u n c h jest jeden, v a n wającej świat na n o w o , w a r t o poświęcić uwagę. D l a t e ­ G o g h , Ensor. Miał rację, każdy wybrany przez niego do go zorganizowaliśmy tę wystawę. Opatrzyłem ją wstę­ kolekcji był inny, był sobą. I w t y m rzecz. N i e wymyślił pem formy, sposobu pokazania swej „oryginalności", bo ona nieznacznie zmieniając. A więc „inni" - mówi się sztu­ była w n i m , bo o n był właśnie sobą. W bolesny, czasem ka taka, i n n a . D o b r a - zła, profesjonalna - amatorska. o k r u t n y sposób. A w n i e j : n a i w n a , art brut, ekspresja psychopatologicz- Dlaczego o t y m mówię? Ponieważ teksty krytyków piszących o wystawie bywały beztadne. Jak do tego po­ dejść? Jak opisać? Najprościej powiedzieć - schizofren i k , chory. Ciekawy, ale właśnie dlatego inny. Tak jak­ by nie dostrzegali, że choroba, czy to trawiąca umysł, czy zniewalająca ciało, jest t y l k o wyzwaniem, szansą odwołującym się do tytułu. Przytoczę go, na. Podziały zachodzą na siebie, przenikają się. A l e wszędzie można dostrzec dwie postawy: pierwszą - szukanie pokrewieństwa, uleganie jakiemuś t r e n d o w i , w z o r o m i drugą - szukanie własnej osobowości twór­ czej. Takiej, która przekracza granice. W t e d y ważna się staje oryginalność, nawet ta niezamietzona. Spoty­ ka się ją wszędzie, u profesjonalistów i amatorów. A l e świadomy artysta wybiera, odrzuca m u niepottzebne umiejętności, natomiast „inny" jest t a k i j a k i jest, po­ nieważ nie p o t r a f i być i n n y m . Jeden dochodzi do swo­ jej prawdy, drugi jest w niej zakotwiczony o d początku. Zwłaszcza wtedy, gdy bodziec twórczy u j a w n i a się w późnych latach życia. W i s i przede m n ą rysunek Jerzego Panka - Koza. Zdefiniowana jedną, nieomylną kreską, sprowadzona przez wielkiego artystę do znaku, do formy tak prostej, że aż zaskakującej. A na wystawie możemy zobaczyć r y s u n k i A d a m a Dębińskiego. Też jedną kreską kreślo­ ne. Tylko jak gdyby z i n n e g o k o ń c a „drabiny". Z pierwszego szczebla. Również niezawodne, sformu­ łowane w sposób najprostszy z możliwych. A d a m D ę ­ biński rysuje, maluje z potrzeby swego życia, psychiki. Beata Jaszczak, i n s t r u k t o r k a p l a s t y k i w Płockim Ośrodku K u l t u r y i Sztuki, tak pisze o n i m : „Mówi bar­ dzo źle, wyraża myśli całym ciałem, spojrzeniem, m i ­ miką, gestem. K i e d y opowiada, zapala się, wciąga słu­ chacza w krąg tematów najważniejszych, t a k i c h jak Barbara C h ę c k a Śniło mi się, że wychodzę za broń, wojna i wieś. A ta wieś to przede wszystkim ko- mąz 249 �Aleksander Jackowski • INNI �Aleksander jad-.koivski • INNI nie, i k r o w y z dużymi w y m i o n a m i . Ludzie-muzykanci, b o w i e m wyciągniętą lewą ręką, leżąc na podłodze. grajkowie żydowskiej k a p e l i " . K r o w y malowane nie­ R ę k a , k t ó t a ttzęsie się, gdy siedzi, gdy się w i t a , że­ bieskim k o l o r e m mają żółte, n i e m a l złote w y m i o n a . gna. W s p o m i n a m t y l k o o k i l k u ptzykładach, ale to, Jak słoneczko w rysunkach dzieci. Z w y m i o n a m i jak że je znamy, że już się o n i c h mówi, pisze, zawdzię­ słoneczne p r o m y k i . Bo przecież wymię jest najważniej­ czamy k o n k u t s o w i i m . Teofila O c i e p k i , któty w byd­ sze! Daje m l e k o . g o s k i m D o m u K u l t u r y zorganizowała Agnieszka So­ wińska. Już A d a m Dębiński mieszka już ptawie o d cztetdziestu istotę ptzedsięwzięcia. O c i e p k a - w i e l k i mag, o k u l t y s t a , w i z j o n e r świata. w jego rysunkach to nawet nie tyle wspomnienie, co W i ę c nie typowy przegląd d o r o b k u amatorów, lecz matzenie. Kiedyś, gdy wyjechał z grupą n a d morze, wyraźnie zaznaczony k i e r u n e k zainteresowania - n a wyszedł o świcie z n a m i o t u . Z a n i e p o k o j o n y o p i e k u n l u d z i „innych". znalazł go na łączce, gdy pasł na ttawie swoje dwa O Dębińskim i C h ę c k i e j pisałem. T u chciałbym d t e w n i a n e k o n i k i - z a b a w k i . A d a m tysuje z t r u d e m , jeszcze dodać obrazy G a r s t k i , Jezierzańskiego, Żarskie­ musi pokonać opór ciała, mięśni. Każda kreska po­ go, Świetlika, Głowali. W i e l u z uczestników k o n k u r s u wstaje z wysiłkiem, ważna, ostateczna. O n nie wybie- pracuje t a m , gdzie ptzebywa - w d o m a c h spokojnej ta, lecz twotzy świat „od zeta". S w ó j . Potrzebny m u . starości, o p i e k i społecznej. Właśnie z k i l k u tych do­ mów pochodziły ptace ptzysłane na k o n k u t s Oto Ja, Jean D u b u f f e t tworząc pojęcie art brut - sztuki su­ rowej, nieoktzesanej przez kultutę, a więc wynikłej z bezpośtedniej inicjacji - znajdował ją wśród ludzi społecznego marginesu: włóczęgów, odludków, nędza­ rzy, więźniów, pacjentów ztealizowany ptzez Beatę Jaszczak w Płockim Ośrodku K u l t u r y i Sztuki. Ciekawe ptzyciąga ciekawe. W Płocku dzieje się k l i n i k psychiattycznych. dużo, Beata Jaszczak ptacuje z dziećmi, a jest to odręb- U niektórych rodziła się, zazwyczaj w późnym w i e k u , ny f e n o m e n - dzieci, któte walczą z dorosłymi o swe pottzeba twotzenia. Realizowali swe obsesje, marze- podwótko, sadzą na n i m kwiaty, żądając w regulami- nia, wizje, teligijne ptzesłania. W krajach anglosaskich nie, który wywiesiły, by być życzliwym i „nie szczać nazywa się i c h outsiderami. U nas „innymi". Ponieważ w bramie". Przedwcześnie dojrzałe, ale - pewnie dzię­ są i n n i o d typowych amatorów, naśladujących lubiane k i Beacie - nie ustające w „wychowywaniu" ojców, obrazy, utrwalających w i d o k lasu, zmierzchu słońca, którzy często wracają do domów chwiejąc się na n o ­ pałacu na wodzie. Ponieważ są tak różni, że n a w e t gach i „szczając w bramie". W Płocku działa galeria, laik dostrzeże - to N i k i f o r , a to O c i e p k a . Barbara muzeum. Zbigniew Chlewiński wydał katalogi rysun­ C h ę c k a , której obrazowi wystawa zawdzięcza swój ty­ ków Monsiela, sławne się stają obrazy - przerażające tuł, w późnych l a t a c h życia malowała, pisała listy, wy­ twarze ludzi, nawet nie polityków, malowane przez Ry­ imaginowane - do Jasia Potockiego. Malowała to, co szarda Koska. Bydgoszcz zaś to i konkurs t k a n i n y arty­ było dla niej ważne, o czym myślała, śniła. Była już o d stycznej, i sztuka ludowa. A jeśli już o niej m o w a , to dawna w B r w i l i n i e , gdy stwotzyła obraz - pokazany na wspomnijmy o Józefie Chełmowskim. Mówi się o n i m tej wystawie - Śniło m i się, że wychodzę artysta ludowy, i do rzeźb określenie to dobrze przysta­ za mąż- A l e był to tylko sen. W k r ó t c e p o t e m odeszła. je. A l e Chełmowski to także ptzedziwne instalacje Zupełnie i n n e w k o n c e p c j i , w charakterze przestrzenne - jak maszyna do łapania w i a t r u : to dzie­ jest m a l a r s t w o D a m i a n a Rebelskiego. Temat wydaje się w n i m m n i e j i s t o t n y - ważny jest jako pretekst do m a l o w a n i a , pięknego zestawienia kolorów czystych, świetnie się d o p e ł n i a j ą c y c h w całości. To jest t a l e n t ogromny, i n t u i c y j n y . Żywiołowy. Czuje się radość tworzenia świata k o l o r e m , tak jakby bez wysiłku. A przecież o g r o m n y jest to t t u d t w o r z e n i a , przejście do innego świata. D a m i a n , nieszczęsny chłopiec, ła zmagające się z tajemnicą świata, z jego budową. Myśli o świecie, czyta i pisze, snując śmiałe hipotezy na podstawie znanych sobie faktów. Zajmuje go ko­ smos, tajemnice b y t u , studiuje obce języki. A l e naj­ ważniejsze - maluje. Koroną życia stała się dla niego praca nad Apokalipsą według św. Jana. Stwotzył dzie­ ło w i e l k i e , wstęgę płótna 54-metrową, na której przedstawił wizualną wersję A p o k a l i p s y wers po wer­ sie. M a ł ą wersję A p o k a l i p s y pokazujemy na wystawie. skazany na i n w a l i d z k i wózek i opiekę ojca, maluje 251 i tytuł okteślał lat w D o m u Pomocy Społecznej w B r w i l i n i e . Wieś �