https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/7a1607650c18766ebac96dd4ecf715bf.pdf c6eee45756e3d302b3d9e3dccba49a28 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3292 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1985 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3086 Title A name given to the resource Wspomnienia pośmiertne: Wacław Sułkowski (1927-1985) ; Prof. dr hab. Kazimiera Zawistowicz-Adamska (1897-1984) ; Wojciech Oleksy (1903-1985) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1985 t.39 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1985 t.39 z.1-2, s.121-124 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander; Wieruszewska, Maria; Kroh, Antoni Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text W S P O M N I E N I A WACŁAW P O Ś M I E R T N E SUŁKOWSKI (31.01.1927—24.0.1.1985) Z w y k s z t a ł c e n i a b y ł h i s t o r y k i e m . Po m a g i s t e r i u m r o z o p c z ą ł pracę w domach kultury, został nawet dyrektorem jednego z n i c h . N i e c z u ł się j e d n a k w tej r o l i dobrze, n i g d y nie c h c i a ł b y ć na Po „świeczniku", prostu kwestia reprezentować, temperamentu, inicjować, organizować. charakteru, osobowości. U c z y ł w szkole, m ł o d z i e ż l u b i ł , ale m ę c z y ł go h a ł a s , nie­ ustanne n a p i ę c i e . W i ę c p r z y s z e d ł do nas, do I n s t y t u t u Sztuki P A N . B y l s i e r p i e ń 1961 r o k u . W ł a ś n i e z a c z y n a l i ś m y organizo­ wać archiwum fotograficzne sztuki ludowej. Gdy przyszedł b y ł o w n i m nieco p o n a d 5000 z d j ę ć . Teraz jest p r z e s z ł o 74 000. T o a r c h i w u m b y ł o w z n a c z n y m s t o p n i u jego d z i e ł e m , z n a ł je doskonale i chętnie służył pomocą studentom, etnografom, d z i e n n i k a r z o m . K o r z y s t a l i ś m y z jego p o m o c y t a k ż e w r e d a k c j i „Polskiej Sztuki Ludowej". W każdej przyzwoitej redakcji musi b y ć k t o ś , k t o bierze na siebie c i ę ż a r p r a c y n i e w d z i ę c z n e j , nie­ widocznej, ale p r z e c i e ż koniecznej. W naszej r e d a k c j i zawsze w i e d z i e l i ś m y , że jest on, W a c e k , i że wszystko, co trzeba zos­ tanie na czas zrobione. N i g d y a wykorzystywaliśmy nie o d m a w i a ł swojej go nieraz. On był zawsze na solidny i życzliwy ludziom. Nie skażony bakcylem tej śmiesznej „ważności", „ t o do m n i e nie n a l e ż y " . pomóc, dlaczego m i a ł b y kwitowanej pomocy, miejscu, biurokracji, opryskliwą odmową Skoro coś b y ł o potrzebne, a on m ó g ł tego nie uczynić. Działa! w Związ­ k a c h Z a w o d o w y c h , w r ó ż n y c h k o m i s j a c h s p o ł e c z n y c h , b y ł ław­ n i k i e m w S ą d z i e m . W a r s z a w y . Ceniono go, b y ł b o w i e m w r a ż ­ l i w y n a s p r a w y ludzkie, bezstronny, s p r a w i e d l i w y , m ó w i ł nie­ wiele, ale g d y z a b i e r a ł głos jego zdanie liczyło się, nie dawał się p o n o s i ć e m o c j o m . N i e m i a ł t y t u ł ó w , n i c z y m nie k i e r o w a ł , nie p r z e w o d n i c z y ł . W jego n e k r o l o g u koledzy n a p i s a l i — b y l c z ł o w i e k i e m p r a w y m . I s t o t n i e , t a k i m b y ł . S p r a w i e d l i w y i s k r o m n y . Czy to m a ł o ? C z y m d ł u ż e j ż y j ę , t y m bardziej p o d z i w i a m i c e n i ę t a k i c h w ł a ś n i e l u d z i jak On. P o n i e w a ż łatwiej b y ć w y k s z t a ł c o n y m niż sprawiedliwym i m ą d r y m , z w ł a s z c z a t ą c i c h ą m ą d r o ś c i ą , w k t ó r e j jest w y r o z u ­ m i a ł o ś ć , ale i p e w n o ś ć w r o z r ó ż n i a n i u tego co złe a eo dobre. Szanowano go powszechnie, l u b i a n o . W z i m n y , p o c h m u r n y d z i e ń się d z i e j a m i Sierpca. N a p i s a ł Zarys o d p r o w a d z a ł go t ł u m od XII l u d z i do m o g i ł y pospiesznie wykopanej do XIX wieku w pustej, okropnej przestrzeni cmentarza na W ó l c e . T ł u m l u d z i , d u ż ą p r a c ę Z dziejów gospodarczych k t ó r y c h n i c nie o b l i g o w a ł o , stanowisko, pozycja, z a s ł u g i zmar­ Studia 1. i Materiały dziejów gospodarczych Sierpca „ N o t a t k i P ł o c k i e " , 1972 n r 2 (66) oraz Wyd. Sierpca,, (Sierpc. Towarzystwo Naukowe i społecznych Płockie, łego, ale dla. k t ó r y c h On b y ł n a p r a w d ę k i m ś w a ż n y m i d r o g i m . O d d z i a ł w Sierpcu, P ł o c k — S i e r p c 1972). B r a ł toż u d z i a ł w ba­ O h , W a c k u , W a c k u ! p r z e c i e ż T y nawet nie z d a w a ł e ś sobie sprawy daniach nad s z t u k ą l u d o w ą Podlasia, p r o w a d z o n y c h z e s p o ł o w o z tego, j a k i s t o t n ą r o l ę o d g r y w a ł e ś w naszym zespole. Oczy­ pod wiście, archiwum s t r o j e m i o p u b l i k o w a ł w 1968 r. w 4 zeszycie „ P o l s k i e j S z t u k i poprowadzi ktoś inny, redakcja też jakoś kierunkiem prof, dra R o m a n a Reinfussa, zajmował się sobie da radę., ale k t o z a s t ą p i Ciebie, k t o — j a k T y —- s t w o r z y L u d o w e j " a r t y k u ł p . t . Strój a t m o s f e r ę spokoju życzliwości i zaufania? wspomnienia z l a t o k u p a c j i . N i e u k o ń c z y ł ich. Ś m i o r e jest strasz­ Z r e s z t ą a t m o s f e r ę t ę w y t w a r z a ł i w d o m u , i w kole Przyjaciół Ziemi Sierpeckicj. Byl aktywnym członkiem PTTK togo na,, przerywa pracę, łukowski. P r z y g o t o w y w a ł do zamierzenia,, b e z l i t o ś n i e wkracza druku w ży­ cie — tego, kogo zabiera, i t y c h , k t ó r z y po n i m p o z o s t a j ą . K o ł a , d z i a ł a c z o m , a z i e m i ę r o d z i n n ą cenił i k o c h a ł . K i e d y m ó g ł w r a c a ł do Sierpoa, do rodzinnego d o m u . J a k o h i s t o r y k z a j m o w a ł Aleksander Jackowski 121 �I PROF. DR HAB. KAZIMIERA ZAWISTOWICZ-ADAMSKA (19.03.1897—8.07.1984) w obliczu s z y b k i c h p r z e m i a n polskiej w s i , j a k p o t r z e b ę badań p r o b l e m o w y c h . Miała ś w i a d o m o ś ć , iż n a u k i etnologiczne b u d z ą coraz w i ę k s z e zainteresowanie i zyskują. nowe szanse Jej Społeczność wiejska rozwoju. p o w s t a ł a w w y n i k u wielomiesięcz­ n y c h b a d a ń wsi Z a b o r ó w . Jest t o k s i ą ż k a r o d z a j u bardzo rzadko spotykanego w l i t e r a t u r z e n a u k o w e j . N i e m a w niej — o c z y m p i s a ł p r o f . J a n S z c z e p a ń s k i w przedmowie — wielkiej d b a ł o ś c i o u j m o w a n i e zjawisk w o b i e k t y w n e kategorie, z b y t n i e j t r o s k i 0 przejrzyste klasyfikacje i przedstawienie w y n i k ó w . Jest nato­ m i a s t nieoceniony obraz procesu z ż y w a n i a się z b a d a n y m i l u d ź m i , z d o b y w a n i a i c h zaufania. W efekcie jest to k s i ą ż k a mówiąca n a m w i ę c e j i głębiej o b a d a n y m ś r o d o w i s k u a n i ż e l i m o g ł y b y to z r o b i ć preoj zyjne badania sondażowe. K i e d y po 35 l a t a c h p r a c o w a ł a m n a d p o w t ó r n ą monografią Z a b o r o w a , m i a ł a m m o ż l i w o ś ć s p o t k a n i a Jej d a w n y c h i n f o r m a ­ t o r ó w , k t ó r z y d a r z ą do d z i ś b y ł ą „ d o c h t ó r k ę " ż y w ą , s e r d e c z n ą p a m i ę c i ą . Trzeba jednak p o d k r e ś l i ć , że jest t o p a m i ę ć zaskarbiona Jej w ł a s n ą t r w a ł o ś c i ą , d o b r o c i ą i c i e p ł e m . C e n i ł a sobie P a n i Profesor nie t y l k o s w y c h w i e l k i c h m i s ­ trzów : Maussa., Czarnowskiego, Krzywickiego, ale często T z w dzięcznością w s p o m i n a ł a spotkania z p r o s t y m i l u d ź m i w s i . T Ż y c i e , k t ó r e d o b i e g ł o swego kresu domaga się we wspomnie­ U m i a ł a dostrzec i c h m ą d r o ś ć , u s z a n o w a ć t r u d , p o t r a f i ł a zaskar­ n i u u j ę c i a p e ł n e g o , syntetycznego. O n i e ś m i e l a to t y m bardziej, b i ć sobie i c h s y m p a t i ę i p r z y j a ź ń , k t ó r a pokonyw-ala czas. Pa­ iż m a m ś w i a d o m o ś ć , że w s z y s t k o co n a p i s z ę o d ł u g i m , n i e s t r u ­ m i ę t a m , j a k c z ę s t o o p o w i a d a ł a s t u d o n t o n i o swoich badaniach dzenie t e r e n o w y c h , k i e d y to w ś r ó d l u d z i wsi c z u ł a się „ b l i ż s z a suro­ pracowitym życiu wicz-Adamskiej pozostała odda dla t y c h Pani Profesor zaledwie część K a z i m i e r y Zawisto- tego K i m była i Jaką wej p r a w d y ż y c i a " . D o ostatnich lat życia w s z y s t k i c h , k t ó r z y m i e l i szczęście i p r z y ­ wilej J ą z n a ć . J e ś l i p r z y w o ł a m w p a m i ę c i Jej wszystkie z a s ł u g i wymianj- na rzecz tego, eo z y s k a ł o sobie m i a n o „ ł ó d z k i e j s z k o ł y społeczności g r a f i c z n e j " , to i t a k b ę d z i e to zaledwie fragment Jej etno­ dokonań myśli z tymi, zachowali c h o ć b y B y ł a w ś r ó d t y c h n i e l i c z n y c h p r o f e s o r ó w , k t ó r z y zaraz po potrzebę współżycia w pamięci swego wiejskiej dzieciństwa. r o b o t n i k ó w łódzkiej fabryki ..Lodex". To eo c e c h o w a ł o Jej stosunek do ł u d z i w t r a k c i e b a d a ń , p r z e n o s i ł a I I w o j n i e t w o r z y l i w robotniczej Ł o d z i pierwszy w dziejach tego z ujmującym m i a s t a u n i w e r s y t e t . Przez d ł u g i e l a t a p a t r o n o w a ł a naturalna Pani Pro­ klimat S t ą d Jej uczestnictwo w posiedzeniach K l u b u M i ł o ś n i k ó w F o l ­ kloru zrzeszającego w e t n o g r a f i i i dla e t n o g r a f i i . o d c z u w a ł a P a n i Profesor którzy w d z i ę k i e m na stosunki z l u d ź m i „wyrozumiałość dla l u d z k i c h w o g ó l e . Owa s ł a b o ś c i , k l ę s k i nie­ T fesor wszelkim p o c z y n a n i o m b a d a w c z y m i w ydaw niczym w prze­ p o w o d z e ń dla w y g ó r o w a n y c h d ą ż e ń i n i e s w p ó h u i e r n i o k o n a n i u w a ż n o ś c i i p r z y d a t n o ś c i e t n o g r a f i i w r ó ż n y c h dziedzi­ o s i ą g n i ę ć , dla, szorstkich i b r u t a l n y c h o d r u c h ó w nieufności n a c h ż y c i a k r a j u . Jej pomoc m e r y t o r y c z n a z a z n a c z a ł a się z a r ó w ­ niechęci" no w u p r o f i l o w a n i u jaźni. Potwierdził T r „Łódzkich Studiów Etnograficznj'eh" jak 2 małych czy s t a w a ł a się r z e c z y w i ś c i e n i e z a w o d n ą r ę k o j m i ą p r z y ­ to p o ś w i ę c o n y p a m i ę c i P a n i Profesor wie­ i „ P r a c i M a t e r i a ł ó w M u z e u m Archeologicznego i E t n o g r a f i c z ­ c z ó r w Ł ó d z k i m Oddziale P T L , k t ó r y z g r o m a d z i ł nego w Ł o d z i " z w y o d r ę b n i o n ą S e r i ą E t n o g r a f i c z n ą , co oczy­ uczonych ale i r o b o t n i k ó w z K o l a wiście nie u m n i e j s z a ł o w k ł a d u r e d a k t o r ó w i a u t o r ó w o b u czaso­ fabryce p i s m . Z a s ł u g ą P a n i Profesor b y ł o stworzenie ś r o d o w i s k a n a u k o ­ borowdan. R z a d k o k t ó r y badacz m o ż e p o c h w a l i ć się t a k ser­ wego, któro Etnografii mimo komplikacji w funkcjonowaniu U Ł ( d w u k r o t n i e zawieszana Katedry rekrutacja), dzięki Jej w o l i i p r z e k o n a n i u s k u p i a ł o l u d z i oddanych e t n o g r a f i i . B y l i to p r a c o w n i c y i studenci K a t e d r y E t n o g r a f i i U Ł , pracownicy M u ­ decznym Profesor „Lodex". profesorów, Miłośników Folkloru przy O d c z y t a n o telegram k o n d o l e n c y j n y od odzewom ze strony środowiska, jak właśnie Z a w i s t o w i c z - A d a m s k a . Ona sama z r e s z t ą zaPani traktowała s w o j ą p r a c ę лее wsi j a k o rodzaj p o w o ł a n i a , k t ó r e g o i d e a ł uosa­ b i a ł dla N i e j zawsze J ę d r z e j Cierniak — o ś w i a t o w i e c , s p o ł e c z ­ zeum, c z ł o n k o w i e Ł ó d z k i e g o O d d z i a ł u Polskiego T o w a r z y s t w a nik, działacz kultur}'. Dzięki Niej przywołane Ludoznawczego, 1 dziś zastanowienia, m y ś l i tego syna wsi polskiej. Jedna z nich którego prezesem b y ł a Pani Profesor przez wiele l a t . Obraz o ś r o d k a d o p e ł n i a ł a Ł ó d z k a Pracownia .Etnogra­ zasługuje ficzna Z a k ł a d u wet Etnografii Polski I n s t y t u t u Historii Materialnej P A N f u n k c j o n u j ą c a Kultury w latach 1954—1971. P r z y s z ł o Jej ż y ć w czasach, g d y d e z a k t u a l i z o w a l y się dawne ny na szczególną te same d z i a ł a n i a oddźwięk. no-oświatowej Istotą uwagę: „w każdym znajdują swój być warte środowisku na­ o d r ę b n y , niepowtarzal­ ś w i a d o m i e prowadzonej powdnno zostały, dostosowanie pracy jej do kultural­ lokalnych etnograficzne m o ż l i w o ś c i i do l o k a l n y c h potrzeb ś r o d o w i s k a , p o z w o l i ć m u b y ć a w s p ó ł c z e s n o ś ć d o m a g a ł a się now-ego samookreśloniu, d y s c y p l i n y . s o b ą , bo to bodaj czy nie n a j w u ę k s z a jego siła t w ó r c z a " . D z i ś T a k j a k we w s z y s t k i c h naukach h u m a n i s t y c z n y c h s t a w a ł y przed zapewne ta. sama m y ś l z n a l a z ł a b y w y r a z w f o r m u l e p o d m i o t o ­ k i e r u n k i , o d c h o d z i ł y w n i e p a m i ę ć dawne s z k o ł y 3 e t n o g r a f i ą dwa cele : osingn ięeia, mmkow e i ich p r a k t y c z n e zastoso­ wości wsi czy t e ż jej t o ż s a m o ś c i . wanie. P i s a ł a : „ z w i ą z e k z ż y c i e m b i e ż ą c y m , z d y n a m i k ą przemian d e c y d u j ą c e o z a k w a l i f i k o w a n i u p o s z c z e g ó l n y c h wsi do t a k i e j l u b k u l t u r o w y c h jest r ę k o j m i ą w a ż n o ś c i i p r z y d a t n o ś c i naszej dyscy­ innej k a t e g o r i i u z n a ł a Profesor p l i n y w r ó ż n y c h dziedzinach ż y c i a p o l i t y c z n e g o , k u l t u r a l n e g o - s p o ł e c z n y c h . \ V lyc.h r a m a c h p r z e d m i o t e m k o n k r e t n y c h b a d a ń i społecznego." 1 Zawsze d b a ł a o p r e s t i ż e t n o g r a f i i r o z u m i e j ą c jej p o w i n n o ś c i bardzo szeroko. W i d z i a ł a z a r ó w n o k o n i e c z n o ś ć prowadzenia b a d a ń i n w e n t a r y z a e y j n o - d o k u m e n t a e y j n y c h , z d o b y w a n y c h w w y ś c i g u z czasem 122 Za podstawowe układ stosunków kryterium gospodarezo- b y ł a organizacja p r a c y z e s p o ł o w e j , jej p o d s t a w y i uzasadnienie. D b a ł a o t o , aby gromadzenie m a t e r i a ł u nie g r z e s z y ł o p r z y p a d ­ k o w o ś c i ą , a b y prace prowadzone b y ł y z określonego widzenia, u p o w a ż n i a j ą c do w n i o s k ó w uzasadnionych. punktu �Główna myśl przewodnia badań podstawowego sensu i s t n i o j ą c y c h zmierzała powiązań do cjonalnych w obrębio społeczności lokalnych. Odnajdujemy ją w a r t y k u ł a c h P a n i Profesor p o ś w i ę c o n y c l i p r o b l e m a t y c e r e g i o n u , 6 4 była rozwoju. W problematyce zainteresowań systemów więzi krewniaczych społecznej splatała z innymi badaniami prowadzonymi pod kierunkiem Pani w ich się ona Profesor. To same z a ł o ż e n i a p r z e w i j a j ą się w Jej rozwa­ przestrzeniach, j a k o s t a ł y element ludzkiego w s p ó ł ż y c i a , m i a ł a stronach analizy w b a d a n i u nurtem kultury. s t a ć się u k o r o n o w a n i e m Jej naukowej p r a c y w dziele 0 T o b y ł o Jej 7 zainteresowań -Adamskiej b y ł a k u l t u r a a r t y s t y c z n a . Profesor 8 Zawistowiez- P r z y c z y m , to co Ż y c i e o k a z a ł o s i ę za k r ó t k i e . Traktat Ją o przyjaźni Będziemy niesienie a k c e n t ó w z w y t w o r u , d z i e ł a s z t u k i , na samego t w ó r c ę . przyjdzie nam Widziała wartości, w n i m przede w s z y s t k i m t w ó r c z ą o s o b o w o ś ć na uwikłań we własnym i poza w ł a s n y m tle środowis­ przyjaźni. marzenie, k t ó r e g o czas nie p o z w o l i ł z r e a l i z o w a ć . w y r ó ż n i a ł o w sposobie u j m o w a n i a tej p r o b l e m a t y k i b y ł o prze­ różnorakich zakresem problematyka I t a k w i ę ź s p o ł e c z n a indagowana w d ł u g i m t r w a n i u i szerokich 5 ż a n i a c h o konkrecie i k o n t e k ś c i e j a k o d w ó c h u z u p e ł n i a j ą c y c h się Osobnym indywidualnym Profesor dawności i teraźniejszości w badaniach społeczności lokalnej, etnograficznych. Bardzo wykrycia strukturalno-funk- przywoływać z o s t a ł napisany w naszych sercach. jego przesłania zawszo wtedy, gdy s t a w a ć w obronie p r a w d z i w i e h u m a n i s t y c z n y c h kiedy odczujemy potrzebę przypomnienia Jej ar­ g u m e n t ó w , dobroci i m ą d r o ś c i . kiem. Maria Wieruszewska P R Z Y P I S Y 1 K a z i m i e r a Za-wistowioz-Adaniska, Granice horyzonty kultury wsi w Polsce, Warszawa 1976, s. 38 ( P W N ) 2 wiejska. 1937— badań wych 19 --20 w r z e s i e ń 1962 i inne a r t y k u ł y w zbiorze: dranice i horyzonty badań... Zawistowicz-Adamska, Przemiany więzi społecznej w spo­ łeczności lokalnej, „ R o c z n i k i Socjologii W s i ' ' 1965, t . 4, t a k ż e ; Granice i horyzonty badań... K . Zawistowicz-Adamska, Granice i horyzonty badań... Zob. rozdz. p t . Konkret i kontekst w badaniach etnograficz­ nych (z uwzględnieniem problematyki zmiany kulturowej) [w:] Granice i horyzonty badań... s. 114—130 Z o b . z b i ó r a r t y k u ł ó w w r o z d z i a ł o Ludowa kultura artys­ tyczna [ w : ] Granice i horyzonty badań... s. 131—178 5 K a z i m i e r a Zawistowicz-Adnmska, Społeczność Wspomnienia i materiały z badań terenowych, Z a b o r ó w 1938. W y d . I I , Warszawa 1958, s. 187, L S W 6 3 K . Za wistowicz-Adamska, Wspomnienia o Jędrzeju Cierniaku, W y b ó r i opracowanie Z. M a z u r o w a i L . W y s z o m i r s k a , Warszawa 1982. L S W , s. 30 4 K. Materiały Zawistowiez-Adamska, Region i wojewódzkiej narady towarzystw regionalizm [w:] kulturalno-oświato­ 7 8 WOJCIECH OLEKSY (1903-1985) 28 stycznia, 1985 r o k u z m a r ł w Paszynie k. Nowego .Sącza Wojciech Oleksy, z w a n y we w s i W o j t k i e m , jeden z najciekaw­ szych w s p ó ł c z e s n y cli r z o ź b i a r z y l u d o w y c h w Polsce. oto W o j t e k , c h ł o p po s z e ś ć d z i e s i ą t c e , z a c z ą ł n a g ł e r o b i ć coraz bardziej konsekwentne. W r a z z t y m p r z y s z ł a s ł a w a , zaro­ U r o d z o n y w 1903 r o k u , przez cale ż y c i e p r a w i e nio opusz­ czał rodzinnej m i e j s c o w o ś c i . B y ł gluelionieniy, I ogromne, szybkie p o s t ę p y . Jego prace s t a w a ł y się coraz dojrzalsze, słaby fizycznie, bek i ludzkie p o w a ż a n i e . B y ł p i e r w s z y m p a s z y n i a k i e m , k t ó r e g o r pokazano w t e l e w i z j i . Ze sto razy pisano o n i m w gazetach. n i e p i ś m i e n n y . Nie założył r o d z i n y , m i e s z k a ł z b r a t e m i bratow ą — O d czasu, gdy z d o b y ł p i e r w s z ą n a g r o d ę w konkursie W s p ó ł c z c s - t r o c h ę j a k o podopieczny, t r o c h ę j a k o parobek. P a s a ł krowy, suej R z e ź b y L u d o w e j K a r p a t Polskich w 1972 r o k u b y ł o n i e m a l w y k o n y w a ł lżejsze prace gospodarskie. M i a ł jasne, ciepłe oczy, r e g u ł ą , że gdy Oleksy bierze u d z i a ł w konkursie, w i a d o m o j u ż , delikatny k o m u p r z y p a d n i e pierwsza nagroda. R ó ż n i „ p a n o w i e " z P o l s k i uśmiech. Bardzo p o t r z e b o w a ł ludzkiej życzliwości, bo na szacunek nie l i c z y ł . i zagranicy p o c z y t y w a l i P i e r w s z y m bodaj c z ł o w i e k i e m spoza r o d z i n y , k t ó r y okazał m u s e r d e c z n o ś ć i zrozumienie, b y ł ksiądz, E d w a r d N i t k a , s z y ń s k i proboszcz. W o j t e k kupić Wojtkowa pn- pod r ó ż n y m i p r e t e k s t a m i z a c h o d z i ł Widywalein sobie za szczęście, gdy u d a ł o i m się figurkę. go w t a m t y c h czasacli d o ś ć c z ę s t o . Obserwo­ w a ł e m z r a d o ś c i ą i wzruszeniem, j a k W o j t e k prostuje grzbiet, c z ę s t o na p l e b a n i ę , b y o g l ą d a ć obrazy i r z e ź b y , w ł a s n o ś ć k s i ę d z a . nabiera, g o d n o ś c i . K u p i ł sobie g a r n i t u r , b i a ł e koszule, k r a w a t . Dużo rozmawiali K u p i ł telewizor, aby o g l ą d a ć siebie u siebie, na s w o i m . Wieczorem o sztuce — na m i g i , m o n o s y l a b a m i . Pewnego razu, g d z i e ś w p o ł o w i e l a t s z e ś ć d z i e s i ą t y c h , wy­ o g l ą d a ł t e l e w i z j ę , b y s p r a w d z i ć , czy z n o w u czegoś nie „ p u s z c z ą " s t r u g a ł Oleksy bardzo uieporadne f o r m y z d r e w n a : monstrancje, o panu Wojciechu Oleksym. „ W a d c huba, otu pana" — oznajmił k i e l i c h y mszalne, chrzcielnice, p t a s z k i — i z a n i ó s ł k s i ę d z u N i t c e , z d u m ą k s i ę d z u , co z n a c z y ł o : W ł a d e k (brat) pa-sie k r o w y , a j a po p r o s t u c h c ą c s p r a w i ć m u p r z y j e m n o ś ć . Proboszcz ogromnie jestem panem. Szanowny Pan ucieszy! się z p o d a r u n k ó w , u s t a w i ł je na h o n o r o w y m miejscu s t a w a ł l i s t y . Napisano o n i m dwie prace magisterskie. D o s t a ł w j a d a l n i . M o ż n a w ł a ś c i w i e p o w i e d z i e ć , że w t a m t y m momencie n a g r o d ę i m . B r a t a A l b e r t a . W jego zachowaniu b y ł a j e d n o c z e ś n i e rozpoczęła- n i e ś m i a ł o ś ć i d u m a . J u ż bez o b a w y w y c i ą g a ł r ę k ę na p o w i t a ­ się historia paszy oskiego ośrodka plastyki ludo­ Oleksy — t a k i e do­ nie. wej. Obaj przyjaciele. W o j t e k i k s i ą d z , zaczęli o d t ą d rozwijać swo w y b i t n e uzdolnienia, jeden d z i ę k i d r u g i e m u : W o j t e k w k s i ę d z u N i t c e p u b l i c z n o ś ć , dla k t ó r e j w a r t o b y ł o a Wojciech proboszcz chłopskich stawał artystów, się wspaniałym animatorem, coraz skuteczniej d a k t y c z n e i terapeutyczne w a r t o ś c i tworzyć, opiekunem wykorzystującym sztuki, miał dy­ L u d w i g Zinimerer w p a d ł k i e d y ś na p o m y s ł , b y Wojtek, k t ó r y dotychczas r o b i ł bardzo o s z c z ę d n e w formie ś w i ą t k i sobliwy, Pieta, wielofiguralnej. Bożej. św. Wojciech, Zamówił anioły) spróbował u niego c y k l Siedem Boleści B y ł t o ogromnio t r u d n y t e m a t , dla W o j t k a (Fra­ kompozycji Matki jakościowo z u p e ł n i e n o w y . T r o c h ę p o m ó g ł b r a t , t r o c h ę Franciszek P a l k a . 123 �124 �K s i ą d z d e n e r w o w a ł s i ę ogromnie, eo z tego w y j d z i e . P o t e m l u b i ł s t a w i a ć n a j w c z e ś n i e j s z e , p r y m i t y w n e prace W o j t k a obok dzieł najnowszych i ś m i a ł się g ł o ś n o z r a d o ś c i . W o j c i e c h Oleksy j u ż w ó w c z a s o d d ł u ż s z e g o czasu nie r z e ź b i ł O b s e r w u j ą c w y n a t u r z e n i a , j a k i m p o d l e g a ł a i w eoraz w i ę k ­ s z y m s t o p n i u podlega w s p ó ł c z e s n a sztuka l u d o w a , s t y k a j ą o się, P o d koniec l a t s i e d e m d z i e s i ą t y c h z m a r ł W ł a d y s ł a w Oleksy, z j a k ż e c z ę s t y m t u hochsztaplerstwem, b l a g ą , sankcjonowanym b r a t W o j c i e c h a , jego podpora, j a k b y ojciec. W s i e r p n i u 1981 r o k u k i c z e m i z w y k ł ą , , l i p ą , " nieraz z a d a w a ł e m sobie p y t a n i e , czy z m a r ł k s i ą d z E d w a r d N i t k a . „ P a n o w i e " m i e l i w ó w c z a s co innego w a r t o b y ł o w ogóle p o ś w i ę c a ć tej robocie spory k a w a ł e k ż y c i a , na g ł o w i e , n i ż kolekcjonowanie r z e ź b y ludowej. czy w i e l k i f i n a n s o w y Gdy Wojewódzki Ośrodek K u l t u r y w N o w y m Sąezu robił i organizacyjny W o j t k o w i j e s i e n i ą 1984 r o k u w y s t a w ę , ostania w y s t a w ę za ż y c i a Przykład a r t y s t y , eksponaty w y k a z u j e d o b i t n i e , że b y ł o w a r t o . wypożyczono z muzeum w N o w y m Sączu wysiłek, Wojtka i niektórych innych chłopskich i Rabce, z p a s z y ń s k i e j p l e b a n i i i od k i l k u o s ó b p r y w a t n y c h . S U M M A R I E S jaki podjęto u nas d l a o c h r o n y i r o z w o j u s z t u k i l u d o w e j , m i a ł w o g ó l e sens artystów Antoni • Р Е З Ю М Kr oh Е SUMMARY OF ARTICLES Jaeek Olędzki — SIGNS OF E X I S T E N C E T h e a u t h o r discusses the p r o p e r t y signs f o u n d on several e x h i b i t s (anchors, sausepans, oars) i n the village museum i n M u r z y n ó w near P ł o c k . H e refers this k i n d o f signs to similar examples o f signatures appearing on the walls o f the Gothic church i n R o k i ć , ie. the parish church o f M u r z y n ó w . H e assumes t h a t p r o p e r t y signs were applied b y peasants i n t h i s p a r t о P o l a n d between the 17th a n d the 19th c e n t u r y a n d t h a t the custom, t h o u g h already i n decay, persisted even t i l l the f i r s t 125 �