https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b13965ae6c16c6647c0a57f07c076981.pdf c6b68336cf1a77bb12e33b7f5d600ea8 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:843 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1975 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:775 Title A name given to the resource Stan badań nad obrzędowością polską od połowy XVIII w. / ETNOGRAFIA POLSKA 1975 t.19 z.1 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1975 t.19 z.1, s.83-92 Creator An entity primarily responsible for making the resource Stomma, Ludwik Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text S T U D I A I M A T E R ' I A L Y „Etnografia P o l s k a " , t. X I X z. 1 LUDWIK STOMMA S T A N B A D A N N A D OBRZĘDOWOŚCIĄ P O L S K Ą O D P O Ł O W Y X V I I I W. CZĘSC I . A N A L I Z A S T A T Y S T Y C Z N A B A Z Y M A T E R I A Ł O W E J Według obliczeń szacunkowych od r o k u 1750 ukazało się około 3733 p u b l i k a c j i dotyczących r o d z i n n y c h i dorocznych obrzędów słowiańskich mieszkańców d a w n y c h i obecnych ziem polskich . P u b l i k a c j e te zawie­ rają (podług analogicznego szacunku) ok. 11 622 opisy przebiegu czy kształtu poszczególnych obrzędów w różnych regionach P o l s k i . Ta za­ sadnicza — dla każdego badacza obrzędowości l u d u polskiego — baza źródłowa dostępna jest dziś jednak (wskutek zniszczeń w o j e n n y c h ) n a j ­ wyżej w 70-75%. W tej sytuacji, analizowana w n i n i e j s z y m a r t y k u l e część (2000 pozycji b i b l i o g r a f i c z n y c h — 54,56% domniemanego z b i o r u pełnego) owej bazy źródłowej nie stanowi próby r e p r e z e n t a t y w n e j dla całości z b i o r u , gdyż w odniesieniu do l a t 1750-1939 dobór j e j o p a r t y zo­ stał na jedynie — w p r a k t y c e — możliwym, lecz n i e spełniającym meto­ dologicznych warunków prawidłowości, k r y t e r i u m dostępności źródeł. Praca niniejsza n i e m a więc a m b i c j i wnoszenia o całości bazy źródłowej do badań nad obrzędowością polską, s t a n o w i natomiast n i e m a l k o m p l e t 1 2 3 4 1 Dokonane zostały one k o m p u t e r o w o w 1972 г., n a p o d s t a w i e prób reprezen­ poza granicami czasowym zmianom, t a t y w n y c h z poszczególnych roczników i regionów. Uwzględnione zostały również p r a c e autorów o b c y c h , w y d a n e 2 Polski. 8 Ponieważ g r a n i c e P o l s k i ulegały w b a d a n y m przedziale przyjęto z a p u n k t o d n i e s i e n i a (wobec obfitości materiałów X I X - w i e c z n y c h ) s p r z e d I r o z b i o r u P o l s k i , p r z y c z y m wyodrębniono następujące regiony 1) K a s z u b y , 2) P o m o r z e W s c h o d n i e , За) granice (mapka I V ) : Poznańskie, 3b) z i e m i a k a l i s k a , 3c) z i e m i a s i e r a d z k a , 3d) z i e m i a łęczycka, 4) K u j a w y , 5) z i e m i a chełmińsko-dobrzyńska, 6) W a r ­ m i a i Mazury, 7a) Śląsk O p o l s k i , 7b) Górny Śląsk, 7c) Śląsk Cieszyński, 8) k o w s k i e , 9) P o d h a l e gion i Beskidy Zachodnie, kielecko-radomsko-sandomierski, 10) region t a r n o w s k o - r z e s z o w s k i , 12) M a z o w s z e , 13) L u b e l s k i e , 15) S u w a l s z c z y z n a , 16a) z i e m i a p r z e m y s k a , 16b) z i e m i a l w o w s k a 14) Kra­ 11) r e ­ Podlasie, i H a l i c z , 16c) P o ­ k u c i e , 17) Nowogródzkie, 18) Wileńszczyzna, 19) Kowieńszczyzna, 20) Żmudź, 21) P o ­ lesie, 22) Wołyń, 23) Podole, 4 24) Białoruś, 25) W i e l k o r u s , P o r . m a p k a I I I , p r z y p i s 3. 26) U k r a i n a Kijowska. �84 LUDWIK STOMMA n y przegląd zawartości, dostępnych p r a k t y c z n i e badaczowi tego t e m a t u , prac d r u k o w a n y c h . W a n a l i z o w a n y m zbiorze 2000 prac nie uwzględniono najkrótszych n o ­ t a t e k prasowych, pozbawionych większych wartości informacyjno-źródłow y c h . P o m i m o to pozycje książkowe czy broszurowe stanowią w n i m t y l k o 6,15%. Z pozostałych 93,85%, mających charakter artykułów poje­ dynczych rozdziałów większych całości i d r o b n y c h opracowań, 3 3 , 5 2 % pomieszczonych zostało w periodykach o charakterze n a u k o w y m („Wisła", „Lud", „Zbiór Wiadomości d o A n t r o p o l o g i i K r a j o w e j " , „Łódzkie S t u d i a Etnograficzne" itp.), 60,33% zaś w pismach p o p u l a r n y c h i dziennikach l u b m a charakter fragmentaryczny. W w y p a d k u parokrotnego d r u k u j e d ­ nego opracowania (parę wydań pozycji książkowej, p r z e d r u k i w czaso­ pismach) uwzględniono t y l k o jedną — najpełniejszą (o ile w k o l e j n y c h w y d a n i a c h zachodziły uzupełnienia i zmiany) wersję pracy. 5 Łącznie w przejrzanych pracach odnaleźć udało się 6135 opisów d o t y ­ czących 101 obrzędów, w czym wliczone zostały opisy „ogólnopolskie", c z y l i takie, których autorzy starali się zebrać materiał z całego k r a j u i prezentując sztucznie przez siebie stworzony opis „średni" obrzędu u z u ­ pełniali go t y l k o m n i e j l u b bardziej l a k o n i c z n y m i w z m i a n k a m i o o d m i a ­ nach regionalnych. Oddzielnie uwzględniono natomiast 91 prac o cha­ rakterze historyczno-teoretycznym, pozbawionych szerzej potraktowanej s t r o n y opisowej. Rozkład i n f o r m a c j i o w y b r a n y c h obrzędach, w wyszcze­ gólnionych regionach badanego t e r y t o r i u m ¡(1 jednostka — 1 opis) w s k a ­ zuje tabela. Już wstępna analiza d a n y c h z a w a r t y c h w tej t a b e l i wskazuje n a duże dysproporcje rozmieszczenia opisów obrzędów. Zacznijmy od dyspropor­ c j i regionalnych. W ośmiu regionach (Krakowskie, Mazowsze, Poznań­ skie, L w o w s k i e , Kielecko-Radomsko-Sandomierskie, Podhale, Górny Śląsk, Lubelskie) skoncentrowało się 41,92% opisów, podczas g d y i n n y c h ośmiu regionów( Łęczyckie, K u j a w y , ziemia ehełmińsko-dobrzyńska, Suwalszczyzna, Kowieńszczyzna, Żmudź, Wołyń, Podlasie) dotyczy t y l k o 8,77% o p i ­ sów. Dysproporcje te (acz w i n n y m geograficznym rozmieszczeniu) pozo­ stają także po uwzględnieniu przelicznika populacyjnego (ilości ludności 'słowiańskiej, zamieszkującej d a n y region). T u t a j j e d n a k (por. m a p k a I) rzecz się w dużym s t o p n i u wyjaśnia. Wyraźnie zwiększa się „zagęszcze­ n i e " opisów obrzędów wokół w i e l k i c h ośrodków m i e j s k i c h , a w szcze­ gólności u n i w e r s y t e c k i c h (Kraków, Warszawa, Poznań, L u b l i n , Lwów, W i l n o ) , słabnie zaś n a oddalonych odeń terenach wschodnich. Wyjątkiem 59,43% uwzględnionych p o z y c j i dostępnych j e s t w B i b l i o t e c e U n i w e r s y t e t u W a r s z a w s k i e g o , 67,77°/o w B i b l i o t e c e N a r o d o w e j w W a r s z a w i e , 78,23*/o w B i b l i o t e c e Jagiellońskiej w K r a k o w i e . 5 �S T A N B A D A N N A D OBRZĘDOWOŚCIĄ POLSKĄ 85 od tej, reguły okazuje się t y l k o r e j o n kaszubski (co łatwo wytłumaczyć jego budzącą od połowy X I X w . szczególnie zainteresowanie specyfiką) oraz ziemia sieradzka zawieszona niejako pomiędzy strefą zainteresowań K r a k o w a i Poznania, n i e posiadająca zaś (jak n p . Śląsk Cieszyński) prężniejszego ośrodka krajoznawczo-ludoznawczego. Ostatecznie uznać więc należy ogólny t e r y t o r i a l n y rozkład opisów obrzędów za prawidłowy i zgod­ n y z p r z e w i d y w a n i a m i . W w y p a d k a c h zaś szczegółowych (opisy poszcze­ gólnych obrzędów), n i e da się wyodrębnić logicznych reguł tego rozkładu (por. m a p k i I I - I I I ) , a więc zakwalifikować go można j a k o p r z y p a d k o w y . Inaczej przedstawia się sytuacja rozdziału opisów między poszczegól­ ne obrzędy. Dysproporcje t e są t u dużo większe (37,67% opisów dotyczy 3,96% obrzędów), a i podział t e r y t o r i a l n y znacznie bardziej zakłócony. Zdecydowany p r y m wiodą opisy obrzędów weselnych (19,20% w s z y s t k i c h �86 LUDWIK STOMMA Ilość odnalezionych opisów danych E cs С •o o м g ° O Opisy „ogólnopolskie" 4 B. Analizy religioznawcze 2 C. 1. Analizy historyczne - За. 3b. Ziemia kaliska 3a Ziemia sieradzka 3d. Ziemia łęczycka 4. 2 5. Kujawy Ziemia chełm.-dobrzyń. 6. 7a. Warmia i Mazury Śląsk Opolski 5 7b. 7c. Górny Śląsk Śląsk Cieszyński 8. Krakowskie 9. 10. 11. 12. Mazowsze Lubelskie 3 Podlasie Suwalszczyzna 16а. Ziemia przemyska 12 2. 13. 14. 15. - 2 12 - 2 3 5 2 * i. cS N 14 2 1 13 5 2 18 3 4 2 18 1 1 1 73 8 — 11 6 1 — — — — - 3 — — - - 9 17 - 1 15 2 18 2 - 4 - 23 5 — 8 12 15 11 18 54 8 12 5 — — — 69 68 5 6 4 10 5 1 - 7 2 — 35 8 - 1 61 - — 8 7 9 12 23 1 6 6 5 13 12 5 4 2 2 1 3 12 — 2 1 3 5 9 - - - 3 4 2 2 - - 2 - - - 2 2 12 2 2 — 11 21 1 2 2 10 22 3 1 2 1 5 1 1 14 - - 1 4 16 8 11 21 15 16 11 6 7 5 1 2 1 4 4 — — — — 9 — — 42 9 2 20 7 1 - 13 5 — 19 2 20. Żmudź Polesie 3 2 26 35 8 21. 22. 3 12 Wołyń 2 — 29 23. Podole 6 1 24. 27 25. Białoruś Wielkorus — — 26. Ziemia kijowska 6 - Łącznie 200 18 — — 1178 17 8 10 5 4 2 2 — - - 3 1 1 2 2 — — — 2 3 9 3 2 4 6 6 — 7 13 13 4 _ 5 6 6 — 1 2 — 5 3 — — — — 2 1 — — 6 4 5 5 4 2 — 2 — 9 8 2 4 2 7 2 3 3 3 3 3 3 - — 1 6 7 1 1 4 5 4 2 6 7 1 242 278 23 10 4 1 3 18 34 12 25 7 15 60 7 9 8 11 8 8 24 3 7 60 15 13 7 1 8 26 13 24 4 — 3 13 21 5 — 4 6 13 12 4 _ _ 16 — 5 2 5 - 1 22 3 1 3 1 Kowieńszczyzna 3 1 1 Wileńszczyzna 2 15 - 1 19. 2 9 1 4 18. 4 3 I 1 1 9 - 1 1 3 Nowogródzkie 3 1 2 17. 3 1 2 8 5 31 6 6 1 — 4 82 48 — 1 1 — 43 - •5Ž * 25 — _ — — 1 — 1 — 13 1 4 3 9 8 a o O 7 31 Tarnowskie-Rzeszowskie Й 1 - Podhale i Beskidy Zach. CU 2 1 3 10 138 U — OJ - 12 3 12 o a 1 14 70 8 13 •ii 8 N 2 32 19 3 1 16b. Ziemia Lwowska i Halicz 15 8 16c. Pokucie 8 3 8 7 6 3 Radomskie-Sandomierskie а д a a и o О Он 40 11 4 Kaszuby Pomorze Wschodnie Poznańskie •i r ca o O о fi к В o .§ A. I 3 1 — 9 139 84 - - 1 80 66 121 214 5 404 224 �S T A N B A D A N N A D OBRZĘDOWOŚCIĄ obrzędów w poszczególnych regionach "I ° E' -o 5 -o Oí I g * ^ S? 1 1 * 1 1 5 10 12 6 12 - 1 - _ _ 1 23 - 1 24 1 2 - - 4 . 6 2 9 2 16 3 - 3 - 16 4 7 — 2 16 4 1 4 2 1 7 1 6 5 3 8 4 8 8 - 3 7 3 - 5 - 7 5 1 1 1 1 - - - 1 1 1 - 1 3 - - - 1 4 - 2 14 6 4 2 1 - ] - 6 1 19 11 7 4 17 2 1 5 5 1 16 20 5 - 3 6 17 3 3 3 12 - 1 1 2 3 1 3 1 1 - •- 2 1 - 3 - - - 1 4 5 1 1 - 2 - — 1 - 1 4 2 - 3 5 - 1 - - 4 - - 4 - - 4 1 - 4 — 1 _ 13 1 16 1 — — — — — — 6 - — — 2 - 1 — 4 1 13 13 — 2 1 1 —— 2 21 3 1 — 2 2 65 40 7 32 1 23 4 13 53 3 — 1 — 3 153 123 248 9 151 9 55 476 7 35 255 3 33 219 - 2 — 13 3 5 9 27 211 3 12 - 3 1 11 1 4 — 91 42 - 2 2 2 - 1 1 - — — 9 4 1 4 13 166 1 6 50 264 2 10 4 2 1 31 161 1 5 4 3 5 6 4 24 139 9 14 11 124 - 5 2 9 5 82 1 4 89 5 38 2 166 64 1 1 2 - 16 13 2 43 2 24 237 10 - - 4 1 3 7 - 41 101 54 72~ 2 6 ~ 222 356 56 34 74 28 40 75 3 3 7 4 10 2 1 2 9 3 1 2 1 1 - - 9 34 2 1 - 2 - 4 2 3 - 3 - 59 13 315 7 130 472 1 — 5 8 3 3 102 1 4 — 1 - 2 13 — 7 2 5 1 2 55 — 3 2 3 - — 14 5 2 6 121 331 159 19 5 - 1 6 37 12 59 63 6 2 - 5 1 11 6 1 1 6 1 11 125 2 3 5 1 3 78 4 35 5 1 - — — 4 3 - 16 2 3 3 3 10 3 1 2 2 1 4 2 13 8 6 2 3 - 2 2 5 1 1 — 2 2 - - 2 8 2 1 4 2 - - 4 — 6 11 2 5 4 1 1 8 — 10 - - 1 - — 4 2 1 — -- 8 8 1. 1 - 4 4 1 1 — — 1 31 2 3 3 3 1 - 13 5 ] 3 - 3 1 - 1 2 2 2 3 3 2 2 4 - 18 - 1 8 3 - 83 3 3 23 10 8 3 2 423 2 28 1 3 3 4 22 2 - 2 я о I g sš 1 1 1 4 - 1 o o 8 4 9 28 4 4 2 » i? Д * 54 7 1 1 * 2 8 18 2 ... 5 12 ce S - - - 1 1 - 3 ——— 2 1 5 2 a l ! ¿ з ^ !s .8 9 2 1 - - 3 u й я 8 ¡3 .| s Л POLSKĄ 4 - 1 1 1 2 1 3 99 4 60 7 142 373 93 125 170 947 6135 �88 LUDWIK STOMMA opisów), dalsze miejsca zajmują: Wielkanoc (6,58%), w i g i l i a św. Jana (6,08%), p i e r w s z y dzień świąt Bożego Narodzenia (5,80%), pogrzeb (3,94%), Poniedziałek W i e l k a n o c n y (3,65%), w i g i l i a Bożego Narodzenia (3,62%) i W i e l k i Tydzień (3,49%). Samo już t o zestawienie wskazuje n a dużą p r z y ­ padkowość d o b o r u rytuałów. Jest w n i m więc sobótka, n i e m a i n n y c h o b ­ rzędów o charakterze a s t r a l n y m , jest wesele i pogrzeb, n i e m a obrzędów związanych z narodzeniem czy osiągnięciem dojrzałości, w c y k l u w i e l k a ­ n o c n y m b r a k u j e Niedzieli Palmowej etc. Widać więc, że powstawanie opisów n i e było związane z badaniem określonych cyklów obrzędowych czy innego t y p u eksploracją O' charakterze całościowym, lecz, iż p r z e c i w ­ nie — w większości przypadków t w o r z o n o opisy sporadycznie, w w y n i k u przelotnych fascynacji i pobieżnego zainteresowania „egzotyką" w s i . W t e j sytuacji obiektem szczególnego zainteresowania stawały się obrzędy n i e М а р к а I I . R o z p r o s z e n i e opisów obrzędów w d n i u św. S z c z e p a n a �S T A N B A D A N N A D OBRZĘDOWOŚCIĄ POLSKĄ 89 t y l e najbardziej; w c y k l u r o d z i n n y m czy dorocznym istotne albo i n t e r e ­ sujące, ile bogate, czyli — dzięki swej. szczególnej spektakularności — rzucające się w oczy p r z y b y s z o w i z zewnątrz. Niestety, tendencja t a oka­ zuje się n a niektórych terenach ogromnie silna. I t a k 64,06% opisów całej obrzędowości Wołynia stanowią relacje o weselach, pogrzebach i o b ­ chodach bożonarodzeniowych. N i e w i e l e lepiej jest w w y p a d k u K u j a w (wesele, półpoście i dożynki — 58,46% w s z y s t k i c h opisów regionalnych), Kielecczyzny (wesele, sobótka i popielec — 56,70%), z i e m i sieradzkiej (wesele i w i g i l i a z Bożym Narodzeniem — 52,54%), K r a k o w s k i e g o (ja­ sełka, l a j k o n i k , wesele i Boże Narodzenie — 50,21%), jeszcze gorzej zaś w z i e m i chełmińsko-dobrzyńskiej (wesele i w i g i l i a z Bożym Narodze­ n i e m — 65,00%). T a k daleko posunięta koncentracja u w a g i autorów o p i ­ sów n a 2-4 najbarwniejszych rytuałach stworzyła oczywiście zasadnicze b r a k i źródłowe w odniesieniu do obrzędów pozostałych. Przykładowo — t y l k o z 5 1 % wyodrębnionych regionów m a m y obszerniejsze relacje o ob­ chodach N i e d z i e l i Przewodniej, z 4 8 % o Bożym Ciele, z 5 7 % o obrzędach związanych z p i e r w s z y m grzmotem, z 6 0 % o popielcu. Drobne, nie mają­ ce wartości źródłowych (w sensie opisowym) n o t a t k i prasowe czy k a l e n ­ darzowe świadczą p r z y t y m , iż obchody takie w pozostałych regionach również istnieją. B r a k i c h rzetelniejszych opisów n i e jest więc dowodem absencji, lecz t y l k o l u k i materiałowej. Zresztą n a w e t o t a k ważnych ob­ rzędach, j a k związane z n a r o d z i n a m i , b r a k g r u n t o w n i e j s z y c h opisów z 6 % regionów; charakterystyczne p r z y t y m , iż z t y c h właśnie, w których ob­ chody narodzinowe są stosunkowo mało j a s k r a w e (acz ponad wszelką wątpliwość istnieją). O całkowicie zadowalającej bazie źródłowej mówić więc można t y l k o w odniesieniu do obrzędów weselnych, w i e l k a n o c n y c h i bożonarodzenio­ w y c h . N a dostatecznie ocenić zaś należy materiały opisowe do badań n a d obrzędami związanymi z narodzinami i śmiercią, W i e l k i m Tygodniem, p o ­ niedziałkiem w i e l k a n o c n y m , wigilią Bożego Narodzenia, sobótką, dożyn­ k a m i , początkiem żniw i niektórymi r e g i o n a l n y m i świętami p a t r o n a l n y ­ m i ( B a r b u r k a na Górnym Śląsku, św. Kazimierz na Wileńszczyźnie, św. Eljasz n a Polesiu etc). Suma materiałów opisowych stwarza j e d n a k słaby p u n k t oparcia d l a całościowo ujętych badań nad obrzędowością. 6 Odrębnym zagadnieniem — n i e z w y k l e i s t o t n y m w sytuacji, g d y ubó­ stwo materiału porównawczego stawia pod znakiem zapytania możliwość i c h pełnej w e r y f i k a c j i — jest k w e s t i a wiarygodności poddanych analizie (a więc już wstępnie — j a k to było wspomniane — przeselekcjonowanych) opisów. W t y m aspekcie podzielić j e można na pięć zasadniczych g r u p : 6 W a s p e k c i e t e r y t o r i a l n y m o dostatecznej, a c z niepełnej bazie źródłowej, mówić można w p r z y p a d k u regionów: За, 7b, 8-13, 16a-c. �90 LUDWIK STOMMA M a p k a I I I . R o z p r o s z e n i e opisów obrzędów związanych z wigilią św. Andrzeja 1. Opisy o- w y s o k i m s t o p n i u dokładności, oparte n a względnie obie­ k t y w n e j obserwacji, dokonane przeważnie przez zawodowych etnografów czy folklorystów. 2. O p i s y folklorystów-amatorów, nadsyłane w odpowiedzi n a a n k i e t y periodyków n a u k o w y c h czy p u b l i k o w a n e w prasie regionalnej. Odzna­ czają się one w y s o k i m stopniem dokładności, ale obciążone są wyraźnym s u b i e k t y w i z m e m w spojrzeniu na poszczególne elementy obrzędu. 3. Opisy kolbergowskie. 4. Opisy zamieszczane w prasie codziennej, kalendarzach, w y d a w n i ­ ctwach okazjonalnych, z myślą o popularyzacji f o l k l o r u , zawierające z r e ­ guły elementy dydaktyczno-polityezne. Są one przeważnie obszerne (te t y l k o były uwzględniane), lecz rażą s u b i e k t y w i z m e m i n i s k i m stopniem dokładności. �S T A N B A D A N N A D OBRZĘDOWOŚCIĄ POLSKĄ 91 5. Opisy stanowiące uzupełnienie prac k r y t y c z n y c h dotyczących obrzę­ dowości, m o n o g r a f i i regionalnych, opracowań krajoznawczych. Dokonane są one przeważnie poprawnie, ale — ze względu n a swoje uboczne zna­ czenie d l a poszczególnych prac — zdecydowanie mało dokładnie. Rozkład ilościowy opisów pomiędzy w y m i e n i o n e pięć g r u p przed­ stawia się następująco: grupa 1 — 421 opisów — 6,86% całej analizo­ w a n e j bazy źródłowej; g r u p a 2 — 786 — 1 2 , 8 1 % ; g r u p a 3 — 1021 — 1 5 , 0 1 % ; g r u p a 4 — 1697 — 27,68%; grupa 5 — 2210 — 37,63%. N a j ­ bardziej wiarygodne opisy, należące do dwóch pierwszych grup, stanowią więc zaledwie 19,67% ogółu. P r z y założeniu, że stać się one muszą za­ sadniczą bazą źródłową, uzupełnianą je d ynie opisami z pozostałych trzech grup, okaże się, iż p r z y b a d a n i u niektórych obrzędów (np. N o w y Rok, M a t k a Boska Gromniczna, Niedziela Przewodnia) z d a n i jesteśmy na z n i - M a p k a I V . Przyjęte g r a n i c e regionów wyszczególnionych w t a b e l i �92 LUDWIK STOMMA k o m y wręcz zapas źródeł, p r a k t y c z n i e (bez wzbogacenia go w w y n i k u badań terenowych) uniemożliwiający postępowanie analityczne. W tej. s y t u a c j i n a j p i l n i e j s z y m i postulatami wydają się dla badaczy obrzędowości p o l s k i e j : 1. Opracowanie i w y k o r z y s t a n i e n i e d r u k o w a n y c h opisów obrzędów, pozostających w zbiorach a r c h i w a l n y c h (bogatą i c h kolekcję posiada n p . A r c h i w u m M u z e u m Etnograficznego w K r a k o w i e ) . 2. Uzupełnienie (drogą badań terenowych) istniejącej bazy źródłowej, ze szczególnym uwzględnieniem terenów ziemi sieradzkiej, Suwalszczyzny, województwa bydgoskiego i wschodniej części województwa lubelskiego. 3. Pełne w y k o r z y s t a n i e istniejących materiałów źródłowych d r u k o w a ­ n y c h i dalsze i c h poszukiwanie, ze szczególnym uwzględnieniem opisów X V I I I - w i e c z n y c h i starszych, w y k o r z y s t a n y c h dotychczas n i e m a l wyłącz­ n i e w pracach B y s t r o n i a i A b r a h a m a . Przez w y k o r z y s t a n i e istniejących materiałów r o z u m i e m p r z y t y m n i e t y l k o i c h uporządkowanie i weryfikację, ale przede w s z y s t k i m i c h k r y ­ tyczną analizę, prowadzącą do poznania s t r u k t u r y obrzędów — i c h sensu i znaczenia. Prac o t y m charakterze m a m y b o w i e m w dotychczasowym piśmiennictwie niezmiernie mało. Zdecydowanie za mało n a w e t w p r o ­ p o r c j i do- s t a n u bazy materiałowej, wliczając wszystkie tej ostatniej b r a k i , co dotyczy zarówno obrzędowości dorocznej, j a k i rodzinnej. Stan badań a n a l i t y c z n y c h n a d tą ostatnią omówiony zostanie w najbliższym numerze „Etnografii P o l s k i " . 7 8 Katedra Etnografii U W N o w y Świat 69 00-046 W a r s z a w a 7 J . S. Bystroń, Dzieje 8 W. A b r a h a m , skiego w Polsce, małżeństwa w obyczajów Dziewosłęb w dawnej — Studjum Studia nad historią pierwotnym prawie prawa polskim, Polsce, z dziejów polskiego, W a r s z a w a 1960. pierwotnego t. 9, L w ó w prawa małżeń­ 1925; Zawarcie tamże, t. 8, z. 2, L w ó w 1922. �