https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c6b4f4827a97f1d0a69a14066798915a.pdf 48d1bd62f648c0b856b8de1bbf525ccf Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4458 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1975 Subject The topic of the resource kolekcje etnograficzne Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4147 Title A name given to the resource O kolekcjach - w prasie / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1975 t.29 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1975 t.29 z.1-2 ; s.114-119 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text O KOLEKCJACH—W PRASIE Przeglądając wycinki prasowe, znaleźliśmy w nich sporo interesujących notatek o zbieraczach sztuki ludowej i o różnorodnych przejawach hobby. Wybór, który tu przedstawiamy, chociaż dość przypadkowy, pokazuje jednak skalę zjawiska i ciekawe sylwetki kolekcjonerów. Skróty w przedru­ kowywanych tekstach zaznaczono wielokropkami w nawiasach. (MUZEUM RYSZARDA BROI) W Polanicy zaobserwowałem nie znany m i dawniej fenomen, j a k i m jest „ G n i a z d k o " — jedyne chyba, stale dla publiczności otwarte, prywatne muzeum w Polsce. Oczywiście wielcy muzealnicy, c i z Wawelu, z p o t ę ż n y c h zamczysk, z kolekcji narodowych, p ę k a j ą zapewne ze śmie­ chu, gdy oglądają „ G n i a z d k o " i słyszą w związku z t y m słowo muzeum, ale publiczność widocznie ceni sobie to cudo, gdyż przepływa t a m t ę d y s t a ł y s t r u m i e ń zwiedza­ jących i na b ł o t n i s t y m , niezbyt dobrze u p o r z ą d k o w a n y m placu, z a t r z y m u j ą się autokary z całej Polski, w y ł a d o w a n e ciekawymi. Ryszard Broją, fundator, czy j a k t o n a z w a ć inaczej, założyciel, kustosz, mecenas „ G n i a z d k a " — z m a r ł zaledwie dwa miesiące temu w p ó ź n y m bardzo wieku, gdzieś po osiemdziesiątce. Życie m i a ł dziwne, t a k dziwne, że m ł o d y m ludziom j u ż się ten życiorys w głowie nie mieści. Polski patriota — niemieckim żołnierzem — j a k to mogło b y ć ? — s p y t a ł mnie k t o ś z pokolenia w n u k ó w czy t e ż p r a w n u k ó w Ryszarda B r o i . A t a k b y ł o . Śląski górnik zmobilizowany do cesarskiej a r m i i dawnej Rzeszy, walczył pod Verdun, b y ł t a m ranny — potem brał udział w Powstaniach Śląskich, znowu wrócił do kopalni i rychło, z powodu złego zdrowia, poszedł na r e n t ę . W ówczes­ n y m B a d A l t Heide lekarz powiedział m u , że jeśli chce dalej żyć, musi j u ż zostać na stałe w Polanicy, g d y ż t y l k o ten k l i m a t m o ż e go ocalić. N a b y ł przeto m a l u t k ą działeczkę i rozpoczął b u d o w ę domu. W t e d y wezwał go wójt czy burmistrz Polanicy i zawiadomił, że nigdy nie otrzyma zezwolenia na stałe zamieszkanie w uzdrowisku, g d y ż jest p o w s t a ń c e m . Czekał więc B r o j ą blisko dwadzieścia l a t na możność stałego zamieszkania w zabawnym, j a k b y tyrolskim domku, d o k ą d wprowadził się dopiero po roku 1945. Przywiózł ze sobą dziwną kolekcję i jeszcze j ą potem w Polanicy rozszerzył. Nie wiem, z czym t o p o r ó w n a ć . K t o zbierał takie rzeczy jak B r o j ą ? Chyba t y l k o jedna Izabella Czarto­ ryska w P u ł a w a c h . Ona t e ż ściągała s k ą d mogła historyczne rupiecie. K a w a ł k i starych m u r ó w , wojenne żelastwo, dawne stroje s ł y n n y c h ludzi, sztandary. Księżna Izabella roz­ k o p y w a ł a t a k ż e groby i wyciągała z nich kości p o e t ó w i uczonych. Potem doszły do tego obrazy i precjoza. Wszyst­ ko to m o ż n a teraz obejrzeć w muzeum Czartoryskich w K r a ­ kowie, w tej cudownej starej rupieciami, k t ó r ą nowocześni muzealnicy ustawicznie modernizują pozbawiając zarazem wdzięku — gdyż wedle nowych zasad gromadzenia d ó b r kulturalnych, muzea nie m a j ą mieć w d z i ę k u t y l k o dobre eksponaty i wartości pedagogiczno-wizualne. Ryszard Broją zbierał na podobnych zasadach co Czartoryska, ale nie b y ł księciem, lecz z w y k ł y m górnikiem na rencie i nie miał pod r ę k ą h e t m a ń s k i c h delii, narodowych s z t a n d a r ó w i rycerskich r y n s z t u n k ó w , nie mógł składać kości do hebanowych s z k a t u ł e k wybijanych srebrem. Broją zbierał to, co było w zasięgu możliwości śląskiego proleta­ riusza. Minerały, wypchane p t a k i i zwierzęta, k a r t k i pocz­ towe, gipsowe figurki, sprzęt górniczy, ordery, p r y m i t y w n e obrazy ze scenami walk p o w s t a ń c z y c h , reprodukcje z gazet czy też oryginalne numery starych pism. Zbierał p a m i ą t k i oświęcimskie, prochy więźnia w gipsowym medalionie, drewniaki, k a w a ł e k pasiaka. Zbierał muszle i krasnoludki — koszmarne, jarmarczne niemieckie krasnale w czerwonych czapeczkach. Kolefel&rPiPSzBidaBroi jest proletariacko jarmarczna, 114 odpustowa i dyrektor k a ż d e g o szanującego się muzeum na c a ł y m świecie k a z a ł b y j ą natychmiast w p a k o w a ć do kosza na śmieci. Tymczasem w „ G n i a z d k u " jest kilka­ naście t y s i ę c y e k s p o n a t ó w powywlekanych ze strychów i starych szuflad i setki ludzi p r z y c h o d z ą to oglądać z wiel­ k i m zaciekawieniem. Sam b y ł e m t a m t r z y razy i jestem g o t ó w p o w t a r z a ć te odwiedziny ilekroć znajdę się w Polanicy. Znowu b ę d ę z p a s j ą c z y t a ł u m o r a l n i a j ą c e napisy szczodrze rozwieszone po c a ł y m terenie, bo z a p o m n i a ł e m powiedzieć, że kolekcja jest eksponowana w t y m m a l u t k i m ogródku wokół w i l l i w r ó ż n y c h szałasach i gablotach. N a środku jest nawet fontanna i w strumieniu wody utrzymuje się piłka pingpongowa, z a ś sama fontanna jest chyba wyko­ nana ze starej lampy, albo z czegoś podobnego. Kolekcja jest podzielona na d z i a ł y : osobno rzeczy historyczne, osobno przyroda, a ż dwa szałasy ze sprzętem górniczym, ach, nie wyliczę nigdy wszystkiego, bo t o byłoby zapewne k i l k a stron maszynopisu. W s t ę p oczywiście bez­ p ł a t n y , wolne d a t k i na konserwację m o ż n a wrzucać do puszki przy wejściu. G d y b y nie t a dziwna mania zbierania starych rupieci — Ryszard B r o j ą ż y ł b y j a k większość starych rencistów, w spokoju, ale i w zapomnieniu. Nie m i a ł b y okazji wy­ wierania w p ł y w u na bieg w y d a r z e ń . Kolekcja eksponowana w „ G n i a z d k u " d a ł a m u do ostatnich d n i możność działania, a co więcej, w p ł y w a n i a na ludzi i wychowania ich w za­ mierzony sposób. B r o j ą zrobił t o wszystko, b y uczyć ludzi szacunku dla historii, dla pracy, dla przyrody i cel swój osiągnął — g d y ż przynajmniej miał słuchaczy — wielkie gremium zwiedzających, z k t ó r y c h c z ą s t k a na pewno coś z jego intencji zrozumiała. Zadziwiający człowiek. Szkoda, że j u ż nigdy nie uśmiechnie się do swoich gości. Aleksander Małachowski, Pamiętnik 1974 n r 33 (583) z 18 sierpnia. . współczesny, „Kultura" „KACZENIEC" CZYLI KURPIOWSKIE MINI-MUZEUM — W Ostrołęce nie ma muzeum chociaż 600-letnia stolica K u r p i na nie zasługuje. Jest jednak coś na ksztait skansenu, co p o w s t a ł o dzięki zainteresowaniom i pracy zamieszkałego w Kaczynach — Wypychach (w granicach administracyjnych Ostrołęki) H e n r y k a Ciszewskiego. P o c h o d z ą c y z t y p o w o kurpiowskiej rodziny Ciszewski zatrudniony jest jako pracownik fizyczny w Ostrołęckich Z a k ł a d a c h Celulozowo-Papiemiczych. Jest przy t y m dzia­ łaczem t u r y s t y k i i przewodnikiem P T T K , występuje w ama­ t o r s k i m zespole pieśni i t a ń c a „ K u r p i e " j a k i istnieje przy fabryce. Gra na trombicie i piszczałce (fujarce). Od dawna zajmuje się zbieractwem p r z e d m i o t ó w regionalnych, zwią­ zanych z h i s t o r i ą Kurpiowszczyzny. Ciszewski nie p a m i ę t a od kiedy datuje się jego hobby. K o n t a k t ze zbieractwem m u s i a ł n a s t ą p i ć wtedy, gdy by! dzieckiem. Wynajdywanie w a r t o ś c i o w y c h p a m i ą t o k odzie­ dziczył po dziadku Józefie i ojcu Adamie. Od nich też o t r z y m a ł p e w n ą spuściznę, głównie w postaci dawnych sprzętów domowych i narzędzi. Swoje „ s k a r b y " przechowuje w szopie i zamykanych regałach. W kolekcji numizmatycznej są monety carskie, niemieckie i polskie — najstarsze z okresu I I I rozbioru Polski, medaliony np. z 1921 r. za pomoc przy spisie ludności; obok stara b r o ń . Najciekawszy zbiór s t a n o w i ą n a r z ę d z i a pracy i przed­ m i o t y u ż y t k u kulturalnego: świderki kute ręcznie, tzw. �mieszki do robienia ciasta, cieśliczka — p r z y r z ą d do wyrobu koryt, bezmiar — wisząca waga, żelazko na drzewne węgle, łabędź z gliny służący za s k a r b o n k ę , t r o m b i t a — oryginalny instrument. W szopie z n a j d u j ą się też dryle — p r z y r z ą d do wiercenia o t w o r ó w w drewnie z czasów, gdy Kurpiowie nie znali jeszcze ś l u s a r s t w a . [...] We wspomnianych regałach znalazło miejsce kolejne hobby zbieracza — legendy o Kurpiowszczyźnie. Dlaczego właśnie w r e g a ł a c h ? Otóż Ciszewski zajmuje się korzenioplastyką i rzeźbi w drewnie. Wyszukuje gałęzie i korzenie o fantastycznych k s z t a ł t a c h , przycina je, mo­ deluje. „ P a s u j ą " one później do jego legend, przechowy­ wanych przez pokolenia z dziada — pradziada. Ciszewski bajduły ilustruje figurkami ludzi i zwierząt z drewna. Oto historia o powstaniu Ostrołęki [...]. Książę Leszek Czarny, król Polski, przepędził J a d ź w i n gów z t e r e n ó w z a m i e s z k a ł y c h przez K u r p i ó w . Podczas polowania w borach nad N a r w i ą obozował z d r u ż y n ą na jednej z rzecznych wysp. Rycerz s t o j ą c y na warcie podczas spoczynku w s p ó ł t o w a r z y s z y dostrzegł nagle zbliżającą się niedźwiedzicę z m a ł y m n i e d ź w i a d k i e m . J e d n y m uderzeniem miecza powalił j ą . W d o w ó d m ę s t w a i za ocalenie śpiących otrzymał te ziemie we w ł a d a n i e . K s i ą ż ę n a d a ł m u t a k ż e szlachectwo, a do herbu pozwolił włączyć wizerunek niedź­ wiedzia. Niedźwiedź w herbie miasta p r z e t r w a ł po dziś dzień, jednakże później malowano go na tle orła białego, dla upamiętnienia przyłączenia do K o r o n y Mazowsza i K u r p i . Nazwa Ostrołęki pochodzi od cechy odważnego rycerza: „ostra ręk " . Kolejne r z e ź b y i n a s t ę p n e legendy t w o r z ą historię t y c h ziem. Mówią o K r z y ż a k a c h potopionych w Orzycu, o po­ wstaniu wsi Wach, Myszyniec, o Bonie i złotej podkowie, którą zgubił k o ń , gdy królowa przejeżdżała kurpiowskim gościńcem do K r ó l e w c a . Z ustnego przekazu i przedstawia­ nych scen w y ł a n i a się walka klasowa K u r p i ó w i narodowo­ wyzwoleńcza — ze Szwedami i z wojskami carskimi. Przy­ pominają się obrazy żołnierza-tułacza, inwalidy i tego który stał na warcie przy granicy. Ogromna, wieloletnia praca H e n r y k a Ciszewskiego nie poszła na marne. Jego prywatne muzeum, mieszczące się niedaleko drogi z centrum Ostrołęki w kierunku dworca kolejowego, a nazwane „ K a c z e n i e c " od żółtych k w i a t ó w kwitnących wiosną w sąsiedztwie domu, zwiedziło już wielu t u r y s t ó w . D l a nich t o właściciel założył księgę, w której wpisują uwagi i w r a ż e n i a . W okresie lata część ekspozycji obejmującą legendy zbieracz-amator u d o s t ę p n i a ludziom odwiedzającym Błonia nad N a r w i ą (w sąsiedztwie kawia­ renki pod g o ł y m niebem). Moją p a s j ą życiową jest — m ó w i — ż e b y zebrane wiadomości nie poszły w niepamięć. Ustawione chronolo­ gicznie f i g u r k i d a j ą obraz tego czego nie uchwycił dotych­ czas żaden etnograf czy kronikarz. Krzysztof 4/5 V I I I . Sułek, „Trybuna Mazowiecka", 1973 nr 185 JAN SZNAJDER — Symbole obecnego Konina to pierwsza w Polsce odkrywkowa kopalnia węgla brunatnego, zespół elektrowni, huta aluminium. Ten n o w y ośrodek p r z e m y s ł o w y w wo­ jewództwie p o z n a ń s k i m rozwinął się b ł y s k a w i c z n i e ; wessał przy t y m niewielkie, spokojne dawniej miasto, a teraz bezustannie rozszerza się na okoliczne wsie parcelami budowlanymi. Podchodzi już niemal pod wieś Posokę, gdzie mieszka i gospodaruje Jan Sznajder. Jest plastykiem (amatorem — przyp. r e d . ) — a l e osiadłszy w Posoce roz­ smakował się w hodowli owiec, choć z p o c z ą t k u monotonny rytm gospodarskich zajęć niezmiernie go n u ż y ł . W obszernym, cichym domu jest miejsce na p r a c o w n i ę malarską, na książki, na p r a c o w n i ę fotograficzną i na coś, co przysporzyło m u znajomych i przyjaciół — choć zawsze m i a ł ich wielu — na muzeum. Zaczęło się t o dawno [...], gdy spotkał w jednej z wsi kurpiowskich Konstantego K a m i ń s k i e g o •— rzeźbiarza może nie nazbyt oryginalnego — ale niezapomnianego człowieka. Nie sprzedawał on swoich prac, o b d a r o w y w a ł n i m i . To był polski Colas Breugnon — m ó w i o n i m •—• niewiarygodnie prostolinijny, pogodny, który traktował mnie jak członka rodziny. Zacząłem szukać takich ludzi. Ludzi, nie przed­ miotów. Jan Sznajder robi to w czasie corocznych swoich wypraw w Polskę. Owocem ich są t r w a ł e przyjaźnie i bogata kolekcja sztuki ludowej wsparta d o k u m e n t a c j ą fotograficzną i ko­ respondencją z t w ó r c a m i ludowymi. Nie l u b i klasyfikować swych zbiorów. Mawia, że za­ r ó w n o plastyk, etnograf j a k i historyk sztuki, p a t r z ą c y ze swojego p u n k t u widzenia — nie m a j ą racji. To, czego szuka u a r t y s t ó w ludowych, nazywa „filozofią z m o r a ł e m " . Prace t y c h ludzi u w a ż a przede wszystkim za t r a k t a t y na tematy najprostsze i najtrudniejsze — radość, cierpienie, praca, człowiek i śmierć. Tworzenie jest dla, t y c h ludzi prawdziwym przeżyciem. Wiem, bo widziałem — m ó w i . — Nie ma łam sięgania do gotowych wzorów myślenia. Oczywiście — są to wzory kościel­ ne — korzysta się z nich jednak po to, aby powiedzieć coś własnego. [...] Ekspozycja zbiorów w z a m k n i ę t y m pomieszczeniu, opowiada, to przykra konieczność, czyniąca z nich muzealne eksponaty. Najchętniej wyniósłbym wszystkie prace do ogrodu, w połe, do lasu — gdyby nie obawa, że się zniszczą. [...]. W zbiorach Jana Sznajdra dominuje rzeźba i płasko­ rzeźba w drzewie. Jest też sporo malarstwa — na szkle, na papierze, na blasze. Są narzędzia i przedmioty codzien­ nego u ż y t k u . [...] Reprezentowani są w jego zbiorach Janas z D ę b n a , J ó z e f P i ł a t z Dębskiej W o l i , Jan Sęk z Płoszyć, Władysław Chajoc z Kamienicy Górnej, A d a m Zegadło z K r z y ż k i i i n n i . [...] Ostatnio Jan Sznajder poszerzył swoje zbiory o sztukę j a r m a r c z n ą i s z t u k ę dziecka. W nich t r o p i a u t e n t y c z n o ś ć przeżycia i j a k b y — czeka na nieoczekiwane. [...] Joanna Paszkiewicz-Sokołowska, Kolekcja „ Z w i e r c i a d ł o " 1974 n r 26 (27 V I ) . z Posoki, NIEZWYKŁE MUZEUM — Wieś Bobrowniki należy do najstarszych w Zagłębiu D ą b r o w s k i m . Zachował się w niej m . i n . zabytkowy kościółek drewniany z 1669 roku, w n i m wiele dzieł sztuki. Od k i l k u ł a t proboszczem w tej wsi jest ks. prof. W a c ł a w Chmielarski. K s . Prof. W a c ł a w Chmielarski z lat szkolnych, a t a k ż e z rodzinnej ziemi częstochowskiej wyniósł zamiłowanie do folkloru i dzieł sztuki. J u ż w czasie studiów na Uniwer­ sytecie Jagiellońskim napisał r o z p r a w k ę na temat poli­ chromii kościoła Mariackiego w Krakowie. Następnie w czasie s t u d i ó w na K U L w Lublinie słuchał w y k ł a d ó w na Wydziale H i s t o r i i Sztuki. Wreszcie zaczął tworzyć własne zbiory. Plebania otoczona licznymi drzewami w y g l ą d a uroczo, ale dopiero jej w n ę t r z e wzbudza zdumienie. W ośmiu pokojach zgromadził ks. Chmielarski liczne i cenne ekspo­ naty. Znajdują się t u krzyże, ikony, stare księgi, ceramika, stare monety, eksponaty górnicze i gospodarstwa domowego, zegary, militaria. Samych k r z y ż y jest 130, a k a ż d y inny, wykonany z innego m a t e r i a ł u , inaczej zdobiony, dzieła sztuki rzeźbiar­ skiej i odlewniczej. Oddzielny pokój m a j ą ikony. 115 �[,..] W działo ceramicznym jest sporo ciekawostek. Są t u liczne k u b k i i kubeczki, kufle, kielichy, szklanki, garnczki, k t ó r y c h już się nie spotyka. A w ś r ó d s p r z ę t u górniczego narzędzia pracy, ubioru i t d . Zbiory gospodar­ stwa domowego, to różnego rodzaju moździerze, sztućce. D u ż e wrażenie robi zbiór zegarów, największy zbiorach w Jędrzejowie. Jest ich ponad 120. [...] po P i ę k n y dział to m i l i t a r i a : b r o ń biała i palna, m u n d u r y , czapki, chlebaki i ekwipunek wojskowy. N a n i e k t ó r y c h widać ślad wojny, plamy k r w i żołnierskiej, przelanej za Ojczyznę. K s . Chmielarski przywiózł osobiście ziemię z wielu pól bitewnych, gdzie Polacy walczyli podczas I I wojny światowej. [...] K s . Chmielarski ma t a k ż e wiele unikalnych strojów ludowych, dawne instrumenty muzyczno, kołowrotki. Za­ czął t a k ż e zbierać stare meble — a n t y k i oraz narzędzia rolnicze. K s . Chmielarski jest działaczem Towarzystwa Miłośni­ ków Zagłębia Dąbrowskiego, należy t a k ż e do z a r z ą d u jako w y b i t n y znawca historii regionu. Zachęcam wszystkich, k t ó r z y b ę d ą w Bobrownikach do odwiedzenia niecodziennego muzeum i jego t w ó r c y . Mieczysław Kocel, „ G r o m a d a - R o l n i k (30 V I ) . P o l s k i " 1973 n r 78 HOBBYSTA Z BOBOWEJ — Gdzie mieszka Mieczysław Kowalski ? — z a p y t a ł e m przechodnia na bobowskim r y n k u . — Ten, k t ó r y ma własne zbiory muzealne ? — usłyszałem zamiast odpowiedzi. Przy­ t a k n ą ł e m . — To proszę iść prosto t ą uliczką do nowego domku na wzgórku, pierwszego po prawej stronie. Pana Kowalskiego bynajmniej nie zaskoczyła moja wizyta. — W sezonie t u r y s t y c z n y m często odwiedzają mnie przybysze, interesujący się odległą i bliższą prze­ szłością naszego starego miasteczka — m ó w i na przywitanie. Czegóż t u nie m a ! A więc w pierwszym, estetycznie przygotowanym dziale etnograficznym, zobaczyć m o ż n a m . i n . m n ó s t w o drewnianych i metalowych narzędzi, j a k i m i na co dzień w gospodarstwie posługiwali się przodkowie bobowian. W drugiej, obszerniejszej izbie, amator i miłośnik przeszłości osady, zgromadził wiele okazów, k t ó r y c h chyba nie powstydziłoby się muzeum prowadzone przez pro­ fesjonalistów. W s p o m n ę t y l k o o n i e k t ó r y c h . Na poczesnym miejscu znajduje się b r o ń biała i pistolety z doby powstania styczniowego. Nie brak t u t e ż obrazów związanych tema­ tycznie z B o b o w ą i okolicą. [...] ŚWIĄTKI ANNY KAMIEŃSKIEJ — Kolekcja sztuki ludowej A n n y K a m i e ń s k i e j , miesz­ kającej w warszawskiej dzielnicy Ochota, p o w s t a ł a w 1957 r. Obecnie liczy ona około 200 obiektów, głównie współczes­ nych figurek z drewna. Ten m a ł y świat wiejskiej rzeźby stwarza swoistą atmosferę i pozwala poetce przenieść się w k r ą g wiejskich w s p o m n i e ń i w y o b r a ż e ń . Pierwszym w r a ż e n i e m , jakie odnosi się po wejściu do mieszkania pani A n n y , jest to, że są wszędzie. N a biurku, na stole, na p ó ł k a c h m i ę d z y k s i ą ż k a m i , po wszystkich k ą t a c h . Nie ma jednego miejsca, w k t ó r y m b y się na jakiś swój sposób nie z a d o m o w i ł y . [...] Tak pisze Anna K a m i e ń s k a o swoich ś w i ą t k a c h : K l o c k u nasz, k t ó r y ś jest z drewna i z frasunku. W y j ę t y z pnia gruszy Chłopskimi ł a p a m i . Zestarzały pod bzykaniem pszczół. Usta c i rozdziawił głód p r z e d n ó w k ó w , a oczy rozwarł wiejski piorun. Mądryś ty, owocu ż y w o t a polnego. K a ż d y sęk t w ó j i zadzior b ł a g a o przebaczenie s z t u k ę . Taka twoja modlitwa j ą uprawiamy wraz z t o b ą amen. Wiele l a t zbierała poetka ze swoim n i e ż y j ą c y m już m ę ż e m , Janem Śpiewakiem, te figurki. Zaczęło się całkiem niewinnie — chyba jako pierwszy zjawił się k t ó r y ś z Dia­ błów Polnych, przywieziony przez Ś p i e w a k a z Krakowskiogo, potem doszlusowal do niego i n n y — z Rzeszowszczyzny, potem Anioł p y z a t y z Chrystusem spod Kielc, k i l k u kłu­ sowników z Białostockiego, a wreszcie zleciało się to ptactwo, zbiegły z w i e r z ą t k a . Z każdej p o d r ó ż y , z k a ż d e g o spotkania z czytelnikami przywozili oboje j a k ą ś figurkę, często przy­ nosili je przyjaciele, przysyłali czytelnicy. I t a k powstał jeden z piękniejszych zbiorów r z e ź b y ludowej. W ł a d y s ł a w Żelisławski, „ K u r i e r P o l s k i " 1973 n r 87 (12 I V ) . TRZYSTA I JEDEN BIAŁYCH KRUKÓW — Było t o w k i l k a d n i po przyjeździe do Orchowa. Leśniczówka s t a ł a t a k j a k i dziś — bliżej szosy niż lasu, Pan Kowalski, pracownik miejscowej Gminnej Spół­ ale nie n a z y w a ł a się jeszcze „ G ł u c h a puszcza". Inżynier dzielni, a zarazem prezes Z a r z ą d u Oddziału Towarzystwa Stanisław Pijanowski dopiero p r z y b y ł t u na posterunek, Miłośników Ziemi Gorlickiej w Bobowej, pasjonuje się nie z d ą ż y ł ochrzcić domostwa. Telefonu t e ż nie było, po­ nie t y l k o zbieraniem śladów przeszłości, lecz t a k ż e dziejami jechał więc do najbliższego sąsiada. Deszcz lał, bo była dawnego miasteczka. Napisał k r o n i k ę od zarania jego to jesień i ciemnawo b y ł o w biały dzień, ale przechodząc istnienia a ż po czasy współczesne. przez pomieszczenie zwane parnikiem, gdzie gotuje się — To wszystko, co udało m i się do tej pory z t r u d e m dla trzody ziemniaki, zobaczył w kącie stare p i ę k n e płótno. u r a t o w a ć przed zagładą, nierzadko w y k u p i ć za własne Telefon s t a ł j a k się patrzy w pokoju, a nad n i m na zaoszczędzone złotówki, c h ę t n i e p r z e k a z a ł b y m do regional­ ścianie o jaskrawych barwach oleodruk: święta rodzina. nego muzeum — stwierdza na pożegnanie. — Czemu to trzymacie na ścianie takie bohomazy, a w parniku, w wilgoci i brudzie stary dobry obraz ? —- Czy w Bobowej istnieją możliwości zorganizowania — Jakie bohomazy — obruszyła się gospodyni, toż to takiej placówki? To pytanie stawiam naczelnikowi U r z ę d u 700 z ł o t y c h kosztowało, a t e n t a m rozlatuje się prawie Gminnego, Tadeuszowi Maikowi. — Projekt urządzenia i przestrzelony przez środek. Mąż go od księdza na pamiątkę muzeum zyskał p o w s z e c h n ą a p r o b a t ę miejscowej społecz­ dostał. ności — odpowiada. — Zostanie ono usytuowane w byłej Bliższe oględziny p o t w i e r d z i ł y pierwsze wrażenie. synagodze, u ż y t k o w a n e j dotychczas przez zasadniczą szkołę P ł ó t n o b y ł o staro i dobre, ale gospodarzo sprzedać nie zawodową, jako warsztaty stolarskie. [...] Ę chcioli, bo to prezent, ani t e ż zdania o podarunku zmienić. Marian Ziobro, „ N o w i n y Rzeszowskie" 1973 nr 346 (16 X I I ) . % K r a k o w s k i m targiem doszli do porozumienia, że właściciel 116 I �będzio za to o t r z y m y w a ł do czytania książki, k t ó r y c h górę zwiózł do Orchowa inżynier, a w zamian da m u pod opiekę przestrzelony obraz. W taki t o sposób z d o b y t y został pierwszy eksponat imponujących dziś zbiorów „Głuchej puszczy". Jest nie­ dziela i nie sposób p o r o z m a w i a ć z ich kustoszom i t w ó r c ą , bo pod dom zajeżdża autobus za autobusem, zwożąc w y ­ cieczki z całej Polski. P r o w a d z ą t u specjalne zainstalowane przy szosie znaki z napisem „ G ł u c h a puszcza, zbiory re­ gionalne". [...] Taka m y ś l właśnie przyświecała panu Pijanowskiemu, gdy jeszcze w 1949 r o k u w y g r z e b y w a ł często z b ł o t a i stert śmieci bezcenne egzemplarze swych dzisiejszych z b i o r ó w . Zabezpieczyć to, co walało się i niszczało w pierwszych latach po wojnie. A potem pasja wciągnęła. Spośród 300 białych k r u k ó w , k t ó r e z d o b i ą jego w s p a n i a ł ą bibliotekę — na którą i to bez reszty poświęcił jeden z pokoi — s p o r ą część zakupił w antykwariatach Poznania, Torunia, B y d ­ goszczy. W tejże właśnie bibliotece m o ż n a głowę stracić dla wspaniałych okazów, k t ó r y c h nie brak w ś r ó d 11 tys. egzem­ plarzy ciasno zalegających półki. K r ó l u j e t u mszał benedyk­ tyński, iluminowany, ręcznie pisany na 183 kartach perga­ minowych. O k ł a d k ę z d o b i ą w y t ł a c z a n e w skórze, g ó r ą i dołom, piastowskie orły oraz pelikan, róża m a l t a ń s k a i francuskie lilie. Pierwsza karta — oceniona na X I I — X I I I wiek. N a s t ę p n y rarytas... to w y d a n a w 1660 r o k u w Amster­ damie przez Radziwiłłów B i b l i a l u t e r a ń s k a przeznaczona dla polskich w y z n a w c ó w L u t r a i K a l w i n a . Księgę zadedy­ kowano królowi W ł a d y s ł a w o w i I V . I n n a , sto lat od lutorańskioj B i b l i i m ł o d s z a księga, wydana w 1559 r o k u , za­ wiera uwagi do Pisma św. Marcina L u t r a . Nie sposób wyliczyć nawet najciekawszych egzempla­ rzy. Bardzo i n t e r e s u j ą c y dział stanowi na p r z y k ł a d około 3 tys. d o k u m e n t ó w pośrednio l u b bezpośrednio d o t y c z ą c y c h historii Polski, p o c z ą w s z y od X V I I wieku. [...] J e d y n y m pomieszczeniem piętrowego domku, nie zajętym przez zbiory, jest kuchnia, i to t y l k o dlatego, że to miejsce dla e k s p o n a t ó w nieodpowiednie. Nawet ko­ rytarz t o wystawowa sala. T u t a j zgrupowane są militaria, a więc k r z y ż a c k i miecz, jatagany p a m i ę t a j ą c e jeszcze wojny polsko-tureckie z X V I i X V I I wieku oraz p i ę k n y zbiór białej broni. Na p i ę t e r k u — pokój poświęcony okupacji oraz walce i męczeństwu narodu polskiego. K o m p l e t gazet z 1 września 1939 roku — polskie, angielskie, niemieckie. Dalej foto­ grafie, dokumenty, l i s t y straceńców, pasiak z Dachau, monstrancja z tegoż obozu zrobiona z puszek po konserwach przez więźniów wyzwolonego Dachau, SS-mańskie bagnety. T u właśnie dzieci szkolne zostawiają szkolne tarcze, a dorośli w d o w ó d p a m i ę c i — najcenniejsze dla nich przed­ mioty. Osobiste drobiazgi, odznaczenia, medale. Dalej — s t a ł a wystawa poświęcona Tadeuszowi K o ś ­ ciuszce oraz Janowi K i l i ń s k i e m u . Najcenniejsze t u doku­ menty t o rękopis warszawskiego szewca o przygotowaniu Insurekcji Kościuszkowskiej w Warszawie, jej w y b u c h u i przebiegu, oryginał rękopisu wiersza adiutanta Kościuszki, J. U . Niemcewicza oraz laska, k t ó r ą w ł a s n ą r ę k ą miał wyrzeźbić Kościuszko w więzieniu w Petersburgu, umiesz­ czając na niej inicjały Т . К . oraz d a t ę spod R a c ł a w i c — 1794 rok. K t o nie l u b i ś w i ą t k ó w ? W y r z e ź b i o n y c h w lipowym albo d ę b o w y m drewnie r ę k a m i bezimiennych a r t y s t ó w ? Kolekcja t y c h p r z e p i ę k n y c h rzeźb w „Głuchej puszczy" ma jeszcze t ę zaletę, że jest bardzo stara. Cały pokój obsta­ wiony jest bolejącymi Chrystusami. N i e k t ó r e są czarne j a k z hebanu. Oprócz nich płaskorzeźby w drzewie, mocno zniszczone przez czas i robactwo. N i e k t ó r e z nich pamię­ t a j ą X V wiek. W s p a n i a ł y zbiór składa się co najmniej z 200 pozycji. [...] Ponieważ inż. P i janowski jest z zawodu leśnikiem — jest i wystawa profesjonalna,. N a p o c z ą t e k — zbiory archeo­ logiczne z zakresu leśnictwa, potem geologiczne, minerały, k r y s z t a ł y , okazy skał. Dalej oryginalna kolekcja żerowisk owadzich i n o w o t w o r ó w drzew, no i wreszcie niezmiernie efektowny pokój myśliwski. Cały niemal sufit zasłania świecznik-gigant z rosochów łosia. Nazywa się t o cudo m e ł u z y n a i znakomicie pasuje do reszty umeblowania. Stół i piękne taborety są z t a k zwanych jelenich z r z u t ó w . N a ścianach piękne okazy wieńców jelenich, sarnich p a r o s t k ó w , rogów egzotycznych zwierzaków. W gablotach stara literatura łowiecka, X V I I — X X w. Spora kolekcja miedziorytów z X V I I I wieku, przed­ stawiająca dawne sokolnictwo i łowiectwo, zdobi ściany. Czas j u ż przedstawić najbielszego k r u k a przeciekaw y c h zbiorów pana Stanisława Pijanowskiego. Jest zresztą w y j ą t k o w o czarny i p o r z ą d n i e przez rdzę napoczęty, bo ostatnie p a r ę s e t lat spędził na dnie jeziora. Oryginalny, starej roboty h e ł m z X I wieku niedawno trafił do „Głuchej puszczy", chociaż od wieków znajdował się w najbliższym jej sąsiedztwio, w leżącym przez miedzę Orchowskim Je­ ziorze. [...] Gdy będziecie przejeżdżać — wstąpcie, żeby to wszystko zobaczyć na własne oczy. D l a znawców — nagrane na magnetofony ludowe legendy, pieśni, przysłowia, głównie z sąsiednich P a ł u k . To właśnie najnowsza pasja autora zbiorów. Orchowo leży na starym szlaku Mogilno — Gniezno. Bożena Nowicka, „Głos Robotniczy" 1973 nr 166 (14/15 VII). WIELEWSKIE MUZEUM PANA LEONARDA — Wiele — rodzinna wieś Hieronima Derdowskiego i Wicka Rogali, oprócz szeregu znanych osobliwości ma j e d n ą , k t ó r a nie jest znana szerszemu ogółowi. Jest n i ą „ p r y w a t n e " muzeum regionalne emerytowanego nauczyciela Leonarda Brzezińskiego, k t ó r y spędza w n i m k a ż d ą wolną chwilę. Segreguje, uzupełnia i kataloguje wszystkie swe bezcennej wartości eksponaty k u l t u r y kaszubskiej, zbierane od zarania młodości i uzupełniane w czasie długich lat owocnej pracy pedagogicznej po c a ł y m regionie. A jest co oglądać. Okazy n u m i z m a t y k i , flory i fauny Kaszubszczyzny, ceramika najlepszych regionalnych „ m i s t r z ó w od g l i n y " , d a l e j — w y k o p a l i s k a , egzemplarze s p r z ę t u domowego oraz hafty kaszubskie. Właśnie te ostat­ nie, wykonane przez Leonarda Brzezińskiego i jego dwóch siostrzeńców, s t a n o w i ą dzisiaj najliczniejszy zbiór w Polsce. K a ż d y przedmiot, k a ż d y nawet drobiazg w zbiorze pana Leonarda ma swą w a r t o ś ć n a u k o w ą i k u l t u r a l n ą . Ponieważ ziemia wielewska jest bogata w bursztyn, d r u g ą p a s j ą Brzezińskiego stało się p r z e t w ó r s t w o w dro­ biazgi p a m i ą t k o w e . Naturalnie, nie czyni tego z chęci zysku, lecz jedynie ~w celu p o m n a ż a n i a zbiorów swego muzeum. Jako a r t y ś c i e ludowemu nie obcy m u jest t a k ż e kunszt przerobu rogu. t Niewielka, ale interesująca ekspozycja to kolekcja starej ceramiki, wyłowionej przez • p ł e t w o n u r k ó w z poblis­ kiego Jeziora Orchowskiego. W niej t e ż nie brak o k a z ó w z X I I stulecia. Najmłodsze z glinianych n a c z y ń wykonano... 400 l a t temu. W czasie sezonu letniego muzeum Brzezińskiego cieszy się zainteresowaniem wczasowiczów i t u r y s t ó w , t y m bar­ dziej, że sam kustosz bardzo c h ę t n i e udziela wszelkich potrzebnych wyjaśnień. Od lat Leonard Brzeziński m y ś l i 117 �0 przekazaniu cenniejszych zbiorów do jednego z większych muzeów na terenie Pomorza, t y l k o — j a k d o t ą d — ż a d n a ze znanych placówek muzealnych na W y b r z e ż u nie zain­ teresowała się t ą propozycją. A szkoda. „Dziennik B a ł t y c k i " 1966 nr 173 (23 V I I ) . (BOLESŁAW CYRANOWICZ) — Nauczyciel Bolesław Cyranowicz jest a k t y w n y m działaczem Towarzystwa Miłośników Ziemi Giżyckiej. Od lat gromadzi wszystko, co stanowi j a k ą ś w a r t o ś ć arty­ styczną i historyczną. Zebrał już wiele starych polskich książek, kancjonałów 1 śpiewników, wydanych dla Mazurów, j a k też rozmaitych lamp naftowych, lichtarzy, mebli, drewnianych k u f l i i i n ­ nych a n t y k ó w , urządzając u siebie w domu, na strychu, swoiste muzeum. Zbiory te pieczołowicie konserwuje, a niektóre z nich — bardzo wartościowe — j a k np. ory­ ginalne żyrandole, starodruki i d r e w n i a n ą m a z u r s k ą sochę przekazał Izbie Regionalnej w Rynie. Swe umiejętności plastyczne w y k o r z y s t a ł też Cyra­ nowicz przy w y k a ń c z a n i u pomieszczeń ryńskiego muzeum, będącego jednocześnie siedzibą Towarzystwa Miłośników Ziemi Giżyckiej. T a m też, po zajęciach w szkole, prowadzi kółka plastyczne, specjalizujące się w kompozycjach ze słomy pod szkłem oraz w dekoracjach w n ę t r z , opartych na motywach mazurskich. Zbiorami swymi wystroił również w n ę t r z e K l u b u Młodego Rolnika w K r z y ż a n a c h i klasę miejscowej szkoły. Poza p r a c ą w szkole i w Towarzystwie Miłośników Ziemi Giżyckiej, Cyranowicz jest również działaczem Związku Nauczycielstwa Polskiego. (ZG), „Głos Pracy" 1972 nr 133 (6 V I ) . KOMINIARZ-KOLEKCJONER — G d a ń s k . D o m y żuławskie k r y j ą nieprzebrane skarby etnograficzne — twierdzi A n t o n i Idzikowski, z zawodu kominiarz, a z zamiłowania opiekun i kolekcjoner z a b y t k ó w sztuki ludowej Kaszubszczyzny i Powiśla. Zna on doskonało wszystkie strychy podległego m u rejonu, gdzie od 20 lat sumiennie oczyszcza z sadzy przewody kominowe, a przy okazji penetruje zakamarki przepastnych poddaszy. Towa­ rzyszy m u szczęście. Odkryte zabytki, a jest ich ponad 300 przekazuje g d a ń s k i e m u Muzeum Narodowemu. „ I l u s t r o w a n y K u r i e r Polski" 1973 nr 124 (25 V ) . WYSTAWA KOPII KULTOWYCH — Dzisiaj o godz. 18.30 w K l u b i e Dziennikarzy zostanie otwarta wystawa Zbigniewa i I r e n y N o v a k ó w . Zbigniew jest chemikiem f a r m a c e u t ą , Irena plastykiem amatorem. Prace nad kopiami e k s p o n a t ó w muzealnych (Egipt, Ameryka Płn., Rzym, Polska, Afryka) rozpoczęli 3 lata temu przy­ padkowo, kiedy zajmowali się konserwacją azteckich figurek kultowych — chęć posiadania ich na własność b y ł a po­ czątkiem. Ta forma popularyzacji zbiorów muzealnych jest pierwszą w Polsce p r ó b ą wykorzystania w sensie u ż y teczno-dekoracyjnym i d y d a k t y c z n y m bezcennych zna­ lezisk. W roku ubiegłym Novakowie nawiązali k o n t a k t z za­ granicznymi muzeami F r a n c j ą i Belgią, a w r o k u b i e ż ą c y m rozpoczęli współpracę z muzeum w Belgradzie. N a stałe współpracują z Muzeum Archeologicznym w Krakowie. „ D z i e n n i k Polski" 1970 nr 89 (16 I V ) . DAR DR SZCZYGŁA — W Olkuszu otwarta została niezwykła wystawa, jedyna tego t y p u w regionie krakowskim. P o w s t a ł a dzięki olkuskiemu lekarzowi — dr Bohdanowi Szczygłowi. P r z e b y w a j ą c od 8 lat w Afryce — doktor p r z e k a z a ł 118 muzeum w Olkuszu ponad 200 e k s p o n a t ó w S Z T U K I iuaowej tego kontynentu. Są t o m . i n . : n a r z ę d z i a pracy, ozdobne maski, rzeźby, instrumenty muzyczne i t k a n i n y . Zbiory p o c h o d z ą głównie z Nigerii, Algierii, Konga i Wybrzeża K o ś c i Słoniowej. Ciekawe, niezwykłe, (12 I X ) . • i I „ G r o m a d a - Rolnik Polski" 1972 nr 110 TROPAMI MORSKICH HOBBISTÓW — Pasja kolekcjonerska d r z e m i ą c a w k a ż d y m z nas nie omija t a k ż e i ludzi morza. Ba — otwiera przed nimi większe niż przed p r z e c i ę t n y m i ś m i e r t e l n i k a m i możliwości, a t o z racji wykonywanego zawodu. K t ó ż bowiem inny, j a k nie marynarz czy rybak, ma okazję zetknięcia się z egzotycznymi przedmiotami czy ciekawostkami prze­ r ó ż n y c h krajów ? T o t e ż ilość kolekcjonerów zgrupowanych przy K l u b i e Morskim w Gdyni rośnie z dnia na dzień. [...] Od masek z orzecha kokosowego i p r z e r ó ż n y c h rzeźb m u r z y ń s k i c h , a ż po zbiory sztuki j a p o ń s k i e j , egzotycznych m o t y l i , m e k s y k a ń s k i e j ceramiki czy precyzyjne wyroby Wschodu. Wszelkie rekordy w tej dziedzinie bije chyba kpt. ż. w . Czesław Adamowicz, zbierający od lat zarówno chińskie dzbany, j a k i a f r y k a ń s k i e „ t a m - t a m y " , posążki „ b u d d y " i przeróżnego k s z t a ł t u muszle, bursztynowe różańce i po­ sążki z sandałowego drzewa, hebanowe maski i cudeńka misternie wykuwane w m o s i ą d z u lub miedzi. Najciekawsze jednak w ś r ó d zbiorów k p t . Adamowicza są zdjęcia. Wspa­ niałych chińskich s m o k ó w sprzed P a ł a c u Zimowego w Pe­ kinie, zniszczonych w czasie ostatnich zamieszek rewolucyj­ nych. Uchwycone na gorąco sceny z hiszpańskiej corridy. Fotografie rzeźb i strojów ludowych A f r y k i i Ameryki Łacińskiej. Interesujące te eksponaty m o ż n a było zresztą obejrzeć na organizowanych w g d y ń s k i m K l u b i e Morskim wystawach, prowadzonych przez Sekcję T w ó r c ó w i Kolekcjonerów, k t ó r ą opiekują się p. Ostrowicki i p. Morawski. Oglądali je t a k ż e bywalcy Inter-Clubu wystawy 150 modeli o k r ę t o w y c h precyzyjnie wykonanych przez Sta­ nisława Katzera. U n i k a l n y zestaw z n a c z k ó w sporządzonych przez marynarzy s t a c j o n u j ą c y c h na Jeziorze Gorzkim. Zbiory egipskich p a p y r u s ó w i koptyjskich t u n i k k p t . ż.w. Ta­ deusza Jasickiego. Egzotyczne motyle k p t . ż.w. Andrzeja Pierzyńskiego oraz ponad 200 r ó ż n y c h podobizn Neptuna, kolekcjonowanych przez prof. Bolesława Polkowskiego z gdańskiego I n s t y t u t u Morskiego. [...] Niezależnie bowiem od kolekcjonerów oddających się poszukiwaniu coraz to nowych egzemplarzy do swoich zbiorów, K l u b Morski w Gdyni otacza t a k ż e opieką ludzi morza, z a j m u j ą c y c h się z amatorstwa malarstwem, rzeźbą, fotografiką, czy m e t a l o p l a s t y k ą . [...] (BD), „Słowo Powszechne" 1970 nr 12 (15 I ) . PRZEDWOJENNA FLOTA PMH W BUTELKACH — Starszy oficer J ó z e f Smoczyk słynie ze swego hobby — budowy p i ę k n y c h sylwetek s t a t k ó w w butelkach. Jest on budowniczym i armatorem w y j ą t k o w o licznej floty butelkowej. Jak się dowiadujemy, ostatnio st. oficer rekonstruuje w butelkach całą p r z e d w o j e n n ą flotę polską, k t ó r a składała się z 32 s t a t k ó w i szczęśliwie w y p ł y n ę ł a poza B a ł t y k unika­ j ą c zaboru niemieckiego. (wś), „Wieczór W y b r z e ż a " 1971 nr 233 (5 X ) . I �