https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/5eff366d454017b9c215d995bb2d5644.pdf dd2ecca321fa5619e5df9c884438b60f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3675 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1997 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3452 Title A name given to the resource Historia, tradycja, antropologia / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1997 t.51 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1997 t.51 z.1-2, s.44 Creator An entity primarily responsible for making the resource Robotycki, Czesław Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Historia, tradycja, antropologia (tezy) Czesław Robotycki 1. Historia i antropologia (etnologia) dopełniają się jako perspektywy badawcze kultury. Zachodzące między nimi nieporozumienia i paradoksy wynikają z dwóch powodów: 1.1. Ze stale obecnej w historii jako nauce pozytywistycznej tendencji wyjaśniania i kultu faktów. 1.2. Z mechanizmu recepcji historii w świadomości potocz­ nej poprzez społeczne ramy odbioru oraz mechanizmy folkloryzacji przenoszą się stwierdzenia naukowe w świat legendowo-bohaterski, w tradycję, w wiedzę stereotypową i przeświadczenia. 2. Z takiej natury istnienia tez i tekstów naukowych należy wyciągnąć podstawowy wniosek epistemologiczny odnoszący się zarówno do historii jak i antro­ pologii: fakty nigdy nie mówią same za siebie, zawsze ktoś przemawia w ich imieniu. Jest to jednak teza filozoficzna a nie antropologiczna czy historyczna. 3. Świadoma własnych ograniczeń antropologia budując metatekstowe autorefleksje odwołała się do filozofii i teorii literatury. 3.1. Od filozofii pochodzą tezy stwierdzające w antropolo­ gii, że: 3.1.1. Nie ma metod wyjaśniających w badaniach kultury. 3.1.2. Świat przyrodniczy nie wytwarza sensów - wartości to domena kultury ludzkiej, a więc to w niej zachodzi semioza - ujawnianie znaczeniowej warstwy znaków, nadawanie sensów. 3.1.3. Sposób użycia wyrazów ma wpływ na ich znaczenie, ważna jest więc nie tylko logika ale i retoryka. 3.1.4. Obraz przeszłości jest projekcją teraźniejszości. Dlate­ go tradycja - tylko pozornie jest historyczna jest wartością, obyczajem, stereotypem. 3.2. Z teorii literatury korzysta antropologia gdy mówi: 3.2.1. O kulturze jako systemie komunikacji, jako o tekście, gdy używa pojęć: tekst kanoniczny i apokryficzny, gdy mówi o obiegach i poziomach kultury. 3.2.2. Kiedy stwierdza, że teksty kultury współczesnej ist­ nieją intertekstualnie, że zasadą ich interpretacji może być dialogowość. 3.3. Antropologia ma nowe problemy: 3.3.1. Poszukuje nowych formuł opisu etnograficznego, pro­ ponując opis gęsty, etnografię nieprzezroczystą, aksjo­ logiczną. 3.3.2. Ze względu na wielość sensów i wartości istniejących w kulturach stwierdza trudności z „przekładem kul­ turowym" dekonstruując własne teksty i postawy ant­ ropologów. 3.3.3. Kultury współczesne istnieją antynomicznie, ponieważ 44 są one zbiorem ofert równoważnych wzorów kulturo­ wych. Społeczności akceptują każdy z nich - a mogą być one ze sobą sprzeczne. Taki dysonans może zlikwidować tylko absolutyzacja norm, a więc zmitologizowane argumentowanie. Takie kulturowe zabiegi „maskujące" paradoksy to łup współczesnego ant­ ropologa. 4. Historia też staje wobec samej siebie. Powstaje jej nowa epistemologia. 4.1. Rozmaitość wersji innej historii: „nowa historia", historia nieklasyczna, historia narratywistyczna, mikrohistoria. 4.2. Historia zapożyczyła się u antropologii i teorii literatu­ ry, gdy zaczęła stosować ich kategorie pojęciowe, poglądy na rzeczywistość społeczną, oraz tezę o relaty­ wizmie kulturowym. 4.3. „Alternatywne" historie zwróciły uwagę na nowe problemy, na antropologiczne traktowanie tematów, na dyskursywne czytanie źródeł, na teksty historyków jako poważne fikcje, na retorykę i jej chwyty jako zasady pisarskiej. 5. Historia i antropologia (etnologia) mają nowe miejsca wspólne - „zawarły życiowy kompromis" - J. Le Goff. 5.1. Obie inaczej patrzą na własne teksty, mają wspólne problemy i słownik kategorii, ale poza tym pozostały nieporozumienia. 5.1.1. Niewłaściwie bywają używane kategorie antropologi­ czne, subiektywność relacji etnograficznej nie jest równoważna subiektywizmowi historyka. Jego subiek­ tywizm dotyczy wyobrażeń o przeszłości - czegoś już nieistniejącego, łatwo więc może wpaść w pułapkę psychologizmu (naiwnego). Dobrym przykładem mo­ gą tu być opisy magii i czarów. Czy więc narracja o obcych w przestrzeni (antropologia) i w czasie (historia) jest tym samym? 5.2. Poza refleksją metanaukową historia i antropologia (etnologia) spotykają się na poziomie potocznego użycia ich tekstów. Obie kreują zbiorową świadomość - tradycję. 5.2.1. Historycy i etnologowie wiedzą, że ich teksty bywają ideologizowane i , że dopuszczano się wobec nich nadużyć. Historia i tradycja to przecież symboliczne autorytety każdej zbiorowości. 5.2.2. Główną tezą o wypowiedziach historyków i antropolo­ gów jest stwierdzenie, że istnieją one jako światopo­ glądy. Nie o przeszłość zdarzeń i kultur chodzi, lecz o stosunek do nich sterowany wartościami, które zawsze są współczesnością. �