https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a37301193f10663267acfb2fadb950ed.pdf 342284709bf761bcb35165df828c5796 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2176 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1996 Subject The topic of the resource Burzyński, Henryk (1912-1995) Kunczyńska-Iracka, Anna (1934-1994) Frankowska, Maria ( 1906-1996) Brozi, Krzysztof Jarosław (1952-1996) Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2023 Title A name given to the resource In memoriam / LUD 1996 t.80 Description An account of the resource LUD 1996 t.80, s.347-359 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud. l. 80. 1996 VI. IN MEMORIAM KRZYSZTOF JAROSLA W BROZI (1952-1996) \\ dniu 2(, lutct'o I ()<)(, roku /marl nagi<: prof dr hab. Krzysztof J. Brozi. antropolog kulturoIII I Lllillcrsylćtu im. M. Curic-Sklodowskiej w Lublinie. Byl kierownikiem zalożonego w roku I()'J 1 1:lkladu Antropologii Kulturowej UMCS. autorem kilkunastu książek i wielu artykułów. Iniclatorcm i organi/atorcm Lubelskich Seminariów Antropologii Kulturowej. których ósma ćlll cia odbed/ic SiC II roku I <)<)6 i poświęcona zostanie Jego pamięci. Zbliżenie z etnologami prof K .1 Iho/i Iwi:vanc było I Jego pr/ekonaniem o szerokich granicach antropologii kullUtollĆJ. II l'amaL'h któlcj możliwe są różnorodne ujycia badanych problemów i konicczna "'p,'dpIIIĆII 1"/l1\ć!J dlscyplin naukowych. Choć punktem wyjścia w pracach prof. K. J. Brozi l" II: iil%lia. doslr/cglil lnaczcnic etnologii wewnątrz antropologii kulturowej i dlatcgo Uc"lL':;lnlC/II II konlL'rcncjach ctnologicznych i posiedzeniach Komitetu Nauk Etnologicznych 1'.\'\ a II ,,"oim pisar:;twic coral czyściej kor/.ystal I prac etnologiClnych. \a kvtaltOlI:lnic sic laintncsowaJl naukowych prof. K. J. Brozi mialy wplyw odbyte studi:t 1"<](:1 nIl l 'nillcl:;llcclc oral II\ja/dy zagraniczne: zainteresowania tc były jednak pr/cdc 'I ·/1 :;Iklnl II I nikicm dokonancg" I\yboru. Ukoilczyl bowiem prawo i równolegle studiowal li!:J/Plic 1'0 :;tudillch pracował II Instytucie Filozofii i Socjologii UMCS. W ramach tego Instytutli pilI gOlOII Iii roiprawe doktorską poswiyconą metodologicznym problemom antropologii iunkcj,)!l!llncJ 1~Il'ni:;łalla Malinowskiego (Antrop%gia /imkcjona/na Bronis/mra AIIl!inowskie\\\ ll:lll lllCtllO I ubehkic, I.ublin 198-'). Wybór koncepcji antropologicznej jako przedmiotu etnaliiI klćlule ullage prof. K. J. Bro/i ku antropologii kulturowej: JeJ Iwią/kom z filozolią hl'l"rl!!. 11IltropologiC/n:1 teori:1 kultury. Zainteresowania antropologiClne rozwinął. i tu mamy do (/1 IliĆnll1 " kokinym ważnym wyborem. w trakcie rocznego pobytu na Uniwersytecie w Chicago \1 Illta'.'11 I ()X.I-I ')X·l. I'r:lcuJc tam pod kicrunkicm prof. Georga Stoekinga. mająccgo zasługi ,-!""nIL' II :;tudlllch nad historiil antropologii. Dalszym zbliżeniem do antropologii jest Jego praca habilltaclJnl1 lai:11 :;ie II niej probkmatyk!j wartości (/Introp%gill wllrto:ici Ujęcie metod%~/C~!lC. \\\d!lllllictllO t'ivleS. Lublin 1989). Problematykę wartości K . .I. Brozi rozwinąl nic tylko IC IIzi'ledu n<llC.l 1.llaC/cnic w :;/kołaeh i kierunkach antropologicznych. Pełnila ona ponadto "ll/lla 101,' II rO/lllj<lIKj prlCl Nicgo koncepcji :;tandardu kulturowego. (lklc':; pl' h<lhillt~lcil. od !"Oku 1989. to Clas. w którym prof. K . .I. 8rozi koncentrowal siy już pl:l\1 iI' III "ICllliL' 11:1 Illgatilllclliach antropologii kulturowej i identytikowal siy z tym kierunkiem Ildd:ln. \\skll/uJi\ na lo Ilic tylko opublikowane prace. ale również wysiłki organizacyjnc. skiero\I<lnc n:l hudol\lltllL' II I.uhlinic ośrodka antropologicznego i wprowadzenie antropologii kulturo\1,.1 dl' nllllClilllia uniIIClsyll"ckiego. l'lva wydalliem poprawionej wersji Antrop%gii wortoc\:ci. \\\ d:1IInict II (\ I ·NI("S. I.uhlin 1994. opublikował On kolejną książky Materio!i::m kU/tUrollT C/,lIkll//IIW/CIII\/IIITlilli Ilarri.\(/. Wydawnictwo UMCS. Lublin 1994. a takżc książki( I"mbe 'Tllrl/~iI'/1 .\~/dCC (//lIrojJo/l!gic::ne. Wydawnictwo Norbertinum. Lublin 1992: wydanie II. \\\(1::11 niciII o l i\les. lu hl in 19')5. Opublikował ponadto. nawiązującą clo o:;tatniej wymicill,'nćl billIki. hrll:;/lllC /.//I/::ic / krv~vs cvwi!i::aCji w perspektvwie antropologii kulturOll'e/. \\\ d:lllillL"tllll i i\.1( 'S. I.uhlin I 'J9.', Ilygłos/oną w serii ..Wykłady otwartc UMCS". a także cilIa i')llIlkl 1~)!lI:IL'ćich:lr:lktcl podl·<;CI.nika .introp%gii kulturowej. t. I /'.il/TS historii antropl!/o,l'.ii i,I//llIrollC/. \\\c1ll11llictllll UMCS. Lublin I9'J2 i t. II Refleksje nad pOlI'staniclI! c\'Hi!i::acji 1 �348 i wyobra:::elliami O świecie, Wydawnictwo antropologią a filo::ujią i historią. Pre::entacja Wydawnictwo UMCS. Lublin UMCS, Lublin IlIhe/skie?,o 199:\, :irotlO\l'isk(/ prace; /.bioro\\ą\/il(,b aIllFU/)()/ogll kll/!lmmcj. 1995 oraz wybór tcbt(m '1lltropologlunych .lillrn/)()!(),~~iII kulturowa. 7.bli:::enie epok i proIJlemóH'. Wydawnictwo lJl'v1CS. Lublin I'J'J'i. Znajomość prac prof K . .I. Brozi pozwala na wska/.aniL' naJ\\ażlliejs/\ ch kinunkl')\\ kg,\ badali. Były nimi: l. Interpretacja kierunków i konccpcji S\\'iiltll\\ej 'llltropologii "llitu]"()\\L'j Rozważania nad funkcjonalizmem, zreszt'l stale najbliższym prof K. I. liro/i. /ost,ily tli II/upcl· nione krytyką matcrializmu kulturowego M. Harrisa i koncepcji nilrodu i n.le.i0n<lli/mU I' (iellncra: 2. Analizy antropologiune niektórych ważnych problemó\\' \\Sp]')łuesne.i I'ol,ki I s\\i,I[;: Są to m, in. rozważania nad nacjonalizmem, i szn/.eJ. mistylik<icj'l s\\i"dollllhL'i 'PilleC/.ilL'j a ponadto nad kryzysami cywilizacyjnymi oraz zwią/anymi I nlllll kryZ\ sami gr,lllic i t<>rill \\Iadzy: :\. Przygotowanie ogólnych, podre;C/.nikowych uje;ć \\ inl/) ,llltrop"logiClJILj, priL'<\c wsz)'stkim na użytek studentów, Istotnym uZllpelnienicm dzialalnosci badawcZl:j prof K. I lho/i b) 1,1kgo \\'lclb a"t\ \\ I](I'C dydaktycma i organizacyjna. zmicrzaj'lea do obje;cia nauczanielll antropologii cor,1/ to s/clv.\cb zespolów studentów UMCS oraz do organizacji Centrum Bad,j(l i :"allc/ania ;\nlropologii Kulturowej przy UMCS. Wspomnieć należy również o z\\olywanych pr/C/ :\icgo, od roku I')XX. dorocznych Lubelskich Seminariach Antropologii Kulturowej lIrill o .Icgo ud/iale \\ pr/\ g"t()waniu programu dla szkól D::ied::ictwo kllltw'oll'e II' rcgiollie. wa/n) III tal,jL' db clIH,jogii. Na czym polega zatem wkład prof K . .I. Bn)Zi do ro/.wijajqccj sit; antropo!o!!ii kulturp\\,'] w Polsce" Interesowala go z jednej strony antropologia /. jej problemami tcorct\Cln\ mi i IllCtpdologicznymi. CZCJllU dal wyraz \V studiach intnprcluj'lcych poSl.Clcgólnc kierunki dntrtJpr.,jpgiczne, 'l drugiej jednak strony pragną! przyczynić si.; do lro/umil'nia :,1,11](\\\ i PIl\CL'''''\ kulturowych, tak w przes/Jości jak i w teral.niejslOsci. Stoso\\al pode.lscic in!nd),c\plin'll!lc. które z\\iązanc było z .lego obrazem antropologii jako najhanl/icj ogl'Jincj n,luki u Clj,\\\ ie'ku i kulturze. Podkreślal wagę aplikacyjnych funkcji antropol\lgii. bard/icj jcdn,l" "dpu'\ ialbł'l \ lu funkcja nauczyciela. ostrzegającego przed pojawiającymi sit; /agroi.cni'1I11i. liii. ebpl'n,!. In,lchnic .lego studiów i pisarstwa dla nauki polskicj polega nil' tylko n<l IIPO\\ \/cchnlcllill kl\ 1\ C/i1l'i wicdl.)' o zalożeniach i koncepcjach przyjmowanych \\. antropologi i ~\\ latll\\ Lj .ilc 11')\\J11C/ '1.> proponowaniu nowego rozumienia niektórych pojęć i poslc!./cnia /,Ikrcsu b,l\bn ;lllIrtJpoill:,'IC/nych. Walczyi ponadto o instytucjonalne uznanie antropologii kullllro\\L'j. \Vain'l di,1 IllCgo h\b sprawa wpisania antropologii kulturowcj na liste; dyscyplin naUkll\\ych, /. kIJ')!.)ch mUliLI nadd\\ d,' stopnic naukIme. Pr/,ygotowal na len tem;lt Jllemorial i \\ IwiJllku / nim 1,ISlana\\ lal ,ie' Ilde! relacjami między antropologią kulturową a etnologią i innymi d) sC\'plinJlIlli nauk,,\\ \'Jlli (lhICC,d przedstawić swoje propozycje w tym zakresie w artykule IwpisaJl\ m dla "I.udu" Prof K, .I. Grozi przyjmowal wicie obowiązk<'l\\, stawial prl.cd sob'l trlldnc CL'Ie. pdulI\\ ,d dotkliwie uplywający ezas i dlatego żył i pracowal w wal'llllkach dużego ohci'licllid PS) l'!IIC/lll'o'\\ W ostatnim liście z dnia 12 lutego 1996 roku, k!l'1I'Yod Niego Olr/\'lll,;lem. pL'<d o /llilC/LI!!U żyezJiwości ... którajest potrzebna w pracy IwórClej. gd/ic sposobnosci do po!kni,,:ćic'l la" \\ i,'k. a o którą Clysto lak trudno w środowisku ludli skazanych \\ znaC/1l\1ll st('pniu n,1 kOII"II!.L'11Cic" Odszedl przedwcześnic Uc/ony, który wiele lrobil dla rtJ/\\ijaj,!ccj si.; \\ nilS/.\ In "rdill antropologii kulturowej. �349 IIENRYK BLiRZYŃSKI (1912-199:1) \\ I ()')", rllku zlllarl I kmyk BmzyJiski. znany i cćniony artysta ludowy. folklorysta. Ksi~żak I I.o\\lczanin Urodzi I si~ w 1912 roku wć wsi Trąby w rodzinić chlopskicj. DzićciJistwo i mloLio',C Jcso przl p,ldly na czas. który w historii sztuki ludowćj nazywany jćst Jćszcze zlotYIll \lIckicIII. (';,1.,. II k[(')ll m nieomal wSl.ystkić wn~trza chalup lowickich były bogato przyozdohl(\11C\I\L"inankilllli. paj,!kami. bukictami kwiatów_ a mcblc byly malowanc i zdobionc snyccrką I kmll Ilurz.\ll,ki bl I dzicckicm tcgo OKrcsu. Od najmlodszych lat otoczony byl wYl\vorallll ,ztllkl. \I Ich atnlllsICrzc dorasta!. ukochal jć i tworzy!. Pierwszc Jego pracc. jcszczc dzicci~cc. to ,zmilClill1C lalki ubrane vv Imvickic samodziały i wycinanki z kolorowcgo papicru. Mając czternaśLic lilt zaintcresml al si~ tkactwem plócicnnym i wcinianym_ które było jeszcze wówczas p()\\"zecllllle upr,m IiIllL' V\ kazdcj chalupie na \\si. Zarlmno II jednej. jak i w drugicj dl.ic(!Jjnie nauczITIeli"! bv la Jego matka. Pierwsze welniaki tkał dla swych sióstr, początkowo V\edlug istnie}lceJ 11IUl". a p(·)inie.jjuż wedlug Ivlasnych projcktów. \ll\le zmial1\ V\ zlciu Artysty przyni(lSi rok 1929. Wicś i"nlby należala do paralli Chruślin. :cdzlc znaJduje si~ kllści(-'I w ,tylu gotyckorencsansowym z drugiej polowy XVI wieku. W kOścicle 1\ 111IOzpocz~la pracc konserwatorskic Zoila Baudouin dc Courtcnay. PI"?y konscrwaeji kościoLi znalal.I prac~ miody I kmyk Bur/Yllski. BurZYl1Ski pomagając malarcc uczyl si~ jcdnoczcśnic ll.sunku I zaS<ld khldzcnia lill'b. ('hol' OKrCS tcn trwał dwa lata. to Jcdnak wystarczy lo. aby J\rtysla rllZill iI(lVIid ,,~ \I Illalarsl wic. P(\mimo Llscynacji malarstwem tkanie samodzialów lowickJeh bylo ledn"k dla niego najV\azniL~Jsze. 1V\,)rUllśL'iil I klll"yka Burzy I'lskiego zaintereSlmala si~ [lconora PlutyJiska. która by la 1\llaZanil I lu\varzl slvvem Popierania Przcmyslu Lud(lVVego w Warszawie. [)I.i~ki PlutyJisklej llur/v II,ki Ilkol'leZ\1 kms lilrbiarsk! i tkacki w Warszawie. Po powrocie do rodzinncj wsi /mg'"llzlllldl Iv ojcllwsk!eJ IzbiC L1rbiarni~ i warsztat tkacki. Produkowanc przcz Nicgo wclniaki cieszI" 'le duz\ m powodzcnicm. gdyż. wi~kszośl' byla tkana wedlug starych wzoróV\ IndldulilC\ eh ,i~ II \Iuzeum I-:tnllgrallcznym vv'Lowiczu. '\aln te Illnicj~ll)()ści V\ latach I11lodzie(1Czych i starszych wykorzystywal B urzyJi'-.k i pl'ZY rllZI)\ L'II pr"Cileh ,11'1\,11uny ch. W latach IlJl(, i 1938 wykona I dV\a ornaty dla wJasneJ parali l. ;: Llk;~ e11"1vl<lllllal\ elLI organizacji spolccz.ll\ch. \\\ hllch dlll!-,leJ "Oln\ śmalmvel poloz) I kres dz.ialalności lilrbiarskiej i tkackiel. Po "\1.,, 0ic-nlll 111ll/\ll,kl pn',ho" al w/.nm\il' tkact"o \\ Chrllślinie, sąsiednicj wiosce. gdzie zal11leszka!. IllIdllil:-:CI '1IIOllco"e nic poz"olil\ na rozwój tkalni. W tej sytuacji zajijl si~ malarstwem. \ liliIlII dl "lletiz,1 e111nl('" mlevkalnych_ początkowo przy pomocy walków i matryc. a później Icc/llle. \\ I ()id I I ()n Illkll .'\rtysta brai udz.ial w konkursach na wytwory sztllki IIILiowej i otrzymal n,lgro," \\ I ')i)!) lilkll "/1'llud/i,Ji w "ystawic malal"?y amatorów. wystawiaj'lc akwarele. pastele I 1\ 'linki \\ I '!77 IllKII " konklllsle "I-'olklol' Robotniczy" otrzymalnagrod9 za cztery obrazy. lleml k HIII'Zllhki zaCZiii maill"al' jak sam mówi!: "nic dlatego. icby zaimpono-wal' ,rod 'liI I'-.kll. <Ile LiLltego. ze pragn,\lem bardzo pokazać swojc prace tym ludziol11. z którymi l" 1i1/"ll\ie'lel11 popizez kultur~ rcgionu i poprzez związki krwi". \\ I ')'i!J Illkll :\11\ sla Idl11ieszlal w Ksawerowic kolo Lodzi. i"lItaj w jedny III z pomicszczcll "I dOl11u IIl'/ijdzil izb~ ksi~żacką Pomimo zmiany miejsca zamieszkania l kmyk BurzYl1sk! n:lllill 1111'/\nlv" dl 1.111\ kllnlakt z /lemi,\ [owicką i brai czynny IIdzjal w wydarzcniach ku!tu1';J!I1\ L'h �350 Ilenryk Burzyilski byl członkiem Lódzkiego Odd/i.i1l1 I'olskićgo Ti'" aJ/\ si II a l,lIdo/naIlLlc'go, lItrzymywal żywy kontakt z Kołem Folkloru RobotniC/ci I,od/i S/,C/cgólna pr/\.I'I;I\ l'ILl\ 1.1 Go z prof K, Zawistowicz-Adamską. Odszedl Artysta pełen pasji. wierny tradycji i kulwrzl' swojcgo rcgionu. .1 !II!.',!.'II'::II/II MARIA II'I/h,/; FRANKOWSK/\ ( I 906-1 <)96 ) W dniu 17 września 1996 roku zmarla w Warszawie. IV widdl ')() laL pmrcsm doklOI Vlal'ia frankowska. wybitny etnolog. amerykanista. czlowiek niezwykle prawy i s/lachctn:- . .IC.ls/crokic /ainteresowania naukowe. połączone z gruntowną wicdzą ogólną i ćI"IlL!lcj'i. pasja hildallLla i dociekliwość, podejmowanie trudnych problemów ctllologiclllych oral Ilich:- lI'al'l siLI ducha i charakteru sprawily. że była postacią nietuzinkow,\. pO/.oslawiaj'lc'l wv,d/ic pi.,:lno ,IIC.l Iliezwyklej osobowości, Pro1Csor Maria FrankolVska rozpocz,la swą dl.ialall1ość naukow'ljui 1\ C/i1sic sludll'" II Inlwersytecić I'oznailskim. kiedy to IV 1929 roku podj,la pr'1C' jako awstcntka II Ilhlllucic' Etnologii lego Uniwersytetu. Opublikowała w<'l\vu.as. pod ni1/l1iskicm panic(lskllll "-arhl)\\ sb. sllój picnIszy artykul. W 1931 roku uzyskala tyłUl naukOlI\' doklora lilo/olii II lakrl',il' etnogratii. etnologii i prehistorii na Wyd/iak IlumanistyC/nYIll l )nillcr.sylclu PO/nal\sklcgo. IN ciągu kilkudziesięciu lat swej pracy prorcsor Maria FrankOlIska IIVI'i/alw hlłd in.'lllucjonalni..: I kilkoma placówkami -- 7 l'ar\stwowYIll MUl:eum Etllogral·'l'I.ll\m II Will's/<lllie I K<lICdl;1 Etnogralii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza \\' PO/naniu (obccnic Inst\-lul LlIwlogii i ,\ntlllpologii Kulturow,,:,j Ui\M IV Poznaniu), z Zakładem Etnograiii Instytutu Ilistorii Kullury IVLI1l'lI;Jinci Polskiej Akademii Nauk w Warszawie (obcenic Zaklad Llnoiogli Instytutu Arehcologli i J-:tnologii PAN IV Warszawi..:) i z Pracowni,! f,lnogralii (ohceni..: I'r;ll'mvnia l:tnolo!'li) Ie!,o Instl lUlU w Poznaniu. Problemy muzealnictwa stanowily Jeden z ważniejsl.yeh nurt(l\1 .lej l.<linICreS()II;Ul ,lUI w 192<) roku zinwentaryzowala Muzeum Kasl.ubskie \\'e IN/,dyd/aclL \1 lalach I 'no do I 'n'! 11\Iii kustoszem w Muz.eum Etnograficznym \\' Warszawie, W 1\'111tó C/asie. II micsi;lcach ktnil'h. pracowala I. polecenia Ministerstwa WyZIlali Religijnych i (lślI'ien:nia i'ublic/Ill'go. II nlllZCUIll Ciuimeta i Trocadero w Paryżu oraz ll1uzeaeh M<ldrytll. Ikrlina. MonilchiulTl, Lipski!. !lIC/na. StuttgartII. Kolonii i Ilamburga, Druga wojna ś\\'iatowa przCl'wala .ki d/ialalność nlll/C<llną klllr;1 podj,la na nowo. obok innych zaji(ć. \v latach powojennych. Pr/.CI kilb micsi,n roku I ()-I~ b:- la kustoszem Muzeum Wielkopolskiego (obecni..: MUl.eulll N<lllldoll c) 1\ i'o/,n'lIlill. od lW" d,) I ')6() roku - kierownikiem Dl.ialu Pozaeuropejskiego w P;U'lstW()\\\nl \II1/CIIIII l.lIWgl.t1ICZI\I 111 II' Warszawie, a od 1<)(,7 do 197(, rokll kuralorem D/.jalu. 1\:-la ki lIiclolclllilll Cllollkiclll Ra," 'luzealnel lego Muzcull1, Profesor Maria I-'rallkmvska II·' ciągu \1 idu lat prac\ II' IIUI/...:ach d;dil .'i\' IHl/nill' pk,> makolllity zn<lwca pl'Obkllwtyki ll1u/calncj, autor sccn;lli uS/y i k;\lalo,ie""" lIic,111":- si;tll \ 1ied/\ innymi byla alItorem scenariusza slakj wystawy Il/,iahl PO/ac'uropc.lskil'go i';1I1sIIIOIICgO \Olllle'um !-:tnograticznego \\' Wars/awie, Swoją Ilicel/_y \1 dziedzlnlc' mll/l';J!nil'III;1 pr/l'kil/.;i1;1 II pilbIlkowanych artykulach i wykladach uniwersytcekich. I)ui" ,kj z;lslu!,;, i o.'obi,t\ III 'Ilkcl',,'m 11\lo zainiejowanic trwającej długie lata. od \9(,X roku. lIymian; ohiekt(m ctllllgr.t1lllll\ch Il1I~d/1 Musco de las Culturas miasta Meksyk a i'alistwolI'ym i'vllll'eUlll Itll\l~rilJiCln\ ni II W,IIVillI ie, n:c' tylko \\'ymiany, ale takżc c1arollizn ze strony lll..:ksykal\skicj, I )/i.,:ki tcmu '" IU/CIIIll \I \\<IIV;III ic' \\'zbogacilo si, o hard/.O CCIlIl'l i ullikatoll'i\ kolekck ohickl<'", Illl'ksllal'lSkicj kltlllll"\ i '/luki �351 ludolIej. I.t.:brall;\ \\ sposób melodyt.:zny i przedstawiając'l zarówllo zróżnicowania rcgionalne kullU1'\ mc'b~ kallskicj. jak i \\-Sl.yslkie dzicdziny kultury ludowej lego kraju. :\iuII')'kk lIa/.ne micjscc w życiu naukowym prolCsor Marii Frankowskiej zajmow<Jla lL'i;lbIIlOŚC dydaklYCllla. ktlml r<)/.poCl.t;la .lui. w latach okupacji prowacl/.ąc \\. Wars/.a\\ic \\~ klad~ I !akn:su pohkil'j kultury i s;(uki ludowej Ila Tajnych Kursach Oświato\\o-Spolecznych. \\ paid/iemikll 1')·1:' roku podjt;la pract; na Uniwersytecie w Poznaniu, początkowo Jako ""llIlllarills/k;!. ;1 "d I 94() roku na etacie adiunkta Katedry Etnografii i z tym Uniwcrsytetcm III iivana b~ la Ilajdlu/cj. bo pOllad 2:' lat. Na szczcgólnc uwypuklenie z<lslugujc 1~lkt. że po laklll')Clellin II IIOjlly ślliatowej razcm I.e swoim mężem. wybitnym polskim uC/onym dno 10;:ielll. proksol'<:m Lu~cnins/em Frankowskim. dlugolclnim kierownikiem Katedry Etnografii 1'llilll'lS~letu l'o/lla,'lskiego oral I. doc. dr Tadeuszem Wróblewskim. oclbudow)'wala tę Kat<:drę P" lIlisl.C/cni:tch \\ojennych i rozgrabicniu jej micnia w latach okupacji. PrzYCl)'nila się do uraIIl\\alli" duze.j CI<;ści unikalO\\ych i cennych zbiorów bibliotecznych Kalcdr)'. I'rol'esor r--'Iaria FrankO\\'ska z\\-iq;:ana l. Uniwersytclclll w Poznaniu. pracowala z mlod/ieŻ<\ i dla Inlod/ie/~. Slll/ilC jej. I.awszc I dużą życzliwością i oddanicm. wlasną wied!ą i doświadC/elllt.:I11.l'rO\\i1d/ila \\ykladv z I.akrcsu ctnogralii - powszcchncj. Europy. Slowian. a także I. IllUlL·alllicllla. lIy~laszai;\c Je larll\\nO i przecie wszystkim dla studentów etnogratii. jak i archeoI"gii. geogr;i1ii. antmpologii oral socjologii. Mimo przejścia w 1971 roku I. Uniwersytetu illl. \. \lickielliC/a do l'olskie:J Akadcmii Nauk. nadal prowadzila wyklady glówni<.: I I.akre:su :lIllel'\ kanislyki or;lI.. antropologii kulturowej dla siuchaczy z Poznania. Warszawy i Torunia. I'roll;ltI!'lC selllin:lIia magisterskie prol'esor Frankowska wyszkolila kilkudziesit;eiu magistrćm LlIHlgr~i1ii. I'I'/CI II ick lat byla opiekunem Kola Naukowego Studentów Etnografii Uniwersytctu II 1'(\lIlaniu. in,pirując i wydatnie pomagaj'lc im w rozwijaniu zainlelTsow,nl naukowych i wyrabiaj;!c nmie.jętno\c salllod/icinego posl.erzania wiedzy. Sprzyjala i zach.,:cala do prezcntowania slllde:nckieg(\ dorobku naukowcgo na ogólnopolskich konl'ercncjaeh. Darl.yla ogromną życzliII (\ści;, \"/elkie naukO\\e illicjatylly studentów. ch<,:lnic pomagala II' ich lilchowym doskonaleniu ,i~. l;illS/e i II b/dej chwili sllli.yla swą radą i wskazówkami. Podobną postaw.,: miala wobcc IlllodSl\ ch praCll\\ Ilikl'l\\ nauki. pomagając illl II' :<:dobywaniu znaCl.ącej pozycji \\ Lyciu nauko\1\ III p(\pr/o !.:Ich~canie i nlohilil.Owanie do wytt;i.onej pracy w atmosfcrl.e rOl.taClanej prze/, slebil' /~ olill ości. 1I/nania dla ich osi;l!!.nięc i aktywizowania do elalszych dzialall. 'akż~ tu podkre,!ic I'/adko spol\bn~ lak pelcn otwartości i serdeczności .Icj stosunek do drugiego czIO\\·ieka. 1IIilie,i<;tIHl\l'lIsilIchania ,i.,: II .ie:go potrzeby i gotowość niesienia pomocy nie tylko w sprawach ll;lIlko\l\eh. alc lak/.c' II ludl.klch probkmach dnia codzienncgo. "a ,elllInariach doklorskich prol'esor I'ranko\\'ska skupiła wokól siebic~ grono etnograt('l\\ i ;lrcheolt1glill ! I'o/nanla. WarSl.a\\~. Krakowa. i'orunia } Szczecina. spośród których wiei II /llob\ lo doktor;i\\' pod .lej kierunkiem. Wielk'l kj zaslugą bylo \\'yszkolcnie grupy specjalistów II lakresie ;llllcrybnist\ki. kl<lr/Y I.asilili kadrt; naukową kilku uni\versytetów i placówck Polskic,j .\Lllklllii :\allk l'r(\k,,,1' r--'I~lri;1I'rilllkollsb dala si.,: poznac jako dydaktyk ró\\niei \\- lagranicznych ""(Hlkaeh 11allkollveh. W lalach I')(,7 do 197:' trzykrotnie miala cykle wyklad()\\ w i'vkksyku. II I.scllel" :\:leillll;ti de :\Iltmpologia e Ilistoria. w Coiegio de Mexico. w Musco de las Cultllr"s (lI;li 11/1l.'ln\\Tl'sylc~Cle: \\ (illadalajara. Z koki Ila Kubic pmwadzila wyklady w instytlleie iIIH,lo~ii l'lIb;IIJSkiej i\kadelllii Nauk. II Centralnym UniwCl'sytccie II Santa Clara i w lIniwersylecie: II S;lI1li;I;:O de ('lib;!. !I.(·/IInokgk I dzi;tiitiności'l Ila llnillcrsyleeie w Poznaniu. prol'esor Maria Frankowska podiela PLIl\' II instyluele f\reheologii i 1':lIlOlogii PAN (dawn. Instytut Historii Kultury Materialnci 1'.\:\). pelni;lc od I'):,cj do kmica I In c> roku J'unkcit; kierownika pO/nallskicj PracO\\ni Etnologii lt.:g"l 11ISI\!utIJ (cl;I\\I1 l'raCll\\nia i-:lnogralii). W latach )972 do 197(, byla t~ż kierO\\nikielll lakl:idll Ltll(\logii 1/\1: I'AN (d;I\\}1 IIIKM PAN) w WarszawIc. a po przejściu na cmeryturę l'h!;i1a po" nlana Ilil st;lI11misko konsultallta l1auktlwego tego Zakladu . .lako kiel'll\\nik /;ikladu FlIllllogii 1;\1·: PAN przyczynila się wydatnie do slinali/.ll\vania ro/pol'lell'goinl II l'Ieśnicj podstalll)\\,ego przcdsięwzi<;cia naukolI cgo Zakladu. j;lkilll lwio �352 wówczas opracowanie syntezy etnogralii polskiej. Dzi;,:ki .kj W) silkolll i kinoll,l1lc~o pr/el '\I,! zc;;poiu. w 1976 roku opublikowano pielw;;7.y tom. a \V I ')X I roku dru~i IOIll SFI/I(':.I· ('II/ognI/ii polskiej. Dzic10 to stanowi jedno l najbardziej znao'lcych o;;i,,~ni,'l' \I dziL'j:leh pol;;ki..:.i etnogratii. Nadto S/czególnie ważką i znaczącą .lej zaslugą dla polskiej elnogralii lwio pOlIolanie do ż.ycia nowego ezaspisma etnogra1ic7.nego. organu ln;;tytutu ;\I'chcolo~il I !tnol()~il 1'.\'\ (dawn. II-/KM PAN). wydawanego w j9zykach obcych pod na/II,\ .. I·:l!11lologia I'o!ond". I'lcrlls/) tOIll t<::gorocznika ukazał sil( \V 197) roku. Będąc inicjaton:m. a nast;,:pni,' r..:daklorCIll 1":1,'0pJSlll<l. proksor Frankowska umo;i.liwila praentację dorobku polski<::j cl!wgralii na Ii"'um micd/l nan1dOllym. Profesor Maria Frankowska przez ponad :W lal byla kic]'(mnikiem I'raC(}\1 ni I.lihl!,)gii lAl--: PAN (dawn. Pracowni Unografii II-IKM PAN) IV I'ozn"niu. I'OC/'llkolVo kicIOlIal" b"d,UII<Imi 1.\1 iązanymi z etnogralią Polski, prowadz;lc prace h:r..:nowc gl<)lIni<:: nad bmloll n iC!1I,'Ill ludclIIym Wielkopolski. Plonem tych dzialm1 byla 111.in \I) d,lIla \I I '))') roku pr;lca Ibionlll <I Z bac/(7I1 nad budO\Fl1lclwel11 ludowym IV lVIelkopolsce 1195 -l-I 95 -). \V I ')(" roku ladecI dOli ;Ii<l o amerykanistycznej specjalizacji Pracowni. \V kilka lat pI')/niej l.au,I<1 inSpIIO\l:ll' i 10/11 Ij:ll w Iym zakn:sic badania ctnoreligioznawczc. Zainteresowania badawcze profcsor Frankoll'ski-:j problemalI k'l 'IIn..:r)'k;lIIi';II'Cln,! "d/\l I-:rciedli!)' się IV Jej działalności mU/.calnl:j. dydaktycznl:.i i naukowcj. slat,1 "i,' ICl. ;IUI'I['..:m,lcI egu inicjatyw naukowych i organizacyjnych, Na sz.:gólnl: podkr<::śkni,' laslllgllj..: 1,II'OU,!lko\l:Jnl" przez Nią studi,')\\, alllcrykanistyC7.nych na S7er;;;,) skid, i slw"r/..:ni,· picrllve.i \I I',,!s.:,' 11;llIk,,wej placówki amerykanistyez,ncj. klóra stala Si9 I'raccmni;1 J:tlhilogii L\I': 1':'\:\ Id:llln I'r<lC"\lnl<l Etnogratii IHKM PAN) \V dzicdzinie amerykanistyki wys7kolila grono speejaiist(lII. ktl'll:,ch SkllpIi:1 \lok()! \łehlc, współpracując z nimi przez dlllgie lala .lej lasługa byla pialIsI," \I I'(,!scc "r~an!/:Jcj<l SjHllk;lIi wszystkich amcrykanistów polskich, Mieli oni oka/ję d" \lymiall\' sllOich 11lIgI;I,it'lII n<l Cll..:r::ch zorganizowanych przez profesor Frankowskil Ogólnopolskich Senlinal1,1l'h '\Ill::l'Ilanisll'O!l) ch Na .il:dnym 7. nich stormllłowala bardzo iSl"!nl: progr<lm"",' lalo/cllia p"lski":I :lIncl'l kanisIl ki. które odegraly ważną rolę w dalszym k;;;tallowaniu sic lej dziedzinl nallki \V program i.: II In polożyla szczcgólny nacisk na konieczność podejmowani;1 plac /..:sp()I"\llclt. \I ktl'>l:-l'h uClcstnic/.yliby pr/.cdstawieiele różnych dyscyplin naukollych, Z<llllin/cnia te lI'eali/ol\all si,' zarówno IV powstaniu różnych placówek nauk(l\vyclt Iiklerllnkow;lII)ch n,1 IJI'<lC":<l1II..:rykaniSl)czne. jak i IV utwor/.eniu w 196) roku l. inicjalywy pro/l:sor Franko\lski,'.i SckCJi ;\lllnllanistyc z.nej Polskiego Towarzystwa Ludo/nawczego. jako na;bard/.iej IIÓ\lczas odpolI icdnie.j (ll1ll1 organizacji polskich amerykanistów, Sckcja llliala sw"! sicdzibę \I I'''/n<lnill. :J1..:j II i..:l"ktllinl prezesem była prof-:sor Frankowska. Za najważniejszc spośród ladal] polskicj amerykanislyki II/n;da cck n'lllko\l":. d)dak!lc'/ne, infomlacyjno-popularyzatorskie 01'<11:dzialalność zllliel'7a.iąc:\ d" lJa\l i<)l;llli,1 I ro/vc'r/Cnl<l k(\lItaktów z zagranicznymi ośrodkami naukowymi .. kj zdaniem. II tl'lll Ihil,J'()11\ III lI)'silku 1"1,, etnogralii byla szczególnie W<l7.na i pierwszoplanowa zan'lIIn" I 1',lc!i nauk""1 cit. Ii pr/edllll"[U bada!1. jak i prakty-:znych. I'rolcsor Frankowska była równicż inicjatorem ulllOrzenia KOlllisj i ,\lll":l'I k:1I1istH'/n,j K"mitetu auk Etnologicznych PA ,gdzie ohj91a i'unkcj<; pr/e\l(lLiniu:lccj, l'llilddw pr/,'\lodniczyla PO\l stakmu IV 1978 roku Polskicmu rowarzyst l\'ll Stud i()\\ I ,all Illlanl":lI k:lni'!1 UlI I cit Byla aktywnym czlonkicm wielu towarzystw Ilaukuwyeh. II II'Ill l.ai'-r;I1]iun: ch IU\I ar/I ,!II amcrykanistyunych. Ill, in. Soci-:tć i\nlcricanist-:s \I I'dr\ZU i Socicddd :vlniCil11d dco ,\niJ(lI'(llogia, I'rolCsor Maria Frankowska I\')'raz swoim zaillteresow:llliolll allllTI bnist)unl III <Lila pr/.c,k \I'szyslkim w licznych publikacjach. Najwai.nicjs/-: wśn',d nich mieJSC": I:lJlllllJ,' Illullllgr,I1i:l {'ods/awv pu gOSI!odilrki zagadnici\. spotkanicm wiejskiej Hl Peril 11' oSlu/llim okresie !)(I//I)11'1I1/11I !Ilk,)" I !JI('/'ll's:l'Il/ sll/le('1I1 XVI I plenl'S:a p(J/O\I'(J XV!I \I, (19(,7) IJI dzick tl'l11. uh(lk \lic'llI lt'/n\cb szcz-:gólny nacisk polożyła na proc;:s>' pr/cmian kultul'll\l I ch. sp(l\\(ldllll,lI]ICh d"óch I.upclnie odmienn)ch kulilIr. Praca l" >!i1no\li istulnl \l11:1d \I pU/ll:lnle sllll- konkll'I.,'cie. I'Vlek �353 ,lCji spokCl.no-gospodarCl.ej jednego z ważniejszych pozaeuropejskich ośrodków cywil ilaelJl1\ ch "\l/tlte.l pmksor Frankowska zainteresowania swe skierowala ku Meksykowi, glównie na /agadntenia /\\tivane / jego s/.\uką którą studiowala zarówno w jcj fimnaeh historycznych, jak t \\spólCl.esnych. I hadaniami tymi wiązaly siy Jej wyjazdy do krajów Ameryki Laeińskiej (Kuba. :\kksyk). gdzie pmwadzila badania terenowe oraz zbierala materialy archiwalne i biblioteczne. hj.;la si.; n\wnió studiami religioznawczymi, koncentrując sit( przede wszystkim na problemie S) nkret\/mu t·eligijnego. I. .lej inspiracji i pod Jej kierunkiem powstal w Poznaniu zespół ctnograló\\-religio/nawe\lw. który zająl się analizą ruchów spoleczno-religijnych i kultów ,I Ilkrct) c/n) ch na tetenie ohu Ameryk. Rezultatem tego projektu badawczego bylo kilka lI1ollogralii pr/edstawiaj'lcych badane zjawiska w ich wymiarze historycznym. antropologicznym i religto/nawCl.)nl. I tego też nurtu Jej zainteresowaI1 wywiodła sit( ksi'lżka Milologio A::lekóH' t I'}~7). która lll\/gl,;dniając najnowsze odkrycia naukowe wypełniła poważną lukę w polskiej literatur/c pr/edmiotu. Drugiej ksi'lżki z tego nurtu zainteresowaI1 - Milologio Mo/óH'. niestety .IL1/Ilte ukot'ICl.yh I'ol!obtl\ los podzielilo wielkie dzielo profesor Frankowskiej S::luka Meksl'ku. które przygotml I II ala pr/CI. wiek lal. ~ak/lles/c/e zwnieić uwag.; na warsztat badawczy profesor Marii Frankowskiej. daleki od pl';lna \\askie.l speepilizacji. Wprawdzie etnogralia Ameryki była Jej glównym polem badawczym. !Oledn<lk \\ .lej dorobku w)rainie dostrzec można uwzglt(dnianie zjawisk w szerokich perspekIl \\,Ich interdyseypli:larnych. co bylo zawsze jedną z Jej naczelnych dewiz. Nicjdnokrotnie II \ kot'/I-;[y""al<l .IednoCl.cśnie iródła archeologiczne. historyczne i etnograficzne, aby, posilkując St.; l,tk r(lżnorodnYIII lllatCl"iaklll. dochodzić do gcnezy badanych zjawisk, przedstawienia ich to/\\ojtt I pr/eks/talceli. ukazania ich funkcjonowania w bież'leej rzeczywistości. W Jej etnohistotl C/nym podejścill istot,! byla dllologiczna interpretacja faktów z przeszlości oraz historyczna rck(l[lstrukciit tt'esei kulturO\\ych, analizowanych w dlugich przedzialaeh czasu. Widoczny \\ !\\órc/Ości pmll'stll Frankowskie.l silny historyzm lączył sit( jednocześnie z mocno aKCCIl!O\\illlYIIIpOlkjścielll kulturowo-relatywistycznym, odrzucającym wszelki schemat myślenia ( kwalilikol\anic Llku'lII kultu["()wych według z góry przyjętych i obowiązuj'lcych w danym środo\\ Isku i epoce sZ.ablonów interpretacji. W oglądzie faktów znacznie wiykszą uwag.,: pr/I \1 I<!i\wala do ich kOiltekstu dziejowego niż do analizy porównawczej, starała się bowiem /a\\s/e \\Ijaśniać badane /Jawiska na gruncie kultury, której są one cLt(ścią skladową Dziyki lellll! ul1i~al,1 pochopnych uogólnicli, efektownych choć pozbawionych głębszych perspekty\\ hipo!o ()J",lI twind/ell nic uzasadnionych przez aktualny stan badali. I'rofeSOI' do~tor Mal'ia Frankowska zajrnowala bardzo wa:ine i znacząec miejsce w polskim /YCtU naukowym, przyczyniając si.; do jego rozwoju i wnosząc do niego swój poważny dorobek had,lIIC/I Byla C/.Iowiekiem wielkicgo formatu i żywimy nadzieję, że potrafimy zachować l prZek,l/,IĆ nast.;pnYlll pokoleniolll choć C/t(ŚĆ tych wartości, którym byla wierna. !\,faria Paradowsko ERNEST GELLNER (1925-1995) Dnia) listopada 19'») roku zlllari nagle w Pradze wybitny filozoL antropolog i socjolog ,lara/em. I.mest (;cllner. Dorobek jaki pozostawił po sobie jest doprawdy imponujący. Bez ""ltpieni;1 odciśllie on swój znacząc) ślad w dziejach myśli społecznej i fiłozoficznej. I'u.e/yl lat nicmai 7(). ~3 Lud [. LXXIV �354 Ernest Gellner urodził się w roku 1925 w Paryżu. Wychowywany byl w intelektualnei rodzinie żydowskiej w Pradze, gdzie uczyl się też w angloje;zycznym gimnazjum. W roku 1'.1.,9 przybył do Anglii, uczęszczając najpierw do szkoły w SI. Albans. Następnie u/.yskal stypendiull1 w Balliol College w Oksfordzic: studia ukończył jednak dopiero po wojnic. Wstqpil do Czeskiej Brygady Zbrojnej, która brala m. in. udzial \V oblężeniu Dunkierki. a nns\l;pnie \\ parnd/ie zwycięstwa w Pradze. Widząc co się świe;ci w powojcnnej Cz.echoslowacji. powróci I do Anglii \V roku 1945. zaś po ukończeniu studiów udnl sie; na dwa Inta jako ..lecturer"· lilozolii do szkockiego Edynburga. W 1949 roku przcniósł się na 3:; lat do London School of I:conomic ilnd Political Sciences, na której od roku 1962 zostal profesorem lilo/Olii. Tam zelkn<\! się / anlropologami lej klasy co Raymond r-irth cZ.y Isaac Schapera. Poglębilo to jego lainlen:sO\\illlia antropologią. W roku ł974 zostal członkiem Akndemii Brytyjskie.i. W I l)R4 obi<\1 st<1I10\1isko William Wysc Professor w Antropologii Spolecznej na Uniwersytecie IV Call1bridge. Cllollklell1 King's College. a zarazem szcfem Deparlnmentu Antropologii SpoleczneJ tego uni" c."I"SI 1etu Kiedy w roku 1993 w Cambridge przeszedl na emeryturę. to /Ostal szcf"clll Centrum SlUdió\\ nad Nacjonalizmem na Uniwersytecie Środkowoeuropejskim w Pradze. Do antropologii prowadziła go nie tylko jej atrakcy'jność IV kontekście stanu brytyjskich nauk spolecznych lat 1950 .. ale także jej związek z rzeczywistym stanem spolecznylll. FilO/o/ja byl;) dla niego zbyt abstrakcyjna. socjologia zbyt ewoluejonistYC7.na i poeh!onicta bllllO\vanielll "ieikich systemów. Być może dużą rolę w poszukiwaniu 7wiązk\lIv z antropologi;\ odegral jeg!> slynny atak na brytyjską filozofie; lingwistyczną z roku I'):;R (,\Irma I r::ec\·. lI\d. po!. !')X,)). Zaangażowal się wówczas w sprawy. które staly się przedmiotem SporÓII lil%ló,,· i ;lI1troP')logów przez wiele lat i trwają do dziś. Krytykowal on zapou.;\lkowan) pr/CI Wiltgens1eilw .,solipsyzm poznawczy" i relatywizm kulturowy. Do kOliea pozostal z\\olennikiem racjonali/Jnu. co zwłaszcza po pojawieniu się idei postmodernist)'cznych nic byio wygodne. Nic 1)\'1lo jednak racjonalizm oderwany od kontekstu historycznego i spolecznego. ic intereso";ily go ro/lI'ażania nad poszukiwaniem uniwersalnych standardów myślowych. Sam racjonalizl1l traklOw;iI (iellnn jako myślowy wytwór kultury europejskiej. Celem filozofów takich jak KartCliusl i Kant hl l,) wyzwolenie umysłów z oków tradycji. Jest to oczywiście niemoi.lille do kOliea. ale oka/alo "c motorem napędowym nauki, która rozlala się po świecie i niC/alClnie od lokalny ch tradl ej i rozwija się powszechnie, a z jej osiągnięć korzystają uczeni z rói.nyeh kl'CgÓlv kultulO\\\ch Stanowisku temu dawal wyraz Gellner mie;dzy innymi IV takich pracach jak ('oIlC"!)IS Ulld SOc/et) (1973). Legitimation of Belief (1974), Spectacles and IJredlCIIllleills (f l)RO). Ne/at"'lslIl III/d the Social Sciences (1984), Reason and Cllllure (1992). Problemy teoretyczne, poruszanie się na pograniClu ,,·ielu dyscyplin 11I1I11;lI1istl UII\ ch. In lo bez wątpienia wielkim wkładem Gcllnera w ich rozwój l\' dtugie.i poiolI ie n;lsz,'go stulecia Lączył w nich niezwykłą kompetencję i wiedzę z rzetelnym krytycy/mćm i bh skOliiII \ nil skoprzeniami. Myśli jego podążały niekonwencjonalnymi śeiei.kami. Polemiwllal II nich 11J<l.il\'iększymi myślicielami europejskimi: Heglem. Marksem. Weberem. Willgensteinćlll. I:reudem. C/I Z bardziej współczesnymi badaczami jak Eisenstadt. Oakeshotl. Keyenes. Ryle. Poppel. Yates. Habermas, Rorty. Mierzył sit,: z wieloma antropologami n jednocześnie ohszernie kor/yst;iI / ich dorobku, by wymienić C. Levi-Straussa. E. Leacha, R. Firtha. F. L. 1·:l'nas-IJrilchalda. R. Nl'ćdhama. M. Sahlinsa, M. Blocha. C. Geertza. Wymienione powyżej praec o charakter/ć li IO/oliClnym tylko IV cze;ści ilustrują te przymioty twórczości Gellnera. S/.ereg / nich "y kr;IC/,) poza kanon filozofii lub ramy jakiejkolwiek innej ustalonej dyscypliny naukowćj 1'11Y\VOlaJlll1 lU choćby Psychoanalylic Movemenl: Dr Ihe ('lInning of (Jllr"a.1"01I ( 19R5) czy IJ/ougli. ,\\ron/ alld Book (1988), ta ostatnia praca o historii spolecznej i intelektualneJ spoleCldlst" lud/kieh W rokul954 Gellner prowadzil badania terenowe \I' górach I\tla.s II rvLlroku. Wvnik;ilo t(\ z jego zainteresowań światem arabskim i kulturą islamu. ROl.llmial i antycyp()"ai /11;IC/el1i..:tej cywilizacji dla współczesnego świata. Wynikiem tych studiów by!y jego \\1;ISl1e ksi'liki SI/II/I.\ oj t/ze Alias (1969) oraz Muslim Sociely (1982). W tym ostatnim zbior/e es..:Ym /<I.i;11sic np k II l'sll~1 zestawienia myśli Ibn Khalduna i Davida f1ume'a . .lego zail1teres()lI'ania ś"iateln ~lrabskil1l �355 I.nalazly lei. wyraz wc współredagowanych przezeń tomach: z C. Miacud Arabs and Berbers (1973) i. I. J. Walenburym. Patrons and C/iel1ls in Mediterranean Societes (1978). W lalach I %() /.ainleresowal si~ także antropologią w ówczesnym Związku Radzieckim. Stal si.,: promotorem mysli niektórycb badaczy tego kraju. np. Anatolego Khazanowa. w świecie antropologów anglosaskich. Wynikiem tych zainteresowaI1 była m. in. zredagowana przez (iellnera praea Soviet alld Western Anthropology (ł980). Na tym nic kończyły się jego związki I. antl'l)pologią za Żelazną Kurtyną. W łatach 1980. nawiązał liczne kontakty z antropologami polskimi. Ok,vii ku lemu przysporzyły obchody stulecia urodzin 8ronisława Malinowskiego. Sto!d Illi.,:dzy inn) mi wspólredagowana przez Gellnera, wraz z R. Ellenem, G. Kubicą i .l. Muchą. książka .\la/illollJski f1elll'een 7'wo Worlds (1988). Do uczonych z Europy Środkowej i Wschodniej podchodzi I zawsze I. dUŻ'1 życzliwością i wielu z nich pomógł. począwszy od pisania listów rekolllelldacyillyeh. po promowanie ich myśli w świecie zachodnim. W tym sensie spclniał rol~ mieL!zykuiturolVego trickstera. Na wykladzie wygłoszonym w Berlinie w maju 1995 roku podzieIii curopejsk,\ tradycję antropologiczną na dwa zasadnicze nurty: szukająca genealogii ludzkiej II sk;i1i globalnej. dominuj'jea IV Wielkiej Brytanii i Francji, oraz środkowoeuropejska, która była I.lli;\Z<llIa / ruchami narodowymi i lokalnymi tradycjami. Malinowski miał być jego zdaniem tym. kto II pc\\nym sensie poląC/yl te chvie tradycje. Gellner zapytany, czy zalicza sam siebie do tci drugiej tradycji. odpowiedzial: .,JeŚli chcecie krótkiej odpowiedzi: tak". I )ocenial wag.,: wydal'zeli, które nastąpily w Europie w czasie ,,Jesieni Ludów". W 1993 roku II artykule .lllthro{Jo!ogy {II FUI'O{Je, publikowanym w "Social Anthropology", napisal: "Rcunilikacja i-:uropy w 19X9 jest wydarzeniem porównywalnym w swym znaczeniu z Rcwolucją Fr:Incusk,! i ReJlmllaej'l" Zniesienic barier pozwoliło Gellnerowi na bezpośrednie studia nad problemami spolce/llymi i kulturowymi obszaru przechodzącego intensywne procesy zmian. IlisloI'\'unc sploly i strukluralnc LIwiklania jak zawsze znajdowały się w polu jego uwagi. Zająl ,ic' przedc' \\s/yslkim problemami narodowościowymi, ideologii nacjonalistycznych i społeezeli-;,\\ a llby\valelskicgo IV Europie Środkowej. W dużej mierze pobyt w regionie stal się okazją dla kO;llynUO\\.ania jcgo wcześniejszych zainteresowaIl z tego zakresu (Nations and Nationalism I ()X1: wyd. polskie I <)91l. Książka pobudza bczustannie zajmujących się t'l kwesti'l do nowych pr/cm) sldl i na dlugo \\'eszla do kanonu lektur podstawowych z tej dziedziny . .'\k.S;lIlliula Rcwoluep I<)X9 umożliwiła Gellnerowi powrót do miasta jego mlodośei. I)oiegnal .,i~ / nim. jak to zawsze bywa I. ludźmi tak wybitnymi. zbyt wcześnie. Michal Buchowski TADEUSZ KORZINEK (I91 X- I<)%) I X kwietnia I<)<)(,roku w Krakowie ielolelni e/.lonek Kola Zainteresowań I"o\\arz.ystwa I.udo/.nawuego. 1\ zmarl Tadeusz Korzinek, doktor nauk weterynaryjnych, Kulturą Ormian przy Oddziale Krakowskim Polskiego Klemens J. Krzysztofowie: �356 A A KU CZY' SKA-IRACK/\ (1934- ł 994 l Była historykiem sztuki i - co nie CZęSIO w tej profesji się zdar/<! cal'l SII'I pr,lcę h<ld,jlle/,I skoncentrowała na sztuce ludowej. Urodzila się 20.07.\ ')],) II BlilHlwie ~olo Kr<lśllika. Ihla córką I.ygmunta i Marii 7, Bielskich. Ojciec, e~onomist,1 rolllY. pracolIiI! IIdU~'>IIO. Il1dlb architckt wnętrz, zginęla tragicznie w 1944 roku. Anna od La~o(lCzeni<l studi<'lII n<l liniIInsI iLTle Warszawskim (1965 rak) do końca pracowała w Instytucie S/tu~i PA\i II \VaISl.all il'. przechodząc wszystkie kolejne szczeble naukowej drogi. od asystenta po dDcenla i ~in()\lni"a Pracowni Sztuki Ludowej i Nicprafesjonalncj. lapoC/.<ltkOllanc na sludiach jeJ zaillll'l"eSOllauia badawcze utrwalily się i rozwinęły w Instytucie; pewien WplYII n,1 lo IV: 11',nl" I.l't~nięcic z pro!. Romanem Reinfusscm i wielokrotny udzial w organilOwanych pr/CI nie;2o badan!dcll terenowych. a takżc z Aleksandrem Jackowskim. redaktorcm ..Polskiej S/tu~i LudDwej". I e/asopismem tym Anna była ściśle związana, w latach 1')57-1 ()()I) pelnild ohml ia/~i sdretdl/,l redakcji, a czlonkiem zespołu redakcyjnego pozostala do końca. Głównym obicktcm zaintercSOWal'l Anny KunezY{lskiej-lrae~il~j b: la dallna ludoll,1 vtub przedstawiająca i jcj powiązania genetyczne z gotykiem i barokiem. problem pogranie/a r11li;d/1 sztuką ludową a cechową, a także współczesna twórczość ludowa. osobnIlOŚĆ 111(\("«'>11i n.:cepcj;1 ich dziel we własnym środowisku. Z picrwszej grupy do naibard/il~j ceuion: ch n,dó.'( jet prace o Chrystusie Frasobliwym. publikOIvant: w "Pols~iej Sztuce Ludowej" 1\ <J(,() I 1')~iIJ) or~11 przepracowana wersja angielska Man 0/ Sorrow in Ihc /?ch,r.iolls 1'011, l/wllllOIl 1..Pol i,1i ,\rt Studies" t. 4. 198]), także prace o Malce Boskiej, I.włas/ua il/ar/Olllla II' r/'IIII1CIIWlsl'!CI r~('~/'i<' ludowej ("Polska Sztuka Ludowa" I')SSl, a ponadto Kr~l'~e CC::hIOIIC i IIIOJloll/l'('~//(' liglll"l drewniane:: Malopolski (,.Pols~a Sztuka I.udowa" I ')7(, l. Problem pogranicza sztuki ludowej i cechoweJ rozpatl)llała przedc IIS/ISI~illl II d/ic'd/inil' malarstwa i gratiki. W 1973 roku uzyskala do~torat na podstall'ie l110lHlgralii o'rodb II1,iI<lrs~ie~o w Częstochowie, opuhlikowanej pl. Malarstwo 11Id()\re kręgli c::('slo('holl'ski<·.t~" ( )S'Olll1c'lIlll 1978). Była inicjatorką i wspólautorką pozycji S::llIka 11II1'!1I(/ II' 1'"ls(c. II I dallel pilei. ;\rl,,,h' IV roku 1988. Sama przygotowała dużą i ważną jej część, bo c,ilą vtukę pr/ed.stall l<lj;!e:t I/ei.hl'. malarstwo i grafikę, a także wstęp i rozdział zamy~aj'lcy pl. 1I'.1'j)()Ic::cslla Ilr()r("~()"L'· 11I/('I~/,{//iCl;" lI'si. Ta publikacja, w którcj podsumowala swojc pr/.emYŚlcnia i II ieh>lelnle studia, stila SI!; podstaw'l przewodu habilitacyjlIego. zakOllczoncgo II' I ()S,) ro~u. W sumie dorobek autorski Anny Kunczyi\skicj-Irackiej. ,)ho~ II: llIielli(lrll'ch 1)(>/1cj i zwartych. obejmuje ponad 25 artykulów oraz s7.ereg drobnlcjszych prac. hiogr;JIlH·l\I. Il'Cl'lIzji ell" W roku 1983 zostal wyrótniony nagrodq im. Brata Alherta ..za lllt'HU: 11~lad II li,hl,lIli,1 IJ."I religijną s/tuką ludową"· Watny nurt .jej pracy i zaintereSOWali stanowi la działa111ość dyd;l~ty una. W Litach I '!7'-1 'F') prowadziła wykład kursowy ze sztuki ludowej dla studentóII elnogr;ilii lIa llnil\ Cls\lecil' Lódzkim, a w roku 1976 podjęla zajęcia IV Katcdr7.e I·:tnologii i Anlropologii Kultumlll'.i lJniwcrsytetu Wars7.awskiego. które z czasem rozwinę/y się II' specjali/ację. Pr,IL'l" Ie SllILiclll;lI11! traktowała nader powalnie, ale i emocjonalnie. czt:rpała z niej wiele satyst'a~ci i i r<ld(lści Anna Kunczyńska-Iracka, jako wybitny specjalista w s\\oJej d/ied/inie. uC/e~lnicl\ la \\ Il'I,,krotnie IV sądach oceniających plony konkursów s/.tuki Indowej. \\Sp,')ipraCOII,iI;1 I ..( 'l'peli,]' ze Stowarzyszeniem Twórców Ludowych. Nalcżala do Polskiego T()\\ ar/lSlll<l I Uli(l/llal\ l"IC~\' (od 1978 roku), do Stowarzyszenia Ilistoryków Sztuki. Mi<lla 1ll1ll')stIIO pLUlI>11 i p"IllI,lli\\ badawczych, zamierzała Ill. in. rozwinąć studia nad kapliczkami i liguranii pl/ldr"/!11 lIIi. pO S/Crzyć badania nad recepcją tradycyjnej sztuki ludowej przez II SP(')icZl'Sll: ch lIlieSl~,II'ICl'II\ 1\,i. Choroba nowotworowa o szczególnie ostrym i szyhkim przehiegu p,,\V,Jiił<lj'i pO p;1I"I1lllic',i'Ie:tL'il. \ S czerwca 1994 foku. Je.i przcdwczesna śmierć jest Slr,It'1 dla n;lll~i. a !lokśnic nliouł" .i'l dUll' grono przyjacióL kolegów i współpracowników. �357 BOZENI\ KURAL ( 1938-1995) 4.01.1995 roku Il1larla I~oi.ena Kural. elnograf~ starszy dokumentalista w Zespole Dokumentacji S/.tuki Ludowej I'racowni Instytutu Sztuki PAN w Krakowie, członek Oddziału Kr,lkoll skiego !'TI .. l Jro(Lćila si.; 1310.1 'H8 roku w Warszawie, byla córką Leonii z Solygów i Stanislal'la I/dchskiego. Matka. naue/ycielka. llTaI z małq Boi.enq, bezpośrednio po wybuchu woin) pr/eniosly się do Krak<l\\a. gd/ie osiaclly na stale. Ojciec. inżynier-mechanik, brai CZ\lI11Yudzial II Illlojnic' Sllial<l\lej. "'alC/'lc w dywi/ji gen. SI. Maczka, wróci I dopiero po wojnic. l~o/cn<l po Idaniu llIatury II' krakowskim liceum ogólnoks/.lałeącym prĆlbowala sil na fizyce uniller\\ h:ckie.j. ail: l.rClygnowala z kgo kierunku. Ukoliczyla dwuletnią pomaturalną szkolę lahoranl,'l\\ IllcdyC/.nych i podj<;la prac.; II' wyuczonym zawodzie, Zajęcie to nic dawalo jejiednak ,al\SI;lkeji i dl<llego. po l.alll'IŻp(ljściu. powróciła na studia. wybierając etnografie,; na UniwCI'sytecic' ,lagiellOl'lsk illl. .Iu/ pndClas studiów. w 1967 roku. nawiązala wspĆllpracy z I'racowni'l Inst\ll1l11 S/\llki I'/\N, Ilvjezd/ająe kilkakrotnie 7 zespolem na badania terenowe, \V tej;!.e !'raCOlini ro/poC/..;la pl'ac.; bezpośrednio po uzyskaniu magisterium w 1970 roku. pozostaj,\e z nią III i,!/an,1 do kOl'I"\. prallic 25 lat. fhierala i opracowywała materialy terenowe. prcl\Yild/.ila ;\I\'hillum naukoll·e . .ki osobiste /.ainleresowania badawcze dotyezyly urz'ldzenia i wystroju Ilnelr/a donlII chlnpskiego. I kh')rcj to problematyki opublikowała kilka artykulĆlw. glĆl\\'llic \\ k\\,lru!lniku ..1'01-;"" S/.tuka Ludll\I'a" IS PA " Do ważniejszych należą opracowania skrZYli podh~t1a(l,kieh (I 'iT!., I 'J74). a l'lb.e: JVspólccsne tcndenc.je rO::\I'ojmve dOll/ll chłopskiego II{[ IwiskulI .\ilis::1I (I'n(,): 1,IIi/O\1'C ej k"'iaIF:: wiórów (1977); KlIrliiC' Zielone .- o.'irodek IIwsoll'ej /lI'Iillllkcji clclI/cnh)1I \1'lslmill IFSI}()lccsnych wiejskich 1vn('lr:: mies::"alnvch (wspĆllnie Z I,:, FryśPictrasl.koll", l ')X I l. ,I II ..Rouniku Bialoslockim" t. XVIII. 199/. 7 hadw/nad IVI!Jo,w::cnic/ll \lll~II':: IliiC,l'::kulllldl IIIi/no,'cl rllskiej:: okulic Hajnówki, Bielska f'od/askiego i Siemialyc, I'rllu k'go pl/.YSotO\I\'llala reeenzjc publikacji ctnograticznych, hasla do ..[)cmosu" oraz Illor/olle~o ,!ldll,t/nie S/mmiku "1'()rn),,' ludowvch, W maszynopisie pO:lOstal\'ila II i<;ks7e "pr:lcO\I ,IIIic dOl) C/.'lcC \\ yposa/enia i I.dobnictlV'a wnętrza mieszkalnego na I'odlasiu. Ilo/Clla od kilku lal Im<lgała się I. \Iielu dolcgliwościami. o (7)'m wicJzialo tylko gl'Onp naihlii:;;\eh. lolc·/. jcj 1I<l!,dcodcJście bylo i'.upclnym zaskoczcniem dla przyjaciól i znajomych. !'O/OSI,lIlic II naSl.~ch .sercach I pami.;ei. ,//icjo NORBERT .Ha/eta L1I'PÓCZY (I 9()2-1 9<)6) \\. dnill 24 czcnlCI 199(, roku II wieku 94 lat zmarł inL Norbert Lippóczy, ezlowlck nalezilc)' dp grol);1 naj/;lcniejSl.)'ch i zaslu/.onych Tarnowian, B.,:dąc W.;grelll z pochodzenia. IX1święcil I'ol,ce Ili.,:k'/osć· S\lcgo I\'eia i pme)' Ih I hibliolilcm i II )'trawnym kolekcj\lncrcm. hojnym otiarodacą obdzielając) m swymi Ibinrami J'(·)/.111' inslytucjc, tak IV Polsce jak i za granicą \Vspólzalożycielcm Tarnowskiego 'IoIl<III.)'II\a !'rl.)p;ni !'olsko-W<;gierskiej. a zarazcmlącznikielllllliędzy Polakami a \Vęgrami. I'ochod/.il 1.l,!liy'l IV' okolicy Tokaju na Węgrzech, był absollVcntem Akademii Rolniel.cj II IlcbleCl)nic. ,l prakt\k.; l.<lgr'1I1iun,\ odby! IV Danii. Finlandii i Auslrii Nawiązując do rodzinneJ lrad\'eji lajnl"llal SI": upral\"1 wilHlgron, produkcPl i dyslrybuejil win t\lkajskich, Konlakly �358 handlowe, m. in. z Tarnowem, zaowocowaly również. poważnymi zllli;IIWIllI IV .lego zyciu osobistym - tu właśnie poznał przyszlą żon~, panią dr Kornelię Wojnar. ktl\r<\ poślubi I IV 1933 roku, a w dwa lata później doczckał się urodzin syna Piotra. Tarnów stal się dla Pana Norberta drugim domem. Podróżuj'lc miydzy swymi dwicm,l oiczy /.nami zachwycił się ludowym malarstwem na szk Ie. z klórym zdkn'll si.,: w' /akopanelll. Ta rascynacja rozpoczęłajego drugą pasję ~ kolekcjonerstwo (kolorowych obraz.ów na szkic). któremu poświęcał każdą wolną chwilę. Równocześnie zaczął gromac!7.ić literatur.,: dotycz.'le'1 tego lelllatu Trasy jego poszukiwań objęły całą poludniową Polsk~. Slowaczynlę i RUlllunie;. W pracy zbieracza pomagali mu często polscy górale oraz. Huculi. a zbiory ciekawych ikon. ludowej ccramiki z Pokucia i świątków powiększaly się z roku na rok. Pasja la pozwolila mu do 1939 roku zgromadzić 138 obrazów, 200 sztuk ceramiki huculskiej i okolo 40 świ'1tk(m małopolskich. Wybuch" wojny światowej zniweczyl plany i rozwijające siO; pasje kolekcjonerskic Rodzina Lippóczych wyjechala na wschód pragn'lc dojechać na Węgry. /ostala zatrZ}mand na granicy, a za nielegalną próbo; jej przekroczenia Norbert Lippóczy zostal skalany przćl Sowietów na pięć lat więzienia, które przepracował IV obozach pracy. W 1945 roku zostal zwolniony, ale nic mógł powrócić do Polski. gdyi. nowo z<llvarta konwencja mio;dzy Polską Rzeczpospolitą Ludową a ZSRR obięla jedynie n:palriant()\v narodowości polskiej i ż.ydowskiej. a nie uwzględniła reemigrantó\v innych narodOl\'ości. II tym \Vo;gróII. Pozostaj,\c w ZSRR pracowal w fabryce odzieży. Dzięki usilnym st;lI'aniom żon\ otrzylllal IV ambasadzie polskiej w Moskwie paszport konsularny i wreszcie po 14 latach I'Ozl'lki. P()\IT(')ci! do krąju. W Tarnowie pracowal jako kierownik octowni w lakiadach SpożYlvcz\'ch I'r/<.:llJ\ siu Terenowego ..Powin" aż cia przejścia na emeryturę w I 96S roku. Przedwojenne zbiory Norberta Lippóczego przetrwaly. Kolckcja sztuki ludml'eJ m. in. Ohl'ill: na szkic. których liczba wzrosła do 260 s7tuk. powio;kszona o nowe nabytki I. Iliszpilnii. i\lzacji. Syrii. Indii. Niemiec, Austrii, Czechoslowacji ofiarowana /.Ostala przel Norberta Llpp()CZego Muzeum Diecezjalncmu w Tarnowie. Obok tego zespolu trafi la ceramika. 1\ tym ol'yginaln\ piec I. kafli huculskich, jak też rzeiby sakralne i ekslibrisy o tematyce chrystologicznCJ /biór ten przekazal inż. Norbert Lippóczy spoleczelistwu Tarnowa IV dow{ld IldziyC7ności za spontaniczna i bezinteresowną pomoc okazaną w czasie tragicznych wydarZCli na W.;gr/.ech jesieni'l 1956 roku. jednocześnie był to wyraz wdzięczności za lata szczęśliwie przeżyte 1\ Polsce. Kolckeja eksłibrisów Norberta Lippóczego przedstawia si.; dziś imponuielco. (iromali/.onil przez dlugie lata drogą 7akupów i wymiany z kolekcjonerami i artystami-grafikami na cal y m świecie, sprawiła, że Norbert Lippóczy stal się jednym I. najwi<;kszyeh kolckejoncr()II' ekslibrisu w Polsce. Swe zbiory ofiarowywał hojną ręką rozmaitym instytucjom. Olhr/)mi. rÓinolellliltyczny zbiór ekslibrisów i związanej z nimi literatury otrzymalo Muzeum Okr.;gowe wlal'llmlie. Kolekcja liczy ponad 25.000 egzemplarzy od XVIII wieku po elas) wspólC/esne. Ekslibrisy z kolekcji Norberta Lippóczcgo można także ogl'ldać w innych nluzeilch polskich. \\' Wars/.awie, Zielonej Córze, Wrocławiu i innych. Muzeulll Rolnicze II IlulialKszcie OII'/\'Ill;i1o bogaty zbiór etykiet win tokajskich odziedziczonych po rodzinie:, 1200 bieli.ek o tematyce Iliniilrskiej, jak również ponad 5000 ekslibrisów związanych temalyC/nic I. wincni i winną latoroślą Jako bibliofil i zapalony zbieracz gromadzi I pamiątki związane z postaciami gen .. il'lzelil Bema, PeWIi·ego. Balassi'ego. 8atorego, Liszta. także ksi 'li.k i mÓI.,i;ICl: o 1.II·i'lzk<lch polskowęgierskich. Muzeum Okręgowe w Tarnowie posiada przekazany wzbogacony przcz zbiory Tarnowskiego Towarzystwa Przyjaini okolo 1200 pozycji. w tym książki, dokumenty, prasę i przedmioty. Inż. Norbert Lippóczy opublikowal wiclc artykułów o tematyce stwie na szkle. ekslibrisach. Organizował wystawy i swoich zbiorów, był tlumaczem i konsultantem. Norbert Lippóezy byl m. in. członkielll Towarzystwa Przyjaciół Książki w Katowicach, od roku 1974. Oddziału PTL w Krakowie. ekslibrisów. przC/. niego depoz)t bcmialll\ll. Polsko-Węgierskiej. winiarskiej. opracowywal Tarnowskiego Towar/ystw<l Kola Milośników I·:kslib,isu ludowym katalogi liC/clcl mal,,,Ily<"I<l11 1"·I.YI<lCI(·)1W<;gicJ'. II Kr<lkmlie (Hal. �359 W uznaniu zaslug dla propagowania kultury węgierskiej i polskicj został odznaczony przcz ambasad.,: W.,:g,icr Ordc:rcm Gwiazdy Rcpubliki Węgicrskiej. Tarnowska Rada Miejska przyznala mu Ilonorowc Obywatclstwo Miasta. Od Ministra Kultury i Sztuki otrzymał odznakę Zaslużony dla Kultury Polskiej. Pan Norhert Lippóczy charaktcrze i kulturzc na zawszc pozostanie w pami.,:ci tarnowian jako człowiek o wielkim osobistcj. iv/aria Jarnro::.ik �