https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6cb9597a427ea554227ec2cc56dc4282.pdf 66e3e8f2bfba2feac818e9ec94d9bba5 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4180 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1959 Subject The topic of the resource rzeźba ludowa Zaremba, Franciszek - rzeźbiarz ludowy Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3898 Title A name given to the resource Droga Franciszka Zaremby / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1959 t.13 z.1-2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1959 t.13 ,z.1-2; s.66-68 Creator An entity primarily responsible for making the resource Czajkowski, Jerzy Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Jerzy Ćzajkoioski D R O G A F R A N C I S Z K A Franciszek Zaremba urodził się w roku 1911 we wsi Szarkówka, odległej o 10 km od Miechowa. Tu też mieszka obecnie ciesząc się w okolicy sławą uzdolnionego rzeźbiarza. Chłopięce lata spędził jak większość jego równieśników: uczęszczał do szkoły powszechnej w pobliskim Chodowie, a w wolnym czasie pasł bydło. Od najmłodszych lat posiadał jed­ nak niezwykły pociąg do rzezania kozikiem w drze­ wie różnego rodzaju świątków, lalek i figurek zwie­ rzęcych. W latach szkolnych używał do swoich prac rzeźbiarskich również takich materiałów, jak glina i miękki wapienny kamień, a ilustracje ze szkolnych podręczników były często wzorem jego dziecinnych rzeźb. Mając 10 lat zaczął rzeźbić figurki do szo­ pek, z których niestety nie zostało już we wsi śladu. W piętnastym roku życia wykonał swoją najwięk­ szą pracę — ołtarz o charakterze ludowym; do dziś znajduje się on w miejscowej kaplicy. Zyskał wów­ czas uznanie całej wsi i jednocześnie otrzymał za swą pracę pierwszą większą zapłatę w kwocie stu złotych. Rzeźbił go Zaremba „za krowami", mając jako jedyne narzędzie kozik. Przy pomocy tego ko­ zika powstały zarówno drobne elementy zdobnicze, jak i kolumny, postacie św. Piotra i Pawła, aniołki oraz główna płaskorzeźba w środku ołtarza — Chry­ stus z sercem otoczonym cierniową koroną, dziś za­ stąpiony przez -zwyczajny oleodruk. Wszystkie ele­ menty ołtarza pomalowane są farbą lakierową. Prze­ Z A R E M B Y waża kolcr ciemnozielony. Zarówno całość, jak i po­ szczególne fragmenty ołtarza wcale nie wydają się dziełem rąk piętnastoletniego chłopca. Sposób po­ traktowania postaci, wzajemne proporcje raczej ka­ załyby domyślać się bardziej wyrobionej ręki i oka. W domu rodziców młodego rzeźbiarza sytuacja ma­ terialna była ciężka, ojciec nie mógł pozwolić sobie na posyłanie syna dalej do szkoły. Mimo to chłopak nie rezygnował; składał pieniądze na dalszą naukę i w roku 1928 zapisał się na dział rzeźby w Szkole Przemysłu Artystycznego w Krakowie. Niestety, tyl­ ko dwa miesiące udało mu się pozostawać w szkole. Po śmierci ojca zmuszony był wrócić do domu. W rok potem dostał się na naukę do rzeźbiarzakamieniarza, Antoniego Małka w Częstochowie. Zręczność jego i nadzwyczaj szybkie postępy w pra­ cy wzbudziły zawiść współuczniów i czeladników. Z powodu intryg i posądzenia o złodziejstwo już po dwu tygodniach wrócił do domu, gdzie w wolnych chwilach rzeźbił, coraz bardziej doskonaląc swą rękę. Powstały w tym czasie rzeźby przedstawiające Koś­ ciuszkę, Sobieskiego, Krakowiaka w stroju regional­ nym i szereg innych prac, zarówno o tematyce świeckiej, jak i religijnej. Niewiele zachowało się do dziś z tego okresu, gdyż prace jego spłonęły wraz z domem w czasie drugiej wojny światowej. Mała ilość zachowanych rzeźb nie pozwala na szczegółowe prześledzenie rozwoju rzeźbiarza. Dla ��Ryc. 6. Sw. Paweł, rzeźba z ołtarza w Szarkówce. Wys. 47 cm. Ryc. 7. Sw. Jan Chrzciciel. Rzeźba wyk. w 1937 r. Wys. 50 cm. porównania podaję rzeźby: aniołka, św. Jana Chrzci­ ciela oraz Ursusa łamiącego kark bykowi. Zwłaszcza ta ostatnia praca wykracza już daleko poza granice twórczości ludowej. Za wzór <do niej posłużyła rzeźbiarzowi pocztówka z dziełem Siemiradzkiego. Rzeźba ta wykonana w roku 1932 nie zadowala jed­ nak rzeźbiarza ze względu na to, że jest kopią. W jakiś czas potem, po przeczytaniu „Quo vadis", Za­ remba tworzy własną kompozycję Ursusa, w której Ligia siedzi na grzbiecie byka, a Ursus łamiący bykowi kark stoi zwrócony frontem do niego, a nie jak poprzednio — bokiem. Niestety rzeźba ta spło­ nęła. Praca zatytułowana „Aniołek" (wykonana przed rokiem 1930) przedstawia postać chłopięcą w długiej, powłóczystej sukni, jakby albie, na wierzchu w ko­ szulce przypominającej komżę. Tablica, którą anioł trzyma w ręku, służy do umocowania kalendarza. Ślady na plecach „Aniołka" wskazują, że były tam skrzydła. Całość jest malowana lakierem, podobnie jak i figura św. Jana Chrzciciela wykonana w ro­ ku 1937 (ryc. 7). Obecnie Franciszek Zaremba nie zajmuje się drob­ ną rzeźbą, trudni się natomiast stolarką, a rzeźbi wyłącznie ołtarze do okolicznych kościołów i natu­ ralnej wielkości figury Matki Boskiej (z kamienia), z których jedna stoi na skraju Szarkówki, druga zaś we wsi Pstroszyce-Łapsze. Drewniany Chrystus na krzyżu jego roboty znajduje się przy drodze w Podleśnej Woli koło Tunelu. Rzeźbiarz twierdzi, że robił dawniej postacie Chrystusa Frasobliwego, ale nie wie, gdzie obecnie mogą się znajdować. W roku 1955 wykonał na zamówienie ołtarz w sty­ lu „gotyckim" do kościoła w Cieślinie (na północ od Rabsztyna). Jest to jeden z ołtarzy bocznych, zrobionych na wzór znajdującego się w tym kościele ołtarza z roku 1930 dłuta Wincentego Bratka z Wol­ bromia. Przed drugą wojną światową robił również ołtarz do kościoła w Szreniawie. Obecnie zamierza przystąpić do jego wykończenia. Jeszcze jeden ołtarz, który wyszedł spod jego dłuta, znajduje się w ka­ plicy w Chodowie. Pracy przy ołtarzach Zaremba nie od razu podjął się sam. Początkowo (ok. roku 1930) był on pomoc­ nikiem wspomnianego już Wincentego Bratka z Wol­ bromia, u którego „zapoznał się ze stylami". Reszty dopełniła literatura fachowa, którą rzeźbiarz sam zaczął studiować. W czasie drugiej wojny światowej rzeźbiarz zna­ lazł się w Niemczech. W wolnych od pracy chwilach wyrabiał on „Męki Pańskie" we .flaszkach, które cieszyły się dużym popytem u tamtejszej ludności. Tam też zapoznał się z prawdziwymi rzeźbiarskimi dłutkami, które w ilości 24 sztuk otrzymał za 4 bo­ chenki chleba. Od tego czasu zarzucił on dłutka własnej roboty, wyrabiane z gwoździ. Dzieje rozwoju Franciszka Zaremby stanowią in­ teresujący i dosyć typowy przykład, w jaki sposób utalentowany rzeźbiarz ludowy i w zasadzie samouk przechodzi od sztuki ludowej do twórczości o cha­ rakterze rzemieślniczym. Podobną drogę odbyło i odbywa wielu twórców ludowych, których później­ sze prace pozbawione już uroku prymitywu, a nie posiadające poziomu i mistrzostwa dzieł wychodzą­ cych z rąk artystów wykształconych, zmierzają w kierunku pewnego szablonu typowego np. dla ka­ mieniarzy produkujących nagrobki. Prace tych rzeź­ biarzy, pozbawione na ogół artystycznego wyrazu, znajdujemy później jako bezimienne dzieła w wiej­ skich kościołach, przydrożnych kapliczkach czy na cmentarzach. Fotografował Jerzy Czajkowski �