https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/64aeb96417a2943735cd11ab4395638e.pdf fc234a2664943cabc0253e916490374e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4285 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1951 Subject The topic of the resource sztuka ludowa - wystawy Podhale - sztuka ludowa - wystawy Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3990 Title A name given to the resource Z wystawy sztuki ludowej w Zakopanem / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1951 t.5 z.3 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1951 t.5 z.3; s.78-81 Creator An entity primarily responsible for making the resource Reinfuss, Roman Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Państwowy Instytut Sztuki Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Z W Y S T A W Y S Z T U K I L U D O W E J W Z A K O P A N E M KOMAN Staraniem Departamentu Twórczości REIi\FVSS Artystycznej M i n i s t e r s t w a K u l t u r y i S z t u k i oraz W y d z i a ł u Kultury Wojewódzkiej zorgani­ Rady Narodowej w Krakowie zowany został w Zakopanem konkurs, obejmujący nie­ które a dziedziny ludowej szczególności haft, K o n k u r s ten twórczości rzeźbiarstwo przygotowany artystycznej i m a l a r s t w o na w z i m i e przez w szkle. pracowni­ k ó w Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, mimo bar­ dzo ciężkich w a r u n k ó w torzy, przyniósł w w jakich rezultacie pracowali plon organiza­ obfity, o d u ż e j ż y w o t n o ś c i s z t u k i l u d o w e j na t y m świadcząc terenie. N a d e s ł a n e na k o n k u r s okazy z o s t a ł y n a s t ę p n i e przez Komisję Kwalifikacyjną, stanowiącą zarazem jury, p r z e g l ą d n i ę t e , przy c z y m najlepsze z p r z e d s t a w i o n y c h prac w y r ó ż n i o n o n a g r o d a m i p i e n i ę ż n y m i . Po n o w a n i u rzeczy n i e u d a n y c h l u b t a k i c h , które Komisji Kwalifikacyjnej cech nej sztuki ludowej, nie posiadają wyelimi­ zdaniem tradycyj­ z p o z o s t a ł e j reszty zrobiono w kopanem w y s t a w ę , której publiczne otwarcie ło w d n i u 8 k w i e t n i a Za­ nastąpi­ br. „ W y s t a w a l u d o w e j sztuki p o d ­ h a l a ń s k i e j " u r z ą d z o n a z o s t a ł a w obszernej sali, miesz­ czącej się w b u d y n k u Miejskiej Rady Narodowej. w y s t a w ę złożyły się trzy z e s p o ł y e k s p o n a t ó w : bór materiałów n a d e s ł a n y c h na k o n k u r s , 2) p r z y k ł a ­ dy sztuki dawnej, p o c h o d z ą c e z M u z e u m Tatrzańskie­ go, i 3) g r u p a p r z e d m i o t ó w w y s t a w i o n y c h p r z e z tralę Przemysłu Cen­ Ludowego i Artystycznego. Z grupy pierwszej najobszerniejszą h a i t y b a r w n e , na stokątnych Na 1) w y ­ część stanowiły k t ó r e z ł o ż y ł y się w y k o n a n e na płatach białego sukna parzenice, pro­ pantofle oraz h a f t o w a n e chusty na g ł o w ę . Seria parzenic l i c z ą ­ ca p o n a d 20 o k a z ó w , o b e j m o w a ł a podhalańskie, głównie parzenice i nowotarskie, tereny przyległe (Spis-'., Orawa) były ledwie zamarkowane pojedynczymi oka­ zami. Szczawnica zaś zamiast parzenic n a d e s ł a ł a wy­ szycia dolnych rozporów przy nogawkach. Materiał, k t ó r y z n a l a z ł s i ę na w y s t a w i e z o s t a ł b a r d z o s i l n i e w y ­ selekcjonowany i przeplewiony, dlatego m o ż e wysta­ w i o n e okazy nie d a j ą w i e r n e g o o b r a z u dzisiejszej p o d ­ h a l a ń s k i e j parzenicy, k t ó r a r o z w i j a się w 2 k i e r u n k a c h , albo staje się jaskrawa, przeładowana r o ś l i n n y m i , gdzie w ł a ś c i w y elementami zarys parzenicy stapia w j e d n ą c a ł o ś ć z m o t y w e m o s t ó w czy r ó ż , b ą d ź ciwnie, redukuje s i ę , cofa do dawnej formy r.ie prze­ rombo­ idalnego „ k r z e s i w k a " . A n i jedna, ani druga forma wystawie należytego natomiast piękną wyrazu nie serię parzenic, pokazano których poważni z część m o ż n a b y określić m i a n e m „historycznych", reprezentują raczej f o r m y n;i znalazły, starsze, dziś a j a k i e z o s t a ł y o d t w o r z o n e , czy t o d l a gdyż nie noszone, celów muzeal­ n y c h czy k o n k u r s o w y c h . W p a r z e n i c a c h t y c h b r a k j e s t tego p r z e ł a d o w a n i a , Kolisty niż środek obecnie, j a k i e cechuje w y r o b y jest proporcjonalnie wypełniony czytelnym późniejsze. o wiele mniejszy geometrycznym o r n a m e n t e m (np. w postaci r o z e t y c y r k l o w e j ) , obszer­ ne p ę t l i c e o p r z e j r z y s t y m a ż u r z e , d o ł e m z g r a b n e k r z e ­ siwka, w g ó r n e j części o b r z e ż o n e „ m i r w ą " . C e c h ą s t a w i o n y c h parzenic jest r ó w n i e ż mniejsza Podczas gdy R})c. 2. starych T Gorsety podhalańskie wzorów wykonane przez H. Roj Kozłowską na podstawie Fot. R. Remfuss. w okresie międzywojennym wy­ jaskrawość. i później­ szym parzenica g ó r a l s k a j a r z y ł a się k i l k u n a s t u n i e k i e - �dy b a r w a m i , dziś ( p o m i j a j ą c formy dawne) mniejszej widać parzenice duże ilości b a r w , bardzo i nawrót umiejętnie nych. P r z y k ł a d e m może tu być wana rekonstruujące uspokojenie do zestawio­ parzenica reproduko­ n a r y c . 1, w y k o n a n a p r z e z W i r m a ń s k i e g o z R a - t u ł o w a , k t ó r a na k o n k u r s i e o t r z y m a ł a I n a g r o d ę . P r z y h a f t o w a n i u jej u ż y t o zaledwie czterech k o l o r ó w , czar­ nego, g r a n a t o w e g o , czerwonego i zielonego. N a bardzo u m i e j ę t n e g o rozłożenia dają s z l a c h e t n ą i w zasadzie b a r w n ą . skutek one c a ł o ś ć bardzo Sznurek, k t ó r y m ob­ szyte s ą k r a w ę d z i e p r z y p o r ó w s k r ę c o n y j e s t z w ł ó c z k i czerwonej i ciemno-granatowej, przyległe w o l u t y towane k o l o r e m c z e r w o n y m i czarnym, od zielonym, pętle w środku czerwone i ciemno-granatowe, czerwono-zielona w k r z e s i w k u czerwona Drugim i bogatym rozeta granatowym z czerwono-zielonymi wolutami dookoła. haf­ wewnątrz otoku Mirwa przy granatowa. działem barwnych haftów były p a n t o f l e , w y k o n a n e z b i a ł e g o , szarego l u b c i e m n o - b r ą z o w e g o s u k n a s a m o d z i a ł o w e g o , o z d o b i o n e po w i e r z c h u kolorowym haftem. Haft spotykanego t e n r ó ż n i s i ę d o s y ć s i l n i e od na p a r z e n i c a c h i to z a r ó w n o j e ż e l i c h o d z i 0 t e c h n i k ę w y k o n a n i a j a k i rodzaj m o t y w ó w . gdy klasyczna parzenica zrobiona Podczas jest g ł ó w n i e ście­ giem ł a ń c u s z k o w y m i w założeniu s w y m stanowi kom­ b i n a c j ę e l e m e n t ó w g e o m e t r y c z n y c h , na p a n t o f l a c h w i ­ dzi się z d e c y d o w a n ą przewagę haftu płaskiego o du­ żych m o t y w a c h roślinnych, przy czym m o t y w y wiązują niejednokrotnie „zachwaszczonego tykanych Kwitną w w sposób ostatnim 25-leciu w ubiorze w i ę c na pantoflach kobiecych niesione z bukietów środek na parzenicy i t p . Jest robią w r a ż e n i e ujemne przez girlandą w wzdłuż o wzorach brzegów hafciarskie czyli s e r d a k ó w Wśród są nie tylko kolorowych, z naturalnej białej 1 czarnej Wyroby i rękawice) Andrzeja (pantofle Szlembarku u t r z y m a n i ; są w zastosowaniu wątku kolorach wełny. Harendzy żywych, białego, brązowego i p o m a r a ń c z o ­ wego w z g l ę d n i e czerwonego. O ile r ę k a w i c e dziane drewnu-*-ych ze przy formach są oddawna szeroko na rozpow­ szechnione w ś r ó d G ó r a l i k a r p a c k i c h , z a r ó w n o p o l s k i c h jak i r u s k i c h czy s ł o w a c k i c h , o t y l e wykonane tą techniką rzeczą czapki zimowe, nową robione są przez i układające to biegnących się po rogach wschodnich kolorowych n a l e ż a ł o b y jeszcze z a ­ zdobnictwo gorsetów noszonych przez i kożuszków mężczyzn i znajdowało rekonstrukcji dziś j u ż zupełnie form tej części ubioru kobiety. się kilka zapomnia­ gorset haftem kobiecego, ( r y c . 2). O s o b n ą g r u p ę s t a n o w i ą n a w y s t a w i e białe, dziurkowane, obrobione 3). Jest rzeczą został na skimi wystawie haftami bardzo słuszną, uwypuklony, białymi zbyt góralskie ściegiem że płaskim ten dział gdyż podhalań­ się dotychczas mało interesowano, m i m o że w l u d o w y m p r z e m y ś l e na halu one i w Nowotarszczyźnie mniej ważną Bardzo rolę niż mogą odegrać omawiane wyżej hafty interesującym, jakkolwiek Pod­ nie­ barwne. zupełnie niewy- o d r ę b n i o n y m w katalogu był dział w y r o b ó w dzianych. Złożyły się n a ń r ę k a w i c e i (ryc. 4), pantofle czapki w y k o n a n e z grubej w e ł n y na specjalnych drewnianych f o r m a c h , na k t ó r y c h a rozpina się o s n o w ę następnie d r e w n i a n ą iglicą przewleka się w ą t e k . W y r o b y 1 w ą t k u najczęściej zupełnie np. (ryc. Anna Wilfi. Reinfiiss. męskim z płótna samodziałowego, zdobiony czerwonym hafty wykonała fot. ładne. kwiatowych, wystawionych gorsetów ciekawych nych białe Nowotarszyzny w Tylmanowej i Ochotnicy. Do g r u p y h a f t ó w liczyć kt.jj], charaktery­ b u k i e t y . C h u s t y te w y k o n y w a n e są na kresach 3. Kciralcrshic z Łopusznej. pretensjonalność wystawionych haftów głowę prze­ zdobiące stroju swą 1 brak u m i a r u , na pantoflach Trzecia grupa wianuszki które m o ż l i w e do p r z y j ę c i a , ale n a w e t c h u s t k i na dziewięciorniki, jednak rzeczą s t y c z n ą , ż e te s a m e m o t y w y , do spo­ męskim. portkach, róże cuchach, na­ silny ogródka" roślinnych motywów z a p o ż y c z o n e z h a f t u na m ę s k i c h w bardzo te Ryc. laik te, n i e ­ słychanie t r w a ł e , i ciepłe, wykonane są w deseń, p o w ­ Лус stający Uarendzą przez odpowiednie przewlekanie kolorowego 4. Rękawice wełniane ze Szlembarku. wyhor.ar.e przez fot. R. Andrzeja Reinfuss. �Ryc. 5. szka z Zakopanego Bronisławę Skrzynia Bartol z na bieliznę wykonana wym w przyszłości Zębu, jako Interesującym obczyznę panoszącą dokonane się z t e m a t y k i religijnej się w z i m o ­ ludowego na kla­ malowana wyko­ Serdaki pozwolić haftowany i aplikowany sa­ w Szlembarku, jest która wyżej obrazami świecką. się obrazy malo­ zorganizowa­ Maniowach i Dębnie, przez samą wspominane Helenę Roj część młodzież zaś Kozłowską, kursy prowadziła. m a l o w a n y m i przez Ponieważ zajmowaliśmy się j u ż w p o p r z e d n i m numerze Polskiej S z t u k i L u d o ­ wej, na t y m D r u g i m z kolei d z i a ł e m w y s t a w y b y ł y zdobione w y ­ miejscu zwrócę uwagę wyłącznie na twórczość Roj Kozłowskiej. Na wystawie znalazło się roby z drzewa, j a k rzeźbione łyżniki, czerpaki, p i ó r n i ­ 10 p r a c t e j n i e w ą t p l i w i e u t a l e n t o w a n e j m a l a r k i , z k t ó ­ ki, kołowrotek rych cztery n a w i ą z u j ą ( „ w a r c u l a " ) oraz g a r ś ć s p r z ę t ó w w y c h j a k stół, stołki, s ą s i e k . pracowite i starannie Wyroby domo­ niejednokrotnie w y k o n a n e nie r e p r e z e n t u j ą jed­ jeden przedstawia nych, którzy t r e ś c i ą do t e m a t y k i z b ó j n i c k i e j , tzw. „pytocy" zapraszają tj. posłańców („pytają") „tkanie domowe") lub przemiany i postęp w życiu wsi prowadzonego w różnych ekspery­ kierunkach przez z a k o p i a ń s k ą szkołę' r z e ź b i a r s k ą ralskiego snycerza na manowce, z k t ó r y c h j u ż dzisiaj n i e m a zdaje s i ę p o w r o t u . Obecne sprowadziły góralskie wyroby d r e w n i a n e n a w e t najlepsze, p o d w z g l ę d e m nym nie wznoszą się wiele ponad gó­ artystycz­ poziom tego, z w y r a ź n y m odcieniem p e j o r a t y w n y m o k r e ś l a m y co mia­ nem „zakopiańszczyzny". Wśród w y r o b ó w z drzewa w y ­ r ó ż n i a się k i l k a sztuk m e b l i , w y k o n a n y c h przez piańskiego rzeźbiarza Gąsienicę W w y r o b a c h s w y c h stosuje Szymoszka zako­ ( r y c . 5). on szlachetniejsze gatunki d r z e w a n p . m o d r z e w , j a w o r czy j e s i o n i stosuje mało dzisiejszej a w i ę c „uczennice", wsi kon­ reszta zaś to obrazy ilustrujące lat ustawicznego na wesele, zealnych. P a r ę dziesiątków pracę na n a k t e g o p o z i o m u , co d a w n e z n a n e j u ż t y l k o z sal m u ­ mentowania („kosiarze" „elektryfikacja" itp. P o r ó w n u j ą c obrazy Roj K o z ł o w s k i e j z pracami jej ucz­ niów widzimy, zaciążyła na j a k silnie i n d y w i d u a l n o ś ć nauczycielki pracach kursistów, zarówno w tematyce (sceny z b ó j n i c k i e ) j a k i w s a m y m sposobie w y k o n a n i a . W n i e k t ó r y c h obrazach Roj K o z ł o w s k i e j zbójnickiej obrazów widoczne jest muzealnych wyraźne (,,niesom „zbójnicy"), w innych autorka o tematyce nawiązywanie dutki w do kotliku", staje s i ę bardziej ory­ ginalna, d a j ą c nowe ujęcie t e m a t ó w tradycyjnych, W g r u p i e o b r a z ó w nie n a w i ą z u j ą c y c h tematycznie do malarstwa tradycyjnego znajdują się* d w a , k t ó r e pod już dziś na Podhalu u ż y w a n ą i n t a r s j ę . N i e k t ó r e z w y ­ względem artystycznym wysuwają k o n a n y c h przez niego m e b l i , j a k n p . s t o ł e k z o p a r c i e m nowicie ozdobionym (ryc. 7 na o k ł a d c e ) p r z e d s t a w i a trzech G ó r a l i k o s z ą c y c h intarsjowanymi lelujami wego s t a n o w i ą blarstwa Wśród dobry przykład z drzewa dalszego rozwoju ciso­ me­ podhalańskiego. wyrobów płaskorzeźby z drzewa przedstawiające łąkę, na „kosiarze" dalszym i planie „tkanie kopy się na czoło a m i a ­ domowe". siana, Pierwszy ułożonego ostrewkach. Obraz s k o m p o n o w a n y jest w s p o s ó b na bar­ zwracają uwagę dwie dzo p r z e j r z y s t y . T r z y postacie k o s i a r z y u ł o ż o n e d i a g o ­ zbójników ( r y c . 6), w y ­ n a l n i e s ą i d e n t y c z n e w r u c h u , co z n a k o m i c i e p o d k r e ś l a Ja- r y t m w s p ó l n e j pracy. Czysta biel odzienia s t a n o w i silny nasa z D ę b n a . S ą to p i e r w s z e o i l e m i w i a d o m o p r ó b y , kontrast z b o g a t ą g a m ą ciepłych zieleni, k t ó r y m i m a l o - k o n a n e przez znanego r z e ź b i a r z a g ó r a l s k i e g o Jana I na w y k o n y w a n e przez m ł o d z i e ż na k u r s a c h serdak kobiecy, fianem. 80 Reinfuss. trzeci dział w y s t a w y s k ł a d a j ą nych baranich kożuszków. kożuch Na Szymo- R. przez tego a r t y s t ę w k i e r u n k u p r z e r z u c e n i a stroju był rekonstruo­ takie nosiły u b o ż s z e G ó r a l k i , k t ó r e nie m o g ł y drogi Gąsienicę wane na szkle: p r z y c z y m część ich s t a n o w i ą m a l a t u r y w a n y przez I I Roj K o z ł o w s k ą sobie n a przez stworzenia okazem ubioru, w s k a z u j ą c y m nany z w e ł n y na w z ó r sąsieka wyelimino­ próba ubiorze sportowym. sowe z r ó ż n i c o w a n i e dawnego Fot. nowego modelu czapki narciarskiej, który wałby w postaci �wana jest wskazują łąka. na Pociągnięcia pędzla śmiałe i pewne duże opanowanie przez autorkę trudnej t e c h n i k i j a k ą jest m a l o w a n i e na o d w r o c i e t a f l i nej. Drugi ze w s p o m n i a n y c h obrazów w n ę t r z e izby z krosnami tkackimi, cują tkaczki. Obraz kompozycyjnym ten bardzo utrzymany przy k t ó r y c h dobry pod jest szkla­ przedstawia w pra­ względem spokojnej gamie (a z a p e w n e i wystawy) postawili sobie „wytypowanie najlepszych i najbardziej t y p o w y c h w z o r ó w haftu i r y ­ zowania w drzewie oraz zachęcenie artystów ludo­ w y c h do dalszej t w ó r c z e j p r a c y w o p a r c i u o najlepsze artystyczne poziomu tradycje artystycznego ludowe", „podniesienie sztuki podhalańskiej, J istotne wartości" ) to zadanie wskazanie należało na jej przeprowa­ kolorystycznej, pozbawionej t a k częstej w obrazach na dzić w sposób bardziej dydaktyczny. N a l e ż a ł o szkle j a s k r a w o ś c i . S t a n o w i on j e d e n z najlepszych o- nie t y l k o rzeczy d o b r e ale i z ł e , n a l e ż a ł o w s k a z a ć brazów Jest jakie ona dotychczas Góralką i opowiadań zakopiańską, Roj autorką Kozłowska. kilku Tatrzańskiego stów ludowych w Zakopanem. stanowi kobiet wiejskich, wiślu, czy postać malujących malarzy swoistą, na górników Roj-Kozłowskiej W gronie z różną okresu powinna Prócz wymienionych wyżej od Po­ śląskiego. doczekać materiałów wystawione zostały jako arty­ Dąbrowskim gruntownego opracowania i bardzo w n i k l i w e j wych sztuk góralskich, ostatnio z a ś p r a c o w n i c ą M u ­ zeum Twórczość wykonała części się analizy. konkurso­ wyodrębnione: czym istota „zła" polega. Tego miałaby kolosalne twórców l u d o w y c h , ale przede wczasowiczów, którzy zdezorientowani tandetę znaczenie tylko w dla do wykupują przekonaniu, samych tysięcy Zakopanego, co najgorszą że to właśnie jest sztuka l u d o w a Podhala. Mimo wyżej wysuniętych niła bardzo łanie na poważne ludowych oficjalnej zastrzeżeń zadanie, twórców. wystawy można wystawa jeśli chodzi o Po zakończeniu części było widzieć grupki góral­ d z i a ł starej s z t u k i l u d o w e j , na k t ó r y złożyły się ekspo­ skich a r t y s t ó w l u d o w y c h , z u w a g ą a n a l i z u j ą c y c h dy z w y s t a w i o n y c h o b i e k t ó w wyroby Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycz­ s o b ą na temat o g l ą d a n y c h powiadanych nego. słuszny p o m y s ł pokazania dla celów porównaw­ czych p o d h a l a ń s k i e j sztuki zabytkowej w praktyce m i ­ n ą ł się nieco z celem. Z e s p ó ł e k s p o n a t ó w muzealnych został bowiem dobrany w sposób dosyć przypadkowy, wa stała żadnym i dyskutujących każ­ między przedmiotów. Z uwag w y ­ przy tej s p o s o b n o ś c i w y n i k a , się dla nich speł­ oddzia­ n a t y M u z e u m T a t r z a ń s k i e g o oraz d z i a ł reprezentujący na ekspozycja w s z y s t k i m dla przyjeżdżając kompletnie pamiątkarską nie rodzaju pokazać że w y s t a ­ swego r o d z a j u l e k c j ą , w y p a d k u nie przejdzie bez która w echa i p r z y c z y n i się do podniesienia w a r t o ś c i p r z y s z ł e j t w ó r c z o ś c i arty­ stycznej. nie zawsze p o w i ą z a n y z m a t e r i a ł e m w s p ó ł c z e s n y m , b y ­ ła np. gunia z Rusi Szlachtowskiej, k t ó r a nie łączyła się z całością w y s t a w y , natomiast nie pokazano podhalańskiej, której zdobnictwo hafciarskie *) C y t a t ze w s t ę p u do k a t a l o g u w y s t a w y . cuchy znajduje odbicie w haftach na pantoflach . D z i a ł z o r g a n i z o w a n y przez C P L i A w m a ł y m wiązał się z całością wystawy. można, Spodziewać że i n s t y t u c j a ta p o k a ż e stopniu się serię w y r o b ó w w y c h p r o d u k o w a n y c h przez w i e j s k i c h było ludo­ artystów w ra­ m a c h u s p o ł e c z n i o n e g o i prowadzonego przez C P L i A l u ­ dowego rękodzieła, w rzeczywistości jednak pokazano t k a n i n y i w y r o b y d r e w n i a n e , w y k o n y w a n e przez G ó ­ rali we wzorcowych zakładach w z o r ó w dostarczonych przez artystów wszelkich cech z CPLiA, zewnątrz nieludowych, regionalnych na podstawie i opracowanych często pozbawionych (kosmopolityczna s t o ł k a p r z y stole o p r a c o w a n y m na forma motywach góral­ skich). Przechodząc do o g ó l n e g o o m ó w i e n i a całości stwier­ dzić m u s i m y , ż e ograniczenie t e m a t u k o n k u r s u i w y ­ stawy, r z e ź b y i o b r a z ó w m a l o w a n y c h na szkle nie b y ł o pomysłem najszczęśliwszym. Skoro już w imprezy włożone zostało zagadnienie n i e c o szerzej ująć tyle wysiłku organizację trzeba było i dać przegląd rzemiosła artystycznego p o w i a t u nowotarskiego. czas z n a l a z ł y b y się na (pasiaste k a n a f a s y , i haftowane (spinki wystawie i tkaniny kraciaste materiały na wełniane do k o s z u l , k u k i e ł k i do p a s ó w , Wów­ góralskie koce, torby) i wyroby to całego pasiaste metalowe cyfrowane że- l e ź c a d o c i u p a g ) , czy s k ó r z a n e (pasy t ł o c z o n e , r ó ż n e o d ­ miany wy zdobionych k i e r p c ó w pokazany sposób myśli dawnych „pokazów", dydaktycznej. Materiał cie r o z g r a n i c z o n y r z e c z o w o z p a n t o f l a m i ) , szereg niewłaściwą Jeżeli ale bez wystawo­ potraktowany problematyki, nie zawsze b y ł (np. czerpaki, ciekawych na czy należy­ pomieszane przedmiotów ekspozycję gubił się w p o z o s t a ł y m r i a l e (np. w s p o m n i a n e I itp). Materiał b y ł estetycznie, przez mate­ w y ż e j w y r o b y dziane). organizatorowie w y s t a w y za cel konkursu Ryc. bna. 6. Zbójnik, płaskorzeźba wykonał Jan Janas Fot. R. z Dę­ Reinfuss �O Z A G A D N I E N I U G. L U D O W O Ś C I W S Z T U C E RADZIECKIEJ*) NIEDOSZIWIh Spośród podstawowych e s t e t y k i —. z a g a d n i e n i e problemów ludowości radzieckiej sztuki jest z n a j i s t o t n i e j s z y c h . Jest to powszechnie wymaga dalszych komentarzy. tyczne opracowanie proporcji Inne — zresztą opracowane ki nie uznane i nie Idea W. o ludowości sztuki. Ściślejsza żadnej nego znaczenia. „ S z t u k a n a l e ż y do l u d u — m ó w i ł W ł o ­ niemniej gatunkowym i ważne znaczeniem. problemy — zostały d z i m i e r z I l j i c z do K l a r y puszczać swe szerzej. R a d z i e c k a historia sztu­ szerokich w sposób zumiała np. istoty metody realizmu do­ socjalistycznego, ale m i m o w s z y s t k o z o s t a ł y p o d j ę t e p e w n e k r o k i w t e j winna ich".i) ludowości, chociaż wchodzi w samo wydaje się nam, że pojęcie realizmu socjali­ Ta budzić prawda t y c e naszej stycznego j a k o jego konieczna i organiczna część s k ł a ­ kiego l u d u większą jest najważniejszą kultury problemów ludowości sztuki c z y m . W naszej e s t e t y c z n e j literaturze często deklaratywnymi cechą naszej i dlatego opracowanie jest arty­ teoretycznych zadaniem zasadni­ i historyczno-artystycznej spotykamy się l i t y l k o z ogólnymi niniejszego od m y ś l i w y ś w i e t l a n i a teoretycznych bie znacznie w sam za­ gąszcz mas i kochana przez nie. P o w i n n a w tych masach codziennie teraz sztuki należącej — była artystów i potwierdzana rzeczywiście podkreślana energią, ponieważ rozwijać przez w owym w do prak­ radziec­ Lenina czasie, z tym w pierw­ s z y c h l a t a c h r e w o l u c j i , d u ż o jeszcze b y ł o w a r t y s t y c z ­ stwa. Ale Wielka wolucja zdobyła Październikowa już podstawy społeczeń­ Socjalistyczna tego, ażeby Re­ sztuka stała się p r a w d z i w i e i konsekwentnie ludowa. Radziec­ k i u s t r ó j s p o ł e c z n y u w o l n i ł a r t y s t ó w od u j a r z m i a n i a ich tezami. autor — P o w i n n a ona nej k u l t u r z e r d z e n n y c h cech b u r ż u a z y j n e g o myśli Oczywiście Zetkin. jak najgłębiej mas p r a c u j ą c y c h . Sztuka p o w i n n a b y ć zro­ dla tych dowa. Ludowość korzenie ł ą c z y ć uczucia, m y ś l i i w o l ę t y c h mas, p o d n o s i ć je. P o ­ dziedzinie. Inaczej sprawa przedstawia się jeśli chodzi stycznej łączność sztuki z ludem tego p r o b l e m u n i e stoi w jeszcze d o t y c h c z a s ludowość propagandy" b y ł a dla L e n i n a g w a r a n c j ą jej życiowej siły i społecz­ znacznie o zagadnienie „monumentalnej teore­ rozpracowała stateczny I . Lenina jest j e d n y m o g n i w e m w ł a ń c u c h u leninowskiej n a u k i tymczasem z jego c i ę ż a r e m A jednym artykułu całokształtu daleki jest najpoważniejszych problemów ludowości. skromniejsze zadanie nienia n i e k t ó r y c h stron zagadnienia Postawił — on próby so­ wyjaś­ p r z e z co, b y ć m o ­ że, p r z y c z y n i się do z w r ó c e n i a u w a g i h i s t o r y k ó w sztu­ przez klasy wyzyskujące. na m a od tego czasu jednego Twórczość artystycz­ konsumenta i tylko je­ m u służy. W ł a d z a radziecka odrazu p o s t a r a ł a się, a ż e ­ by sztuka zostały Państwo wy realnie stała się w ł a s n o ś c i ą znacjonalizowane stało szeroko muzea się z l e c e n i o d a w c ą otworzyły szerokich mas; i prywatne zbiory. dzieł sztuki; wysta­ swe p o d w o j e p r z e d r o b o t n i k a ­ k i na o p r a c o w a n i e p r o b l e m u l u d o w o ś c i . Z tego p o w o ­ m i i c h ł o p a m i . W s z y s t k i e z a b y t k i s z t u k i , w s z y s t k o co du m a w a r t o ś ć a r t y s t y c z n ą , co z o s t a ł o s t w o r z o n e w szereg zagadnień związanych z ogólnym tematem prze­ a r t y k u ł u p o z o s t a ł t u albo z u p e ł n i e nie poruszony, albo szłości i b y ł o t w o r z o n e obecnie — s t a ł o s i ę w ł a s n o ś c i ą potraktowany ludu, ażeby niem klasy marginesowo. L u d o w o ś ć jest n a j w a ż n i e j s z ą , cechą co w i ę c e j sztuki w socjalistycznym podstawową społeczeństwie. Nie znaczy to o c z y w i ś c i e , że sztuka p r z e s z ł o ś c i , sztuka roz­ wijająca się w tagonistyczne dowa. społeczeństwach klasy, nie b y ł a Ludowość twórczości jest podzielonych na chociażby najistotniejszym momentem wszystkich wybitniejszych artystów szłości. A l e l u d o w o ś ć sztuki r e a l i z m u an- częściowo l u ­ w prze­ socjalistycznego posiada, j a k to dalej zobaczymy, zasadniczo inny cha­ pomagać „zamienienie talizm mu w walce i budowie. robotniczej — w s k a z y w a ł całej sumy nagromadzonego najbogatszego, historycznie przez zamienienie wszystkiego co b y ł o narzędziem partia zamieniła ją w „narzędzie Nawet wisk zewnętrzna, i faktów przeszkód masami ludzi partii zawsze b y ł o pomiędzy sztuką usunięcie a szerokimi milionowych powierzchowna obserwacja świadczy pracy. rozwojowi W ś w i e t l e t y c h i d e i n a s t a w i o n y c h n a coraz z b l i ż e n i e s z t u k i z l u d e m staje się z r o z u m i a ł e tak doniosłą rolę odegrał tak zwany plan talnej propagandy", nina „monumen­ u podstaw k t ó r e g o leży m y ś l L e ­ o konieczności środka większe dlaczego „posunięcia agitacyjnego". naprzód Włodzimierz Iljicz sztuki jako proponował, aby t y m szeroko z a k r o j o n y m p l a n e m s k i e r o w a ć arty­ s t ó w na r o z w i ą z a n i e k o n k r e t n y c h , realnych, ż y c i o w y c h z a d a ń . Stawianie p o m n i k ó w na ulicach i placach miast poVinno było zbliżyć trzeb i z a i n t e r e s o w a ń artystów bezpośrednio do po­ ludu. ścią sztuki klasycznej wśród skłonni stosun­ porów­ radzieckiej sztuki z l u d o w o ­ lub sztuki Odrodzenia. Wyda­ w a ł a się, że A k r o p o l Peryklesa lub Florencja Medyceuszów były zrealizowaniem tak l u d o w y c h mas logii ze s z t u k ą szerokiego ogarnięcia przez s z t u k ę , ż e p o b u d z a ł o t o do radziecką. Nie uwzględniało t y m , że j a k a k o l w i e k n a w e t najszersza ana­ się przy demokratyzacja sztuki w przeszłości nie w y t r z y m u j e p o r ó w n a n i a z t y m istotnie o g ó l n o l u d o w y m jak rozpowszechnieniem sztuki, t o m a m i e j s c e w naszej epoce. Sztuka szerokiego zacja *) T ł u m a c z e n i e z j . r o s y j s k i e g o . I s k u s t w o N r 6, 1950. historii stanowczo l u d z k o ś c i . Jeszcze historycy sztuki byli n y w a ć ludowy charakter o jej radzieckiej sztuki m a s — p r z e c i w s t a w i a s i ę ona kowo niedawno zja­ t naszej s z t u k i w y r a ź n i e poprzedzającemu ludowi, socjalizmu". l u d o w o ś c i . J u ż ze w z g l ę d u n a n i e s p o t y k a n e w Celem bolszewickiej kapita­ l i z m u w n a r z ę d z i e socjalizmu".2) D a j ą c s z t u k ę olbrzymie rozpowszechnienie wszystkich ko­ n i e c z n e g o d l a nas z a p a s u k u l t u r y , w i e d z y i t e c h n i k i — dzo znaczna jakości. kapi­ nieuchronnie r a k t e r aniżeli sztuka u b i e g ł y c h stuleci. Istnieje t u bar­ różnica, różnica Zada­ L e n i n — jest w przeszłości n i g d y nie m o g ł a rozpowszechnienia. Względna osiągnąć sztuki w Atenach w V w . przed naszą tyczyła tylko panującej klasy właścicieli tak demokraty­ erą do­ niewolników �i co w i ę c e j , uważała za wskazane pozbawienie eks­ ploatowanej masy n i e w o l n i k ó w wszystkich m o ż l i w o ś c i i w a r u n k ó w ludzkiego rozwoju — w t e j liczbie, i s z t u ­ ki. Od pierwszych dni władza i prowadzi lud radziecka zaczęła prze­ b u d o w ę naszej s z t u k i k i e r u j ą c j ą n a d r o g ę s o c j a l i z m u . Sztuka sztuki w Związku plastyczne rozmiarach Radzieckim, a posiadają w szczególności niespotykane a u d y t o r i u m . Estetyczne w swych potrzeby narodu W t y m sensie o b s e r w u j e m y n o w e w a ż n e c e c h y s z t u ­ ki socjalistycznego maso­ głąb ż y c i a l u d u , w i ą ż e s i ę z n i m znacznie ściślej przez swo­ tycznym j ą t r e ś ć , idee i o b r a z y n i ż k i e d y k o l w i e k na rok. Cyfry i wystawy zadziwiają j ą c y c h d o nas z z a g r a n i c y . S p r a w a t y l k o na n i e z w y k ł y m ką, które wykazuje wzroście nasz n i g d y samo p a ń s t w o szerokim żadne wiek dla j e d n a k polega l u d , ale nawet przyswojenia. nie sztu­ w lud, nigdy robić czegokol­ Radzieckie państwo j u ż od p i e r w s z y c h d n i swego i s t n i e n i a r o b i ł o k o co m o ż l i w e c e l e m m a k s y m a l n e g o tak wszyst­ zbliżenia ludu do sztuki. O r g a n i z o w a ł o stałą i silną łączność widza z ar­ tystą, ludu ze s z t u k ą . S t w o r z e n i e takiej łączności le­ żało w ł a ś n i e u podstaw całej p o l i t y k i partii bolszewic­ kiej, wszystkich przedsięwzięć władzy radzieckiej przez c a ł y okres, k t ó r y u p ł y n ą ł od dnia w i e l k i e j dziernikowej W Socjalistycznej burżuazyjnym żałosne społeczeństwie doświadczenia — jeżeli odrzucić demago­ swego k o n s u m e n t a samorzut­ nie. Sztuka j a k i wszystko inne jest w w a r u n k a c h pitalizmu przedmiotem kupna i sprzedaży. artysty od kiesy z p i e n i ę d z m i przejawia się w czysto m a t e r i a l n y . Nawet najszlachetniejsze dania sztuki narodowi n a p o t y k a j ą ka­ Zależność sposób dążenia na przeszkody; uci­ ś n i o n e masy w tych w a r u n k a c h są oderwane od sztu­ k i tzw. „uczonej". Organizacja Towarzystwa Objazdo­ wych Wystaw przedsięwzięć społeczny była jednym rosyjskich jednak najszlachetniejszych artystów; przeszkadzał artystów-demokratów mas z istniejący temu, przeniknęły w aby głąb ustrój dzieła W W. socjalistycznej rzeczywistości sprawa przedsta­ n ą rolę o d g r y w a sztuka w codziennym życiu radziec­ tylko przodujące wskazywał szerszego wartości przeszłości. w dążenia ludu, ale to, że k o n i e c z n y m wa­ bezpośrednio. na rozpowszechnienia masach jest artystycznych socjalistyczna rewolucja. „Tołstoj j a k o pisarz — pisał on — nawet w Rosji ny zna­ jest t y l k o z n i k o m e j m n i e j s z o ś c i . A ż e b y jego kie dzieła kich, stały trzeba się rzeczywiście na ciemnotę, i nędzę. Trzeba Historyczny przez Rewolucję, zahukanie, wszyst­ przewrotu". ) o wszechświatowym Wielką pobudził z podstawowych który wyzyskiwacze znacze­ Październikową Socjali­ m i l i o n o w e masy p r a c y do h i s t o r y c z n e j t w ó r c z o ś c i . L e n i n jedno katorżniczą 5 socjalistycznego przewrót dokonany styczną własnością s p o ł e c z n e m u , k t ó r y skazał miliony, dzie­ siątki milionów pracę wiel­ w a l k i i jeszcze raz w a l k i p r z e c i w t a k i e ­ m u ustrojowi osiągnięć usiłowali ludzi u w a ż a ł t o za rewolucji. trzymać Naród, pod podwój­ nym, t j . materialnym i m o r a l n y m uciskiem — pierwszy zdobył możliwość w y p r o s t o w a n i a się. K a p i t a l i z m sił, t ł u m i ł , r o z b i j a ł botników masy i pracujących du­ talentów w środowisku chłopów. Talenty te ro­ ginęły pod u c i s k i e m u b ó s t w a , n ę d z y , n a t r z ą s a n i a się n a d l u d z ­ ką istotą. Naszym obowiązkiem leźć te t a l e n t y 6 cy" ) — pisał szych z a d a ń i dać im Lenin teraz jest u m i e ć zna­ warunki pra­ odpowiednie określając jedno z najważniej­ partii. Proces z b l i ż a n i a sztuki z l u d e m b y ł procesem stronnym. w i a s i ę z u p e ł n i e inaczej. Jest r z e c z ą z n a n ą , j a k o g r o m ­ nie I . Lenin runkiem szerokich pracujących. ona jego uczucia i m y ś l i w y r a ż a niu, socjalno-artystycznej gii — sztuka poszukuje Wyraża Paź­ Rewolucji. w W t e n s p o s ó b nasza s z t u k a s t a j e s i ę p o d w ó j n i e l u d o w a . jeszcze n a t y m , ż e zainteresowane s z t u k i przez nie p r ó b o w a ł o takiego przyjeżdża­ zainteresowania nie było przyswojeniu dzieł państwo zwiedzających ludzi w i d z e m — sztuka istotnie t a k samo j a k i a r t y s t y c z n y jego p o z i o m r o s n ą w g i g a n ­ tempie z r o k u wym realizmu. Władając nasza s i l n i e p r z e n i k a w nasze m u e z a Z jednej strony konieczne wszystkich runkach duchowych eksploatacji wartości ludzi było dwu­ zwrócenie stworzonych w pracy — samemu wa­ ludowi o r a z o s w o j e n i e go z k u l t u r ą i s z t u k ą . Z d r u g i e j s t r o n y k i c h l u d z i . N a r ó d , k t ó r y o b u d z i ł s i ę do ś w i a d o m e j h i ­ konieczne było p r z e o b r a ż e n i e storycznej twórczości, j u ż w pierwszych latach radziec­ n y c h i o d e r w a n y c h od mas w l u d z i n i e r o z e r w a l n i e i o r ­ kiej ganicznie z l u d e m władzy, „Nigdzie rozpoczął — pisał zainteresowane zagadnienia i tak kultury kulturą nie jak państwowa robotniczej klasy, k t ó r a o opanowanie — ludowe masy prawdziwą tej władza walkę Lenin konsekwentnie kraju, u stawia nas; się tak nigdzie nie znajduje w swej kultury. nie są j a k u nas; masie w się w tak Jedno z istotnych osiągnięć realistycz­ głęboko ona żadnym „wykształconego rękach doskonale ro­ sprawą niewielu, i bezpośrednim lionów. dla polep­ j a k u nas ' •>) ogromnie. wąskiego kręgu przedstawicieli towarzystwa", a stała wyrażeniem „Sprawa się prostym myśli, uczuć i dążeń m i ­ literatury powinna cze w u m i e j ę t n o ś c i czytania i pisania; nigdzie nie jest O b e c n i e k u l t u r a n a r o d u p o d n i o s ł a s i ę u nas przodującej nej s z t u k i radzieckiej polega na t y m , że p r z e s t a ł a b y ć wiem swej sytuacji p o d t y m w z g l ę d e m stać się 7 sprawy" ) — pisał 1905 г., p o d k r e ś l a j ą c konieczność nej j e d n o ś c i sztuki z m a s a m i . W i d z i a ł on w t e d y p r o r o ­ czo, w epoce r o z w o j u tyludowych wszelkich formalistycznych an- tendencji sztuki, że przyszła w o l n o ś ć sztu­ k i w epoce s o c j a l i z m u b ę d z i e o z n a c z a ł a p r z e d e kim „ B o l s z e w i c y — m ó w i . A . A . Ż d a n o w — w y s o k o ce­ historyczną ną brak wszelkich sprzeczności pomiędzy twórczością dlatego nie n o ś c i ludu, w zespoleniu i w y c h o w a n i u l u d u . C e n t r a l ­ „górnym ny Komitet siątkom chce, a ż e b y u nas b y ł d o s t a t e k du­ chowej kultury, b o w i e m w t y m bogactwie kultury w i ­ 1 dzi o n j e d n o z g ł ó w n y c h z a d a ń socjalizmu".' ) D o tego znudzonym kraju, wszyst­ artystycz­ a l u d e m : „ B ę d z i e to l i t e r a t u r a w o l n a , że będzie misję i rolę w umocnieniu moralnej i polityczuej jed­ Partii jesz­ nierozerwal­ sowane, a ż e b y d a l e j p o d n o s i ć p o z i o m k u l t u r a l n y тпчи. częścią Lenin Partia, P a ń s t w o Radzieckie jest ż y w o w t y m zaintere­ nią literaturę, d o k ł a d n i e widzą jej wielką samot­ nigdzie ogólno-proletaciackiej szenia artystów z ludzi związanych. z u m i e b r a k i s w o j e j , n i e p o w i e m k u l t u r a l n o ś c i , lecz p o ­ on g o t ó w p o n o s i ć i nie' ponosi t a k i c h ofiar I bogactwa partia nieugięcie p r o w a d z i ł a radziecki. służyła nie przesyconej i cierpiącym dziesięciu z tysiącom", nadmiaru bohaterce, tłuszczu lecz m i l i o n o m , m i l i o n ó w ludzi pracy, którzy s t a n o w i ą jego siłę, jego p r z y s z ł o ś ć . B ę d z i e wolna, zapładniająca dzie­ kwiat to literatura ostatnie s ł o w o r e w o l u c y j n e j m y - �śli l u d z k o ś c i d o ś w i a d c z e n i e m stycznego proletariatu..."8) i tętniącą pracą socjali­ Ta niebywale głęboka uwaga w w a r u n k a c h socjalizmu. W r a d z i e c k i e j sztuce j e j i d e e i u c z u c i a s ą b e z p o ś r e d ­ nimi ideami i uczuciami ludu. Jest to b y ć m o ż e najistotniejsza i najbardziej zasadnicza w rzecz socjalistycz­ zała, że wszystkie cuda techniki, na potęga pracy, człowieka gwarantującym Należy możliwości tu wspomnieć o rozdwojeniu k t ó r e m i a ł o miejsce socjalistycznego. W antagonistyczne artystycznego w sztuce o k r e s u społeczeństwie przed- podzielonym klasy, sztuka rozwija się w d w ó c h sadniczych chociaż z w i ą z a n y c h z s o b ą pionach. Z nej s t r o n y jest to sztuka A. Żdanow, na za­ jed­ „uczona", j a k ją n a z y w a ł A . z drugiej — twórczość ludowa. W prze­ ludowej swój są w lud został posiadaniu sztuka wywłaszczony, klas a panujących bezpośrednio która — obsługująca z znajduje drugiej twórczość ludowa zawierała pra­ twórczość Ta artystyczne skarby, w s p a n i a ł e w swej g ł ę b o k i e j m y ś l i i skali uczu­ T cia — ale w z a s a d z i e z a c h o w a ł a chalne, cia epiczne śpiewał formy. piękne Glinki, wyrosłej tworzył on nie znając na glebie t y c h się S u r i k o w i k t ó r e naiwno-patriar- Rosyjski chłop zeszłego pieśni, wspaniałe swe prawie dawały stule­ muzyki l u d o w y c h jego pieśni, wzory, którymi artyście tak zachwycał natchnienie, ten chłop n i g d y nie w i d z i a ł „ B o j a r y n i kła Ta okoliczność w ale r o sprzeczn3 ch istnieją w społeczeń­ antagonistyczne klasy interesach. W takich warunkach sztu­ ka, j a k i wszystkie f o r m y nadbudowy, obsługuje „jed­ ną klasę ze o dwóch szkodą 5 innych klas". *) kulturach w granicach jaskrawe Lenina jednego rodu rzuca Była by to oczywista w u l g a r y z a c j a , g d y b y ś m y dostrzegać elementy ideologii w ś w i a t ł o na Nauka kultury demokratycznej i syjskiej sztuki pierwszej — w. połowy mokratycznej całego postępowego od dworskiej — tylko Twórczość rozwoju przodującej ro­ sztuki X I X w . do s z t u k i r e w o l u c y j n o - d e - drugiej połowy czej j e d n a k o b r a z r o z w o j u klasowych chcieli socjalistycznej XIX w sztuce c h ł o p s k i e j , w l u d o w e j t w ó r c z o ś c i . ta stanowi p o d s t a w ę na­ ten istotny problem. sztuce — p o w i e d z m y stulecia. sztuki w społeczeństwach Tak czy ina­ antagonistycznych — jest z jednej strony, o b r a z e m w a l k i p r ą d ó w , g d z i e „ n o w e " w a l c z y ze „sta­ r y m " , p r z y s z ł o ś ć z p r z e s z ł o ś c i ą i gdzie ta w a l k a koń­ czy się obaleniem starego, „wybuchem" starego k i e ­ r u n k u w r o d z a j u s ł y n n e g o „ b u n t u 13" w 1863 r . Z u p e ł n i e inaczej u k ł a d a się stosunek łeczeństwa „uczonej" dziś chociaż świadkami Zatracając rozwija W i spo­ zanik sztuką ludową. nieprzebytej a n i e oznacza sztuką to o c z y w i ś c i e , zaciera się w ogóle wszelka Innymi przepaści amatorską zbliżenia słowy pomiędzy (samorodną), że pomiędzy nimi w W s w y m s ł y n n y m w s t ę p i e do „ K r y t y k i e k o n o m i i po­ litycznej" M a r k s w s k a z a ł na sprzeczność epickiej t w ó r ­ oczywiście ale nie Kiedy znaczy warunkach Gorki nazwa! nia radzieckiej kultury n a i w n o ś c i , epopea swą zasadniczą źródła zwy­ metaforyczna. warunkach radzieckich treść — bezpośrednie, warunkach Sztuka ludowej ogra­ zachowuje jednakże zachodzi zawodowa twórczości i także szeroko z poe­ i dążeń lud kolei wchła­ się nimi wzbogaca. Motorem i stopniowego amatorskiej zbliżenia (samorodnej), w sztuki którym zawodowej to zbliżeniu sztuka jedna i druga wzajemnie wzbogaca i rozwija się na nowej osnowie, jest to, ż e nasza sztuka nie ma i nie m o ż e m i e ć i n n y c h i n t e r e s ó w oprócz i n t e r e s ó w l u ­ du. i Istotną przyczyną „ludową" także w — podziału był podział klasowe sztuki pracy, rozwarstwienie epoce socjalizmu, c h o c i a ż na który społeczeństwa. podział ruch Stachanowski — nakreśla pracy drogi umysłowej i oznaki zacierania nawiasem „uczoną" spowodował pracy c h o w a n y , to j e d n a k i s t n i e j ą j u ż tendencje — jak nas za­ do jego z n i ­ wskazuje przezwyciężania fizycznej; U został Sta­ przeciwieństw pojawiły się istotnie g r a n i c p o m i ę d z y m i a s t e m a w s i ą , co mówiąc, znalazło już swój artystyczny w y ­ raz w p o s z u k i w a n i a c h a r c h i t e k t o n i c z n e g o o b r a z u w s i miasta. Przy zachowaniu jednak podziału pracy w w a ­ r u n k a c h socjalizmu — a r t y ś c i z a w o d o w i nie są o d e r w a ­ ni od ludu. N a o d w r ó t , sytuacja ta daje i m na danym etapie pogłębienia staran­ historycznym możliwość nego o p r a c o w a n i a m a zasadniczej w sztuce m y ś l i różnicy i i uczuć w pojęciu obrazu ludu. jeszcze artysty-amatora, przedstawiającym zwycięstwo dzieckiej a Armii, dziełami mistrzów Nie m y ś l i i ze­ społu uczuć p o m i ę d z y n i e d o s k o n a ł y m obrazem Ra­ malarstwa — Sokołowa-Skali, Grekowa, Awiłowa, Kriwonogowa itd. A l e z a w o d o w i malarze w ł a ś n i e dlatego, że są m i s t r z a ­ mi w swego rzemiosła swych obrazach pełniej dążenia i wyraźniej ludu. realizują d l a t e g o , t<- Właśnie z a w o d o w y a r t y s t a czerpie m a t e r i a ł b e z p o ś r e d n i o z ż y ­ cia i zainteresowań ludu. dlatego, "że socjalistycznego społeczeństwa istnienia odrębnych dwóch ności między den twórczością s w ó j zasadniczy materiał, jeden nie nurtów ludową charakter. cel, j e d n a w ma strukturze podstaw sztuki — a sztuką zawodową Istnieje dla nich idea. do sprzecz­ Artysta je­ czerpie s w e n a t c h n i e n i a i s w e i d e e , k t ó r y m i s i ę k i e r u j e i cele, które sobie kierunkiem stawia z ludu partii pędy naszej budującego bolszewickiej; otrzymuje on p o c h w a ł y Żywe różnica. rozwojowi tym radzieckich konwencjonalne. o d w r o t n y proces. tracą stopniowego sztuki z twórczością obserwujemy zawodową s z t u k i do w epoce s o c j a l i z m u . Jesteśmy i niczoność patriarchalnej weczenia: Morozowej". j e s t n i e do u n i k n i ę c i a którym przy sztuki w charakterystyka lin stwie, ona tyczne wcielenie powszechnych p r a g n i e ń rozwoju. prawdziwie Traci przeszkadza naiwnie-mitologiczny charakter, sztuczne w sobie c a ł e a r t y ­ postępowego duchowych — nie Stalskiego „ H o m e r e m X X w i e k u " — nie b y ł a to k t ó r a w w a r u n k a c h klasowego s p o ł e c z e ń s t w a nie m i a ­ wszystkich możliwości warunkiem wszystkich i l u d o w a , k t ó r a b y ł a z w i ą z a n a b c z p o ś r d n i o z l u d e m , ale ła twórczości. ujarzmiającą się strony styczne d o ś w i a d c z e n i e i p r a c ę l u d u , b e z p o ś r e d n i o wie d o ń nie dochodziła — z drugiej strony, staje wyzwolenie człowieka treść wyka­ uprzemysłowio­ być strony, l u d ; z jednej widzimy sztukę, która koncentrując się cała przestaje naodwrót, to, ż e e p i c k i e f o r m y szłości m o ż e m y dostrzec z jednej strony s z t u k ę , z k t ó ­ rej kiedy s i ł ą , lecz n e j sztuce, p o d w z g l ę d e m j e j t r e ś c i i j e j h i s t o r y c z n o ś c i . rozwoju, otrzymuje nową P r a k t y k a socjalizmu i k o m u n i z m pod właśnie krytykę swej s z t u k i w s z y s t k i e swe od ludu działalności. korzenie za­ p u s z c z a j ą w l u d i są z w i ą z a n e nierozerwalnie z ludem. W radzieckich warunkach bardziej niż kiedykolwiek 1 czości i wielkiej maszynowej produkcji, d o s t r z e g a j ą c że gleba eposu — m i t o l o g i a wistego opanowania — z n i k n ę ł a „z c h w i l ą sił p r z y r o d y " . H I ) rzeczy­ „ s z t u k a nie m o ż e o d e r w a ć się od losu l u d u " . ! ) Jeżeli a takim dawniej zasadnicza różnica między sztuką społecznym zjawiskiem jak język polegała na �t y m , że ten ostatni b y ł o g ó l n o l u d o w y , a sztuka, z po­ człowieka — własności klasy panującej. wodu podziału społeczeństwa kla­ rlinie, S u r i k o w w Strzelcach dostrzegli p o t ę ż n e możli­ stoi wości ducha ludzkiego, k t ó r y m sądzo­ sy, t a k ą na antagonistyczne nie b y ł a — to obecnie radziecka sztuka starający n i g d y nie było ne w p e ł n i d a ć t e m u w y r a z w ż y c i u . na stanowisku o g ó l n o l u d o w y m . Artysta się o d t w o r z y ć kołchozowe chłop­ Z drugiej strony ż a d n e w y z y s k u j ą c e stwo — pod ż a d n y m w z g l ę d e m nie p r z e c i w s t a w i a swe­ a w szczególności go stanowiska j e s t z d o l n e do t e g o b y c e n i ć c z ł o w i e k a w przeważającej innym dla elementów społecznej Dlatego też artystom. A. Płastow mierze malarzem życia go, ale t o n i e s t a n o w i jego jest kołchozowe­ sztuki jakichkolwiek „wyłączności". możemy Riepin w K a ­ społeczeństwo społeczeństwo, kapitalistyczne, jak nie człowieka. W i ą ż e ono siłą rzeczy swe p r z e d s t a w i e n i e o c z ł o w i e k u ze stanowymi, rasowymi, majątkowymi albo jakimiś i n n y m i o g r a n i c z a j ą c y m i momentami. T y l k o socjalisty­ powiedzieć, ż e nasza sztuka czne s p o ł e c z e ń s t w o r o z b i j a t o c a ł e o g r a n i c z a j ą c e uwa­ p r z e d s t a w i a w y ż s z y t y p , zasadniczo n o w ą f a z ę r o z w o ­ r u n k o w a n i e i otwiera nieograniczone możliwości p r a w ­ ju dziwej ludowej artystycznej tu kultury, bo l u d o w o ś ć osiąga taki rozmach i głębię, o jakich nie b y ł o m o w y oceny człowieka. „Nie stan majątkowy, nie na pochodzenie n a r o d o w o ś c i o w e , nie płeć, nie stanowisko Co to jest l u d o w o ś ć radzieckiej sztuki, jeżeli b ę d z i e ­ dego o b y w a t e l a o k r e ś l a j ą jego s t a n o w i s k o w s p o ł e c z e ń ­ ż a d n y m p o p r z e d n i m etapie r o z w o j u sztuki. s ł u ż b o w e , lecz osobiste z d o l n o ś c i i o s o b i s t a p r a c ą m y r o z p a t r y w a ć s p r a w ę z p u n k t u widzenia jej treści? Podstawą ludowości radzieckiej dem treści jest jej nierozerwalna sztuki pod wzglę­ łączność życiem z ludu, z interesami socjalistycznego p a ń s t w a , z k i e r u j ą ­ cymi ideami bolszewickiej partii. Stosunki, k t ó r e uło­ żyły się p o m i ę d z y s z t u k ą a socjalistycznym społeczeń­ stwem, g w a r a n t u j ą sztuce m o ż n o ś ć b r a n i a bezpośred­ niego u d z i a ł u w p r a k t y c z n e j b u d o w i e k o m u n i s t y c z n e ­ go s p o ł e c z e ń s t w a . Przodujący bohaterowie utworów radzieckiej literatury, filmu, teatru, plastyki są typo­ wymi przedstawicielami „gospodarzami życia" radzieckiego w ludu. rzeczywistości; Są ich oni myśli, s t w i e " , 13) — p o d k r e ś l a Stalin nowe każ­ kryteria oceny człowieka w socjalistycznym społeczeństwie. Tylko dla to, c z y m w istocie jest c z ł o w i e k , jego dobra ojczyzny, w której ści — s t a n o w i p r a w d z i w ą w y k a z u j e swe wartość osobowości. też dla sztuki otwiera się źródło duchowego człowieka w każdym po raz Stąd bogactwa aktywnym, świadomym n i c z y m k o m u n i z m u . U nas praca zdolno­ budow­ pierwszy w całej pełni i z p e ł n y m wyrazem dźwięczą piękne słowa Gor­ kiego — „Człowiek — to b r z m i dumnie". „ P o w i n n i ś m y przede w s z y s t k i m n a u c z y ć się oceniać uczucia i w o l a są realizowane w obrazach radzieckich l u d z i " — u c z y ł S t a l i n i jego m ą d r a artystów. jako nić przewodnia artystom postępującym drogą L u d o w o ś ć t e g o czy i n n e g o d z i e ł a o k r e ś l a s i ę w ł a ś c i ­ w ą m i a r ą życiowej prawdy. Dawniej służyć społeczeń­ stwu oznaczało dla artysty, służyć jakiejś k i e j ś k l a s i e tego s p o ł e c z e ń s t w a . niu moralno-politycznej najbardziej powołania, wyraźna Obecnie, p r z y i s t n i e ­ jedności radzieckiego świadomość konieczność c z ę ś c i , ja-- służenia swego ludu, społeczenego życiowym potrzebom znaczy c e n i ć w l u d z i a c h Mówiąc o zadaniach szkolnej sprawy zrobiła swym bohaterem t w ó r c ó w nowego życia. Z drugiej strony, sztuka n a r z ę d z i e m ich duchowego wzbogacenia. fiq miliono­ pracy — budowniczych komunizmu, wymagała nieuchronnie j ukształtowania od myśli i uczuć, tych milionowych sztuki dążeń i Ta stała sytua- ; п <м}Ыя.г?=пу trzeb ludu. miejsca „Albowiem stały po­ ludu i postawiono jej socjalizm, marksistowski nie ograniczenie potrzeb osobistych, ich rozszerzenie i rozkwit, oznacza nie o g r a n i c z e n i e czy w y r z e c z e n i e s i ę z a s p o k o j e n i a potrzeb, ale wszechstronne i wszystkich pracy ludzi całkowite tych zaspokojenie rozwiniętych pod względem kulturalnym".12) jednostki. że może svtuacje człowieka pracy w społe­ zrobić ninowska do myśl sztuki. znajduje Tylko w pełni twórczość znakomita le­ swoje zastosowanie artystyczna nierozerwal­ ze w s z y s t k i m i l u d ź m i p r a c y , się burżuazyjnej Tej na korzyść Przeciwnie. stawnym narzędziem polityki. leninowskiej myśli maczyć wyrażająca „narzędziem wychowania Jest nie należy oczywiście ona skierowana przeciwko bezpod­ pretensjom formalistów chcących wyrazić „ o s o b i s t ą w o l n o ś ć c z ł o w i e k a " i jego t w ó r c z o ś c i . sku klasy panujące. Zniszczenie wszelkiego z a g w a r a n t o w a ł o m a s o m j a k najszersze duchowego rozwoju, dając k a ż d e m u człowiekowi tylko nie przyczyniają s i ę do d u c h o w e g o l u d z i , lecz n a o d w r ó t , d e m o r a l i z u j ą człowieka dla dogodzenia Radziecka sztuka natomiast niosąc w masy ludzkiej sztuka dostrzegania była całego postawiona bogactwa przed pra­ milionów jednostki". ludzi duszę reakcyjnemu imperializmo­ chetne idee i uczucia, w r z e c z y w i s t o ś c i rzędziem wzbogacenia i deprawują szla­ staje się „ n a ­ Obrar. Kukryniksów w s t o s u n k u do nieprze­ nikczemnego podżegacza wojny — H i t l e r a ; w t y m znaczeniu obraz ten realizacją ludo­ jest j a s k r a w ą wych, myśli i wzruszeń. najszerszych dążeń „ A t o m o w a melancholia" Sal­ człowiekiem. w a t o r a D a l i m a n a c e l u zaszczepienie w d u s z ę c z ł o w i e ­ koniecznością ka zwierzęcego strachu, zgniłego z a m ę t u uczuć, zatru­ cy m o ż n o ś ć , a n a w e t o b o w i ą z e k s t a n i a s i ę Dawna wyzy­ możliwości Ame­ r y k a ń s c y surrealiści sporo na ten temat k r z y c z ą c , nie jednania przez tłu­ formalistycznego subiektywizmu. chowe w a r t o ś c i mu jest tylko socjalistyczna szkoła, stojąca w nierozerwalnej ł ą c z n o ­ „ K o n i e c " jest uosobieniem gniewu, pogardy, i odebrane czoło politykę... czeństwie, przywróciła m u wszystkie materialne i d u ­ stworzone jego p r a c ą narzę­ na Teraz to ś c i ze w s z y s t k i m i l u d ź m i p r a c y . T a wi. Wielka P a ź d z i e r n i k o w a Socjalistyczna Rewolucja ra­ dykalnie zmieniła ludzkiej ludzkiej jednostki", a nie z a m a s k o w a n y m sztuce "wyznaczono n i e m a ł o potrzeb swą burżuazyjną wszystkich namiętności wzrost materialnych i duchowych ale w s z e c h s t r o n n e dla ich interesy, m o ż e stać Dla zaspokojenia d u c h o w y c h potrzeb s o c j a l i z m oznacza wychowania nie z w i ą z a n a mas. n i e m a ł e zadania: jako pisał: „...burżuazja... stawiała uogólnienia Sukcesy socjalizmu w r w s z v m k m i n n o w o d u j a i radzieckiej szkoły n i g d y n i e t r o s z c z ą c s i ę o t o , a ż e b y ze s z k o ł y z r o b i ć n a ­ zrozumiałe ludzi człowieka. dzia w y c h o w a n i a , L e n i n rv artystycznej. masy so­ b i s t y c h zalet, w e d ł u g t w ó r c z o ś c i , w e d ł u g i c h s p r a w — rzędzie Sztuka radziecka służy c j a l i s t y c z n e g o r e a l i z m u . O c e n i a ć l u d z i w e d ł u g i c h oso­ ludu — stanowi p o d s t a w ę ludowości radzieckiej k u l t u - we wskazówka duchowych możliwości tego r o z k ł a d u myśli. Czy jest to „ n a r z ę d z i e ludzkiej �jednostki"? Radziecka j e d n o s t k i " , bo człowieka sztuka t y l k o ona staje p r a c y , w y s ł a w i ć go za w i ś c i e jest. Znajduje mieszkają, walczą, się „narzędziem jest zdolna ocenić, ona to, c z y m o n człowieka tworzą i wysławić myślą rzeczy­ wszędzie, gdzie radzieccy Widzimy ich w „ P r z e s ł u c h a n i u k o m u n i s t ó w " ludzie. Johanso- na i w „ L e n i n i e " C y p l a k o w a , w „Liście z f r o n t u " Lak- tionowa, „ N a t r a t w a c h " Romasa, w „ G o s p o d a r z a c h zie­ m i " Maksimienki, w w „Święcie w kołchozie" niestorowskim portrecie Muchinej i portretach stachanowców „Sierpa i młotu" Gorełowa. W nieprze­ w — twórcy, zwycięzcy, swych d ą ż e n i a c h , pod jednolitego dowództwem i Lud, zwykły człowiek pracy wszedł do Leninaspra­ jako ideał narodowy w walce o komunizm, w stałym zwy­ c i ę s k i m m a r s z u n a p r z ó d , w t w o r z e n i u „nowego" w ciu, k t ó r e bezgranicznie wzbogaca c z ł o w i e k a ostatnie znamiona zakorzenionych ży­ niszcząc przeżytków kapitalizmu. Na ogromnej tow byli gruncie w artystom możliwości, starej Rosji. runki możliwości których Nic i n i k t nie stawia m i s t r z o m sztuki służbie organizacyjne artysty gwarantują s i ę ze swym tym im odbywa się zwalczanie s z e r o k i c h mas swych osobistych i wątpliwości kastowego, niektó­ j e s t c e l e m , do przeciw­ artystycznych trosk którego prowadzi wyro­ bienie w a r t y ś c i e nie t y l k o poczucia o b o w i ą z k u telskiego „ o d p o w i a d a n i a " s p r a w y , ale tylko na istotne s t y wyrażania d ą ż e ń mas ludu u arty­ w ich najlepszych i najbar­ przejawach. Bardzo w a ż n y m warunkiem tego było stworzenie Partia w y c h o w a ł a wą a socjalistyczną inteligencję, w tej liczbie no­ także artystyczną. też ważnym warunkiem jego wyra­ owocności pracy a r t y s t y w naszym k r a j u jest jego b l i s k i stosunek z l u ­ dem, z jego ż y c i e m i m y ś l a m i . Najbardziej przeszkadza a r t y ś c i e oderwanie ność stania się w od pełnym ludu, tego natomiast nieumiejęt­ słowa znaczeniu jeszcze s p o t k a ć m a l a r z y , którzy j a k o ś s t r o n i ą od k i p i ą c e g o ż y c i a naszych l u d z i , du". Niestety m o ż n a którzy ludowej, socjalistycznej turalnej rewolucji w naszym nowej, ludowej przedstawiciele zbliżających — szukają a w konują w — kul­ kraju".Щ CK WKP(b) ujawniając braki w rozwoju nych ogniw radzieckiej dramatopisarzy nień artystycznej starszego że „wielu zagad­ nie zna życia 1 7 kiego c z ł o w i e k a " . ) Być artystą treści „pracę bliskiej ludowi inteligencji pokolenia malarzy skutek cier­ formalizmu w sztuce j a k się duchowo budowania socjalizmu. Ta czna p o t r a f i ł a posunąć dalszy r o z w ó j kiej, osiągając najwyższy w warunkach nowa inteligencja artysty­ sztuki poziom realizmu N a sztuce t e j p a r t i a m o g ł a w z u p e ł n o ś c i p o l e ­ gać, jeśli chodzi o komunistyczne wychowanie pracy, albowiem sztuka ta p r z e n i k n i ę t a dążeniem do była ludzi duchem oddania swych ludu. w demoralizująca jego w r o g i m 1 9 w muzyce posiada skrajnie a n t y l u d o w y mówił A. A. Żdanow. jak i malarstwa. były Odnosi się to w c a ł e j p e ł n i t a k ­ wrogie tak pod Formalistyczne one charakter", ) jak nieskończenie pod względem względem „dzieła" charakter działalności inteligencji. n i e j m u s i a ł a ona s ł u ż y ć k l a s o m b o g a t y m , n i e m i a ł a innego wyjścia. a l b o w i e m nie ma warunkach Teraz powinna służyć — Daw­ bo­ ludowi, j u ż k l a s w y z y s k u j ą c y c h " . 16) ustroju ludowi starej Rosji — artysta zawsze b y ł zmuszony doświad­ swojej skórze ucisku klas p a n u j ą c y c h , ponie^ wodę, dalekie, systemu przemądrzałej, w co myślowego bezsensownej formy. Rozumiejąc ludowość jako szeroką, ideową, nie-organizującą oczywiście w pełni do bazę naszej wniosku, czerpać swój skarbnicy ludowej nasza m u z y k a n a nia że sztuki sztuka materiał, twórczości. szeroką — się na filmach społecz- dochodzimy nasza obrazy Widzimy powinna i formy istotnie skalę wykorzystuje ludową inscenizacji r ó ż n e g o rodzaju rzystywanie m o t y w ó w ludowej twórczości ze jak pojawia­ wych opowieści itp. W literaturze obserwujemy w ludo­ wyko­ dużej ilości i s k a l i (np. w i e r s z e I s a k o w s k i e g o ) . Mamy obszarniczo-burżuazyjnego Tatlina, kamień pieśń, ludowe melodie. Spotykamy p r z y k ł a d y „ W r e s z c i e z m i e n i ł się — p o d k r e ś l a ł J. W . S t a l i n sto­ j e g o t w ó r c z o ś c i — oznacza, ż e f o r m a l i s t y c z n y k i e r u n e k radziec­ socjalisty­ wy­ dostępnej, „ P o m i j a n i e z a p y t a ń l u d u , jego ducha, więcej uczelniach w Nigdzie tak j a s k r a w i ę nie w y r a ż a się istota du, wyższych — formie. ponieważ sam ludowym radzieckich ludzi, ich wysiłki i bohaterstwo, ich n i — oraz k a d r y m ł o d y c h a r t y s t ó w , k t ó r z y w y s z l i z l u ­ ideowości, narodu, w Sterenberga, Tischlera z n i k n ę ł y bolszewickiej i potrzeb swej s z t u k i — to znaczy u m i e ć o d z w i e r c i e d l a ć partii — tacy jak G r e k ó w , Brodzki, Grabar, Juon i i n ­ kształtujących wy­ uboczu p o d s t a w o w y c h ż e i do radzieckich testa­ poszczegól­ sztuki podkreślał, stoi na współczesności, s u n k u do l u d u . się do w ł a d z y r a d z i e c k i e j na w najbardziej pracowni. pliwej i w y t r w a ł e j wychowawczej pracy bolszewickiej studiujących jak domu, w b r e w m e n t o w i F i e d o t o w a , c a ł ą , czy p r a w i e c a ł ą p r a c ę inte­ l i g e n c j i jest j e d n y m z n a j w a ż n i e j s z y c h r e z u l t a t ó w skład latem z Moskwy, miejscowości 1 „ M y ś l ę — m ó w i ł S t a l i n na X V I I I Z j e ź d z i e P a r t i i c z a ć na wa­ nieograniczone ludem, myślenia s o k i e m o r a l n e i s p o ł e c z n e zalety" **) ż e narodzenie tej n o w e j , W mu n i e u m i e o d t w a r z a ć p o z y t y w n y c h cech i z a l e t r a d z i e c ­ nowej, artystycznej inteligencji. wiem ZSRR duchowe dążeń. obywa­ dla i w y r o b i e n i e poczucia o b o w i ą z k u dziej p o s t ę p o w y c h również i W ż a n i a jego n a j g ł ę b s z y c h zapadłych sił d l a ludowi. się jego wzruszeniami, Dlatego da­ mieli zżycia nigdy myślami, przejmowania wyjeżdżając cznego. Mamon- nie bezpośredniej pracy bez (Wuzach), ich burżuazyjnej U w o l n i e n i e od p a n u j ą c y c h i w y z y s k u j ą c y c h klas wało Żyć zaintere­ W i sposób uciekinierzy z wyjątkami. sowaniami i dążnościami weszli pa­ ograni­ k l a s y , j a k п р . P. M . T r e t i a k o w a l b o n a w e t S. rych radzieckich a r t y s t ó w z przeszłości. i zmu­ o k i e m — albo j a k m ó w i ł G o r k i „ z b i o r n i k i e m duszy l u ­ zawodowego e l i t a r y z m u odziedziczonego przez stawiania środki to j e d n a k ż e mierze jego z a m y s ł y Tego rodzaju materialne, swój nim w wyrażania. społecznych, wszystkie sztuki w czała stosunków zgodnego Sztuka radziecka w i d z i treść. nujących w partii się s z a ł a a r t y s t y do p r z e j ś c i a na p o z y c j ę w y c h w a l a n i a przeszkód komunizmu. jej najpiękniejsza ostatnich z n a j d o w a ł y obraz S t a l i n a c e l e m d o p r o w a d z e n i a do k o ń c a w i e l k i e j w y budowania tych materialne. J e ż e l i n a w e t z a l e ż n o ś ć finansowa nie Piastowa, w branej m n o g o ś c i o t w i e r a się przed n a m i p i ę k n y ludu waż w rękach t u do c z y n i e n i a z b a r d z o w a ż n y m niem, niezwykle aktualnym w budowie artystycznej że pozostając kultury. w zagadnie­ socjalistycznej, Z a g a d n i e n i e to p o l e g a n a ścisłym związku z ludem tym, radzieckim �j a k o całością — sztuka socjalistyczna w t r e ś c i posiada najbogatszą rosyjska, różnorodność ukraińska, itd. — przy treści — narodowych uzbecka, gruzińska, zachowaniu jedności posiada r ó ż n o r o d n o ś ć wykazania swej narodowej form. swej Sztuka ormiańska socjalistycznej i niezwykłe bogactwo formy. Oczywiście gólnych elementach i wzorach korzystne. niana w rozstrzą- Przypomnijmy Eweranie. ważnym N i e m a m y z a m i a r u w ł a ś n i e na t y m m i e j s c u wykorzystywanie ludowej w szczególności sztuki średniowiecznej może być chociażby poszcze­ nadzwyczaj budowle Tama- Nie ulega w ą t p l i w o ś c i , że bardzo elementem architektonicznej jest w y k o r z y s t y w a n i e l u d o w y c h ornamentyki wzorów, czego sać n i e z w y k l e w a ż n e g o zagadnienia socjalistycznej t r e ­ k ł a d y z n a j d u j e m y na U k r a i n i e , w U z b e k i s t a n i e , ści i n a r o d o w e j f o r m y r a d z i e c k i e j sztuki. itd. Problem ten poruszamy tylko w z w i ą z k u z zagadnieniem ludowości. U podstaw teorii sztuki socjalistycznej w jej rodnych narodowych przejawach leży różno­ nauka Józefa Stalina o socjalistycznej treści i n a r o d o w e j formie tury kul­ radzieckiej. Stalin dał znakomite w swej głębi i jasności czną jest sztuka: „ P r o l e t a r i a c k a w okre­ organi­ swej treści, naro­ dowa w formie — t a k a jest o g ó l n o l u d z k a k u l t u r a , której socjalizm".20) zmierza Stalin mówił: to z u p e ł n i e kultura różne proletariacką Ale słuszne proletariacka, przyjmuje ludów „Tworzymy słuszne. Przedstawiając jest formy w swej w treści, u różnych socjalistycznej budowie, itd."21) Kosmopolityczni „idee" wojującego krzewiąc na obiek­ amerykańskiego imperializ­ d ą ż ą c e g o do zniszczenia politycznej i kulturalnej narodów dy — podkopując — Moralno-polityczna terstwo narodów niemałe komunizmu, mających — gwarantuje narodowych form jedność ZSRR dzieckiej sztuki. wyrządzili szko­ same p o d s t a w y b o l s z e w i c k i e j t y k i w dziedzinie r o z w o j u nie krytycy, w poli­ powszechnym bra­ marszu do j e d e n cel i j e d n o z a i n t e r e s o w a ­ jedność socjalistycznej treści A l e ta j e d n a t r e ś ć n a b i e r a kryje N i e m a j ą c tego na d o j ś ć do k o p i o w a n i a , do ra­ różnorod­ bezkrytycznego odtwarzania od naszej wiadomą, rzeczywistości socjalistycznej. że burżuazyjni do nacjonaliści Jest w radzieckiego l u d u pod maską du — usilnie m a s k o w a ł a swój formalizm starą ukraińską sztukę. Warto przy tym wych tradycji. nie d o p r o w a d z i ł y n i g d y do Bojczuk plótł o u k r a i ń s k i m Podstawą powinno być rozwoju i bogatych tradycji Maksymalny rozwój narodo­ narodu, tylko określone formalne kul­ sztuki realizmu. właściwości, p r z y p u ś ć m y kolorystycznego stroju, typo­ mają O c z y w i ś c i e i te m o m e n t y s w o j e z n a c z e n i e , a l e w y d a j e s i ę n a m , ż e n i e s ą one Armenii J. W . S t a l i n — j e s t j ę z y k . „ N a r o d o w y j ę z y k jest 2 2 narodowej kultury". ) Jest to forma, w for­ której m o ż e b y ć zawarta r ó ż n a t r e ś ć i k t ó r a dlatego posiada ogólno-narodowy żuazyjną dek charakter. i socjalistyczna, komunikowania „Kultura język może być natomiast, się ludzi, jest jako zawsze kultu­ socjalistyczną".^) Te bardzo istotne wskazania Stalina służą n a m Nie byłoby rodowej tylko ludowej do wykorzystywania twórczości, jako stanie lub na na średniowieczną starożytne folkloru miniaturę freski w artystycznych form ile charakterem odzwierciedlonym w dziełach Od kazachskiego artysty nie ż ą d a m y odtworze­ nia życia w i n n i c o w y c h kołchozów z całym południowej ormiańskiego artysty nie stepowych przestrzeni, po tak będziemy oczekiwali której na wyścigi koni. istotny mo­ włą­ czania do r o z w o j u naszym od poezji m e n t — b y n a j m n i e j nie zaprzeczamy k o n i e c z n o ś c i każdego ten, samo j a k urządzają dżygici wyspecjalizowani w hodowli Wskazując otaczającym przyrody, zdaniem, socjalistycznej k u l t u r y artystycznej narodu jego bogatej przeszłości artystycznej. P r z y r o z p a t r y w a n i u tego zagadnienia p o w i n n i ś m y się Lenin Gruzji, stom. każ.dej Uzbeki­ narodowych. współczes­ wej kulturze. Istnieje wielkoruska k u l t u r a jeszcze jak narody w k a ż d y m na­ np. owo­ Są dwie narodowe kultury w charakteryzująca się t a k i m i Czernyszewski i Plechanow. kultury istnieją u Ukraińców, Francji, Anglii, u Żydów Nauka Lenina o dwóch do z a g a d n i e ń r o z w o j u jak narodo­ Purlszkiewi- c z ó w , G u c z k o w y c h i S t r u w e — ale i s t n i e j e t e ż ruska kultura m i jak w pisał: „Są dwa nacjonal-socjali- wzorów lub w w y p a d k u Gudiaszwiliego, nie jest p r z y k ł a d e m cnego r o z w o j u malarską, raKa­ n y m narodzie — powiemy wszystkim bardziej feudalnej sztuki danego narodu. Stylizacja Republiki de­ na­ treści. chyba słuszne sprowadzanie pojęcia formy motywów i socjalistycznej w ludu, Sztuka oprzeć na w a ż n y c h wskazaniach L e n i n a i Stalina. n i ć p r z e w o d n i a do r o z w i ą z a n i a zagadnienia s z t u k i rodowej w formie śro­ językiem ogólno-narodowym i może obsługiwać zarówno rę burżuazyjną jak i bur­ r ó ż n i się od sztuki zachskiej nie t y l e m a n i e r ą przepychem wskazuje ra­ motywy, wego ornamentu itd. sztuki. mą któ­ rzeczy­ N a r o d o w a forma socjalistycznej w treści plastyki dzieckiej — to nie liwości samoistnego r o z w o j u P o d s t a w ą narodowej formy kultury — jak sztuce żywych re w z b o g a c a j ą się przez p r a k t y k ę w s p ó ł c z e s n e j i sposobem życia całej forma­ w wszystkich artystycznej k u l t u r y osią­ portrecie, narodowej formy odrodzenie i r o z w ó j na narodo­ a m a l o w a ł obrazy w duchu kosmopolitycznego lizmu. lu­ podkreślić, gnięcia prawdziwego odrodzenia rzeczywiście wej sztuki, zagwarantowanie k a ż d e j n a r o d o w o ś c i m o . ż - socjalistycznego form. stylizacją dzieckej t u r y — jest w a ż n y m w a r u n k i e m r o z k w i t u rzekomego Grupa Bojczuka, k t ó r y był wrogiem u k r a i ń s k i e g o tego artystycznej na wrogą odrodzenia feudalnych „ i k o n o w y c h " n a r o d o w y c h sobu życia, w ł a ś c i w o ś c i swojej rzeczą Gruzji, miejscach wciągali swoją c y d u j ą c e w dziedzinie sztuk plastycznych. czy i n n e g o l u d u , n a r o d u . sze­ można ś r e d n i o w i e c z n y c h obrazów, oczywiście bardzo dalekich spo­ i charakteru po po­ cały uwadze nej f o r m y w z a l e ż n o ś c i od h i s t o r y c z n y c h t r a d y c j i , obyczajów arty­ — wistości. sztuki. ludu. radzieckiego, sztu­ starannego w y b o r u , n i e w a ż w ł a ś n i e sztuka ś r e d n i o w i e c z n a że podobne w y p a d k i na­ za­ w średniowiecznych się d o k o n a ć ideologię że r o d o w o ś c i a n i na o b e c n y m etapie h i s t o r y c z n y m ani suwerenności drugie powinno Jest to, Nie ma i nie m o ż e b y ć o d t ą d sztuki pozbawionej mu, szczególności kulturę. w zależności od r ó ż n i c y j ę z y k a , o b y c z a j ó w tywnie w Ukrainie i w innych i sposoby w y r a z u zaangażowanych przyszłość. stycznych, tezę i ludowej tradycji ce t y l k o d o o d t w o r z e n i a t r a d y c y j n y c h m o t y w ó w tę także socjalistyczna do przy­ Gruzji A l e p o p i e r w s z e n i e m o ż n a s p r o w a d z a ć całego gadnienia narodowej formy, reg o g r a n i c z o n o ś c i . ślenie istoty radzieckiej kultury, której częścią i tradycji, w jej wielko­ nazwiska­ T a k i e same i w dwie Niemczech, 2 itd." *) kulturach określa narodowych tradycji w podejście radziec- �kich warunkach. Włodzimierz Iljicz żądał, ażeby z k a ż ­ d o 1917 r o k u i nasza R o s j a n i e j e s t ta s a m a i nasz c h a ­ dej n a r o d o w e j k u l t u r y b y ł y b r a n e „jej rakter konsekwentnie 2 5 socjalistyczne i demokratyczne e l e m e n t y " . ) w i ś c i e nie n a l e ż y r o z u m o w a ć w na to w sztuce rosyjskiej pieredwiżników, stów a nie początku ten s p o s ó b , że należy należy X I X wieku rozwijać rozwijać — Kiprenskiego, z ludem tendencje podstawowym Martosa związane materiałem, się w n o w y c h w a r u n k a c h . Portrety k o t o w a i L e w i c k i e g o n a l e ż ą do n a j w i ę k s z y c h narodowej one nas tradycji rosyjskiej sztuki. stanowej ograniczoności, postępowej lecz w interesują swej swej szlachecko- ogólnoludzkiej treści, k t ó r a jest j e d n y m z ogniw rosyjskiej narodowej w formie artystycznej Wielkie postępowe nabywają tradycje nieograniczonych warunkach socjalizmu. sztuki rozwoju kultury. każdego możliwości Teraz „kultury Tylko w dopiero Puriszkiewiczów, prawdziwie stają runkach — szeroko i b u j n i e wyjątkowo przeszłości, czuła na ludowe z najlepszymi artystycznej k u l t u r y czasów stycznych jest u w a r u n k o w a n y cjalistycznych narodów w wa­ się — powstają i rozwijają się burżuazyjny naród, nieprzejednanych burżuazyjne ludowe klasowych arty­ nowych so­ „Na socjalistyczne aniżeli jakikolwiek podstawy tradycji turze przeszłości. pitalizmu uratował go wspaniałymi treścią. rodowej ogólno- narodów rozkwitu przemysł teraz artysty­ warunkach ka­ socjalistyczny zachwycamy uzbecką się rzeź­ nowego życia, się, n a p e ł n i a j ą c się nową formy socjalistycznej w na­ treści wyj­ artystyczna. O l b r z y m i e p r z e m i a n y w c h a r a k t e r z e , sposobie ż y c i a , a równocześnie rodowej nej formy, treści życia do formy wszczepiać ludu — ich że na Oczywiście skutek artystycznej stopniowo, w nowych byłoby ludów ZSRR przyczyniają elementów włączenia sztuki nowych odpowiadających się do przeszłości, elementów nowej ro­ dziwne zachowania kultury, nie narodo­ powinniśmy miarę kulturalnego obrazów, rodzajów i rozwoju metod sztuki. B u r i a t - M o n g o ł o w i e do c z a s ó w r e w o l u c j i nie m i e l i ma­ larstwa we Ma­ współczesnym tego s ł o w a l a r s t w o S a m p i ł o w a daje n a m ki głęboko narodowej śli, s p o s ó b życia znaczeniu. jaskrawy przykład w formie, i obyczaje w której sztu­ obraz my­ buriackiego narodu zna­ l a z ł y s w ó j j a s k r a w y w y r a z — c h o c i a ż c a ł y szereg doświadczenia Rola rosyjskiej cenia sztuki w narodowej olbrzymia. Jej rosyjskiej mo­ w formie sztuki. dziele r o z w o j u sztuki ludów i wzboga­ ZSRR szlachetnego w p ł y w u na r o z w ó j elementów swej rodzimej kultury jest postę­ artystycz­ d o ś w i a d c z y ł o w i e l e l u d ó w Z S R R jeszcze p r z e d wolucją. Tak w ł a ś n i e pod w p ł y w e m sztuki na­ socjalistycz­ narodu. N a w e t w o d n i e s i e n i u do n a r o d u rosyjskiego, k t ó r e g o k u l t u r a t a k ż e i do w y b u c h u r e w o l u c j i s t a ł a na b a r ­ dzo w y s o k i m p o z i o m i e — A . A . Ż d a n o w z a u w a ż y ł , ż e „nie jesteśmy już t y m i Rosjanami, k t ó r y m i b y l i ś m y re­ pieredwiż­ n i k ó w p o w s t a ł a realistyczna szkoła malarstwa w Gru­ z j i z G a b a s z w i l i m i T o i d z e n a czele. P o W i e l k i e j Paź­ dziernikowej wzrósł Socjalistycznej jeszcze b a r d z i e j , p o n i e w a ż dokonywało rę rozwoju gc Rewolucji ten oddziaływanie jego s i ę t e r a z z u p e ł n i e bez narodowych kultur. stwa — rozwija przeszkód w mia­ W i e l e n a r o d ó w do :zasu w ogóle nie z n a j ą c y c h stów wpływ je teraz p r z y pomocy rosyjskich Związku Radzieckiego własne narodowe my. te- realistycznego m a l a r ­ mnożąc arty­ równocześnie kadry. C a ł e zagadnienie polega na t y m , a ż e b y ta for­ nowa forma b y ł a narodowa, a nie s t a n o w i ł a l i tylko zaprze­ rozwijać i wzbogacać w nowych kul­ O d b y w a się proces w z r o s t u , wzbogacania postępowych wej sądzili, w i n n a je ona artystycznej dywanami, ś c i o w y m jest l u d o w a t r a d y c j a rozwoju kości, plecenie itd. doświadczenia artystyczne n a b y w a j ą poziomie k u l t u r y na gdybyśmy czenia sztuki, k t ó r e j p o d s t a w ą , fundamentem, p u n k t e m w ba kulturalnego Ustrój Lu­ dowego i ich f o r m y sztuki b y ł y też odpowiednie: rzeź­ całego kach. gnął poprzedniego Szczucew b u d u j ą c do ganczu. twórczej artystycznego ludu. teatr w współpracy Starożytna i w Przeciwnie Taszkencie doskonałych tradycja rzemiosła ogóle — po­ warun­ przycią­ rzeźbiarzy odrodziła się t u w n o w y c h f o r m a c h i n o w y c h obrazach. Zagadnienie narodowej formy w sztuce j e s t zerwalnie z w i ą z a n e z i n n y m zagadnieniem wzbogacają artystycznej stopniu rozwoju. się w s t a d i u m r o z k ł a d u u s t r o j u żywych na ca­ rewo­ N o w a socjalistyczna t r e ś ć sztuki w y m a g a n o w e j so­ haftem. Obecnie f o r m y się, i czasu i wzbogacenia zagładę. turkmeńskimi do gruncie i Azji był w od 'zniszczenia bą, tadżyskim rozwijają na Północy, kultura tym sztuki Cudowny ludowy Środkowej skazany trawiących podstawy niebywałego odrodzenia od naród". ) narodów, demokracji i socjalizmu w czny n a r o d ó w wolne 2 8 burżuazyjny ogólnoludowej rozwoju, one jakikol­ o wiele bardziej ogólnoludowych cjalistycznych tworzy są sprzeczności n a r o d y i s ą one Narodzenie prawdziwie ponieważ carskiej podbitych. niezwykle niskim d y te z n a j d o w a ł y nej ludowej n a r o d y , k t ó r e są o wiele bardziej z w a r t e n i ż wiek l u c j i s t a ł a na powych Radzieckim. nowe, większym Jest r z e c z ą powszechnie z n a n ą , że na p r z y k ł a d u sztuce tradycji rozwojem znacznie sytuacji n a r o d ó w ł e g o szeregu l u d ó w sztukę w g r u z a c h s t a r y c h , b u r ż u a z y j n y c h n a r o d ó w — pisze S t a ­ lin Rosji b y ł y w wyrażająca przejawami Związku w dującego radziecką ludowych sam". ) Struwe". przeszłych. W n a s z y c h czasach r o z w ó j 3 7 ten m e n t ó w swego m a l a r s t w a S a m p i ł o w z a c z e r p n ą ł z p r z o ­ radzieckich tradycje zbliża jest pożywkę i to p o w o d u j e , ż e staje nierozerwalnie każdego narodu się w one wyzysku­ i sztuka, sztuka rozwija w się stanowiły Guczkowych ludowa interesy m i l i o n ó w ona przeszłości narodu rozkwitu zdolne do ż y c i a , p o n i e w a ż z o s t a ł y zniszczone jące klasy, k t ó r e Ro- skarbów Nie jednak jako dziedzictwo w arty­ nie s t o p n i u odnosi się to do t y c h l u d ó w , k t ó r e w tradycje Jest t y l k o w a ż n e , a ż e b y p o s t ę p o w e , który rozwija dajmy tradycji i innych. były Oczywi- nia artystycznego dziedzictwa przeszłości. Zagadnie­ nie dziedzictwa jest j e d n y m z n a j w a ż n i e j s z y c h nień nia rozwoju naszej socjalistycznej sztuki socjalistycznego znajomości kultury dziedzictwa — może sztuka się r o z w i j a ć . sztuki, realizmu. przeszłości, socjalistycznego Problem zagad­ formowa­ Bez bez niero­ przyswoje­ dokładnej wykorzystania realizmu dziedzictwa jest nie jednym z najważniejszych p r o b l e m ó w z punktu widzenia prak­ t y c z n e g o b u d o w a n i a naszej a r t y s t y c z n e j kultury. A l e co to z n a c z y p r o b l e m d z i e d z i c t w a ? Co t o z n a c z y dziedziczyć sztukę P a r t i a u c z y nas s i ę do dziedzictwa. przeszłości? uważnego i troskliwego odnoszenia Wszelkie nihilistyczne odnoszenie się d o ń jest z r e g u ł y z w i ą z a n e z a n t y l u d o w y m i listycznymi forma- tendencjami, a zatem m o ż e i powinno rozpatrywane jako dążenie do poderwania być podstaw �b u d o w n i c t w a radzieckiej cjalistycznego. sztuki, sztuki realizmu Wyjaśniając zagadnienie kultury do klasyków stosunku starej nowej, kultury, nia on od kultury Wszystko to jest z u p e ł n a bzdura. ka powinna być p r a w i d ł o w y m proletariackiej. Kultura proletariac­ rozwinięciem tych sobów wiedzy, k t ó r e ludzkość w y p r a c o w a ł a mem społeczeństwa obszarniczego, kapitalistycznego, pod za­ jarz­ społeczeństwa mistrzostwa u c z ą się nasi a r t y ś c i . i inna rzecz, cznemu biurokratycznego". ") my odwracać mamy ma­ s i ę o d tego co p r a w d z i w i e p i ę k n e , w y ­ rzec się tego j a k o p u n k t u rozwoju do k l a s y k ó w — tylko dlatego, uwielbiać wyjściowego że to nowość jest jak do dalszego „stare"? boga, Dlaczego któremu należy p o d d a ć się t y l k o dlatego, że „ t o nowe"? Nonsens, c a ł ­ 30 kowity nonsens". ) Te nieśmiertelne nina są w y t y c z n y m i w praktycznej wskazania pracy Le­ przodującej sztuki radzieckiej r o s n ą c e j w oparciu o klasyczne dzictwo, przede wszystkim dziedzictwo dzie­ rosyjskiego realizmu. którego z powo­ A l e w a ż n a j e s t jeszcze określenia stosunku sztuki r e a l i z m u do s z t u k i p r z e s z ł o ś c i po Na przestrzeni lucji całego socjalistycznej rozwoju ludzkości — nagromadziło d o w a ć . N a l e ż y n a ś l a d o w a ć t o co n a j l e p s z e , to, doświadczenie, postawiono problemy. dokonano i częściowo W ciągu tysiąclecia rewo­ olbrzymich rozwiązano osią­ ważniejsze swego istnienia s t w o r z y ł a o l b r z y m i e w a r t o ś c i w sensie najrozmaitszych do s i ę w sztuce o l ­ stron rzeczywistości. sztuka przedstawienia Ludzkość wzbo­ gaciła się wiedzą z w i e l u k r a ń c ó w świata. To całe o l ­ brzymie doświadczenie artystycznego poznania życia artystyczny. P r z e d s t a w i a j ą c duchowe bogactwa radzieckiego wieka, malarze n a s i b i o r ą za p u n k t w y j ś c i a czenie w o d t w a r z a n i u d u c h o w e g o b o g a c t w a k t ó r e zostało zdobyte przez artystów Gierasimow w swych portretach czło­ doświad­ człowieka, przeszłości. korzysta z A. doświad­ czeń Riepina, B u b n o w w s w o i m „ P o r a n k u na Kuliko- w y m P o l u " o p i e r a ł się na S u r i k o w i e , R o m a d i n w s w y c h pejzażach i — na dziełach Lewitana. Przyłączają realistycznego poznania dzieckiej zostały Waśniecowa, Sawrasowa się o n i do w i e l k i c h rzeczywistości. osiągnięte W tradycji sztuce największe ra­ zwycięstwa w w y n i k u głębokiego i skrupulatnego studiowania Oczywiście nic wszystko z przeszłości należy naśla­ t o co n a j ­ s y k ó w właśnie z p u n k t u widzenia treści. się na w z o r a c h k l a s y c z n y c h — to nie znaczy „Nie t w i e r d z i m y — m ó w i ł A . A . Ż d a n o w na obradach dzia­ kulturach. łaczy radzieckiej cznie co n a j c e l n i e j sze sztuce prze­ J e d n a k ż e co k o n k r e t n i e oznacza — wykorzystywać dziedzictwo? w praktycznym wzroście cznej w posiada radzieckiej podniesienie Duże kultury rzemiosła Wielcy mistrzowie przeszłości zdobyli dotychczas w y ż y n y mistrzostwa kryty­ znaczenie artysty­ artystycznego. nieprześcignione artystycznego. Sztuka ich jest w s p a n i a ł ą szkołą dla artysty. Na dziełach syków rzemiosła można i powinno w ś c i s ł y m tego s ł o w a się uczyć kla­ sztuki rozwiązań iest wielkich absolutnym byśmy tak znaniem kach. mistrzów powta­ s z ł o ś c i — j a k to w y n i k a z l e n i n o w s k i e j n a u k i o d w ó c h postępowe, rzać kla­ Ale opierać przeszłości. bardziej muzyki — że klasyczne szczytem mówili, kultury byłoby s i ę d o tego, ż e posteD k o ń c z y A l e do tego czasu klqsvo^ne nieprześcignione. W i e m y bardzo dobrze, j a k w i e l e skorzystali nasi tyści przez studiowanie syjskiego m a l a r s t w a . pina i jego naszych maniery a r t y s t ó w , na nie się r z e m i o s ł a dziedzictwa stylu wielkich klasyków M o ż e m y w s k a z a ć na w p ł y w malarskiej przykład na Johansona. nie jest j e d y n ą — t o jeszcze n i e twórczość wielu A l e ucze­ formą opanowania wszystko. Opanowanie m i o s ł a w ogóle nie m o ż e b y ć i jeżeli artysta w znaczeniu władania techniką ale nie potrafi zrealizować nie jest rze­ swych poten­ pomysłów. Uczyć się w ł a d a n i a s w y m r z e m i o s ł e m u a r t y s t ó w szłości — to znaczy w s p i n a ć s i ę do s z c z y t ó w łego opanowania technikę szłości Ale jeżeli sztuki, jej rzemiosło, majsterstwo tego s ł o w a przez mistrzostwa. znaczeniu, to o c z y w i ś c i e nie to w y k o r z y s t a n i a interesuje nas dziedzictwa. nie tylko W rze­ swego m i o s ł a — to b ę d z i e n a j z n a k o m i t s z y m m a l a r z e m cjalnie, ro­ Rie­ r z e m i o s ł a j e s t r z e c z ą n i e z w y k l e w a ż n ą . S z t u k i bez mistrzem ar­ prze­ wspania­ weźmiemy w ścisłym wyczerpiemy sztuce technika. prze­ Jeżeli - szcze r a z u c z y ć , b r a ć z k l a s y c z n e g o z przy­ się na wzory T o znaczy, ż e trzeba klasy­ pozostają się uczyć i je­ muzycznego dzie­ d z i c t w a w s z y s t k o co j e s t w n i m n a j l e p s z e i co j e s t k o ­ n i e c z n e d o dalszego r o z w o j u znaczeniu. dziedzictwo muzycznej. tn r ó w n o z n a c z n e S ł o w a te w p e ł n i z n a j d u j ą 1 precyzyjnej aby u c h w y c i ć z a s a d ę wykorzystania dziedzictwa. Lenin przeciw formalisty- n i h i l i z m o w i w stosunku artystycznego, a m. próba socjalistycznego szy r o z w ó j „Dlaczego — protestował stwarzania dlań stanowi p o d s t a w ę , na k t ó r e j m o ż e d o k o n y w a ć się d a l ­ 2 społeczeństwa prze­ uogólnia­ umiejętności i znalezienia dzeniem gnięć, specjalistami zjawisk, obrazu i To wszystko, ściśle m ó w i ą c , w c h o d z i w zakres p r o ­ brzymie mienią­ obserwowania blemów ła nie w i a d o m o s k ą d , nie jest w y m y s ł e m l u d z i się i p o w i n n o się uczyć głębi z e w n ę t r z n e j .formy. proleta­ sformułował dostrzeganych artystycznego z n a k o m i t ą tezę: „ K u l t u r a proletariacka nie wyskoczy­ cych można nikania życia, u m i e j ę t n o ś c i Wiadomo jak konsekwentnie podkreślał W. I . L e ­ n i n konieczność opanowania dziedzictwa w okresie, kiedy forma.liści podnieśli szczególnie w i e l k i h a ł a s , chcąc „wyrzucić k l a s y k ó w na śmietnik". Podkreślał on, że „ t r z e b a w z i ą ć całą k u l t u r ę , k t ó r ą p o z o s t a w i ł k a ­ pitalizm i z niej z b u d o w a ć socjalizm. Trzeba w z i ą ć całą n a u k ę , t e c h n i k ę , c a ł ą w i e d z ę , s z t u k ę . Bez tego ż y ­ cia k o m u n i s t y c z n e g o s p o ł e c z e ń s t w a z b u d o w a ć n i e m o ­ ż e m y " . 28) riackiej U so­ larstwa. skiego Wielkie dzieła Riepina i Iwanowa, Tycjana prześcignięte muzyka i Surikowa, i Velasqueza przez r a d z i e c k i c h m a l a r z y . czy, ż e n i e m o ż n a i c h p r z e ś c i g n ą ć . głębokim badaniu sztuki ma­ Kipren- nie zostały To nie zna­ A l e po to, zdaniem A. A . Ż d a n o w a , trzeba je n a j p i e r w Przy radzieckiej".3i) zastosowanie t a k ż e do „doścignąć". przeszłości artysta r a d z i e c k i styka się z szeregiem t a k i c h p r o b l e m ó w , k t ó ­ rych klasycy, bez względu na k o ś ć — nie o o t r a f i l i r o z w i ą z a ć . historii światowej zwanych ich p r a w d z i w ą Możemy wiel­ wykazać na sztuki istnienia c a ł e g o szeregu „zakazanych" zagadnień, których tak sztuka przeszłości nie b y ł a w stanie r o z w i ą z a ć , a l b o w i e m nie b y ł o na to w a r u n k ó w historycznych. siłki aby konflikty, m. je rozwiązać, ale p o z o s t a w a ł a i n . zagadnienie stwa, obowiązku R o b i ł a ona często wchodziła jednostki wolności do wy­ tragiczne j e d n a k ż e bezsilna. stosunku i uczucia, w Było to społeczeń­ i niewolnictwa, ż y c i a i ś m i e r c i i t d . W s z y s t k e te z a g a d n i e n i a były po- �stawione i rozpracowane w sposób bardzo różnorodny i b o g a t y , ale m i m o w s z y s t k o l u d z k i g e n i u s z d o nie m ó g ł ich rozwiązać. realizmu I oto socjalistycznego okazuje jest w się, że sztuka stanie r o z w i ą z a ć tragiczne antynomie artystycznych k u l t u r j e s t ona końca przeszłości: w swym artystycznym w poprzednich epokach. rozwoju Nie znaczy to, że nasi ści r o z w i ą z a l i j u ż w s z y s t k i e te z a g a d n i e n i a . chodzi t u raczej o tendencje. ciu o d o ś w i a d c z e n i a opar­ po­ słowo. w tego s ł o w a ścisłym uczenia się techniki znaczeniu. może być dużym, wybitnym — za­ rzemiosła Prawdziwy mistrzem, artysta rozwiązującym i s t o t n e p r o b l e m y s w e g o czasu t y l k o w t e d y , g d y opa­ n o w a ł całe d o ś w i a d c z e n i e artystycznego rozwoju prze­ szłości. tak w problemów, przeszłości się na już nie i wysunąć się do mistrzów sztuki podstawowych sztukę nowe proble­ osiągnięciach, problemu wykorzysty­ klasycznej, przede w s z y s t k i m w y j a ś n i e n i e nień, sztu­ pozostały Dlatego też p r o b l e m dzie­ sprowadza metod które dokonanych przez pokolenia p r z e s z ł o ś c i . wania stawia podstawowych problemów, on zagad­ wysuniętych przez Powróćmy wyraża teraz To rozwój do że ogólnej sztuka kultury analizy zagadnienia socjalistycznego narodowej w realizmu formie, kultury socjalistycznych n a r o d ó w — określa tę szczególną lę, k t ó r ą o d g r y w a n a r o d o w a t r a d y c j a . rozwój narodowej tradycji wych, historycznych M a m y na w jej najbardziej tendencjach. To ro­ myśli postępo­ właśnie powo­ duje, że p r o b l e m opanowania narodowego dziedzictwa jest tak zasadniczy rozwiązać o naukę w i istotny. sposób Zagadnienie prawidłowy tylko Rozpatrując dowej formy problemy socjalistycznej —"często wyłącza nie — s z t u k ę Sztuka Rosji sztuka kimś amorficznym skiej" sztuki. w niej ści" — samej mach. sztuki, Taka popełnia jest czy w jakimś w swej ogólnym istocie rosyjska, swych dzie­ i każda inna oczywiście praktyce Na­ nie jest swego n a r o d o w e g o oblicza — odgałęzieniem oczywiście ja­ „ogólno-europej- wyrazistych sztuk nieodłączną częścią wyrażonej jeżeli posłużymy „narodowej się oderwanym idealistyczna wskazaniami o histo­ się się badania i narodu. S ł u s z n e b ę d z i e t y l k o to p o d e j ś c i e , p r z y k t ó r y m zagad­ nienie p o s t a w i m y na gruncie h i s t o r y c z n y m . Nie b ę d z i e ­ pomniejszać że w głębokiego narodowego s z t u k i R u b l o w a , ale twórczości Riepina charakteru powinniśmy zro­ demokratyczne ele­ menty sztuki rosyjskiej w y s t ę p u j ą w okresie przedso- cjalistycznym z największą s i ł ą , j a k i e j — rzecz z r o z u ­ miała z w — nie mogło epoce R u b l o w a . być przyczyn Narodową formę historycznych rosyjskiej trzeba u j m o w a ć w procesie r o z w o j o w y m . ki rosyjskiej w warunkach socjalizmu sztu­ jest nie tylko odtworzeniem form staro-rosyjskiej k u l t u r y nej, c h o c i a ż j e s t ona artystycz­ z ł o t ą r e z e r w ą naszej s z t u k i . we życie, nowa k u l t u r a tradycji. treści sztuki Rozwój wymaga rozwoju No­ narodowej W y m a g a to j e d n a k t a k ż e s t w o r z e n i a n o w y c h ' ale stanowią i formy, nie tylko i s t o t ę s z t u k i — ale obrazów itd. znaczeniu w znaczeniu idei, i w Dlatego l u d o w o ś ć znaczeniu sztuki które nowych socjalistycznej z a k ł a d a n i e t y l k o l u d o w o ś ć t r e ś c i ale i f o r m y . Byłoby b ł ę d e m widzieć tę ostatnią w n a ś l a d o w n i c t w i e starych tradycyjnych m o t y w ó w i wzorów. Niekiedy takie ś l a d o w n i c t w o m o ż e d o p r o w a d z i ć a r t y s t ę nie do dziwie jak ludowej formy, to na przykład na­ praw­ lecz d o j e j p s e u d o l u d o w o ś c i m i a ł o miejsce u n i e k t ó r y c h stów w narodowych republikach, usiłujących — arty­ przedsta­ w i ć pod m a s k ą l u d o w o ś c i reprodukcje zacofanych w i s k ż y c i a , d o t e g o jeszcze w ś r e d n i o w i e c z n y c h zja­ zwie­ formach. Ludowość formy czenia dostępność. z a k ł a d a przede w s z y s t k i m jej Skomplikowane, kolorystyczne zwolenników impresjonizmu tożsamość Problem realistycznej formy larstwie radzieckim wymaga Zagadnienie to poruszane w sposób osobnego jest niewystarczający. przez naszą Dlatego n a l e ż y — to przede najbardziej siła w zrozu­ w ma­ rozpatrzenia. podkreślić, że realizm formy przekonywująca zna­ subiektywny formy, k t ó r a jest konieczna dla jasnej, o g ó l n e j miałości obrazu sze­ ćwi­ zaciemniają czenie o d t w a r z a n e g o z j a w i s k a , p o n i e w a ż krytykę tu tylko wszystkim przekazywaniu n o r m a l n e l u d z k i e oko — ś w i a t a nieoszpeconego c h o r o ­ ma Bie­ b l i w ą f a n t a z j ą i n ę d z n y m sileniem się na oryginalność. B y ć d o s t ę p n y m dla l u d u w znaczeniu f o r m y — to zna­ czy w i d z i e ć t a k , jak widzą miliony ludzi. Nie to — w i d z i e ć t a k samo j a k w i d z i k a ż d y i n n y wyrzeka for­ koncepcja kul­ lińskiego. Sztuka radziecka nie poję­ tylko w różnych ś w i a t a o b i e k t y w n i e i s t n i e j ą c e g o i dostrzegalnego przez indywidualno­ sformułowaniem że roz­ naro­ A l e nie znaczy to z u p e ł n i e , że nie jasno kultu­ sądząc, poprzedzającym r y c z n y m charakterze procesu f o r m o w a n i a niesłusz­ w naszej ma­ Siero- rosyjskiej się b ł ą d , czymś j e s t s p r z e c z n a ze s t a l i n o w s k i m i trzałych potwierdza tę tezę. z najbardziej d o w y c h , jest ona Riepina proces postrzegania z a s t ę p u j e t u p r a w d z i w ą przypisujemy widzenia tury ludzkości. jak narodo­ naro­ formę. dziedzictwu sztuki rosyjskiej, Będąc jedną Fiedotowa, ciem pewnej idei, w y s t ę p u j ą c e j roką t r e ś ć , posiada Znaczenie, k t ó r e radziecka formie. treści i się z u p e ł n i e Radzieckiej, . w y r a ż a j ą c socjalistyczną z punktu kul­ rosyjską. sztuka n a r o d o w ą sza można oparciu Stalina o socjalistycznych narodach i o turze socjalistycznej w treści i narodowej łach to w — czym sztuki rosyjskiej: f o r m , w y t y c z e n i a n o w y c h d r ó g , nie t y l k o w przeszłości. przeszłości. wój zumieć, rozwiązania sztuki Co j e s t n a j b a r d z i e j Często charakter dą­ opierając dzictwa artystycznej. p r z e s z ł o ś c i , z b a d a n i e go, z r o z u m i e n i e nierozwiązane my, ry średniowiecznej do rosyjskiej skomplikowanym. W O c z y w i ś c i e i pierwsze i drugie i trzecie i czwar­ my sztuce kulturę zadania te p r z e d s t a w a r ó ż n e s t r o n y r o z w o j u ma przeszłości, z t y m jednak, a ż e b y w swej w ł a s n e j dążyć wa? Kipreńskiego, do­ itd., k t ó r e były postawione w w u j a w n i a się z n a j w i ę k s z ą w y r a z i s t o ś c i ą n a r o d o w y cha­ artystycznego każdego formie się k o n k r e t n e formy rakter sztuki rosyjskiej? sobie żeń, p o s z u k i w a ń ce narodowej zagadnieniem bardzo radzieckiego artysty Dlatego dla dużą w a g ę przyswojenie świadczenia Zagadnienie jest narodowy Z tego p u n k t u w i d z e n i a p r o b l e m a r t y s t y c z n e g o dzie­ samego narodową określają larstwo dzictwa jest znacznie bardziej s k o m p l i k o w a n y niż gadnienie naszą tym razie przeszłości, radziecki artysta nowe i we z punktu widzenia rozwoju A l e i z tego p u n k t u w i ­ t r a f i w y p o w i e d z i e ć w sztuce swe budujemy arty­ Na dzenia n a l e ż y koniecznie p o d k r e ś l i ć , że t y l k o w my i znaczenie, k t ó r e z d o b y w a n a r o d o w e dziedzictwo. te z d o l n a d a ć o d p o w i e d ź na te zagadnienia, k t ó ­ re l u d z k o ś ć p o s t a w i ł a ale artystyczną wyko­ rzystywania wszystkich osiągnięć światowej klasyki — Takie podejście gólnej ostrości byłoby odmówieniem wzroku, artyście umiejętności znaczy człowiek. szcze­ głębszego �i ostrzejszego u nie-artystów. Na p e w n o nie szego s z c z ę ś c i a , niż umieć w widzenia sposób tak niż ma to ma dla zobaczyć miejsce artysty każdy więk­ przedmiot bogaty i wielostronny, w j a k i m o g ą z o b a c z y ć m i l i o n y ócz. powiedzieć, świata, Z tego p u n k t u w i d z e n i a że jeżeli ludowość sztuki polega go można na nie formy N i e ulega w ą t p l i w o ś c i , że w tej bezwarunkowo osobistej i jest inicjatywy dyspozycji, pola konieczne na dużą działania dziedzi­ zagwarantowanie skalę, myśli indywidualnych i fantazji, formy treści".33) wy­ r a ż e n i u m y ś l i , u c z u ć i d ą ż e ń l u d u , to l u d o w o ś ć Stalin dobitnie podkreślał szkodliwość praktykowa­ nego przez R A P P przenoszenia na d z i e d z i n ę s z t u k i po­ artystycznej z a k ł a d a u m i e j ę t n o ś ć widzenia tak jak w i ­ jęć niesłuszne samo dzi oko postawienie sprawy o „ p r a w y c h " i „ l e w y c h " w litera­ Oto zem ludu. dlaczego zagadnienia l u d o w o ś c i f o r m y , l u d o w o ś c i sztuki w ogóle, nie n a l e ż y t y l k o do zagadnienia n a ś l a d o w n i c t w a a stanie p r z e d s t a w i e ń i f o r m rodowej, ale jej socjalistyczną dwa zagadnienia. na ludowość treścią. Narodowa w e " lub „ l e w e " obecnie w naszym k r a j u jest partyjnym, „Prawe"' szych w a r u n k a c h wyrażeniem du, w rodowej te najostrzej dalszy r o z w ó j okre­ tj. innymi i postępowych słowy, s i ę sceny, nia lu­ jeszcze na­ zaciemniały jak „Czapajew" filmowej; Wystę­ gdzie m a m y do pracujących, — czy­ o sprawę lu­ t j . tam, nowa, socjalistyczna wal­ obraz ze związku w szym stopniu jakby miast zespalania wnieśli w hamująco nią na Ojczyzny, socjalizmu, bolszewików, N a l e ż y u ś w i a d o m i ć sobie j e d n o n i e z w y k ł e j w a g i nia, sztuki które realizmu Lenin stosunki problemu socjalistycznego sformułował nienie partyjności sztuki. w ideologii, która nie b y ł a b y w y r a ż e n i e m w i przez sztuka, a k t y w n i e Łączność z życiem, bezpośredni włączo­ nie­ Lenina-Stali- udział w prakty­ wyciągać s ł o w a znaczeniu. 3 2 wy". ) stać się Mając stąd działalności socjalistycz­ wnioski społecznej identyfiko­ jak pracą we w ł a ś c i w y m na ogólno-proletariackiej uwadze konieczność nak i w t y m w y p a d k u przed upraszczaniem. wątpliwości, tego że sprawa literatury po­ spra­ nierozerwalnej jedności i n t e r e s ó w artysty i ludu, przestrzegał on ga sztu­ Lenin żądał: „Sprawa literatury częścią widzenia jest każda sztuką zawsze r z e c z y w i s t o ś ć sztuka „partyjną". z określonych Wszelkie legendy o bezpartyjności r o z p o w s z e c h n i a n y m przez a p o l o g e t ó w Nigdy i nigdzie nie b y ł o i nie któraby jawnie lub skrycie nie czy i n n y c h s o c j a l n y c h i d e i i d ą ż e ń . d z e n i a nasza sztu­ na, j ^ k i każda inna; broni spraw, broni Ale partyjność ona określonych klas wyzy­ może być wyrażała tych Z tego p u n k t u w i ­ sztuka radziecka jest tak w jed­ „Nie ule­ mniejszym sie wać samo określonych zasad, partyj­ społecz­ zasad sztuki radzieckiej różni się przedrewolucyjnym, komu­ zasadni­ „Organizacja Zasada otwartą partyjna łączność z sztuki się ludem, proste riackiej sprawy". wszelkimi Sztuka i jasne w stanowisk, tym, aby przewiduje uświado­ przeciwnie, i zamaskowania ponieważ ukryć do­ artykule ogólnoproleta- burżuazyjną, s p o s o b a m i d ą ż y do u k r y c i a prawdziwych formo­ Lenin partyjna". radzieckiej m i e n i e sobie i u z n a n i e s i e b i e za „ c z ę ś ć zainteresowana nad zaczęła a literatura partyjności swych większości tylko proletariatu — k ł a d n i e o k r e ś l i ł to zasadnicze r o z r ó ż n i e n i e w stopniu niż wszystko inne poddaje się m e c h a n i c z n e m u panowaniu jak sztuka rewolucyjnego zrównaniu, niwelowaniu, punktu klasowym społe­ społecznych czo o d p a r t y j n o ś c i s z t u k i b u r ż u a z y j n e j . Jeszcze w o k r e ­ ka — z polityczno-partyjną winna ideowość mo­ artystycznej. formy grup określonych są a l b o z ł u d z e n i e m , a l b o ś w i a d o m y m o s z u s t w e m , c h ę t ­ nie nizmu. błędem ona idei określonych być która k i , o jej niezależności od s p r a w y praktycznego życia — nych takiej tego i nie m o ż e ponadklasowa, ś l o n e zasady. partyj­ c z ł o w i e k a r a d z i e c k i e g o — oto p o d s t a w o w e Byłoby sprecyzowania. ni określonych interesów społecznych, propaguje okre­ cznej w a l c e mas p r a c u j ą c y c h , r e a l i z o w a n i e najlepszych wania Z Rozpatruje dążeń bolszewicką właśnie za­ zagadnie­ w a l k i o k o m u n i z m , m u s i b y ć organicznie, kultury sztuki lu­ 1905 r. j a k o z a g a d ­ Rozumiejąc rozerwalnie związana z ludem, z partią nej wpływając naszej byłaby odbijałaby społeczeństwie sztuki, menty ,określające ugrupowań W k l a s o w y m s p o ł e c z e ń s t w i e nie ma n a l e ż y p o d k r e ś l i ć , ż e nasza na. za­ rappowcy partii. skujących. do należy radzieckiej, Dlatego są t u potrzebne n i e k t ó r e ność sztuki nasiąknięcie artysty ideami bolszewizmu— na manię rozwoju i Innymi słowy, stanowisk społecznych, walczy o określone ideały, bro­ pod d o w ó d z t w e m Lenina i Stalina. dowości — Wytwarzała wickiej interesów. gadnienie: j a k i e są w z a j e m n e baczności. sztuki rozłam, jego partii siły sprawę utwierdzaniu kierownictwem neorappostwa rzeczy. „niepełnowartościowi" przed n i m i m i e ć się na w pod przez niekiedy jeżeli w osiągniętych swoistego się więk­ cznych, k t ó r a nie naszej zagadnieniem n i e są c z ł o n k a m i p a r t i i — s ą w m n i e j s z y m l u b tradycjami. zdobyczy formie znaczeniu Wypacze­ ludo­ L u d o w o ś ć naszej s z t u k i p r z e j a w i a s i ę p r z e d e w s z y ­ budowie utożsamianie odradzające najelementarniejsze stkim w walce sztuki o szczęście i rozwijanie się ludu, w z tym „teoretyków", dzisiaj takiej i wysławianiu miejsca w jej łączności z l u d e m , z p o s t ę p o w y m i i d e a m i bolsze­ (Np. p i e ś n i Jermaka). uczestnictwie mieć organizacyjno-politycznym gdzie treść starymi piękna, się taka sytuacja, że wszyscy radzieccy artyści, Z tą n o w ą treścią organicznie zlewa­ wiążące powinno dokonane w rappowskich dążeń taki film, mas A nowe elementy człowieka, rewolucjonisty, występuje wości bohatera. literatura tego s ł o w a i s p r a w l i t e r a c k o - a r t y s t y c z n y c h . sztuki, rzeczą t e a t r itd.".34) na­ nienia z obrazem n a m i ę t n e g o bojownika szczęście szerszej d z i e d z i n y , j a k dlatego d a n e m u n a r o d o w i — ale w przede w s z y s t k i m tam, o porównania Byłoby w c z y m polega l u d o w o ś ć obrazu Czapajewa? czącego czysto p a r t y j n e j . nie równocześnie d u , z o b r a z e m nowego linii zatem formy. p u j e ona od partyjności, jedno z klasycznych dzieł radzieckiej sztuki ją d z i w n ą s t o s o w a ć t e p o j ę c i a d o t a k i e j n i e p a r t y j n e j i bez się Weźmy jako przykład na ną do­ treścią czy na­ opiera sztuce ż y c i a warunkujących partyjnym. by­ istnieje rozdzielić sztuki rozwoju socjalizmu, ten śla się socjalistyczną formy ściśle w e w n ą t r z „pra­ pojęciem „ l e w e " — to ludzie o d c h y l a j ą c y się w t ę l u b i n n ą stro­ artystycznego o p a n o w a n i u i dalszym świadczenia właściwego twór­ Wykorzy­ sztuki nie forma za sprowadzać ludowej Trzeba „Uważam Pojęcie sztuki ludowej m o ż n a radzieckiej partyjnych. t u r z e p i ę k n e j (a t o z n a c z y i w t e a t r z e ) . ło n a z w a ć k o n i e c z n y m w a r u n k i e m r o z w o j u poza ściśle zara­ czości l u b w ogóle starej sztuki narodowej. [ mniejszością. jest egoistyczną ona istotę 91 �idei swojej klasy. Właśnie dlatego ideą proletariacką, bezpartyjność ną — wskazywał hasło w Lenin. Hasłem przeciwstawienia kajdany" życia burżuazyjne partyjność jest ideą jest burżuazyj­ bezpatryjności, „wolnej" sztuki i — maska, u k r y w a j ą c a k l a s o w e oblicze w s z e l k i e j jest „skutego prawdziwie formalistycznej sztuki. W warunkach przedrewolucyjnych, w nie p a r t y j n o ś c i o z n a c z a ł o , ż e artysta m u s i sobie s w e k l a s o w e s t a n o w i s k o , a ż e b y udział zyjnym ki" ły i dążenia w społecznej walce. formie i w swą własną ideowo-politycznej. W społeczeństwie burżua- ż e o n i w istocie, szedł w kie­ nującej skoj żąda­ demokratycznej swej sztuki. wizmu, teresy nej było lepszych przeciwko „bezpartyjności" sztuki burżuazyjnej, ponieważ u c i s k u , m e j e s t i nie m o ż e b v ć z a i n t e r e s o w a n a swego stoi p r a w d a , klasowego za n i ą s t o i stanowiska. przyszłość. została Sytuacja społeczeństwa, i dążeń. Sztuka stajać interesów Józef naszym wszystkich grun Stalin wskazywał, „granice między teligencją — zacierają 3 5 nic m a t a k i c h łecznych, zanika radzieckich mistrzów Jeżeli Ł ą c z ą c wszystkie swe t w ó r c z e s i ­ sztuka przv ł e c z e ń s t w a r a d z i e c k i e g o , lecz p o z a n i m . S z t u k a w z m a ­ cnia swe zasady i idee w r o z s t r z y g a j ą c e j ciwko zdeprawowanej sztuki, ideologii przeciwko całemu światu imperializmu, niewolnictwa. Jeżeli siebie o d losu dzieckich, jeżeli w pełnym tego s ł o w a znaczeniu jest ludu, że w nabiera nowego charakteru. antagonistyczne społeczeń­ zawierała moment robotnicza klasy i n n y m kla­ naszym wyrażały­ sobie klas l u b g r u p s p o ­ na klasowej o d ­ zawsze klasom. teresów, ona wyraża jedną Sztuka klasowe prze­ interesy, przeciwstawienia swojej W radzieckich warunkach k a k s z t a ł t u j e i d e ę całego sztu­ s p o ł e c z e ń s t w a , b r o n i jego i n ­ dążenia całego ludu. Reprezentuje z form ideologicznych ugruntowania panu­ jących stosunków socjalnych, obrony ich przed zama­ chem z z e w n ą t r z , przed ś w i a t e m imperializmu ny przeciwstawiającemu jedność radzieckiego l u d u Ta zjed­ właśnie dło, się światu i woj­ socjalizmu specyficzne w Hórym ziszcza sie c a ł a ideologia radzieckiego okoliczność, radzieckiej, zasadniczo n o w y jej ogólnoludowość i de­ prawidła jej historycznego o r z e s / ł o ś c i w a l k a „ n o w e g o " ze „ s t a r y m " szej s z t u k i p r z e k s z t a ł c a ła ona p o s t ę p o w e się w jej ludowość, idee c a ł e g o l u d u . ponieważ Ideowe sta­ nieuchronnie do „ w y b u c h u " , ły w y r a z e m w y k l u c z a j ą c y c h w t y m , ż e w y r a ż a o n a idee całeffo l u d u , s ł u ż y interesów. l u d o w i , brom' i n t e r e s ó w całego t y m znaczeniu sytuacja listycznym społeczeństwie formacjach jedność sztuki w naszym i Dołożenie s z t u k i w społecznych gonistyczne klasy — r ó ż n i ą naszego partii, około wielkiego kiedy ludu. narodu zespolonego t y m , że l u d n a z w a ł Stalinowskim blokiem. komunistów i rosyjska młodzież i swój demokracji, odbi­ ugruntowania negacją 13", artystyczna „starego" Moral- konsekwetną klasowych „buntu T a k i sam charakter wybuchu, zanegowania bezpartyjnych N i e m o ż e to nie znaleźć demokratyczna się nawzajem już przykład z d o p r o w a d z a d o tego, ż e n i e i m ż a d n e j r ó ż n i c y w i n t e ­ silny w y r a z w radzieckiej, socjalistycznej Przytaczaliśmy Akademii. wokó? resach i i d e a ł a c h k o m u n i s t ó w i b e z p a r t y j n y c h . sta­ wystąpiła Stalina, no-polityczna j e d n o ś ć radzieckich ludzi znajduje do zaprzeczenia prze­ Niewzru­ wodza — towarzysza W socja­ podzielonych na a n t a - s i ę zasadniczo. rozwoju. doprowadza­ rych form artystycznych, ponieważ takie wybuchy b y ­ n o w i s k o naszei s z t u k i p r z e j a w i a s i ę przede w s z y s t k i m całemu charakter — warunkuje s r t o ł e c z e ń t w a . Z tego p u n k t u w i d z e n i a p a r t y j n o ś ć n a ­ w nasza narodu"36), jeżeli łączy myśli, w o l ę i uczucia wszystkich ludzi r a ­ sztuki szalna walce prze­ reakcyjno-burżuazyj- mokracji. Moralno-politvczna szłych siebie w r o g i e m u o b o z o w i , t o t e n o b ó z l e ż y n i e w e w n ą t r z spo­ noczonego w o k ó ł p a r t i i L e n i n a - S t a l i n a s t a n o w i to ź r ó ­ W o n i swe za­ t y m przeciwstawia szłości, w y r a ż a j ą c rębności. wyraża naj­ wyrażeniem żeń radzieckiej klasa zbudowana jest społecznych: artystycznych, które sztuka postępowe i n ­ ły w o k ó ł idei k o m u n i z m u — u g r u n t o w u j ą sady. idei o g ó l n o l u d o w a — umocnienie w niej i d e a ł ó w i d ą ­ sie. d a w n a z a ś w y ł ą c z n o ś ć by i n t e r e s y r ó ż n y c h , w r o g i c h rozwinięcia znaleźć się ona Dlatego w społeczeństwie prądów celu musieli harmonij­ a chłopstwem, jak również między tymi klasami a in­ sowa — z a n i k a " . ) dzieł n i e rrjoże o d ł ą c z y ć idei Kram- programem Ideowa .tendencyjność „sztuka jego w z najbardziej całości. nabiera innego stosunku do ant^ponistyczne to najwyższe, jako kapitalistycznego klasv robotniczej, k o ł c h o z o w e g o c h ł o p s t w a , stwie ludu agresji, się w pełni wyrazem ważne Sztuka radziecka uzbrojona i d e a m i bolsze- dążeń całego ludu. nej sie w W naszym snołeczeństwie osiągnięto inteligencji. najbar­ — wystąpili programu warun­ zmienia U s t r ó j socjalistyczny niszczv jedność już przejawach. historyczna jednak socjalizmu klasy. była 1905 г., t a k a p o ­ s z t u k a r a d z i e c k a n a zawsze w s w y c h dziej przodujących kach Z a nia Taką sztuka Gorkiego w okresie r e w o l u c j i na sztuka p o w o ł a n e j do zniszczenia w s z e l k i e j tego wyraża p r z y ł ą c z e n i a s i ę do o k r e ś l o ­ skierowane tendencje obozie o p o z y c y j n y m w s t o s u n k u d o d w o r s k i c h oblicza w y m a g a ł o decyzji ukrywaniu wyraża często w y r a ż a ona i przodujące współtowarzysze ugruntowania w T o u ś w i a d o m i e n i e sobie s w e g o k l a s o w e g o postępowe i jego Akademii. w sztuka d ą ż e n i a i idee t y l k o c z ę ś c i s p o ł e c z e ń s t w a . K i e d y k t ó r e j s t r o n i e b a r y k a d y s t o i i o co w a l c z y za p o m o c ą formy każda dla c a ł e g o l u d u — to i t a k realizuje ona b e z p o ś r e d n i o ł o s i ę o d a r t y s t y d o k ł a d n e g o z d a n i a sobie s p r a w y , p o klasy rewolucyjnej, klasowym lecz u c i e m i ę ż o n e j , c h o c i a ż najbardziej sztuki historycznych warunkach Lenina powszech­ w e t j e ż e l i m a m y d o c z y n i e n i a n i e ze s z t u k ą k l a s y p a ­ i Hasło plat­ kultura ludową. wania iluzji. partii. ideałów Nasza artystyczna jest w p e ł n y m tego s ł o w a znaczeniu k u l t u r ą r u n k u odsłonięcia sprzeczności społecznych i demasko­ W tych od na w s p ó l n e j uświadomić Wskazując bezpartyjność, czymkolwiek zawsze i n t e r e s y t y l k o j a k i e j ś c z ę ś c i s p o ł e c z e ń s t w a . N a ­ móc świadomie się w niewoli „kiesy" — Lenin się w artystów, stojących żąda­ artystom, święcie w i e r z ą c y m w „ w o l n o ś ć sztu­ znajdują różnią i dążeń innych warunkach klas, leninowskie J e ż e l i A . P ł a s t o w j e s t w zasadzie p i e w ­ cą radzieckiej wsi, to nie znaczy to wcale, ż e jego idea­ nie zdecydowanego z r ó ż n i c o w a n i a brać c i a w sztuce. dworskiej „nowego" na sztuki jego zgli­ szczach — m i a ł a a r t y s t y c z n a r e f o r m a c z a s ó w P i o t r a I z j e j stanowczym zaprzeczeniem ś r e d n i o w i e c z n y c h , r e ­ ligijnych staw ści. form sztuki realistyczngo Historia wolucyjnych i śmiałym sposobu zaszczepieniem odtwarzania pod­ rzeczywisto­ s z t u k i powszechnej zna w i e l e t a k i c h skoków. Przypomnijmy przewrót re­ doko­ n a n y przez a r t y s t ó w Odrodzenia, albo g r u n t o w n e oba­ l e n i e s t a r y c h zasad s z t u k i w y w o ł a n e p r z e z s k ą r e w o l u c j ę f r a n c u s k ą w 1789 r o k u . mieszczań­ �Jest r z e c z ą z r o z u m i a ł ą , stwa nego k i e r u n k u w na omawianych „wybuchu". jak warunkach klas. pracy drogą społeczeń­ wość, jedność artystycz­ pracy Z w i ą z k u starego, zawsze o d b y w a ć gwałtownie, podlega inne zjawisko Ale jak „prawo nowy musiała warunkch Sztuka każde tej że w antagonistycznego — zmiana takim za samym społeczne związane wskazuje Józef Stalin w swej „Marksizm a zagadnienia przechodzenia w y b u c h u nie historii rozwoju od jakości również leżących do kategorii bazy lub do z u j e ono w stosunku na w r o g i e k l a s y . innych do zjawisk nowej tylko Ojczyzny, Tu właśnie tkwi rdzeń obrony dzieła ma sztuki, zdoby­ zwycięstw, i nie reakcji. może być które nie Ra­ walki najszlachetniejszej s z t u k i r a d z i e c k i e j —, j e j p a t r i o t y z m . N i e m a dużego wro­ jej z ciemnymi siłami międzynarodowej na­ mo­ sławienia cechy i nie mo­ prawdziwego, byłoby przesiąknięte d u m ą ze s w e g o k r a j u , r a d o ś c i ą z p o w o d u s u k c e s ó w — dzieła, w którym nie wyczuwałoby się gorącego i szczerego u c z u c i a m i ł o ś c i d o s w e j s o c j a l i s t y c z n e j oj­ czyzny. Kosmopolityczna znakomita ręce klucz nowa do sztuki realizmu W sztuką chów" w teza J ó z e f a zrozumienia nie i nie kulturze rozwoju z jego może być ogólnolu- takich któreby „wybu­ wzrastanie i rozwój umacniania i sztu­ idzie pogłębiania drogą twórczej Od o b r a z ó w a c h r r o w c ó w do dzieł p o ł o w y 3 0 - t y c h i d a l e j jeszcze p o p r z e z o b r a z y e p o k i ojczyźnianej larstwa no­ radzieckiego ciągnie nowymi się jedną zadaniami ogólnoludowej uwagę na jedną czego w p r z e s z ł o ś c i , w gonistycznych, język doskonalenia języka"?™) rozwoju albowiem stał jakim mogły nie on na rozwijania istniejącego dlatego, że j ę z y k od interesów ogólnoludowym stać dą­ anta- zależny nadbudowy, w swym wrogich klas, stanowisku, a w zostało jeszcze jej wykorzenione niedocenianie idei radzieckiego p a t r i o t y z m u owocnego r o z w o j u Burżuazyjny naszej dla sztuki. kosmopolityzm próbuje czncie m i ł o ś c i r a d z i e c k i e g o a r t y s t y do poderwać swej u- ojczyzny. Z p r z e m ó w i e ń o j e d n o ś c i ś w i a t o w e j k u l t u r y — w epo­ ce, k i e d y ś w i a t p o d z i e l i ł s i ę n a dwa wo poderwania przebijają złośliwe wysiłki obozy — jaskra­ wiary w g w a r a n t o w a n y r e a l n y m i sukcesami Radzieckiego K r a j u — jest jasnym rozwoju. tej na liczbie uświadomieniem Prawo do sobie optymizmu dróg zostało dalszego zaczerpnięte przez s z t u k ę r a d z i e c k ą w surowej walce o s o c j a l i s t y c z n ą ojczyznę. podstawowych elementów był wzrostu ludzi. „drogą nie za­ warunkach społeczeństw się u nas „roboty" naj­ skutek l y s i y szlachetnego historycznego o p t y m i z m u , k t ó r y ma­ Dla­ Działo się tak nie lepszych d z i e ł a c h radzieckich a r t y s t ó w . Na wielkiej okoliczność. rozwijał temu ar- walki, nowymi ważną przeciwko sukcesy socjalizmu, ciięć pozbawienia radzieckiego „ N o w e " w naszej s z t u c e ż y w i s i ę żeniami i z w y c i ę s t w a m i radzieckich Zwróćmy linią walczyła lat do obecnego e t a p u — r o z w ó j i współzawodnictwa. krytyka p r a w e m u i w z n i o s ł e m u uczuciu zrealizowanemu w odrzucając jej miejsce j a k ą ś z u p e ł n i e J u ż pierwsze poczynania radzieckiej konsekwentnego wojny nam wrogiej artystycznej, realistycznej, jej metody. daje prawidłowego socjalistycznym ma p r z e s z ł o ś ć , s t a w i a ł y na w ą zasadę. Stalina socjalistycznego. społeczeństwie dową Nasz artysta miennego optymizmu, wielu spośród posiada o pełne którym prawo do nadaremnie najlepszych a r t y s t ó w pro­ marzyło przeszłości. Opty­ m i z m ten o p i e r a się na t r w a ł e j p o d s t a w i e i jest żywą d u s z ą naszej s z t u k i w ł a ś n i e dlatego, że a r t y s t a nasz jest p r z e k o n a n y o p r z y s z ł o ś c i s w e g o k r a j u i zna s i ł ę s o c j a ­ listycznego s p o ł e c z e ń s t w a , silę idei komunizmu, 0 słuszności drogi naszego s p o ł e c z e ń s t w a , wskazuje bolszewicka i jej partia wie drogi którą wodzowie Lenin i sztuka. Dzisiaj w w a r u n k a c h socjalizmu, kiedy sztu­ 1 Stalin. ka n i e j a k o j a k a ś j e j f o r m a l n a cecha, lecz j a k o p r a w i d ł o ­ obsługuje całe społeczeństwo, kiedy tak samo jak i j ę z y k staje n a o g ó l n o l u d o w y m s t a n o w i s k u — rozwój jej o d b y w a się „ n i e d r o g ą w y b u c h u , nie d r o g ą unice­ s t w i e n i a za j e d n y m z a m a c h e m tego co s t a r e i b u d o w y n o w e g o , lecz d r o g ą stopniowego i d ł u g o t r w a ł e g o 3 madzenia e l e m e n t ó w nowej jakości..." "). serwować tę p r a w i d ł o w o ś ć w rozwoju socjalistycznego właśnie jako Możemy gro­ ob­ sztuki realizmu sztuki ogólnoludowej. Wzrost realistycznego mistrzostwa, głębi i wielostron­ ności poznania R i a ż s k i e g o do życia od „Kołchoźnicy-Brygadiera" „ Z b o ż a " J a b ł o ń s k i e j , od o b r a z u z Górek" Sokołowa-Skalia do m o n u m e n t a l n e j „Droga n i n . . . " — t o d ł u g a d r o g a n a g r o m a d z e n i a t e g o co „drogą rozwijania i doskonalenia podstawowych Le­ nowe ele­ Tak tedy optymizm Mobilizująca stów, władających realizmu sta­ praca naszych socjalistycznego arty­ realizmu p o l e g a na t y m , ż e w y c h o w u j ą o n i n a s z y c h l u d z i w chu komunizmu, w duchu wierności m i ł o ś c i do ojczyzny; w wszystkim tkwi tym sztuki ideami patriotyzmu. radzieckiej, Dobitnie ujawniła partii, i właśnie w uszlachetniające wanie duchu tym przede człowieka przesiąkniętej się ta czyźnianej. Jak niu wojsk oddziały­ wzniosłymi cecha s z t u k i r e a l i z m u w i a d o m o , na hitlerowskich du­ w cjalistycznego w m a l a r s t w i e epoki w i e l k i e j Wyjątkową Rozwijanie i doskonalenie e l e m e n t ó w metodą występuje rozwoju. i przekształcająca plakat wzywający m e n t ó w t e g o co i s t n i e j e . naszej s z t u k i wa tendencja jej historycznego płasko­ r z e ź b y Wuczeticza „ P r z y s i ę g a m y tobie towarzyszu so­ wojny d r u g i d z i e ń po Oj­ wkrocze­ do Z S R R u k a z a ł się p i e r w s z y do o b r o n y socjalistycznej ojczyzny. r o l ę , o d e g r a ł y „ O k n a Tass", p l a k a t y , k a r y ­ k a t u r y w prasie w sprawie mobilizacji duchowych ło się g r u n t e m , na k t ó r y m o d b y w a ł o się „ w y g r y w a n i e " radzieckich A l e nie tego co s t a r e , a p r z e d e w s z y s t k i m a n t y l u d o w e g o takie rodzaje sztuki malizmu, pozostawionego nam przez for­ kapitalistyczną przeszłość. U sztuki takiego leży charakteru monolityczna rozwojowego baza — jej ra­ ludo­ ludzi w walce z wrogiem. jak plakat, grafika owych k a na rzyło dniach ideową bronią sił tylko satyryczna, k t ó r e z n a t u r y swej są s z t u k ą a g i t a c y j n ą — stały w podstawy dzieckiej I sobie s w e g o p o w o ł a n i a że b y ć artysty, nie podzielonego ono n a t o m i a s t z u p e ł n i e dzieckiej klas". ) Ta i obozy ścisłego : ! 7 gich ki dwa a r t y s t y przede w s z y s t k i m za­ Obowią­ cy o b o w i ą z u j ą c e j d l a s p o ł e c z e ń s t w a n i e m a j ą c e g o w do społecznych społeczeństwa Nie ma się od czy s o c j a l i z m u za p o m o c ą s w e j t w ó r c z o ś c i , o b r o n y do nadbudowy. ludzi uświadomienia walką j ę z y k a — nie zawsze daje się ono stosować Dzisiaj w w a r u n k a c h r o z ł a m u ś w i a t a na — wymaga mas prawom znakomi­ się z a s t o s o w a ć nie wielomilionowych Radzieckiego. z językoznawstwa", dawnej daje się pomocą interesów radzieckiego się człowie­ wojnie. Radzieckie malarstwo sztalugowe stwo­ szereg z n a k o m i t y c h o b r a z ó w , k t ó r y c h mobilizu- 93 �] ą c e z n a c z e n i e p a t r i o t y c z n e j e s t b a r d z o znaczne. P r z y ­ w obrazie „ J . W . S t a l i n i К . E. W o r o s z y ł o w na pomnijmy lu" stowa, takie dzieła jak „Niemiec „Po odejściu Kukryniksów, „Na Niemców" i szczerymi Gaponienko, wyzwolonej i wiele innych. Były przeleciał" ziemi" „Tania" przepełnione czucie gorącymi surowym stwem i groźną nienawiścią, wzywającą mę­ Gerasimowa, duma zwycięstwa Krem­ w obrazie życia w „Święcie w Kołchozie" A. Piastowa, szczęśliwa radość młodości w „Oktiabrinach" A . B u b n o w a — oto p r z e w a ż a j ą c y do w a l k i . B y ­ ły to dzieła, k t ó r e m ó w i ł y o m y ś l a c h , uczuciach, A. „ W ó d z , n a u c z y c i e l , p r z y j a c i e l " G . Szegala, k i p i ą c e w y ­ Szmarinowa to r z e c z y p r z e n i k n i ę t e uczuciami, Pia­ emocjonalny ton sztuki te­ go o k r e s u . O k r e s t e n j e s t j a k b y w c i e l e n i e m dąże­ s ł ó w wodza, wypowiedzianych przezeń radosnych na Pierwszej n i a c h , k t ó r y m i ż y ł l u d , a one b y ł y i c h u k s z t a ł t o w a n y m Wszechzwiązkowej w y r a z e m . B y ł y to d z i e ł a o d u ż e j t r e ś c i patriotycznej. k u . „ Ż y c i e s t a ł o s i ę lepsze, t o w a r z y s z e . Ż y c i e s t a ł o s i ę n a r a d z i e s t a c h a n o w c ó w w 1935 r o ­ całkowicie oddała weselsze. A g d y ż y c i e j e s t w e s o ł e , t o i p r a c a i d z i e d o ­ siebie s p r a w i e o b r o n y O j c z y z n y . W t y m f a k c i e bardzo brze". '-) W latach wojny sztuka wyraziście ujawnił radziecka 4 Społeczeństwo się silny z w i ą z e k artysty z ludem, socjalistyczne otworzyło przed k t ó r y s p o w o d o w a ł , że sztuka w e wszystkich jej czoło­ stami niezwykłe perspektywy odtworzenia wych i Rzeczywistość przejawach stała wych milionowych się wyrazem i n t e r e s ó w mas l u d z i p r a c y Z w i ą z k u kiego. Jest t o sytuacja, stwie b u r ż u a z y j n y m o której nie śmiał artysta nawet w życio­ Radziec­ społeczeń­ — posługując „zbiornikiem wszelkimi Z się wyrażeniem u c z u ć duszy sposobami goryczą pisał ponadto do o d e r w a n i a prezes L i g i artysta różne narady artystów od życia. momenty uroczystości, dążą artysty sze p o c i ą g a j ą c e dowe Gorkiego — stał ludu", nowych form w do o d t w a r z a n i a . czasie których podsumuwujące p e r s p e k t y w y dalszego p o s t ę p u — d a ł y m a t e r i a ł S z e g a lowi i Efanowowi; które raz na historyczne lizmu s t ó w pozostawia W a w A m e r y c e najlepszych amerykańskiej byli najbardziej zaniepokojeni d ą ż e n i a szerokich mas rodu a m e r y k a ń s k i e g o w walce z faszyzmem mały rynarki jenną z polecenia na­ nie otrzy­ w y r a z u w m a l a r s t w i e i grafice. „ W o j e n n i ści" pracujący arty­ Ministerstwa Wojny i Ma­ tworzyli dzieła p r o p a g u j ą c e a m e r y k a ń s k ą technikę jennego albo „powaby" życia — spacery wo­ amerykańskiego wo­ po afrykańskich „kolonialnych" miastach, „odpoczynek w towarzystwie panienek" śmierci Inni opiewali i zniszczenia, stynkty, Taka itd. żołnierzy chorobliwą pobudzając demoralizujące Stanów i rozkładające znaczenie amerykań­ ideą zabronioną. Z oblicze ludzi Pimenowa. wyrazem radości i zwycięstwa punktu widzenia o s i ą g n i ę t e g o przez storycznym optymizmem sztuki realizmu nego. W y r a ż a j ą c socjalistycz­ uczucia i m y ś l i z w y c i ę s k i e g o l u d u artyści widzieli w życiu świętość historycznych czy socjalizmu. stawała Sztuka się h y m n e m konsekwentnie p o c h w a l n y m na i prawidłowo g o r ą c e u c z u c i e l u d z i do s w e j socjalistycznej To b y ł o w y r a ż e n i e m p a t r i o t y z m u Coraz w i ę c e j powstaje trują w dzieł, k t ó r y c h się poezji w t w ó r c z e j bohaterstwie autorzy ojczyzny budownictwa komuniz­ są pod t y m w z g l ę d e m b o h a t e r ó w socjalistycznej pracy na zaczęli ludzie pojmować, zajmujący że szym stopniu sprzyja się sztuką „radziecki rozwojowi Patriotyzm sztuki radzieckiej średnim wyrażeniem system w Ameryce w najwięk­ jest p r o s t y m i bezpo­ idei i nabyła szczególnie jaskrawego twórczego i dobitnego sztu­ wyra­ zrywu, ludzi sprawy kraju, niem twórczości. miś przemijającymi warunkami. odtwarzania wizerunków twórców rozwoju jej ludzi, d u m ą artystycznej chwilowymi, szlachetności olbrzymiej, sztuki realizmu Patrio­ W aby z sukcesów j a k najgodniej różnych formach unieśmiertelnić i na różnych k i ; może on p r z y j m o w a ć różne formy d ą ż e n i e do u g r u n t o w a n i a s o c j a l i s t y c z n e g o h i s t o r y c z n y c h , ale n a l e ż y niecznie p o d k r e ś l i ć , że jest on n i e o d ł ą c z n ą cechą socjalistycznego realizmu w wyrazistość przeszłości każdy radzieckie realizmu nie m ó g ł nietrudno w świątecznego jej jako u s t r o j u spo­ i najpiękniejszej obronie tego artysta stojący na zdo­ stanowisku c a ł k o w i c i e i bez z a s t r z e ż e ń ustroju stanąć społecznego, w k t ó r y m żył i t w o r z y ł . W i d z ą c ucisk c z ł o w i e k a przez c z ł o w i e k a , n i e ­ nastrój radości „Niezapom­ u b ł a g a n i e powinien był stać się k r y t y k i e m nianego" majestatyczna podniosłość ju Efanowa, rozwoju patriotyzm nastroju życia. Triumfalny W. swej byczy ludzkości. W m a l a r s t w o d r u g i e j p o ł o w y lat 30-tych — to n i m szczególną łecznego, jako najznakomitszej sztuce. Jeżeli na p r z y k ł a d w e ź m i e m y pod u w a g ę dostrzec w ko­ organiczną się do dąże­ ich w etapach sztuki radzieckiej przejawia konkretnych w a r u n k ó w socjali­ i osiągnięć, t y z m r a d z i e c k i l e ż y u samej p o d s t a w y radzieckiej s z t u ­ w z a l e ż n o ś c i od doniosłej stycznego odznacza się t a k ż e n i e p o d z i e l n ą m i ł o ś c i ą z u — ale b y ł o b y d u ż y m b ł ę d e m s ą d z i ć , ż e t a cecha r a ­ jaki­ do artyści wszystkim społecznej. dzieckiej k u l t u r y została w y w o ł a n a dążą jako Goriełowa, Kotowa i innych; przede T e n n o w y etap w uczuć. W epoce s u r o w e j w a l k i z n i e m i e c k i m f a s z y z m e m ka wyrażenia naszych sztuki".4i) ogólnoludowych szukają portrety Wszechzwiązkowej Sieriebriennego, Efanowa, dopa­ pracy dla dobra codziennego mu. Charakterystyczne ojczyzny. radzieckiego. W y s t a w i e 1949 г., p r a c e D u d n i k a , K u g a c z a , wojny no­ wych form życia. W t y m utwierdzaniu rosło i krzepło la­ tach zdo­ b y c z y , s t a w a ł a s i ę a r t y s t y c z n ą f o r m ą utwierdzenia ka­ O t o dlaczego w — zdoby­ cześć tych tegorii myśli". na­ dowódz­ t w e m S t a l i n a . S t ą d p o c h o d z i t o , co m o ż n a n a z w a ć h i ­ a p o l o g e t ó w i m p e r i a l i z m u t o z n a c z e n i e n a l e ż a ł o do „niebezpiecznych socja­ natchnęły ród radziecki pod k i e r o w n i c t w e m partii, pod ludzką. rękę imperialistom wyzwalające artystów ale duszę in­ wojny przeciwko faszyzmowi pozostało dla skich Zjednoczonych, „poezję" najciemniejsze „sztuka" oczywiście była na duchowe Gierasi- Ś w i ą t e c z n y n a s t r ó j sztuki radzieckiej lat 30-tych b y ł światowej kierownicy poli­ t y m , a ż e b y demokratyczne zmieniające wsi, wiejskiego ż y c i a w epoce Bubnowa, Łukomskiego, Odincowa, bezczynności". ) czasie d r u g i e j w o j n y tyki arty­ 4 0 się w z „głupotą ż y c i a " — p o w o ł a ł o do ż y c i a d z i e ł a P i a s t o w a , si n a j w y b i t n i e j s i to przekształcenie zawsze s k o ń c z y ł o mowa, Gaponienki; nowe formy co m o g ą n a j l e p s z e g o , kreślące się amerykańskich dać miejsce i one ludu. zostali w e z w a n i aby dnia Ogólno-lu- miały zwycięstwa R o k w e l l K e n t w 1942 г . : „ W Z w i ą z k u R a d z i e c k i m w a ­ artyści co i co g o d z i n ę n a s t r ę c z a ł a a r t y ś c i e c o r a z to n o w e i n o w ­ Koła marzyć. r z ą d z ą c e nie są w t y m zainteresowane, a ż e b y piękna arty­ bogactwa albo o d e j ś ć w utopijne tego u s t r o ­ przeciwstawianie prawdy �i p i ę k n a . W ż a d n y m w y p a d k u n i e p r z e s ą d z a to j e d n a k , tarza że 0 g ł ę b i ę naszej s z t u k i — k r y t y k a także artysta w przeszłości każdy był gorącym patriotą prawdziwie swej W społeczeństwie burżuazyjnym postępowy ojczyzny. przyznawała" artysta jest pasier­ t o n u naszej b e m — ale i t a m m i ł o ś ć d o o j c z y z n y j e s t niejszą cechą wolność postępowych i pomyślność artystów ojczyzny. walczących Przypomnijmy za pod­ ubieg­ łego stulecia — od K i p r e n s k i e g o i A l e k s a n d r a Iwano­ Poczucie stokroć narodowej dumy znaczniejszą radzieckiego podstawę artysty ponieważ Rosja ma stała życiu. powszechnego, Walcząc jakoby ta ż a d n ą m i a r ą radosnego, sztuce. nie polega na t y m , że sztu­ pień ludzkich. N a w e t w t e d y jednak, kiedy je odtwa­ r z a ł a , nie t r a c i ł a swego o p t y m i z m u o p i e r a j ą c e g o s i ę na niespożytych patriotycznych podoba uczuciach. I właśnie się kosmopolitycznym politykom. nienie nie polega nie o d t w a r z a j ą n a t y m , czy a r t y ś c i o d t w a r z a j ą j a k i e z tego w y s n u w a s i ę w n i o s k i . T o ł k a c z e w w ficznej formy społecznego W sztuce r e a l i z m u s o c j a l i s t y c z n e g o p i e r w s z y raz h i s t o r i i staje s i ę m o ż l i w e p e ł n e , k o n s e k w e n t n e , dzielne u g r u n t o w a n i e artysta otrzymuje podstaw w niepo­ ustroju społecznego — znalezienia wyższego p i ę k n a w s a m y m życiu, w jego p o s t ę p o w y m pochodzie. W możliwość społeczeństwie radzieckim została osiągnięta nolityczna jedność ogólnoludowych, interesów. Przyjacielska mo­ ogólnonarodowych współpraca choźników i inteligencji robotników, w powszechnej sprawie wania komunizmu — warunkuje zasadniczą koł­ budo­ wspólność i n t e r e s ó w i dążeń wszystkich ludzi radzieckich. „ W ł a ś n i e na gruncie tej spójni — uczy Stalin — roz­ winęły się takie siły n a p ę d o w e polityczna społeczeństwa jak jedność moralno- radzieckiego, p r z y j a ź ń ludu w interesów wszystkich ludzi społeczeństwie wyra­ pracy, socjalistycznym i to całego otwiera przed artystami p i ę k n e perspektywy umacniania i w y ­ Obraz artysty Chmielko „Za wielki naród zwycięstwa nad hitlerowskimi N i e m c a m i na obchód Kremlu. Centralna p o s t a ć Stalina, jego towarzysze broni, przed­ stawiciele l u d u — wszyscy połączeni są j e d n y m p o r y ­ w e m t r i u m f u z w y c i ę s t w a . Z obrazu bije spokojne ś w i a d c z e n i e , silny poważny ność koloru. obraz dumy Cały rytm, natężona przesiąknięty z wielkiego historycznego bezgranicznej Te żywe histerycznym jest obrazie sztuce. P a c h o m o w wysoki swój uogólniony trafią tak obrazy samo w ł o ż y ć dużo zachwyt nad każdą przeszkodę. Uczucie nie z a w i o d ł o Pachomowa, czew w omawianej Stąd płynie radzieckiego patriotyzmu jeden wniosek, że cechą charaktery­ nie p r a w a do o d t w a r z a n i a c i e r p i e ń i tak n o w i s k o j a k o w y r a z uczucia uczucia patriotyzmu i wiary k o s m o p o l i t y c z n a nie szuka pogłębienia zjawiskach p o d s t a w naszego ż y c i a , d o p e s y m i z m u , do sceptycyzmu, do k r y t y k i w stosunku do socjalistycznej rzeczywistości. K r y t y k a i s a m o k r y t y k a jest m o ż l i w a t a k ż e i w sztu­ plastycznych, chociaż rzecz prosta — raczej grafice niż w malarstwie i rzeźbie. powoduje konieczność walki z ludu. w Dąże­ tym co przeżyte. „ S a m o k r y t y k a jest n i e o d ł ą c z n ą i stale a k t y w n ą bro­ związaną 4 4 z istotą bolszewizmu z jego r e w o l u c y j n y m duchem". ) Duch rewolucyjny bolszewizmu stąpienia życia na­ cjalistycznego, z d r o g i s ł u ż e n i a l u d o w i , p o p c h n ą ć j ą do zaprzeczenia artyści w w szej s z t u k i , chce o n a z a w r ó c i ć j ą z d r o g i r e a l i z m u so­ ale w y p a c z e n i e patriotyzmu za­ niezwyciężoność socjalizmu. wyrazić — po­ jest smutków, n i ą w arsenale bolszewizmu, nierozerwalnie od­ Tołka­ serii. lecz o g ó l n e , zasadnicze, p o z y t y w n e , o p t y m i s t y c z n e s t a ­ koncentrują na du­ pokonać utracił je sztuki r e a l i z m u socjalistycznego przeczanie ale lecz męstwem, zdolnego natomiast s t a r e , c h y l ą c e s i ę do u p a d k u , polega poświę­ męki — tu beznadziejności, człowieka, nie n a p r z ó d akcja strachu, nieubła­ serię, ogrom zdumiewającym siłą radzieckiego samokrytyki, jest p r ó b ą umniejszeniem za­ postępowych rzeczywistości. Kosmopolitycznej w żąda jej istotnego znaczenia samokrytyki z j a w i s k naszej powszedniości w jej najpospolit­ szych, codziennych, z w y k ł y c h znakomitą — wyraz. Niemniej jednak poświęcone napełniły przed I t u jest uczuciem w y d a r z e n i a -— m i ­ żeby stworzył chową satyrycznej się znajduje te od­ trafili wycieńczeni, w y g ł o d z e n i ludzie, nadludzkie w y s i ł k i poczuciem tworzeniu wielkiego historycznego Ojczyzny którzy Męki pokora 1 nadludzki heroizm. Nie ma kach łość do Ślepa zwycięstwa ludzkie uczucia Chmielko, którego szlochem. coną oblężeniu Leningradu. prze­ wiel­ ludzi, potworów. gra­ próbował g a n y m losem — oto t e m a t serii, t e m a t obcy radzieckiej intensyw­ j a k g d y b y w sobie p a t r i o t y z m l u d u . W faszystowskich męki dokonania, m i ł o ś c i do t w ó r c y kiego Stalina. łapy Krytyka rosyjski" wydarzenie historyczne, uroczysty Majdanku" m u serce r o z p a c z ą i j e g o p l a n s z e s ą k r z y k i e m s ł a w i a n i a w swej t w ó r c z o ś c i zdobyczy socjalizmu. przedstawia na nieprawdopodobne styczną P a t r i o t y z m r a d z i e c k i jest w i ę c b e z p o ś r e d n i m spójni w naro­ 4 3 d ó w ZSRR, patriotyzm radziecki". ) zem serii „ C h r y s t u s tworzyć ucisku. czy c i e r p i e ń r a d z i e c k i c h l u d z i , lecz n a t y m , socjalizmu, k t ó r y wszelkie to Zagad­ się ojczyzną nowego w y ż s z e g o p o r z ą d k u społecznego — obalił „nie zwycięskiego k a radziecka nie p o w i n n a o d t w a r z a ć z m a r t w i e ń i cier­ nie do R i e p i n a i S i e r o w a . radzieckiemu O c z y w i ś c i e zagadnienie najszlachet­ n i o s ł e patriotyczne uczucia r o s y j s k i c h a r t y s t ó w wa naszemu krytyce niezwykle n a s z e j sztuce w s z y s t k o co s m u t n e , podoba się tragiczne — ale O b r a z G r i g o r i e w a „ P r z y j ę c i e d o k o m s o m o ł u " czy „ S t a ­ nie m o ż e linowskie P r z y tej okazji p o w o ł u j e się ona często na dziedzictwo. każdego pokolenie" — jest już choćby z tego zdolny poruszyć powodu, że serce artysta tak szczerze i t k l i w i e p o k a z a ł n a m nasze d z i e c i . P r a w d z i ­ wa miłość do radzieckiej młodzieży spowodowała, że Jeżeli ona ścierpieć Rembrandt w niej radości odtwarzał tragiczne i optymizmu. twarze giczne losy, a p r z y t y m o s i ą g a ł n a j w y ż s z e i to w ł a ś n i e dlatego, że t r a g i z m l e ż a ł u p o d s t a w społecz­ jego prace p r z e n i k n i ę t e są szczerym p a t r i o t y c z n y m u - nego u s t r o j u , w k t ó r y m czuciem; życia. Bezsensowne i g ł u p i e jest przeprowadzanie piewca w obrazie naszego tym zaangażowany życia, s z t u k i znaczenie p i ę k n a dzieckiej sztuce k r y t y k a umacniający za jest gorący pomocą i t r e ś ć tego ż y c i a . W r o g a kosmopolityczna nieraz swej ra­ wy­ logii pod t y m w z g l ę d e m społeczeństwie żeniem w żył. Była pomiędzy to f o r m a społeczeństwie osądzenia sytuacją klasowo-antagonistycznym tra­ pogłębienie, a ana­ sztuki jej socjalistycznym. Jak w poło­ zazna­ t y k a ł a w f o r m i e z a r z u t u j e j zasadniczy o p t y m i z m , s t a ł e c z y l i ś m y w y ż e j — stosunek s z t u k i realistycznej do spo­ i u p o r c z y w e „ t a k jest" („da"), k t ó r e nasza sztuka p o w ­ łeczeństwa różni się w sposób zasadniczy w obydwu �tych wypadkach. A zatem i treść k r y t y k i rzeczywisto­ ści w sztuce s p o ł e c z e ń s t w a przeciwko burżuazyjnego skierowana p o d s t a w o m tego s p o ł e c z e ń s t w a , r ó ż n i się od treści k r y t y k i przeżytych form rzeczywistości w sztu­ ce r a d z i e c k i e j , n a s t a w i o n e j n a u m o c n i e n i e p o d s t a w stroju socjalistycznego. Krytyka sze „Mówiłem zasadniczego zagadnienia r a d z i e c k i e g o , lecz w o k ó ł — poprawienia słowem obalenia praktycznych wokół błędów że poglądów w ś r ó d ś w i a t a p r a c y w obecnych w a r u n k a c h toczy kich się ustroju zagadnień po­ gruncie triotycznym Można powiedzieć artysty zatem, radzieckiego że zdobyczy socjalizmu d r o g ą zistych i głębokich to posiada s z c z e g ó l n ą obrona i bu­ zada­ propaganda odtworzenia ich w obrazach artystycznych. wyra­ Zadanie aktualność polityczną. W epoce w a l k i socjalizmu z kapitalizmem, kiedy reakcyjny perializm im­ przygotowuje nowe wydarzenia z zamiarem p o d e r w a n i a siły i n i e z a l e ż n o ś c i Ojczyzny, zadania radzieckich podstawowym, ona utwierdzenia Zaufanie obliczem naszej socjalistycznej artystów postawionych ludowym, w dnia optymizm, przewodnich, przyszłość, jutrzejszego socjalistycznego jako n i e w a ż n e , o d p o w i e d z i a l n e ale z a r a z e m i z a s z c z y t n e . pa­ artystyczną Niezaprzeczalną stycznej jest jej cechą socjalistycznej patriotyzm związany socjalistycznego s p o ł e c z e ń s t w a . Obecnie j e d n a k p a t r i o ­ tyzm nieustraszoność prz':d nione wiary p r o w a d z ą do k o m u n i z m u " i k i e d y r o z b e s t w i o n y i m p e ­ określają pełen do bajki radziecki przyjmuje od historycznej specyficzne epoki, rializm dąży wszystkimi kiedy Gorkiego, ale miłość)". tylko głęboka i wskazanie szych zalet p o s t ę p o w a j sztuki Goethego słowach tych ocena c u d o w n e j bajki na W jedną z najistotniej­ socjalistycznej. N i e k i e d y u w a ż a s i ę , ż e p a t r i o t y z m t o tylko twórcy, która powinna wyrazić się drogi ludzkości. Patriotyzm miłości artysty L e n i n a — S t a l i n a . Z d r u g i e j s t r o n y •— j e s t t o zagad­ n i e n i e i s t o t y t r e ś c i naszej s z t u k i p r z e d s t a w i a j ą c e j moralna nie w mu. do swej socjalistycznej umacniania Dlatego życia, walki patriotyzm S p r a w a j e d n a k jest znacznie g ł ę b s z a . Ź r ó d ł e m nego w i a r y peł­ w ż y c i e c h a r a k t e r u naszej s z t u k i jest no­ w y j e j s t o s u n e k do s o c j a l i s t y c z n e j r z e c z y w i s t o ś c i . tego t e ż radziecki artysta jest organicznie Dla­ związany z l u d e m i czuje się p i e w c ą i o b r o ń c ą tego ż y c i a , z k t ó ­ r e g o c z e r p i e m a t e r i a ł , do się z kolei s w ą rozwoju którego kretnym zagadnie­ o zbudowanie komuniz­ radziecki artystyczno-politycznym naszej s z t u k i . mi­ Ojczyzny, jest najważniejszą p o d s t a w ą naszego a r t y s t y c z n e g o r o z w o j u . J e s t o n dziele. po­ radziecki do s w e g o k r a j u , d o s w e g o l u d u , o d d a n i a s p r a w i e p a r t i i łość l u d u jego uzależ­ s i ł a m i do przeszkodzenia jest w y r a z e m l u d o w o ś c i naszej sztuki, ta jest silniejsza n i ż „ F a u s t " rozwojowi formy, „wszystkie dział: „Sztuka jest z a w a r t a nie istotą form stępowemu przez arty­ samą postępowych w ż y c i e c h a r a k t e r naszej sztuki. N a w i ą z u j ą c pokonana kultury z G o r k i e g o „ D z i e w c z y n a i ś m i e r ć " — J. W . S t a l i n p o w i e ­ cecha życia podstawowym jest radziec- zadaniem sztuki realizmu nieuchronnie rodzi (śmierć Tyl­ konsekwent­ obecnie „ w pierwszej l i n i i ognia" — s t a j ą się szczegól­ s p o ł e c z n e g o — jest życia. rozłamowi pełna afirmacja radziec­ W a l k a o umocnienie podstaw socjalistycznego u s t r o ­ formę realistycznym jest m o ż l i w a władzy 4 i kres i prosty, praktyczny, b e z p o ś r e d n i udział sztuki w organów utrwalenia kiej". -"')ju nie niem już, że w a l k a p o g l ą d ó w jest i będzie, lepszenia Rad, z o s t a ł ostatecznie p o ł o ż o n y k o w epoce s o c j a l i z m u s t a j ą c n a najważniej­ Stalina: bez t e g o n i e j e s t m o ż l i w y p o s t ę p . A l e w a l k a wokół nas d o w i e tego życia. artystyczna powinna p a m i ę t a ć wskazania Józefa nie u- U między artystą a ludem, między sztuką a życiem. wyrazem kon­ ludowości Właśnie w patriotyzmie radzieckim l e ż y s z u k a ć p o d s t a w o w y c h , p r z e w o d n i c h zasad, na­ kryte­ r i ó w i m i a r y d l a p o j m o w a n i a tego, co to j e s t l u d o w o ś ć naszej sztuki. przyczynia Przekład: twórczością. Władysława Jaworska. PRZYPISY 1. „ L e n i n o k u l t u r z e i s z t u c e " M . 1938, str. 2. W. I . L e n i n : 3. W. I . L e n i n : 4. A. A. str. Dz. T . X X V I I , str. i „Leningrad", W. I . L e n i n : str. D z . Т . X X X , str. Dz. Т. X , str. 7. W. I . L e n i n : 8. T a m ż e str. 30—31. W y d . p o l . str. 9. J. W . Stalin: Marksizm K. 11. A. A. Z d a n o w: 12. J. W . str. da" i J. 1947, str. str. 14. W. I. 17. 14. „O Dz. Referat 11-e teatrów dramatycznych i sposo­ (b) z 26 s i e r p n i a 1946 r . G o s p o l i t i z d a t . str. 47. Т. str. 18. da" I, 19. „Narada „Zwiez- 23. XVII partii. Zagadnienia leninizmu, wyd. 447. O projekcie Konstytucji leninizmu, str. Związku wyd. 386. 11-e, J. W . 21. Tamże. 22. J. W . Referat o czasopismach „ Z w i e z - i „ L e n i n g r a d " , str. działaczy WKP(b)" 20. muzyki w CK Wyd. „Prawda", M . 1948, str. 137. D z . Т . V I I , btr. Stalin: Marksizm k o z n a w s t w a , str. 23. T a m ż e , str. 24. W. I . L e n i n : 25. W. I . L e n i n : 26. J. W . 27. A. A. 5. radzieckiej Stalin: 138. a zagadnienia języko- 21. 20. Dz. Т . X X . str. 16. Dz. Т. X I X , str. Stalin: Z d a n o w: da" 1950, 11—12. A. A. Z d a n o w: 8. X I I , cz. o czasopiśmie Dz. T . X X V I I I , Związku wyd. bach i c h ulepszenia". Postanowienie C K W K P 517. Lenin: leninizmu, 512. repertuarze 54. sprawozdawczy na Zagadnienie O projekcie konstytucji Zagadnienia str. wyd. 589. J. W . S t a 1 i n : 27. str. 473. W y d . p o l . str. W. S t a l i n : SRR. Referat i „ L e n i n g r a d " , str. Stalin: 11-e, 16. str. SRR. a zagadnienie j ę z y k o ­ Engels: XVIII 388. 203. zjeździe 13. F. Referat sprawozdawczy na 11-e, z n a w s t w a . G o s p o l i t i z d a t . M . 1950, 10. Stalin: zjeździe partii. Zagadnienia leninizmu, D z . Т . X V I str. 293. W y d . p o l . L e ­ W. I . L e n i n : M a r k s J. W . 38. nin o literaturze . Książka 6. 15. 299. 376 Z d a n o w : Referat o czasopismach „ Z w i e z da" 5. Dz. T. X X V I I , Dz. Т. X I , str. 217. 340—341. Referat o czasopismach „ Z w i e z - i „Leningrad", str. 36. �