https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2ae2d4d6aa846068b3b2d773fc1e619f.pdf 1d27b27974271e4404642a6bc6c89362 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3384 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1982 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3171 Title A name given to the resource Biografia i twórczość. O Bronisławie Krawczuku / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4, s.27-34 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jackowski, Aleksander Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Aleksander Jackowski BIOGRAFIA I TWÓRCZOŚĆ, O BRONISŁAWIE KRAWCZUKU Biografia o d g r y w a s z c z e g ó l n e znaczenie p r z y opisie twór­ emocjonalnym, osobistym. Zwłaszcza w tych przypadkach, g d y czości z a l e ż n e j n i e m a l w y ł ą c z n i e o d n a k a z ó w i d y s p o z y c j i wew­ d z i e ł o zawiera w sobio w a r s t w ę s y m b o l i c z n ą , g d y jest n ę t r z n y c h t w ó r c y . Czym bliżej znajdujemy kompensacji — b i o g r a f i a a r t y s t y s t a n o w i ć m o ż e i s t o t n y k l u c z się „ n a t u r y " , t y m mniejszy w p ł y w c z y n n i k ó w z e w n ę t r z n y c h , k u l t u r o w y c h . Czło­ w i e k , m a l u j ą c y z w ł a s n e j p o t r z e b y , bez w z o r ó w , bez s c h e m a t ó w do zrozumienia sensu d z i e ł a , d i a l o g u c z ł o w i e k a M o ż n a p o w i e d z i e ć , że i m s ł a b s z a jest i n t e r w e n c j a ze formą światem. świadomości prawda t w ó r c y , i m mniejsza jego wiedza o p r ą d a c h , s t y l a c h , f o r m a c h r ó w n i e ż z w i ą z a n y ze s w y m czasem i miejscem, ale t e z a l e ż n o ś c i w y r a z u , t y m w i ę c e j w s k a z ó w e k do zrozumienia jego d z i e ł m o ż e s ą w jego dziele mniej u c h w y t n e i m n i e j w a ż n e . Zapis ż y c i a , d a ć biografia. narzucanych m u przez e p o k ę czy ś r o d o w i s k o jest co determinanty wynikające z osobowości, potencjału intelektual­ Badania t w ó r c z o ś c i „ n a i w n e j " , czy jak-ją-tam-zecheemy- nego, k o n f l i k t ó w , s t r e s ó w , t r w a ł y c h n a p i ę ć o k r e ś l a j ą w znacznio n a z w a ć , zmusza do szukania przede w s z y s t k i m i n d y w i d u a l n y c h w i ę k s z y m s t o p n i u charakter t w ó r c z o ś c i l u d z i „ s p o z a ś r o d o w i s k a " , czynników, wpływających n i ż osadzonych sztukę w y r a z s y m b o l i c z n y i s p o s ó b u j ę c i a . N i e w y s t a r c z y w nich o d w o ­ silnie w k u l t u r z e . D l a t e g o p a t r z ą c na na c h a r a k t e r dzieła,, na jego treść, l u d o w ą nie m u s i m y w istocie niczego w i e d z i e ć o k o n k r e t n y m ł a n i e się do ś r o d o w i s k a , k u l t u r y , s c h e m a t ó w a r t y s t y c z n y c h , nie garncarzu c z y m a l a r z u . K a ż d y ż y c i o r y s „ l u d o w y " m o ż e b y ć cie­ w y s t a r c z y t e ż doszukiwanie się a n a l o g i i (opisanie k a w y , ale nie t ł u m a c z y c h a r a k t e r u t w ó r c z o ś c i . T a jest b o w i e m przez p r z y r ó w n a n i e go do j u ż znanego). T r o p i e n i e a n a l o g i i i za­ przede w s z y s t k i m r e z u l t a t e m zbiorowej m y ś l i i p r a c y . Kiedy nieznanego p o ż y c z e ń jest oczywiście pomocne w i n t e r p r e t a c j i s z t u k i , wskazu­ j e d n a k z a j m u j ę się N i k i f o r e m w a ż n e s ą jego m y ś l i , t o co k s z t a ł ­ j e b o w i e m na preferencje, t o w a ł o jego o s o b o w o ś ć , a co za t y m idzio t w ó r c z o ś ć . N a t o m i a s t stwa J u s t y n a Grzegory czy C z e s ł a w a K o n o p k ó w n a s ą w p i e r w s z y m 2>ostrzeżcnia d z i e ł a , w r ę c z niebezpieczny, r z ę d z i e k o n t y n u a t o r k a m i t r a d y c j i , i ona t o w ł a ś n i e (a nie oso­ dywidualność dzieła i twórcy. p o k r e w i e ń s t w a m y ś l i czy p o d o b i e ń ­ w e w n ę t r z n e , alo jest t o w ł a ś c i w i e t y l k o p i e r w s z y etap kiedy przesłania i n ­ b o w o ś ć a r t y s t y ) s t a n o w i p u n k t odniesienia. T r a d y c j a oraz ś r o ­ K l a s y f i k a c j e s ą pomocne, z w ł a s z c z a w t e d y , k i e d y opisywacz dowisko. W i ą ż e się t o o c z y w i ś c i o ze stopniem ekspresji osobo­ porusza się po n o w y m , n i e p e w n y m gruncie, zdany t y l k o na w ł a s n ą w o ś c i w dziele, z nasyceniem o b r a z u c z y - r z e ź b y p i e r w i a s t k i e m intuicję. Pozwalają uchwycić związki, sformułować pytania 27 �П. 1. B r o n i s ł a w Kra"wczuk z c ó r k ą i s y n e m ; i l . 2. B r o n i s ł a w K r a w c z u k , Kraków, A l e p o r ó w n u j ą c i s z u f l a d k u j ą c w c i ą ż j e s t e ś m y zdani na swoją i l . 3. B r o n i s ł a w K r a w c z u k , Gliwice w zimie niepoznawalnego, refleks w i e l k i e j t a j e m n i c y , k t ó r a nas w r a ż l i w o ś ć , n a s u b i e k t y w i z m s k o j a r z e ń i ocen, a w i ę c na pozna­ otacza i jest cudowna w ł a ś n i e przez t o , że jest. C z y ż i s t n i a ł y b y nie nie t y l e n a u k o w e , co i n t u i c y j n e . religia, sztuka, d z i a ł a l n o ś ć t w ó r c z a , n a u k a , w y o b r a ź n i a , K i e d y ś t o m n i e m a r t w i ł o , zło w i d z i a ł e m warsztatu pisarskiego, Dlatego szukałem w za m a ł e j natarczywie w świadomości przynajmniej wraż­ niedostatkach liwość, i n t u i c j a , fantazja — g d y b y ilość p y t a ń b y ł a s k o ń c z o n a , artystycznej. a o d p o w i e d z i m o g ł y z a l e ż e ć t y l k o o d czasu i ś r o d k ó w przezna­ pozorów nauko­ czonych na ,,badania p o d s t a w o w e " ? Z a j m u j ą c się od wielu lat op is s z t u k ą , ze s m u t k i e m k o n s t a t u j ę , że coraz m n i e j r o z u m i e m jej c z ł o w i e k a , w socjologizowanio. C z y n i ę to i teraz, m o ż e z j e d n ą fenomen, ż e p r z y b l i ż a j ą c się do celu, w i d z ę go w coraz w i ę k s z e j różnica. — zdaję, sobie s p r a w ę nie t y l k o z w ł a s n y c h o g r a n i c z e ń , o d d a l i . C z y m jest ale i n i e m o ż n o ś c i d o t a r c i a do sedna, pochwycenia k t ó r y się niespodzianie wych zabiegów. Budowałem klasyfikacje, uciekałem w istoty pło­ m i e n i a " . M o ż e m y t y l k o u s i ł o w a ć lepiej i precyzyjniej go o p i s a ć . Opisując, dochodzimy jednak zawsze do j a k i e g o ś progu, niesprzyjających b o w i e m o l ś n i e n i e malarskie ? C z y m talent, p o j a w i a w najbardziej, z d a w a ł o b y się, okolicznościach ? S k ą d się bierze dojrzałość, niewiadomo j a k o s i ą g n i ę t a ? Co b y ł o s z k o ł ą w r a ż l i w o ś c i F e l i c j i poza k t ó r y m jest t o , co nieopisywalne, do czego m o ż o m y t y l k o G ł o w a c k i e j , j a k d o s z ł o do tego, że nagle choroba się z b l i ż a ć . Tajemnica n i e p r z ' 3 k ł a d a m o ś c i jednego rodzaju s z t u k i w czterdziestoletniej kobiecie w s p a n i a ł ą w y o b r a ź n i ę k o l o r y s t y c z ­ na d r u g i , specyfika, k t ó r ą s ł o w o osacza t y l k o z o d d a l i . Wszelkie n ą , ż e nie s z u k a j ą c z n a l a z ł a t o , do czego w mozole d ą ż y ł o w i e l u starania nasze d a j ą j e d n a k t o , ż e p r z y b l i ż a j ą c się do i s t o t y zja­ ś w i e t n i e k s z t a ł c o n y c h m a l a r z y . J a k o s i ą g n ą ł w r a ż l i w o ś ć , subtel­ w i s k a s t a w i a m y coraz nowo p y t a n i a , na k t ó r e albo nie m a m y ność i precyzję rysunku Zdzisław Piekarski, rolnik o ciężkich, o d p o w i e d z i , albo s ą t o w y j a ś n i e n i a c z ą s t k o w e . Ale nawet w t e d y , spracowanych d ł o n i a c h . Ski%d m ą d r o ś ć i g ł ę b i a p r z e ż y c i a r e l i g i j ­ g d y t y l k o s t a w i a m y pyt? nia, c z y n i m y opisywane d z i e ł o bardziej nego, a zarazem artystycznego i n t r y g u j ą c y m i z r o z u m i a ł y m dla c z y t e l n i k a . S a m i jednak t a j e m ­ Romana nica d z i e ł a nie daje się łj,two z g ł ę b i ć . Czujemy j ą , ale przemawiania w rzeźbach Józefa wyzwoliła L u r k i czy J możemy niż raczej przoz tworzenie emocjonalnych racjonalnych wyjaśnień. Sam, zajmując opisać ekwiwalentów się twórczością n a i w n ą " c z u j ę s i ę j a k kolekcjoner m o t y l i , k t ó r y w i e gdzie j e Ś l e d z i a ? S k ą d n i e s a m o w i t y dar J a n i n y W i t k o w s k i e j językiem dawnych mistrzów, kobiety p r z e c i e ż p>za ś r o d o w i s k i e m a r t y s t y c z n y m , z dala o d żyjącej muzeów, bibliotek z albumami sztuki? Skąd „naiwność" Krawczuka ? Czym ją wytłumaczyć, z n a l e ź ć , j a k p o c h w y c i ć , o p i s a ć czy s k l a s y f i k o w a ć , p r z y s z p i l i ć — skoro odpada w t y m p r z y p a d k u a r g u m e n t psychicznej b l o k a d y , bezradny wobec i c h p i ę k n a . S k ą d się ono biorze? N a to odpowie­ i n f a n t y l i z m u czy s z c z e g ó l n e j , szalonej w y o b r a ź n i ? J a k d z i n i k t nie zna i c h y b a z n a ć nie b ę d z i e . B y ł czas, ż e n i e p o k o i ł y d o j r z a ł y talent jego syna, r o z w i j a j ą c y s i ę bez z a h a m o w a ń i k o n ­ m n i e b a r i e r y , k t ó r y c h nie m o g ł e m p r z e k r o c z y ć . Teraz sekwentnie o d wczesnych l a t m ł o d o ś c i po m ł o d z i e ń c z ą d o j r z a ł o ś ć T w r ę c z rodzaj 28 dostrzegam s a t y s f a k c j i z tego, ż e istnieje poza n a m i sfora wyjaśnić R e j e s t r u j ę p y t a n i a . F r a p u j ą m n i e samego, ale nie u m i e m na nie �n l p o w i c d z i e ć . Mogę natomiast s t a r a ć się p r z y b l i ż y ć c z y t e l n i k o m nie z a m a z a ć . M i e l i ś m y toż w d o m u c h a r a k t e r y s t y c z n y dla t a m t y c h эзоЬз i dzieło B r o n i s ł a w a K r a w c z u k a , w s p o m n i e ć o jego rodzinie, okolic w i e l k i pioc g l i n i a n y , z a j m u j ą c y p ó l i z b y . M a t k a zawsze o jej ż y c i u w sztuce. W ł a ś n i e przez opis c z ł o w i e k a i jego l o s ó w . przed w i e l k i m i ś w i ę t a m i w y p r o w a d z a ł o na n i m f a r b a m i P o s ł u ż ę się p r z y t y m f r a g m e n t a m i ż y c i o r y s u , a n k i e t y , zanoto­ i liście." w a n y c h r o z m ó w i c y t a t a m i z l i s t ó w , k t ó r e do m n i e p i s a ł . j a k zaczyna s w ą Oto autobiografię: kwiaty Przypuszczam, że ten r o z m a l o w a n y d o m m i a ł w p ł y w na pobudze­ nie w r a ż l i w o ś c i estetycznej m ł o d e g o c h ł o p c a . W rozmowie wspo­ „ U r o d z i ł e m się 24 g r u d n i a 1935 r. w P a n a s ó w c e . B y ł t o p o w i a t s k a ł a c k i w w o j . t a r n o p o l s k i m . M ó j ojciec — J a n —• p r a c o w a ł m i n a , że na ś c i a n a c h w i s i a ł y o l e o d r u k i , o b r a z y religijne i m a k a t y z k w i a t a m i . M i a l 8 l a t k i e d y front p r z e s u n ą ł się na z a c h ó d . Zo­ folwarku, b a c z y ł w ó w c z a s w p o b l i s k i m miasteczku strzaskany pociskami m i t k a —- R o z a l i a — z a j m o w a ł a się gospodarstwem. S z k o ł ę p o d ­ k o ś c i ó ł , w k t ó r y m m o d l i l i się ludzie. W i e l k i e w r a ż e n i e w y w a r ł y jako maszynista m ł o e a r n i parowej w miejscowym radzieckiej. na c h ł o p c u m a l o w i d ł a , k t ó r y c h f r a g m e n t y o c a l a ł y , a z w ł a s z c z a W d z i e c i ń s t w i e p r z e s z e d ł e m t r u d n ą do z i d e n t y f i k o w a n i a c h o r o b ę , w i t r a ż e . N a ich w z ó r z a m a l o w a ł p r y m i t y w n y m i f a r b a m i o k n a k t ó r a s p o w o d o w a ł a p a r a l i ż lewej r ę k i i n i e d o w ł a d n o g i . B y ł o to w s t a r y m spichrzu. P ó ź n i e j pisze: stawową ukończyłem w Skalacie, j u ż za władzy w czasie w o j n y i nio m o ż n a b y ł o n a w e t m a r z y ć o opiece lekar­ „ P r z e n i o s ł e m się do opuszczonogo f o l w a r k u i z a c z ą ł e m t a m skiej. W dzieciństwie p r a g n ą ł e m zostać m a s z y n i s t ą m a l o w y w a ć wszystkie o k n a . K o s z a r o w a l i t a m w ó w c z a s rosyjscy Interesowały mnie pojazdy mechaniczne kolejowym. i pragnąłem pójść roz- ż o ł n i e r z e i c h w a l i l i m n i e za te w i t r a ż e . N a k a w a ł k a c h s z k ł a g d y w ś l a d y ojca, ale p a r a l i ż r ę k i p r z e k r e ś l i ł c a ł k o w i c i e te marzenia. je t y l k o z n a l a z ł e m bo w czasach w o j n y t r u d n o b y ł o o s z k ł o — W p ó ź n i e j s z y c h l a t a c h m i a ł e m k ł o p o t y ze znalezieniem pracy, m i ł o w a ł e m mało obrazki o motywach wojennyoh i sakralnych ponieważ inwalidztwo a t a k ż o k w i a t y , p t a k i , sceny rodzajowe i o r n a m e n t y . T r a k t o ­ nie p o z w a l a ł o m i na w y k o n y w a n i e cięż­ szych r o b ó t . W d o m u r o d z i n n y m p r z e b y w a ł e m do 16 r o k u ż y c i a , w a ł e m to zajęcie przede w s z y s t k i m j a k o z a b a w ę , nie m o g ą c ze do ś m i e r c i m a t k i . P ó ź n i e j p r a c o w a ł e m w o k o l i c z n y c h k o ł c h o z a c h , w z g l ę d u na i n w a l i d z t w o u c z e s t n i c z y ć w zabawach r ó w i e ś n i k ó w . a nawet k o ł o Odessy. R o d z i n a m o j a nie b y ł a z a m o ż n a , m a t k a P ó ź n i e j , kiedy n a b r a ł e m w p r a w y w malowaniu i kiedy kupiono j e d n a k bardzo d b a ł a o w y g l ą d mioszkania. M i a ł a d u ż o z d o l n o ś c i m i p r a w d z i w e akwarele i tusze moje o b r a z k i , z w ł a s z c z a r e l i g i j n e , do m a l o w a n i a . Jej m a k a t k i i zdobione kolorowe f i r a n k i z p a p i e r u zaczęły kupowali nawet sąsiedzi. A w soboty m a l o w a ł a r ó ż n y m i barwni­ d a w n y c h r u b l i . Te skromne k w o t y s t a n o w i ł y j e d n a k j a k i ś w k ł a d znajdować nabywców. Otrzymywałem za nie po 10 k a m i g l i n i a n ą p o d ł o g ę , bo nie s t a ć nas b y ł o na d r e w n i a n ą . W y ­ do b u d ż e t u d o m o w e g o . " g l ą d a ł a w t e d y j a k d y w a n i trzeba b y ł o u w a ż a ć , b y tego p i ę k n a 29 �П . 4. B r o n i s ł a w K r a w c z u k , Polonez As S k o ń c z y ł a się w o j n a , P a n a s ó w k a z n a l a z ł a się na obszarze Z w i ą z k u Radzieckiego. Z i m a b y ł a m r o ź n a i ś n i e g p a d a ł o b f i t y . Dur na w y s t a w y o k r ę g o w e t w ó r c ó w l u d o w y c h . J a k i e to b y ł y obrazy? N i c się nie z a c h o w a ł o . Sam K r a w c z u k m ó w i : N i e c h o d z i ł e m do s z k o ł y z b r a k u o d z i e ż y i o b u w i a , nie p o z o s t a ł o nic innego j a k m a l o w a n i e . T y l k o d z i ę k i k r o w i e p r z e t r w a l i ś m y „ M i m o , że o t r z y m y w a ł e m za nie p o c h w a ł y i n a g r o d y nie g ł ó d , a w k o ń c u z j e d l i ś m y k r o w ę , g d y nie s t a r c z y ł o dla niej po­ p o t r a f i ę o c e n i ć i c h w a r t o ś c i a r t y s t y c z n e j . W y c h o w a ł e m się b o w i e m żywienia. z dala od ś r o d o w i s k a a r t y s t y c z n e g o , nie m i a ł e m k o n t a k t u z za­ w o d o w y m i p l a s t y k a m i , nie c z y t a ł e m i nie z n a ł e m z u p e ł n i e k s i ą ż e k ,,(...) W 1955 r. za n a m o w ą i p r z y p o m o c y miejscowej nauczy­ z zakresu h i s t o r i i s z t u k i . " c i e l k i s t a r a ł e m się o p r z y j ę c i e do s z k o ł y plastycznej w Kosowie ( o d p o w i e d n i k naszego L i c e u m K e n a r a ) . N a podstawie p r z e d ł o ­ ż o n y c h o b r a z ó w na szkle z o s t a ł e m p r z y j ę t y bez egzaminu, ale o d r z u c o n y przez k o m i s j ę l e k a r s k ą , g d y ż g ł ó w n y m szkoły była rzeźba, wymagająca pełnej sprawności kierunkiem fizycznej. B y ł o to dla m n i e bardzo p r z y k r y m p r z e ż y c i o m , bo z n ó w musia­ ł e m w r ó c i ć do d o m u n a ł o n o k o ł c ł i o z u , gdzie nie n a d a w a ł e m się do c i ę ż s z y c h i lepiej p ł a t n y c h r o b ó t . Ż y c z l i w y m i kierownik z n a j d o w a ł d l a mnie od czasu do czasu l ż e j s z ą p r a c ę , p o l e g a j ą c ą n p . na w y p i s y w a n i u r ó ż n y c h z o b o w i ą z a ń i h a s e ł . B y ł e m w t e d y n a d w o r n y m m a l a r z e m w k o ł c h o z i e . P o r t r e t o w a ł e m stachanow­ c ó w , uiirnieolinięte ś w i n i a r k i z d o r o d n y m i p r o s i ę t a m i na rakach, (...) ż y w y c h i u m a r ł y c h tego ś w i a t a (...). W y p i s y w a ł e m z o b o w i ą ­ zania na k o m b a j n a c h i i n n y c h r o l n i c z y c h maszynach, żo t y l e to a t y l e k a ż d a z n i c h zaorze, skosi czy zbiorze. P o ł n e ręce malo­ wania, m i a ł e m z w ł a s z c z a p r z e d 1 maja i p r z e d ś w i ę t e m Rewo­ l u c j i P a ź d z i e r n i k o w e j . D o s t a w a ł e m za to ziaTno, p o t e m p i e n i ą d z e W 1957 r. żeni się z „ c z a r n i u t k ą w d o w ą spod z n a k u Skor­ p i o n a " . M i m o , że p o w o d z i i m się c a ł k i e m dobrze d e c y d u j ą się na r e p a t r i a c j ę do P o l s k i . K r a w c z u k o w i e o s i e d l a j ą się w Gliwicach „ w s a m y m s?rcu g ó r n i c z e g o Ś l ą s k a " . P o c z ą t e k b y ł t r u d n y , wszystko t r z e b a b y ł o z a c z y n a ć o d p o c z ą t k u . „ M a l o w a n i e s z y l d ó w nie w c h o d z i ł o w r a c h u b ę . N i e z n a ł e m p r z e c i e ż l i t e r i polskiego pisma. A m b i c j a nie p o z w a l a ł a m i na p o d j ę c i e p r a c y w charakterze nocnego s t r ó ż a czy i n n y c h zawo­ d ó w , k t ó r o m i proponowano. Ż y ł e m przez k i l k a l a t z prac do­ r y w c z y c h . M u s i a k m j e d n a k p o d j ą ć s y s t e m a t y c z n ą p r a c ę zarob­ k o w ą , g d y ż 9 . I X . 1958 r. u r o d z i ł m i się syn Eugeniusz, a w cztery lata później córka Zofia. P r a c o w a ł e m więc jako stróż nocny, p o r t i e r i wreszcie palacz centralnego ogrzewania w P r z y c h o d n i Lekarskiej P K P w Gliwicach. Zawodowi temu jestom wierny do dnia dzisiejszego i nie zamierzam go z m i e n i ć , c h o c i a ż jest dla mnie dość t r u d n y . i t a k w c i ą g n ą ł e m się w m a l a r s t w o dekoracyjno-transparentowo-sloganowe." Przez pewien czas pracuje w „ s z y l d z i a r n i " w Ska­ C i ę ż k o m i j e d n a k b y ł o ż y ć n a Ś l ą s k u . Nie m o g ł e m p r z y ­ lacie. Jego obrazy na szkle miejscowi d z i a ł a c z e k u l t u r y w y s ł a l i z w y c z a i ć się do z m i a n y k o l o r y t u po z i e l o n y m P o d o l u . Przez 30 �I I . 5. B r o n i s ł a w K r a w c z u k , Autoportret w czapce pewien czas w ogólo nie m a l o w a ł e m . C z ę s t o d o k u c z a ł a m i ę t ę s k n o t a , a ż m y ś l a ł e m , czy b y nie w r ó c i ć . (...) W r a c a ł e m p a m i ę c i ą na moje ukochano Podole, do t y c h z i m w b i a ł e ś n i e g i o b f i t y c h i do toj soozystej, polnej b a r w zieloni, p a c h n ą c e g o s ł o ń c o m po­ w i e t r z a , i ziemi p u l c h n e j , blyszczp^cej w s ł o ń c u , czarnej jak s m o ł a , k t ó r a r o d z i p ł o d y w k s z t a ł c i e i b a r w i e b a r o k u . W s z y s t k o to starałom się p r z o n i e ś ć na o b r a z . " się to na j e d n ą , to na d r u g ą s t r o n ę . Otoczenie o d n o s i ł o się lekce­ w a ż ą c o do jego w y s i ł k ó w . Z a c i ą ł s i ę , m a l o w a ł m i m o wszystko, s t a r a j ą c się p o d p a t r z y ć w p r z y r o d z i e i w d z i e ł a c h i n n y c h m a l a r z y „ j a k n a p r a w d ę ś w i a t w y g l ą d a " . D z i w i ł o go, że p r z e c i e ż w i d z i miasteczko, d e m y — „ f a m i l i c k i " , a gdy do rodzinnego p e j z a ż u , z po­ t r z e b y oswojenia zadymionego Ś l ą s k a , w k t ó r y z t r u d o m w r a s t ' d . A l o n a w e t g d y p r ó b o w a ł m a l o w a ć Ś l ą s k , b y ł o t o w c i ą ż P. .dolo. Z a c z ą ł się w ó w c z a s i n t e r e s o w a ć s z t u k ą . chce je w y r a z i ć na p ł ó t n i e okazuje się to szalenie s k o m p l i k o w a n e . Stopniowo j e d n a k e l i m i n o w a ł niechciane deformacje. D o s z e d ł do s t o p n i a d u ż e j po­ p r a w n o ś c i . Móeł zapewno na Stal się m a l a r z o m . Z t ę s k n o t y Stańczyka t y m p o p r z e s t a ć , iść w k i e r u n k u poprawnego r e a l i z m u , ale czy t o k i e r o w a n y w ł a s n y m i n s t y n k t e m , czy c z y i m ś u w a g a m i z a c z ą ł w y k o r z y s t y w a ć efekt doformacji. Ś w i a d o m i e p o s z e d ł w k i e r u n k u n a i w n e j p o e t y k i . Owocem tego b y ł a m i n . I nagroda, k t ó r ą o t r z y m a ł w 1970 r o k u n a o g ó l n o ­ ,,Z w y s t a w y w G l i w i c k i m D o m u P l a s t y k a w y s z e d ł e m rozcza­ r o w a n y . Nie m o g ł o m i s i ę p o m i e ś c i ć w g ł o w i e , że obrazy, k t ó r e o g l ą d a ł e m s t a n o w i ą d z i e ł a s z t u k i . N i e r o z u m i a ł e m m o d n y c h kie­ r u n k ó w , n p . a b s t r a k e j o n i z m u . (...) Z a p i s a ł e m się do Ogniska Plastycznego w G l i w i c a c h , ale w y s t ą p i ł e m s t a m t ą d , g d y ż znu­ dziło m i się ciągle malowanie „ m a r t w y c h n a t u r " . P r z e s z e d ł e m do Ogniska Plastycznego p r z y K o p a l n i „ Z a b r z e " , z k t ó r y m z w i ą z a n y jestem do dzisiaj. M a l o w a ł e m j e d n a k zawsze w d o m u , p o k a z u j ą c w O g n i s k u j u ż gotowe prace. W z b u d z a ł y one zawsze k o n t r o w e r s y j n e opinie. Z a c z ą ł e m p o c h ł a n i a ć k s i ą ż k i z dziedziny sztuki, zarówno w języku polskim jak i rosyjskim. Oglądałem a l b u m y i w m i a r ę m o ż l i w o ś c i f i l m y o sztuce. Jedno z najsilniej­ szych w r a ż e ń w y w a r ł a n a m n i e w y s t a w a V a n Gogha w Warsza­ wie. C z ę s t o m i a ł e m k o n f l i k t y z i n s t r u k t o r a m i p l a s t y c z n y m i , a t a k ż e z n a j b l i ż s z y m otoczeniem k t ó r e nie a k c e p t o w a ł o m o i c h obrazów." polskiej w y s t a w i e z w i ą z k o w c ó w - a m a t o r ó w w K r a k o w i e . N a g r o d a D o p i e r o w 1966 r. z a c z ą ł m a l o w a ć p e j z a ż e ś l ą s k i e . S p r a w i a ł o wentnie i ś w i a d o m i e r o z w i j a n y w p ó ź n i e j s z y c h l a t a c h . Zawsze m u t r u d n o ś ć opanowanie p e r s p e k t y w y , d o m y p r z y ulicach w a l i ł y c e c h o w a ł a go ś m i a ł o ś ć r y s u n k u , wyczucie k o m p o z y c y j n e ( z w ł a s z - z m i e n i ł a stosunek r o d z i n y i s ą s i a d ó w do malarza. Z a c z ę l i do­ s z u k i w a ć się w jego pracach w a r t o ś c i . U w i e r z y l i w to, ż e m o ż n a m a l o w a ć również tak, jak on. W t e d y w ł a ś n i e z a c z ę ł y się k r y s t a l i z o w a ć a r t y s t y c z n e z a i n ­ teresowania m ł o d e g o K r a w c z u k a . „ W y d a j e m i się — k o m e n t u j e ojciec — że s t a ł o się to za m o i m p r z y k ł a d e m . N i e udzielałem m u jednak ż a d n y c h rad, pozostawiając pełną swobodę rozwoju." Syn, w ankiecie w y p e ł n i o n e j d l a P r a c o w n i S z t u k i Nieprofesjo­ nalnej I S P A N p o t w i e r d z a t o . N a p y t a n i e co w y w a r ł o w p ł y w na jego zainteresowania o d p o w i e d z i a ł — ojciec, atmosfera d o m u . P r z y t y m r z e c z y w i ś c i e m a l o w a ł inaczej n i ż ojciec, inaczej n i ż otoezonie. Frapował go przede wszystkim kołor. Problemy p e r s p e k t y w y nie z a j m o w a ł y go z b y t n i o . M a l o w a ł p ł a s k o , deko­ r a c y j n i e . B y ł o w t y m sporo ze s z t u k i dziecka, ale j u ż w pracach 12 letniego c h ł o p c a dostrzec m o ż n a k i e r u n e k d ą ż e ń konsek­ 31 �I I . 6. B r o n i s ł a w K r a w c z u k , Portret oza r y t m i z a c j i p ł a s z c z y z n y ) , ł a t w o ś ć decyzji kolorystycznych. W o d r ó ż n i e n i u od ojca, o p e r u j ą c e g o przode w s z y s t k i m c i e m n ą rodzinny namalował dużych rozmiarów tryptyki przedstawiające odsło­ nięcie p o m n i k a g d a ń s k i e g o , sceny z p a t r i o t y c z n y c h manifestacji zielenią, b r ą z a m i , bielą, kolorami ciemnymi, k ł a d z i o n y m i płasko, i w y d a r z e ń historycznych. Nie laserunkowo Eugeniusz operuje p e ł n ą p a l e t ą , p ł a s z c z y z n ę b r r w n ą wczesnych prac z a c z ą ł sprawnie p o s ł u g i w a ć się „ e f e k t e m ł a m i e a r i b e s k ą l i n i i , o r n a m e n t y k ą , zostawia w y r a ź n y ś l a d p ę d z l a , i w n o ś c i " . Stal sio w r ę c z z n a w c ą togo k i e r u n k u s z t u k i . Z p r a w ­ próbuje dziwym efektów fakturowych. Pierwsze o b r a z y maluje do p ó ł t o r a m e t r a w y s o k o ś c i , p r z e w a ż n i e na t w a r d y m duże, podłożu (podobnie j a k ojciec). O d t e m p e r y szybko p r z o d u dzi do oleju. zainteresowaniem oglądaniu Triennale t r a c ą c niczego z słuchałem Sztuki jego autentyzmu na­ komentarzy Nieprofesjonalnej oraz Ludwiga Z i m m т е г а . B y ł tam c z ę s t y m gościem. Nie przy kolekcji pozostało M a ł o m ó w n y , s k u p i o n y , o d p o c z ą t k u w i e d z i t i i w i e r z y ł w t i , ż>' to bez w p l v w u na d e c y z j ę p o d j ę t ą g d z i e ś p r z e d 10 l a t y s t w r z o n i r , malarstwo m o ż e się p r z e j a w i a ć w r ó ż n e j postaci. Dlatego zr/pewnj sobi' z d o ł a ł t a k n a t u r a l n i e i b e z p o ś r e d n i o p r z e j ś ć od fazy d z i e c i ę c e g o opinio, m a l o w a n i a do d o j r z a ł e g o . W i e d z i a ł czego chce. Czul silne oparcie właśnie wKsnego z b i o r u m a l a r s t w a ś l ą s k i c h n a i w i s t ó w . toteż od Wybierał o r g a n i z u j ą c d z i t i l p o l s k i w Zagrzebiu na Naivi niego w y p o ż y c z y ł e m najlepsze w ojcu i m i a ł , j a k m o ż n a p r z y p u s z c z a ć , m y ś l ą c y c h a w k a ż d y m Wróbla, Erwina Z g r o m a d z i ł t y c h prac blisko s e t k ę . S k a r ż y ł się j e d n a k p ó ź n i e j , ż y c i a w y s t a w i a ł z r e s z t ą wraz z ojcem. Jego obrazy z tego okresu że to obrazy, z a p e ł n i a j ą c e ś c i a n y mieszkania, p r z e s z k a d z a j ą ( i l . 8) z n a l a z ł y się na zasadzie w y j ą t k u na I Triennale P l a s t y k i we twórczości. W zadymionych, Leopolda 77 Pawła razie nie p r z e s z k a d z a j ą c y c h nauczycieli w szkole. Od 15 r o k u własnej S ó w k i , Eugeniusza B ą k a , obrazy — szarych Wróbla. mu Gliwicach powszechne zaintere­ mieszkanie K r a w c z u k ó w jest j a k oaza. C a ł a rodzina żyje w k r ę g u sowanie. K i l k a z n i c h k u p i o n o do z b i o r ó w m u z e a l n y c h w W a r ­ s z t u k i . Trzeba b o w i e m d o d a ć , że z a c z ę ł a t a k ż e m a l o w a ć (pozo­ szawie, K r a k o w i e i W r o c ł a w i u . s t a j ą c pod w p ł y w o m b r a t a ) — c ó r k a Zofia. N a w e t ż o n ę p r ó b o w a ł Nieprofesjonalnej w Szczecinie. B u d z i ł y Ojca i syna w i d z i a ł e m wiele r a z y , czy to k i e d y z a w z i ę c i e d y s k u t o w a l i o B o t i c e l l i m i malarstwie Quatroeonta po wyjściu B r o n i s ł a w z a c h ę c i ć do m i ł o w a n i a ! S z t u k ą K r a w c z u k ó w intere­ s u j ą się s ą s i e d z i . N i e k t ó r z y m a j ą nawet ( i to k u p i o n e ) obrazy z sal M u z e u m Narodowego w Warszawie, czy to podczas o g l ą d a ­ ojca i syna. Jest t o w i ę c fenomen nie t y l k o a r t y s t y c z n y , nia i prac amatorów. wrażliwości Konstatowałem i horyzontów myślenia ze zdziwieniem Bronisława, rozwój podczas gdy ale kulturowy. K r a w c z u k i wie m i e s z k a j ą c na Ś l ą s k u i w r a s t a j ą c w otoczenie w m a l a r s t w i e nie w y c h o d z i ł poza w y p r a c o w a n y w c z e ś n i e j s t y l . zachowali j e d n a k , nawet z e w n ę t r z n i e , p e w n ą o d r ę b n o ś ć . D o s k o n a l i ł go j e d n a k , cechy „ n a i w n e " u c z y n i ł ś w i a d o m i e k s z t a ł ­ inne t w a r z e , szerokie, u ś m i e c h n i ę t e , inne s y l w e t k i , i n n ą m o w ę — t o w a n ą w a r t o ś c i ą . O p e r o w a ł coraz bardziej p r e c y z y j n ą m i ę k k ą , z t y p o w o k r e s o w y m z a ś p i e w e m . W o d r ó ż n i e n i u od w i e l u kreską, coraz lepiej d a w a ł sobie r a d ę z k o m p o z y c j ą , p l a n a m i , perspek­ nieprofesjonalnych tywą, p r ę d z e j p o z b y ć się statusu a m a t o r a , K r a w c z u k o w i e nie porządkowaniem elementów, co we wczesnym okresie malarzy, m a r z ą c y c h o t y m , aby jak Mają naj­ mają nie zawsze m u się u d a w a ł o . W c i e k a w y s p o s ó b p r z e s z e d ł od p r y ­ tego rodzaju d ą ż e ń . M a l u j ą przecie w s z y s t k i m z p o t r z e b y we­ m i t y w u w y n i k a j ą c e g o z n i e u m i e j ę t n o ś c i do ś w i a d o m e g o w n ę t r z n e j , dla satysfakcji, w zasadzie nie dla z a r o b k u . giwania się wypracowanym przez siebie stylem. posłu­ Zaskoczył swoją pracę zarobkową (Eugeniusz s k o ń c z y ł szkołę Mają rzemiosł m n i e w 1979 г., k i e d y to n a m a l o w a ł d u ż y c h r o z m i a r ó w t r y p t y k i jest z ł o t n i k i e m ) . N i k t z n i c h nie chce się d o k s z t a ł c a ć , u c z ę s z c z a ć przedstawiający na k u r s y malarskie. I d ą s w o j ą d r o g ą , a o s i ą g n i ę t e sukcesy (z re­ jak mrowisko pokryte t ł u m e m niegdzie 32 „ Z r y w " . N a t r z e c h obrazach w i d n i e j ą transparentami, postaci z w i d n i e j ą c y m i sztandarami. Później hałdy, gdzie kilkakrotnie g u ł y I n a g r o d y na k o n k u r s a c h w k t ó r y c h b i o r ą u d z i a ł ) p o t w i e r ­ d z a j ą s ł u s z n o ś ć obranego k i e r u n k u . �, . N a i w n o ś ć " ojca b y ł a na p o c z ą t k u po prostu najbardziej o d p o w i a d a j ą c ą m u f o r m ą wypowiedzi. K o m p o z y c j a , rysunek —• Z a najbardziej i n t e r e s u j ą c y c h malarzy uznaje Chagalla a w Polsce Gielniaka, Suberlaka i D u d ę - G r a c z a . s p r a w i a ł y mu t r u d n o ś ć . E f e k t n a i w n o ś c i w y n i k a ł więc ze sposobu takiego Zarówno ojciec j a k i syn najwięcej cenią s z t u k ę porządkowania elementów wyobrażanego świata, który dawną, u m o ż l i w i a ł jego umowny opis. B r a k tu warstwy symbolicznej, najmniej w s p ó ł c z e s n ą — a w a n g a r d o w ą oraz l u d o w ą . S y n , zapy­ wieloznacznej roli e l e m e n t ó w , tego co pojawi s i ę dopiero we wspa­ tany o swe fascynacje wymienia Leonarda da V i n c i a ze współ­ n i a ł y c h p ł ó t n a c h p o w s t a ł y c h po 1979 г., ś w i a d o m i e o p e r u j ą c y c h czesnych Suberlaka. Z wystaw, które w y w a r ł y na nim n a j w i ę k s z e symboliką, wrażenie wymienia kolekcję Zimmerera, Nikifora, Zagajewskiego, skojarzeniami, alegorią. We wczesnych pracach „ n a i w n y c h " obraz jest p ł a s k i , g ł a d k i , w i d a ć w t y m d o ś w i a d c z e ­ Ociepkę, nie nabyte przez malowanie s z y l d ó w . Ś w i a t przedstawiony m a w ankiecie czym się różnią malarze profesjonalni od nieprofesjo­ jednak s w ą p o e t y k ę , jest w nim p r ó b a uchwycenia atmosfery nalnych odpowiada: „ T y m że zawodowcy m a l u j ą obrazy współ­ ft laska. Borykanie s i ę z p e j z a ż e m czesne, podczas gdy m y malujemy to, co k a ż d y m a od siebie jest t u przede wszystkim Triennale P l a s t y k i Nieprofesjonalnej. Na pytanie w a l k ą ze s o b ą , z n a t a r c z y w o ś c i ą p a m i ę c i , k t ó r a w pierwszych do powiedzenia". A c z y m jest dla Ciebie malowanie — koniecz­ obrazach j a k b y n a k ł a d a ł a wizję podolskioh ziem na ś l ą s k i e hał­ nością dy. S ą d z ę nawet, że w ł a ś n i e poczucie o b c o ś c i b y ł o z a s a d n i c z ą odpowiada. „ M a l o w a n i e daje m i zadowolenie". p r z y c z y n ą dla k t ó r e j K r a w c z u k zaczął m i ł o w a ć . To m u pomaga­ ło o s w o i ć nowe ś r o d o w i s k o , to m u dało uspokojenie i s a t y s f a k c j ę a nawet ś w i a d o m o ś ć społecznej w a r t o ś c i tego co robi (stwierdze­ nie w ankiecie). wewnętrzną, źródłem zarobku itd. 1 „ R o z r y w k ą " — W t y m punkcie odpowiedzi syna i ojca różnią się chyba naj­ bardziej. „Malarstwo daje mi w i e l k ą s a t y s f a k c j ę i nie w y o b r a ż a m sobie j a k b y m m ó g ł ż y ć bez niego. W 1979 r. o t r z y m a ł e m do­ roczną n a g r o d ę miasta Gliwic z a osiągnięcia twórcze i to b y ł W swoich pracach ceni „ s z c z e r o ś ć " ( „ m o j e prace — pisze — zaszczyt n a j w i ę k s z y j a k i mnie s p o t k a ł w ż y c i u . " pisze B r o n i s ł a w . są bardziej szczere od uczonych a więc prawdziwe"). N a pytanie P y t a m : a gdyby nie b y ł o tych s u k c e s ó w czy również by P a n kogo u w a ż a za swego mistrza odpowiada zdecydowanie: nikogo. m a l o w a ł ? „ N a powno, ale chyba mniej... malarstwo mnie rozpię­ l i . 7. Eugeniusz K r a w c z u k , Portret jubileuszowy, olej na p ł y c i e , w y m . 128x 108 cm 33 �I I . 8. Eugeniusz K r a w c z u k , Akwarium 2 fa, m u s z ę m a l o w a ć . J u ż nie m ó g ł b y m nie m a l o w a ć . Bo to dla mnie nie zabawa, ale azyl. T a k , a z y l ! " — powtarza z naciskiem. Prace K r a w o z u k ó w z n a j d u j ą się w zbiorach Muzeum w Z a ­ brzu, Muzeum O k r ę g o w e g o w R a d o m i u , P a ń s t w o w e g o Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Muzeum Etnograficznego w K r a ­ kowie, w kolekcji L . Zimmerera. P . S . Krawczukowie n a l e ż ą do najczęściej w y s t a w i a j ą c y c h t w ó r c ó w nieprofesjonalnych w Polsce. Mieli i n d y w i d u a l n ą wy­ s t a w ę w Winterthur (1980). Obrazy swoje pokazywali w Gli­ wicach (wielokrotnie), B ę d z i n i e , K a t o w i c a c h , Krakowie, Szcze­ cinie, Warszawie W r o c ł a w i u . I c h prace wystawiano za granicą w R F N , Szwajcarii, J u g o s ł a w i i , Czechosłowacji, Szwecji, Nor­ wegii, D a n i i itd. Fot.: Z. Czajkowski, il. 1; J. Świderski, il. 8 34 �