https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e2fd26ef39ea5a7e5c31e6f7583e1a3f.pdf 41d0f012b6d711794a0a5e03edd7a97f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4334 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1978 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4035 Title A name given to the resource Recenzje / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1978 t.32 z.1 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa 1978 t.32 z.1; s.55-56 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text szone przez siebie kopie — a więc „ P y t a c e " , „ W a l k a 0 sztandar", „ M a t k a z dzieckim w k o ł y s c e " i „Szałas z krokusami". M a t k a z dzieckiem, to na uczczenie tego, że się drugiemu bratu urodził syn, a Bronek został zapisany na Ojca Chrzestnego (ktoś inny s t a n ą ł w za­ s t ę p s t w i e brata). Z górali m a l o w a ł wcześniej 10—15 lat Jan G ą s i e n i c a -Walczak „ B u ń d o w s k i " , k t ó r y m i e s z k a ł na Drodze za B r a m k ą , (obecnie Droga W a l c z a k ó w na Skibówce). Przed 35 laty o t r z y m a ł a m od jego żony B r o n i s ł a w y 7 o b r a z k ó w ś w i ą t k ó w . P o n i e w a ż dyr. Zborowski (dyrektor Muzeum i m . T. C h a ł u b i ń s k i e g o — przyp. red.) u b o l e w a ł nad t y m , że nie ma jego o b r a z k ó w w Muzeum i p y t a ł czy nie m a j ą ich w jego domu, p o w i e d z i a ł a m , że już nie ma 1 d a ł a m m u trzy, k t ó r e m i a ł a m . Trzy s p r z e d a ł a m i jeden jeszcze mam (szopka). Ma też jeden w świetlicy Z w i ą z e k Podhalan w Zakopanem. Dosyć duży, jest to alegoria, przedstawia górali p r z e p r o w a d z a j ą c y c h króla Kazimierza uciekającego przez T a t r y przed Szwedami. Jestem przekonana, że bardzo wszystkim zależało na t y m , aby s z t u k ę malowania na szkle w z n o w i ć . Nieraz r o z m a w i a ł a m z dyr. Zborowskim na ten temat, i wiem, że m i a ł dużo najlepszych chęci, w y k u p u j ą c po wsiach obrazki i co się t y l k o dało, poza t y m u r z ą d z a ł wystawy w ł a ś n i e o b r a z k ó w na szkle, mam nawet p o d z i ę k o w a n i e , bo d a ł a m Brata obrazek na j e d n ą z wystaw. Co do mnie, u r o d z i ł a m się 12.11.1903 r. w Zakopa­ nem. Ojciec, ś l u s a r z - k o w a l , robił p i ę k n e kute rzeczy, potem brat W ł a d y s ł a w r ó w n i e ż p i ę k n i e robił te rzeczy, kinkiety na K a l a t ó w k i w hotelu, robił wiele do d w o r k u w Kościeliskach. (...) Mama zaś h a f t o w a ł a g ó r a l k o m koszule, spódnice, spody — t y l k o że to wszystko w r ę k a c h , a nie na ma­ szynie. K s i ą ż k a z wzorami, k t ó r e Mama sama r y s o w a ł a je^t jeszcze w domu. JaK w s p o m n i a ł a m zaczęłam m a l o w a ć od Chrystusa. Pcpros'lam Brata, że go sobie skopiuję. Był rok 1926. Potem dniami i nocami m y ś l a ł a m o malowaniu, r o b i ł a m rysunki r ó ż n y c h ś w i ę t y c h , p r z e w a ż n i e z o b r a z k ó w , k t ó r e księża rozdawali na religii czy chodząc po kolędzie. Ale nigdy m i nie w p a d ł o do głowy, aby pójść do Muzeum i tam zobaczyć obrazki. M a l o w a ł a m w czasie okupacji dla p. S t a n i s ł a w y Targalskiej, k t ó r a m i a ł a k r a m w Sukiennicach. M a l o w a ł a m też talerze, flakony. Obrazki podpisane b y ł y : S t a n i s ł a w a J a ź w i e c k a , bo tak n a z y w a ł a m się po m ę ż u . W 1942 r. męża niemcy powieźli na Montelupich w K r a k o w i e . Zginął, a ja w 1945 г., 30 grudnia w y s z ł a m za m ą ż za Walczaka Andrzeja. P o n i e w a ż m ą ż m i a ł duży dom na S k i b ó w k a c h , m a l u j ą c w o w y m czasie c e r a m i k ę m o g ł a m w y d a w a ć więcej na szkło i farby, a r a m k i robiliśmy w domu sami. R E C E Tak więc marzenie moje się u j a w n i ł o , bo w y s t r o i ł a m sobie wszystkie pokoje obrazkami — od sufitu do p o d ­ łogi. Kiedy zaczęto n a d a w a ć imię Brata szkolnym huf­ com harcerskim, zaczęłam o b d a r o w y w a ć siedem szkół i trzy szczepy obrazkami, to znaczy kopiami o b r a z k ó w Brata, robionymi przez siostrę i częściowo ś w i ą t k a m i . O b a w i a j ą c się k r y t y k i , z d z i w n y m uporem b r o n i ł a m się przed wystawieniem mych prac, co p. mgr Sredniawa (kustosz Muzeum — przyp. red.) w y m a w i a m i do dzisiaj. Dopiero p. dyr. Maria Bujakowa z Rabki ściągnęła mnie do swojego konkursu. O b r a z k ó w moich wiele jest w r ó ż n y c h krajach, w y ­ syła je Desa warszawska, do Nowej Zelandii, R F N i i n . S p r z e d a w a ł a m też do Spółdzielni „ M i l e n i u m " w K r a ­ kowie, r ó w n i e ż wysyłali za g r a n i c ę . Zabierali ze sobą moje obrazki misjonarze ojcowie werbliści, j a d ą c do A f r y k i , z a b i e r a j ą Polacy w r a c a j ą c y do S t a n ó w . Z k u r s ó w n i k t z nas trojga nie k o r z y s t a ł . (...) Sio­ stra, Janina K a p ł a n o w a , kiedy brat m a l o w a ł , owszem, p a t r z y ł a , ale m a l o w a ł a wtedy k o l e ż a n k o m k w i a t k i w p a m i ę t n i k a c h , albo l a u r k i z p o d z i ę k o w a n i e m p. M a k u s z y ń s k i e m u za narty, k t ó r e m a ł y m dzieciom ofiarował za swe pieniądze. Ale kiedy na M e m o r i a ł Bronka zaczęto pożyczać od nas Brata nagrody i obrazki, a o d d a w a ć je rozbite — siostra zaczęła robić ich kopie, i te się w y ­ pożyczało na M e m o r i a ł , te się d a w a ł o szkołom i hufcom. Pani Sredniawa też d a w a ł a robić siostrze kopie do Finlandii, R F N i Szwecji. M a l o w a ł a też do „ M i l e n i u m " . Pyta mnie Pan o rodzinę Rojów. Bratanicami Heleny Roj R y t a r d K o z ł o w s k i e j jest Helena Roj, po m ę ż u Ciaptakowa (zmarła), córka S t a n i s ł a w a Gąsienicy Roja, ma­ larka na szkle. Siostrą Heleny Roj R y t a r d K o z ł o w s k i e j jest Zofia R o j - G ą s i e n i c a , malarka, a syn Heleny Jan Roj, r a t o w n i k górski, też maluje i sprzedaje do „Mile­ nium". Był też Jan G ą s i e n i c a - S z o s t a k , stryj Karola, bardzo zdolny, dużo m a l o w a ł na szkle przed w o j n ą i już po okupacji. Dyr. Zborowski też w y s t a w i a ł jego obrazki razem z obrazkami Bronka. Co p a m i ę t a m , to Panu n a p i s a ł a m , też nie chciała­ bym napisać, czego nie było. Przepraszam, że się tak r o z p i s a ł a m , ale mam k i l k a „ k o n i k ó w " i czasem lubię sobie na ten temat użyć. Serdecznie Pana, Panie Redaktorze pozdrawiam Stanisława *) Fragmenty listu przesianego do Redakcji w odpo­ wiedzi na pytania A. Jackowskiego dotyczące malarstwa B r o n i s ł a w a Czecha. (Redakcja) N Z J TERESA J A B Ł O Ń S K A , Katalog zabytków sztuki w Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce. Gładysza. Rabka 1977, ss. 274 + 212 i l . cz.-b., + 3 mapki. T r e ś c i ą tej ogromnie w a r t o ś c i o w e j pozycji jest nau­ kowa dokumentacja kolekcji Muzeum i m . W ł a d y s ł a w a Orkana w Rabce w zakresie rzeźby, malarstwa i grafiki. U w z g l ę d n i o n o eksponaty, wykonane przed rokiem 1945, wg stanu na koniec 1972 roku. D r u g i tom katalogu (w przygotowaniu) p r e z e n t o w a ć będzie s z t u k ę współczesną, głównie l u d o w ą . Bardzo przejrzysta, w n i k l i w a i niezwykle praco­ c h ł o n n a i staranna praca Teresy J a b ł o ń s k i e j zawiera Czech-Walczakowa Zakopane, 26.V.1977 r. E Wstęp Mieczysława analizę f o r m a l n ą 459 dzieł sztuki. Podano r ó w n i e ż i n ­ formacje na temat stanu zachowania, udziału w wysta­ wach, publikacjach w katalogach i innych w y d a w n i c ­ twach. Gdy było to możliwe, załączono t a k ż e uwagi o technice, warsztacie, pochodzeniu i historii eksponatu, jego zbieżnościach stylistycznych z innymi dziełami itp. Katalog kolekcji r a b c z a ń s k i e j jest pozycją, bez k t ó ­ rej nie b ę d z i e mógł się obejść żaden badacz polskiej sztuki ludowej, pozycją n i e o d z o w n ą w każdej naukowej 55 �bibliotece. K s i ą ż k a ta będzie r ó w n i e ż bardzo pomocnym n a r z ę d z i e m w pracy n a u k o w c ó w innych k r a j ó w , szczegól­ nie k r a j ó w karpackich. Jest to pierwsza tego typu publikacja w polskim muzealnictwie etnograficznym. Rzecz charakterystyczna: wydana została przez p l a c ó w k ę o bardzo skromnych m o ż ­ liwościach finansowych i kadrowych, lecz o d u ż y c h ambicjach i wielkiej organizacyjnej s p r a w n o ś c i . Wydanie takiego katalogu leży więc w granicach możliwości k a ż ­ dego niemal muzeum, a tzw. „ t r u d n o ś c i obiektywne" są, j a k się okazuje, m o ż l i w e do p r z e z w y c i ę ż e n i a . Z p e w n o ś c i ą nie jest rzeczą przypadku, że ta pio­ nierska praca p o w s t a ł a w muzeum, znanym ze swej szerokiej działalności animatorskiej (liczne konkursy, fe­ styny, pokazy, stała w s p ó ł p r a c a z telewizją i filmem, w s p ó ł o r g a n i z a c j a wystaw krajowych i zagranicznych itd.). Jeszcze raz potwierdza się stara prawda: a k t y w n a dzia­ łalność popularyzatorska musi splatać się ściśle z p r a c ą naukową. Derzavnyj muzej etnohrafii ta chudożnoho promyslu AN Muzeum Etnografii i P r z e m y s ł u Artystycznego we L w o w i e , istniejące od 1874 г., posiada r ó ż n o r o d n e za­ b y t k i z zakresu etnografii, zwłaszcza ludu u k r a i ń s k i e g o , a gdy idzie o p r z e m y s ł artystyczny, t a k ż e innych naro­ dów. Omawiane tu w y d a w n i c t w o albumowe pokazuje obiekty wybrane sponad 72 tysięcy e k s p o n a t ó w . We w s t ę p i e dyrektor muzeum J. H . Hoszko p o d k r e ś l a zna­ czenie albumu nie tylko jako w y d a w n i c t w a źródłowego I n s t y t u t u Etnografii U k r a i ń s k i e j A k a d e m i i Nauk, lecz t a k ż e jako oparcie dla twórczości a r t y s t ó w p l a s t y k ó w . Ten wzgląd w p ł y n ą ł na staranne wykonanie zdjęć w i ę k ­ szości e k s p o n a t ó w , k t ó r e zgrupowano w działach rzeczo­ wych z o d r ę b n ą n u m e r a c j ą oraz tekstem rosyjskim i u k r a i ń s k i m . A l b u m rozpoczyna zestaw odzieży z kolekcji liczącej około 7000 e k s p o n a t ó w . Dalej zajęto się t k a n i ­ nami l u d o w y m i (około 3 t y s i ę c y e k s p o n a t ó w ) , haftami (blisko 16 tysięcy z a b y t k ó w ) , c e r a m i k ą z 130 o ś r o d k ó w garncarskich U k r a i n y (ok. 7 tysięcy e k s p o n a t ó w ) . Wśród w y r o b ó w z drewna na szczególną u w a g ę zasługuje r z e ź ­ ba ludowa. Muzeum przechowuje ponad 2000 e k s p o n a t ó w od X V I — X X wieku. Zgromadzono t a k ż e dość d u ż ą ko­ lekcję pisanek i zabawek ludowych. Muzeum posiada t a k ż e bogaty dział p r z e m y s ł u a r t y ­ stycznego, przede wszystkim zbiory majolik, szkła i por­ celany oraz r ó ż n e g o t y p u t k a n i n wzorzystych z okresu S P R A W O Doceniając w i e l k ą w a r t o ś ć Katalogu oraz jego zna­ czenie dla b a d a ń nad polską s z t u k ą l u d o w ą , m o ż n a by przy okazji w t r ą c i ć u w a g ę , zresztą m a j ą c ą d r u g o r z ę d n e znaczenie. Wydaje się, że r o z w i ą z a n i e m korzystniejszym niż powtarzanie we w k ł a d c e ilustracyjnej wybitniejszych e k s p o n a t ó w w k i l k u ujęciach, byłoby opublikowanie f o ­ tografii, c h o ć b y niewielkich, ale każdego eksponatu. Wtedy szczegółowe opisy (пр.: Ś w i ę t a klęczy na nie­ wysokiej, ukośnej podstawie, t r z y m a j ą c dłonie złożone w modlitewnym geście. Ubrana w d ł u g ą , p r z e p a s a n ą s u k n i ę z długimi r ę k a w a m i i płaszcz z prawego ramienia opadający w z d ł u ż boku do kolan, z lewej zaś strony przerzucony pod łokciem do przodu) m o ż n a by znacznie skrócić, p r z e n o s z ą c p u n k t ciężkości na sprawy szkół, w a r s z t a t ó w , ustalania ewentualnych analogii i t d . Realizacja I I tomu tego bardzo pożytecznego w y ­ dawnictwa w y m a g a ć b ę d z i e zastosowania nieco odmien­ nej koncepcji, ze względu na o d m i e n n o ś ć problematyki. Antoni URSR, Kroh K i i v 1975, s. 264, ryc. 355, w t y m barwnych 75. od X V I do X I X wieku. W albumie pokazano stosunkowo n i e w i e l k ą część tych zbiorów, k t ó r e ostatnio znalazły się na wystawie w jednej z kamienic kijowskiego r y n k u . Szczególnie godne uwagi są francuskie i belgijskie go­ beliny i włoskie t k a n i n y wzorzyste, a także kolekcja holenderskich i g d a ń s k i c h mebli. Niewiele pokazano z bogatej kolekcji k i l i m ó w (ponad 400 z a b y t k ó w ) ; p r o d u ­ kowane były one przez wczesne manufaktury na Podolu i Wołyniu oraz przez r z e m i e ś l n i k ó w miejskich a nawet wiejskich. Z a r ó w n o k i l i m y jak i kobierce tkano na U k r a i n i e pod w y r a ź n y m i w p ł y w a m i o r m i a ń s k i m i i prze­ n i k n ę ł y one stopniowo do chłopskiej sztuki ludowej w zachodnich regionach etnograficznych tego kraju. W omawianym albumie ukazano nieliczne p r z y k ł a d y lapiserii figuralnych, wzorzystych makat jedwabnych i p a s ó w kontuszowych p o c h o d z ą c y c h z X V I I I i p o c z ą t k u X I X wieku. Nie wspomniano natomiast o d u ż e j kolekcji kilkudziesięciu k o m p l e t ó w m ę s k i c h i damskich u b i o r ó w z k o ń c a X V I I I i z X I X wieku. Były to ubiory szla­ checkie czy mieszczańskie szyte z a r ó w n o pod w p ł y w a m i mody zachodniej jak i wschodniej. W sumie dobrze ilustrowane w y d a w n i c t w o albumo­ we pozwala z o r i e n t o w a ć się w charakterze z b i o r ó w oma­ wianego muzeum. Irena Turnau Z D A N I A Piotr Szacki UWAGI O TORUŃSKIEJ T o r u ń s k a wystawa „Mebli ludowych północnej Pol­ ski" stwarza k l a s y c z n ą s y t u a c j ę b e z r a d n o ś c i recenzenta wobec przedmiotu recenzji. Bezradności wobec ubogiej a l t e r n a t y w y uzasadnionego entuzjazmu albo w y p o w i a d a ­ nia się w e d ł u g m i a ł k i e g o schematu: świetnie, ale można by lepiej. Bowiem wystawa t o r u ń s k a ma wszelkie cechy ewe­ nementu w powojennych dziejach polskiego wystawien­ nictwa etnograficznego. Pozytywny walor samego zorga1 56 WYSTAWIE MEBLI 1 nizowania takiej wystawy czyni inne cechy tego przed­ sięwzięcia d r u g o r z ę d n y m i . A w c h o d z ą tu w grę sprawy s k ą d i n ą d n i e b ł a c h e : r o z w i ą z a n i a plastycznego ekspozycji, informacji t o w a r z y s z ą c e j , koncepcji w y k ł a d u , doboru o b i e k t ó w — s ł o w e m w a ż n e problemy muzeologiczne i metodologiczne. T w ó r c y wystawy podjęli zresztą ten w i e l k i wysiłek organizacyjny na m i a r ę postawionych sobie z a d a ń . Szczególną, k o n s t r u k t y w i s t y c z n ą a r c h i t e k t u r ę sali drew- �