https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a221385aca0e7eb1672db1dd46e8fb70.pdf 72e5c8c3ac84a034408a53d46f1d6f2a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3433 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3218 Title A name given to the resource Nauki humanistyczne a etnologia (tezy) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.79 Creator An entity primarily responsible for making the resource Jasiewicz, Zbigniew Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text l o s c a ł e j n a u k i i n a s z e k ł o p o t y ( i n a s z e o s i ą g n i ę c i a ) n i e są t y l k o t e o r i a m i n i e są d l a пае w d n i u d z i s i e j s z y m j e s z c z e z u p e ł n i e j a s n e . naszymi I kłopotami. Czy jednak wobec w s p o m n i a n y c h pluralizmów, relatywiz- t o s t a n o w i też k o l e j n y p r o b l e m b a d a w c z y , dla m ó w , różnic s t a n o w i s k f i l o z o f i c z n y c h etc. m o ż e m y przyjąć ogólną definicję e t n o g r a f i i ( l o g i i ) . N i e z a l e ż n i e o d d e f i n i c j i operacyjnych całej W nauki charakterystyczny współczesnej. t e j nieco obszernej wypowiedzi pominęłam wiele spraw, k t ó r e d l a p r o f i l u c z a s o p i s m a „ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " są z n a c z n i e k a ż d y z n a s p o s i a d a taką ogólną definicję — j e s t o n a d r o g o w s k a ­ ważniejsze zem p y t a n i a , z g o d n i e z zasadą w s z e l k i c h przesłuchań, zostały umiesz­ naszych poczynań. D l a m n i e osobiście, poza wspomnianą od wspomnianych i może dlatego dotyczące ich d y r e k t y w ą b a d a n i a „ t e g o co d z i e l i i ł ą c z y " p r z y d a t n ą j e s t defi­ czone przez Redakcję n a końcu. Jest t o s p r a w a s z t u k i l u d o w e j , nicja, stosunku że etnografia (logia) jest t o n a u k a ogólna o kulturze, teorii kultury do t e o r i i s z t u k i , badań procesu twór­ która w s y s t e m i e n a u k pełni rolę analogiczną d o t e j j a k ą w n a u ­ czego, kach medycznych Sądzę j e d n a k , że musiałabym pełni i n t e r n a . W s w o i c h szczegółowych bada­ zmienności sztuki ludowej w świecie wypowiedzieć współczesnym. się n a t e n t e m a t n i a c h e t n o g r a f i a z a j m u j e się treściami k u l t u r o w y m i w y r a ż a n y m i odrębnie i o b s z e r n i e j . M o ż e d l a t e g o , że sądzę, że k ł o p o t y w t y m w przedmiocie różnych f o r m a c h przez różne u g r u p o w a n i a l u d z i w epokach. Analizując owe p r z y p a d k i etnografia się r ó ż n y m i t e o r i a m i , t y m s a m y m różnymi jednostkami instytucja, etc). ( l o g i a ) posługuje różnymi językami, i w t y m taksonomicznymi znaczenie różnych Relacje (wybór między kulturowy, wspomnianymi są p o w a ż n i e j s z e o d t y c h , o k t ó r y c h p i s a ł a m przed chwilą. P l u r a l i z m p o g l ą d ó w n a sztukę ludową w y d a w a ł m i się bowiem bardziej interesujący w okresie międzywojennym obecnie i n i e potrafię jeszcze odpowiedzieć n a p y t a n i e — niż dla­ czego ? prof, dr hab. Zbigniew Jasiewicz kierownik Katedry 1. O n a z w a c h kresie decyduje działalność Etnografii U A M dyscyplin naukowych, ich przedmiocie tradycja n a u k i i kraju, rzeczywista dyscypliny przejmowanie i rozwiązań działalność dyscyplin zaproponowanych gdzie i za­ współczesna Wydaje samych — g r u p y l u d z i zajmujących się tą dziedziną. pokrewnych, d l a uniknięcia d e z o r i e n t a c j i w p r o w a d z e n i e indziej p l i n y , obejmującej oraz dążenia do ukształtowania d y s c y p l i n y w k i e r u n k u u z n a n y m właściwy. i w p r z e d m i o c i e , w c z ę ś c i n a t o m i a s t są z w i ą z a n e z d z i a ł a n i a m i n a s m i się, że nasze p o l s k i e p e r y p e t i e z za nazwą wego, natrafia n a przeszkody i p r z e d m i o t e m u p r a w i a n e j p r z e z n a s n a u k i są d o b r y m p r z y k ł a d e m z atrakcyjności tak dającego różnorakich, w y m i e n i o n y c h Występuje kilka nazw i i n n y c h jeszcze, oddziaływań. nauki przy czym dwa terminy, od d a w n a u t r w a l o n e : e t n o g r a f i a i e t n o l o g i a , u ż y w a n e są w znaczeniach. R o z u m i e m y różnych je j a k o n a z w y „pełnej n a u k i " i wówczas j e d e n t e r m i n wyłącza d r u g i l u b też określamy n i m i e t a p y nia naukowego zacji), i w minów pozna­ (etap opisu i analizy; etap porównania i generali- tym w y p a d k u s t a j e m y p r z e d trudnością, k t ó r y z ter­ uznać jako obowiązujący dla dyscypliny. Pojawił się w archeologii popularność demonstrujemy lekceważenie założenia teoretyczne l u b też dla teorii. Przedmiotem naszych na jeden dane lansować w ramach jest najczęściej zjawisk grupa opis i kulturowych środowiskowa kalna, regionalna, charakterystyka w ramach czy grup głównie rzadziej tradycyjnych społecznych społeczno-zawodowa, etniczna), badań (rodzina, społeczność porównawcze lo­ badania jednej do np. mała strony niespecjaamato­ naukowych dyscyplin. Warto, zdecydowawszy jednali „etnologia", świadomość, są c z y n n o ś c i a m i M a ł o i s t o t n e są d l a m n i e o b a w y odkrywanie europej­ celem z i termin ten że wstępnymi działania i źródłami etnologii. małomiasteczkowych Realizowanym „archeografii" wynika posia­ Brak prac w y k o p a l i s k o w y c h przez i upowszechniać „etnograficzne" logii-—etnografii. i miejskich, nie tylko polskich i poziomu termin, chyba b a d a ń j e s t n i e t y l k o k u l t u r a społeczności w i e j s k i c h ale również skich, ale także pozaeuropejskich. kulturotwórcze. „socjografia" w ramach wyspecjalizowanych się auto­ źródło m . i n . opisu i kolekcjonerstwa, walory wyodrębnionego terminu z tradycyjnej działalności, biorąc rów) a z d r u g i e j z i n t e g r a c j i o b y d w u rodzajów p r a c i różne poważno listów (zakaz prowadzenia z n i m nowe perspektywy. Prowadzimy przyjmujemy wynikające dyscy­ poznania nauko­ z ograniczenia możliwości działania w t y c h zakresach spokojnie kierunkach, rodzajów etnograficznego zresztą zresztą również t e r m i n n o w y : a n t r o p o l o g i a k u l t u r o w a i związane b a d a n i a w bardzo różnych obydwa konieczne poziomy n o m i i ' t y c h dwóch Korzystne jednej nazwy dawnych Praktyka nowych i również tematów o zanik przedmiotu badawcza w powroty zainteresowania, obrębie z nowymi wydaje etno­ dyscypliny, pytaniami się p o t w i e r d z a ć m ó j o p t y m i z m . W t r a k c i e prac własnych, n a t e r e n a c h zachodniej P o l s k i a więc w z n a c z n y m s t o p n i u z m o d e r n i z o w a n y c h , n i g d y n i e m i a ł e m p o c z u c i a , że z a b r a k n i e t e m a t ó w d l a e t n o g r a f a . poszerzyć nieco i zmodyfikować pojęcie kultury Wystarczy tradycyjnej, międzykulturowe, jeszcze rzadziej próba u s t a l e n i a p r a w czy zasad wskazując n a trwałość s p o n t a n i c z n y c h zachowań n a w s z y s t k i c h rządzących poziomach ogólności wynikać kulturą. Są i w różny to także sposób z nagromadzonych założone, są w zresztą oparciu o prawa o różnym odkrywane; mają stopniu one materiałów e m p i r y c z n y c h material empiryczny albo nauk zakresu pokrewnych, dyscypliny, z którymi podlegamy łatwo współpracujemy. fascynacji daleko w t y l e za i n n y m i d y s c y p l i n a m i społecznymi w zatrudnionych Powstają obawy, zwartości oraz siły auto­ Pozostaliśmy liczby i też sprawdzane. Stosunkowo mało u w a g i przywiązujemy do wypracowania nomicznego albo zakresie instytucjonalnej. czy d y s c y p l i n a nasza p o t r a f i zachować swoją rozwoju pliny inne nauki. Wewnątrz koniec źródła w wujemy raczej współpraca z jakimi boryka samej dyecypliny, niedostatek do naukami uporządkowane. działań premiuje W d e l i m i t a c j i , obser­ interdyscyplinarnych, jednakże etnologii refleksji n a d własnymi p r o b l e m a m i : i zakresem dyscypliny polskiej badań, porządkowania występuje dyskusji nad pojęć (nie m a i w naszym z n a ć m a ł a l i c z e b n o ś ć k a d r y i słabość i n s t y t u c j o n a l n a e t n o l o g i i — zadawane ale również w w dyscy­ słowników), d o s k o n a l e n i a m e t o d , studiów n a d teorią. D a j e o sobie środowiska się e t n o g r a f i a , skłonność między wewnętrznie „Czy dla w i e l u prac, m . i n . słownikowych t r z e b n e są z e s p o ł y . W nie bierze charakterze Poważniej prowa­ otnografii" ? Trudności, swe styki badań otoczeniu powstają raz p o r a z nastroje katastroficzne, są n i e t y l k o p y t a n i a „ C z y k r y z y s e t n o g r a f i i " ? interesujące z w i ą z a n e z z a c i e r a n i e m się g r a n i c n a s z e j w tej c h w i l i w nauce t e n d e n c j i d o przesadnej przedmiotem przez na w s t o s u n k u d o d y s c y p l i n sąsiednich. Co p r a w d a n i e m a k s z t a ł c i się l u b n i e j e s t j u ż j e d y n i e dzonych i syjne, a b y uwierzyć w trwałość p r z e d m i o t u e t n o l o g i i . traktuję o b a w y tożsamość a n a w e t c z y ją k i e d y k o l w i e k posiadała, c z y n i e p r z e ­ „aspektem" cywilizacyjnego t r a d y c j i z innowacją oraz t e g o co s p o n t a n i c z n e z t y m co r e f l e k ­ części jej mają dziejach wiście czy bibliograficznych po­ formułowaniu celów i z a k r e s u dyscypliny się n a j c z ę ś c i e j p o d u w a g ę k i e r u n k ó w i g r a n i c r z e c z y ­ przeprowadzonych prac ( n i e m a zresztą analiz na ten t e m a t ) l e c z w y b i e r a się b a d a n i a s z c z e g ó ł o w e l u b c e l e i z a k r e s p o 79 �p r o s t u się d e k l a r u j e . P r ó b o m ś w i a d o m e g o kształtowania p l i n y , a t a k i e są n i e w ą t p l i w i e p o t r z e b n e dyscy­ i n i e było i c h dotąd z b y t wiele, w i n n a towarzyszyć analiza dotychczasowego dorob­ „etnograficzne" może kulturotwórczym, pozostać nie w powinny dalszym zostać ciągu czynnikiem zaprzepaszczone. t r z e b n a jest pogłębiona i szerzej u p r a w i a n a refleksja Po­ metodolo­ g i c z n a umacniająca tożsamość e t n o l o g i i i r o z w o j u j e j działalności ku. 2. M i e j s c a , j a k i e z a j m u j e w e t n o g r a f i i p r o b l e m a t y k a k u l t u r y a r t y s t y c z n e j n i e s p o s ó b o k r e ś l i ć ze w z g l ę d u n a z n a c z e n i e p r z e d ­ miotu, jakim jest s z t u k a i j e j społeczna recepcja. istotną dziedziną k u l t u r y religia, wiedza Sztuka ale n i e m n i e j i s t o t n a jest p r o d u k c j a , i t p . N a t o m i a s t można ocenić o w o miejsce p o d uwagę dotychczasowe biorąo d o k o n a n i a w badaniach n a d ludową kulturą artystyczną. W j e j w y n i k u n i e t y l k o zgromadzono źródła, dokonano dostarczono pisanych penetracji syntez piórem jest i ujęć wielu szczegółowych problemowych, etnografów, ale bogate dziedzin, n i e zawsze również oczekuję. N i e ż y w i ę o b a w o p r z e d m i o t n a u k i . B ę d z i e n i m n a d a l k u l t u r a t r a d y c y j n a , stawiać sobie można t y l k o p y t a n i e , c z y będzie t o n a d a l k u l t u r a „ l u d o w a " ? N i e ulega d l a m n i e wątpliwości, że długo jeszcze w s t r u k t u r z e w s z y s t k i c h poszukiwać sfer ,(ludowości" — k u l t u r y t r a d y c y j n e j i s p o n t a n i c z ­ nej w życiu l u d z i , bez względu n a i c h klasową i środowiskową przynależność. Zmniejszony zresztą spopularyzowano sztukę ludową i nieprofesjonalną. B r a k u j e jednakże n a g r u n c i e p o l s k i m p r a c „ e t n o l o g i c z n y c h " — ujęć p o r ó w n a w c z y c h i g e n e r a l i ­ zujących. społeczeństw w y s t ę p o w a ć będzie w jakimś s t o p n i u „ l u d o w e " . O b o k tego j e d n a k będziemy zostanie od ich naukowego d y s t a n s dzielący gromadzenie opracowania. ces u j e d n o l i c a n i a s i ę b a d a ń n a t e r e n a c h europejskich 3. E t n o g r a f i ę — e t n o l o g i ę wykorzystać widzę atrakcyjność jako swego naukę, która przedmiotu nadal dla pod­ i poza­ europejskich i integracja t y c h dwóch różnych kierunków badań etnologicznych; badań przewiduję rozszerzenie się polskich p o z a e u r o p e j s k i c h . M i m o u t r z y m a n i a się p o d e j ś c i a potrafi źródeł B ę d z i e i n t e n s y f i k o w a ł się p r o ­ relatywistycz­ nego i r o z p a t r y w a n i a k u l t u r w i c h l o k a l n y c h w y m i a r a c h , w ba­ daniach t y c h n i o zrezygnuje się z a n a l i z p o r ó w n a w c z y c h oraz t r z y m a n i a n i m z a i n t e r e s o w a n i a niespecjalistów, stanowiących n i e p r ó b dojścia d o k a t e g o r i i u n i w e r s a l n y c h . Realność t e g o w zasa­ tylko dzie ważnych współpracowników — dostawców t w o r z ą c y c h p o n a d t o społeczne z a p o t r z e b o w a n i e Walory etnologii, która poprzez działalność źródeł ale n a nasze prace. i zainteresowania optymistycznego uzależniam obrazu jednakże i możliwości od przyszłości aktywności, etnologii w wewnętrznej Polsce integracji etnologów. prof, dr hab. Mieczysław Porębski kierownik Katedry Historii Sztuki U J , historyk sztuki N A U K I 1. Z a i n t e r e s o w a n i e antropologicznymi HUMANISTYCZNE e t n o l o g i ą , a m ó w i ą c s z e r z e j -— n a u k a m i ze s t r o n y n a u k h u m a n i s t y c z n y c h , historii sztuki, historii literatury i językoznawstwa, zwłaszcza zaznaczyło się w y r a ź n i e n a p r z e ł o m i e l a t p i ę ć d z i e s i ą t y c h i s z e ś ć d z i e s i ą t y c h . A ETNOLOGIA Jeszcze z a n i m (TEZY) dotarła d o nas z Z a c h o d u fala zainteresowania problematyką i p r o b l e m a m i antropologii strukturalnej, nieźlo obznajomieni z funkcjonnlizmem z koncepcjami Czarnowskiego byliśmy Malinowskiego czy wprowadzającymi pojęcia S a c r u m , N i e był t o m o m e n t p r z y p a d k o w y . Charakteryzują go t r z y nader i P r o f a n u m , C e n t r u m i P e r y f e r i i d o badań n a d przestrzenią i j e j i s t o t n e p r o c e s y , j a k i e dokonały się p o d r u g i e j w o j n i e podziałem w r e l i g i i i m a g i i . Bliżej już naszego czasu przypomnieć światowej: proces denazifikacji w drugiej połowie lat czterdziestych, proces należy destalinizacji proces pizez w drugiej połowie l a t pięćdziesiątych dekolonizacji, którego k u l m i n a c j a p r z y p a d a 1960. Oznaczają szeroko one w rozumianego moim wieku właśnie około przekonaniu X I X , który właściwy nie tylko e u r o p e j s k i e i m p e r i u m k o l o n i a l n e , ale pozostawił w swemu następcy — k a l e n d a r z o w o dramatyczne i określonemu roku koniec wiekowi X X k o n f l i k t y w e w n ę t r z n e , k t ó r o prz3'niosły w — konsek­ po dziś dzień Piwockiego niedocenione granic sztuki penetrowanie wielkiej i małej, ludowej i „uczonej", „amatorskiej" i „profesjonalnej", uniwer­ salnej i p r o w i n c j o n a l n e j . zbudował dziedzictwie uporczywe, Ksawerego Na t a k przygotowanym m n i e j p r z y p a d k u , rocepcja nie wychodzących ga wyglądała w e n c j i d w i e w o j n y ś w i a t o w e w r a z z i c h bezpośrednimi następstwa­ ze g r u n c i e nastąpiła, w m o i m p r z y n a j ­ propozycji środowisk antropologicznych, francuskich, przy Najpierw, był t o r o k 1960, w Paryżu, zwróciłem uwagę n a antropologizujących dziedzictwa z w i ą z a n i b y l i z n a d r e a l i z m e m ( b o t y m się w t e d y , szukając myślowych, w pierwszym jego podstaw rzędzie dziewiętnastowiecznego h i s t o - r y z m u i t o w o b u jego o d m i a n a c h — pożytywistyczno-ewolucyj- eseistów, wiecznego h i s t o r y z m u , zapowiadający która syntetyzowała myśleniu par penetracji n a teren n a u k , które wyrosły exellence historycznym, sztuki, historia literatury, ewolucyjnie jak właśnie rozumiane na historia językoznaws­ ЬлЛай i najpierw m i już część, f a s c y n u j ą c a stymulatorami podboju były świata tego myślenia. t u : rosnące od zakończenia o k . 1900 r. zainteresowanie k u l t u r a m i ludów pozaeuropejskich się współczesnej, a h i s t o r y c z n e j 2. I n s p i r a c j e postawy W 80 kultury rzędzie docierały wymienić do kolonialnego „prymitywnymi" strony, masowej nauk antropologicznych, antropologicznej pierwszym z jednej Dodatkowymi formowanie z drugiej. czy może lepiej nas różnymi t u należy inspiracje świątecznej drogami. własne. ze z n a k o m i t e g o Caillois Człowiek próba i wszelkiej przeniknięcia innej sacrum, dotychczasowe wyniki instytucją eseju o Bataille malowidłach mechaniki szczególnie rytualno-wojennego, monachiczno-próżniaczego, „ekonomiki inspirujące charyzmatyczno-ekspansywnego, „neopotlaczowego" na badań (i — potlaczo- produkcyjno-kumulacyjnego, lucyjno-proletariackiego, zbrojeń Przeklęta cyklicznej, ukazanie jej historycznych mutacji w kulturach t y p u eskalacji święta (transgresji). transgresji w optyce co b y ł o d l a m n i e „gra­ Roger zbliżyła t o o p u b l i k o w a n a już p o w o j n i e , w r . 1 9 4 9 , konsumpcji" i — wego, — trzydziestych i nad przekroczenia przedtem uformowały zasięgiem latach książka i ukierunkowywała świątecznego w Lascaux) poza jego etnologiczuo-etnograficznych funkcją (znany przedwojenna t w o — p r o b l e m a t y k i i m e t o d y d y s c y p l i n antropologicznych, które się w Caillois, Georges Bataille i M i c h e l Leiris. D o mnie stworzył w a r u n k i którzy n i c y współczoaności" zajmowałem). B y l i t o , przypomnę — nej i d i a l e k t y c z n o - r e w o l u c y j n e j . T e n właśnie k r y z y s dziewiętnasto-, się zresztą już wcześniej, dro­ następująco: m i . L i k w i d a c j a n a j b a r d z i e j d r a s t y c z n y c h przejawów całego tego musiała przynieść z sobą z a c h w i a n i e głów­ czym kosmicznych wreszcie, •— rewoopartego dodalibyśmy �