https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f3e35bb5ef1bce8e9179470208b9a385.pdf 44f2ff23d1f013afbd72a1ea37d9afda Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3429 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:3214 Title A name given to the resource Nauki humanistyczne a etnologia (tezy) / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2 Description An account of the resource Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1981 t.35 z.2, s.74 Creator An entity primarily responsible for making the resource Małkowska, Krystyna Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Sztuki PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text przyczyn- 4. N i e w i d z ę p o t r z e b y dłuższego z a t r z y m y w a n i a się n a d m i e j s c e m współczesnej p r o b l e m a t y k i k u l t u r y a r t y s t y c z n e j w e t n o l o g i i . Jeśli t a o s t a t n i a k u l t u r y , a z drugiej strony zbytnie teoretyzowanie, zajmowanie z a j m u j e się b a d a n i o m k u l t u r „ t y p u l u d o w o g o " w ó w c z c s w s p o m ­ się i n n y m i ludami i kulturami) nieodzowne niany i elementy obecnie zjawisk (zawężanie karstwo, odwracanie sensowne kręgu zainteresowań, się o d i s t o t n y c h p r o b l e m ó w stanowi normalne, systemu jednej zakres jest jednym z aspektów jej przedmiotu badań i p o l e m w s p ó ł p r a c y z i n n y m i n a u k a m i z a j m u j ą c y m i się sztuką. nauki. mgr Krystyna Małkowska I H K M P A N , etnograf (...) Etnografia — chodzi o nazwę dyscypliny określanej Zniechęcenie może też wywołać sama, przyjęta u nas, n a z w a również j a k o e t n o l o g i a a l b o a n t r o p o l o g i a k u l t u r o w a c z y społeczna. etnografia Właściwie nazwa e t n o l o g i a . Sugeruje t o bow i e m — zwłaszcza w szerszych m o ż e się w y d a w a ć n i e i s t o t n a , ważniejsze t o , d l a całej dyscypliny, zamiast c z y m się t a d y s c y p l i n a z a j m u j e . A j e d n a k n i e jest t o t a k i e proste. pozaprofesjonalnych, S a m a n a z w a s t w a r z a już p e w n e „ p o l e " zainteresowań, określa n i e tej d y s c y p l i n y jedynie d o s t a d i u m podstawowego t y l k o dziedzinę, a l e sposób podejścia pojmowanego, do niej. N i e jest zatem czyli w opinii właściwego społecznej — terminu ograniczenie i t o szczególnie j a k o że dostarczycielom n i e k i e d y n a w e t może źródłowych czy ,,-logia", albo „ e t n o s " c z y „antropos". B y w a , że w p r a k t y c e k o j a r z y się w i ę c w świadomości społecznej aż n a z b y t często t e n u p r a w i a n i a t e j d y s c y p l i n y powstają pewno r y w a l i z a c j e , a n a w e t typ animozje n a t l e opartego n a nieporozumieniu rozdźwięku między kolekcjonowania ciekawostek „logią" i „grafią". (...)• choć nauce Z nierzadko etnografią przydatnego, etnograficznych. P o z o s t a j o jeszcze p r o b l e m z a w a r t y w źródłosłowach „ e t n o s " Ź r ó d ł e m n i e p o r o z u m i e ń b y w a często p r z y p i s y w a n i e grup badaczy nienaukowogo, być zbieracz-amator. cennych zupełnie t y m s a m y m — ujmując rzecz źródlosłowowo — , , - g r a f i a " zgoła danych kręgach wyłącznie d o „ l o g i i " l u b „ g r a f i i " , mogą o n i czynić z w y b o r u , ale równie dobrze pewnych co oczywiście t e n s a m badacz i „antropos". etnologii Z n i m wiąże (-grafii). się r ó w n i e ż Przyjmuje o przyszłość kultury euro­ pejskiej w jej f o r m a c h „zurbanizowanych" p r o w a d z i do zaoierania m o ż e występować w r o l i e t n o l o g a bądź e t n o g r a f a w zależności o d się zróżnicowań s t a d i u m swoj p r a c y . Przez etnografię r o z u m i e m y b o w i e m a zwłaszcza t z w . l u d o w y c h . W i a d o m o poziom pytanie się, iż globalizacja kulturowych, do zanikania kultur etnicznych, j e s t j e d n a k , iż r ó w n o l e g l e bozpośredniego o p i s u d o k u m o n t a c j i — t w o r z e n i a źródeł oraz i c h wyostrzają się p e w n e świadome r u c h y a u t o n o m i z a c y j n e systematyzację, gólnych g r u p , n i e t y l k o w sensie p o l i t y c z n y m , ale równioż w n a ­ a więc istotnej p o d s t a w y wiedzy. S a m e źródła poszcze­ stanowią j e d n a k materiał t a k obszerny i szczegółowy i t a k n a m wiązaniu mało „ m ó w i ą " o rzeczywistości (choć j ą odbijają), że muszą b y ć zdają s i ę w s k a z y w a ć n a t o , ż e n a ogół p r o c e s o m u n i f i k a c y j n y m poddane procesowi objąć p o z n a n i e m i n t e r p r e t a c j i i uogólnioń, szerszy zakres zdobytą wiedzę szerszym Należy sobie kultury, a b y można a również kręgom odbiorców było udostępnić (...). życzyć, a b y o b a poziomy do towarzyszą tradycji spontaniczne wspó- tendencje Obserwacje współczosne różnicujące. Jest w t y m jakaś d i a l e k t y c z n a prawidłowość. T e n o w e zróżnicowania i treści, k t ó r y c h są w y r a z e m , dyscypliny kulturowych. pozostaną, j a k sądzę, n a d a l zainteresowań trójpoziomowej przedmiotem (czy trójstopniowej) n a u k i o k u l ­ działały ze sobą m o ż l i w i e równomiernie, a t o j e s t osiągalne p r z y turze i k u l t u r a c h , jaką jest etnografia — etnologia — antropolo­ dobrej świadomości znaczenia każdogo z n i c h oraz — d o d a j m y — g i a k u l t u r o w a . O b a w a o przyszłość naszej d y s c y p l i n y n i e w y d a j e dostatecznej liczebności k a d r b a d a w c z y c h . N a s t a w i e n i e rywaliza- się z a t e m słuszna — i t o r ó w n i e ż n a p o z i o m i e , z d a w a ł o b y s i ę , c y j n e p r o w a d z i ł o j e d n a k często w h i s t o r i i t e j n a u k i d o n a d m i e r ­ najbardziej nego wyprzedzania — graficznej, opartej w r e a k c j i n a t e n s t a n r z e c z y — d o o d w r ó c e n i a się o d w s z e l k i c h obserwacji uczestniczącej i t p . prób w materiału d o w o d o w e g o przez toorię, bądź teoretycznych nadmiarze specyfika niejako uogólnioń i w rezultacie i n f o r m a c j i źródłowych. p r z e d m i o t u zainteresowań „misję" Właściwie Ważną kiedy rolę zagubienia spełniła t u e t n o g r a f i i narzucająca j e j u d o k u m e n t o w a n i a tego, w tempie coraz szybszym, do co p r z e m i j a , zanika b ą d ź z m i e n i a się i przekształca. się z a s t a n o w i m y n a d olbrzymią (...) ilością materiałów źródłowych d o - w s z y s t k i c h u c h w y t n y c h współcześnie kultur etnicznych szeregi etnografów, Przez stulecie badawcze wysiłki typu kuli ziemskiej, ogarnia świadomość zdumienie: przez nieliczne j a k t o było możliwet dzielące n a s o d klasyków dokumentacyjnego przedstawicieli teoretyczną zebranych tej nauki. ewolucjonizmu skupiały niemal N i e nadążano prace wszystkie z refleksją n a w y s o k i m p o z i o m i e ogólności, a l e wzrastał p o z i o m 1 metodologicznej, doskonaliły się t e c h n i k i b a d a w c z e i s t a w i a n e p y t a n i a p o z w a l a ł y coraz głębiej sięgać w rzeczywistość kulturową, dostrzegać coraz istotniejsze p r o b l e m y . T e zaś m o g ą się stać p o d s t a w ą Dysharmonijny budowania stosunek teorii. omawianych wyżej stadiów cesu b a d a w c z e g o e t n o l o g i i b y w a przyczyną p e w n y c h pro­ rozgoryczeń czy zniechęceń wśród — z w ł a s z c z a młodych — j e j p r z e d s t a w i c i e l i . W y d a j e się, iż d o b r e z d a n i e sobie s p r a w y n a c z y m o n p o l e g a m o ż e być pewną wskazówką w jego przezwyciężaniu. Brak stałej k o n f r o n t a c j i , stałego przejścia m i ę d z y p o a i o m a m i „ l o g i i " i „ g r a f i i " sprzyja z nieodpowiedzialnemu teoretyzowaniu i badań staje p o d z n a k i e m 74 terenowych, zapytania. których bardziej bezpośrednioj dokumentacji n a b a d a n i a c h bezpośrednich trudno sobie wyobrazić, etno­ ,,face-to-face", a b y jakakolwiek ogólna t e o r i a k u l t u r y mogła w przyszłości powstać b e z w i e d z y o w i e l k i m zróżnicowaniu k u l t u r o d m i e n n y c h o d n u r t u „oświeco­ n e j " k u l t u r y e u r o p e j s k i e j , n a w e t p r z y założeniu i c h wzrastającej u n i f i k a c j i . A w i ę c b e z e t n o l o g i i . (...). W y d a j e się wszakże rzeczą niewątpliwą, ilością że przy źródłowych tendencje obecnym przesyceniu rozwojowe nauki materiałów o kulturze będą szły w k i e r u n k u „ l o g i i " , coraz b a r d z i e j się uniwersalizując w k i e r u n k u antropologii. W z w i ą z k u z postępującą specjalizacją naukową, nawiązującą często d o p r o b l e m a t y k i i t e o r i i n a u k socjologia, też o b a w a , ościennych (psychologia, psychiatria, ekonomia, historia sztuki itp.), że etnologia czy antropologia kulturowa się n a szereg d y s c y p l i n o w y s o c e w y s p e c j a l i z o w a n y c h istnieje rozpadnie warsztatach n a u k o w y c h . I t a o b a w a , choć z p e w n e g o p u n k t u w i d z e n i a b a r d z o realna, n i e wydaje s i ę słuszna. W i a d o m o z błyskotliwym powiedzeniem wiedzy bowiem, iż Shawa o wzrastającym w o d n i e s i e n i u d o malejącego k u z e r u z a k r e s u zgodnie poziomie rzeczywis­ t o ś c i , w y n i k i t a k i e g o s t a n u r z e c z y są w s e n s i e p o z n a w c z y m m n i e j zadowalające. Równolegle z a t e m coraz rośnie p o t r z e b a scalania w i e d z y p o p r z e z integrację n a u k . S t a w i a t o n o w e w y m o g i metodo­ logiczne, różne o d przyjętych i w y s p e c j a l i z o w a n y c h m o ż n a b y określić j a k o p r z e d e wszystkim m e t o d , które analityczne. uogólnianiu jednej s t r o n y , a z d r u g i e j — mało sensownemu mnożeniu nie­ przemyślanych Tym zagrożonym: przydatność pozo­ Każda z wyspecjalizowanych dziedzin wiedzy o kulturach t z w . p i e r w o t n y c h l u b l u d o w y c h z a j m u j e się szczegółowo j e d n y m t y l k o z j e j aspektów, n i e wnikając głębiej w jego związki z całym �kontekstem kulturowym. Takie całościowe widzenie przypada nież i c h e m o c j o n a l n e g o zainteresowania i związanej я n i m nie­ właśnie e t n o l o g i i . Sądzę, iż p o d o b n i e j a k r o l a e t n o l o g i i p o l e g a n a ufności d o uogólnień, d o r e d u k c j i c e c h b a r d z i e j s c a l a n i u i uogólniającej i n t e r p r e t a c j i w i e d z y o różnych k u l t u r a c h nych pierwotnych łączących, b a r d z i e j u n i w e r s a l n y c h , p o z w a l a j ą c y c h zbliżać się d o bądź wykorzystywanie pomostem, i c h poszczególnych doświadczeń nawiązaniem do aspektach, tak z kolei n a u k ościennych, będące pewnych charakterystyk jakby kultury n a rzecz u j a w n i a n i a u k r y t y c h głębokich w zasad określonego pod nimi światopoglądu. świetle których m o ż e m y lepiej uszczegółowio­ cech i s t o t n y c h , tych zasad, zrozumieć cały szereg Do zacho­ t y p u europejskiego, jest przede w s z y s t k i m zadaniem a n t r o p o l o g i i w a ń k u l t u r o w y c h . D z i ę k i r ó ż n i c o w a n i u c e c h ze w z g l ę d u n a i c h kulturowej stopień ogólności u k a z u j e się n a m zespół p o z i o m ó w w jej bardzioj uniwersalnej refleksji. n y c h , w i ą ż ą c y c h się w s e n s o w n ą całość. K a ż d y W i e l o k r o t n i e m ó w i ł a m w y ż e j o różnicach — o w y d o b y w a n i u struktural­ element szcze­ n a j a w cech specyficznych poszczególnych zespołów k u l t u r o w y c h , g ó ł o w y u z y s k u j e d o p i e r o w t e d y s w ó j p e ł n y sens i s w o j e czego znaczenie jest o c z y w i s t e . w całości. C h c i a ł a b y m , a b y e t n o g r a f o w i e u w i e r z y l i , że t a k a w i z j a różnicujące cechy O w e r z u c a j ą c e się z w y k l e w o c z y c h a r a k t e r y s t y c z n e , są przedmiotem bezpo­ miejsce m o ż e b y ć źródłem n i e m n i e j s z e j radości niż bezpośredniość badań terenowy cli. średniego z a i n t e r e s o w a n i a p r z e d e w s z y s t k i m otnografów, a rów- doc. dr hab, Tadeusz Chrzanowski IS P A N , historyk sztuki N a j p i e r w wyjaśnienie osobistej n a t u r y : n i e j e s t e m etnogra­ stanowego w zasadzie układu społecznego. A l e k i e d y f o m , a co gorsze etnografią, j a k o dyscypliną, n i g d y n i o z a j m o ­ Polska Rzeczpospolita wałem L u d e m , w o b e c e t n o g r a f i i stanęło z a s a d n i c z e się, n i e z n a m literatury teoretycznej i zabierając głos czynię j a k ó w oświeceniowy d z i k u s , t y l e że n i e w i a d o m o z p e w ­ jąc jej o b i e k t y w r a m n c h K a t a l o g u Z a b y t k ó w S z t u k i w Polsce. I n t e r e s o w a ł o m się r ó w n i e ż s z t u k ą p r y m i t y w ó w tywną (i nawet jednak zwrócić coś n a t e n t e m a t uwagę, że i sztuką popełniłem w wymieniam te prymi­ PSL). dwie Proszę kategorie od­ d z i e l n i e , o b a w i a m się z a ś , ż e u n a s z b y t m a ł e w p r a k t y c e c z y n i się p o m i ę d z y n i m i d i s t i n g u o . 1. N a p y t a n i e p i e r w s z e dokształcenie 3. P r z y s z ł o ś ć pytanie nie powinienem właściwie się j e d n a k p o d z i e l i ć m o i m n i e p o k o j e m odpowiadać. Chciałem odnośnie d o pojęcia l u d . M o ż e istniał o n w epoce K o l b e r g a , m o ż e jeszcze w czasach „We­ etnografii? naiwne, takie do taka sama Albo przyjmiemy, j a k prayszłoeć wszystko spokojnie W (acz Przepraszam wzruszania PSL, serc. To ale jest przyszłość przez technokratów, albo nie bezkrytycznie) realizować też i gdzie o d dawna się będziemy swoje h i s t o r i i s z t u k i , która o d d a w i e n d a w n a zajmuje zamkniętymi to jest innych dyscyplin humanistycznych. ż e w o g ó l e d y s c y p l i n a m i n i e są i d a m y zepchnąć n a m a r g i n e s obszarami z u w a g i n a wyżej w y m i e n i o n e nie- pytanie: albo n i c . nością w j a k i e j m i e r z e e z l a c h e t n y . N a t o m i a s t , , o d z a w s z e " i n t e ­ r e s o w a ł e m się t z w . s z t u k ą l u d o w ą , n a w e t c z y n n i e , i n w e n t a r y z u - powstała L u d o w a , c z y l i o d k ą d w s z y s c y s t a l i ś m y się założonia. się g ł ó w n i e jest dobrze p o d w u ­ nastej d l a s z t u k i średniowiecza, renesansu, b a r o k u , k l a s y c y z m u i t d . , wciąż jeszcze pełno jest t e m a t ó w i p o m i m o bytków p r z y r a s t a problemów. następnych Wystarczy u b y w a n i a za­ togo i d l a nas i dla pokoleń— s e l a " ( i t o tuż za r o g a t k a m i ówczesnego K r a k o w a ) , ale już w m e j wczesnej młodości, w okresie międzywojennym, s p r a w a n i e była tak oczywista. Oczywiście kraj był wówczas r o l n i c z y , a w p o l i t y c o działały p a r t i e l u d o w e odgrywając w niej ważną rolę. Niemniej zdecydowanie (resp. chłopskie), nie wiadomo dokładnie g d z i e — p o z a „ w s i ą spokojną, wsią wesołą" — było kończy Jeśli e t n o g r a f i a zechce przystać n a p r o g r a m o w y izm", w a n i e w a r s z t a t ó w b a d a w c z y c h . (...) tylko „wszystko­ t o m u s i się w y r a ź n i e z d e c y d o w a ć n a p o d z i a ł i zróżnico­ W m o i m przekonaniu trzeba trochę więcej stanowczości. A l b o — jak się l u d w s y t u a c j i niezupełnie u k o n s t y t u o w a n e g o ( p o z a Zagłębiem, się t e g o , co j e s t (czy p o w i n n o b y ć ) j e j p o ż y w k ą , a l b o ograniczy Łodzią, się d o k u l t u r y kilku większymi miastami) proletariatu i niezupełnie s k r y s t a l i z o w a n e j burżuazji (zwłaszcza w j e j o d k i m i e p r z e z m a r k s i z m okroślanej p o g a r d l i w i e j a k o „ d r o b n a " ) . A już wówczas гагз-sowało się w y r a ź n e klas pomieszanie, więc mimo perspektywy towarzyszyć chce stawania i to inne dyscypliny — etnografia procesowi Warszawą czynią l u d o w e j , t o znaczy z a m k n i e p r z e d sobą n a przyszłość i s t a n i e się d y s c y p l i n ą z a m i e r a j ą c ą w r a z z o d d a l a n i e m się o d n a s t a m t e g o : i młodopolskiego szersze emerytalną, kolbergowego ludu. doc. dr hab. Leszek Dzięgiel IHT Kraków, etnograf 1. E t n o g r a f i a , etnologia, antropologia logia k u l t u r o w a , a także socjologia jego kultury. Badają go Nie one wyłącznie, rzecz jasna, ludzkiej. Używać będę antropo­ ale także przyszłość d l a zwięzłości Rozdział między d w o m a szości m o ż l i w i e j a k n a j w i ę k s z y c h m a s l u d z k i c h , c o n a t u r a l n i e n i e o kierunkach kultury przeszkadzało z a j m o w a n i u się p e w n y m i w y d z i o l o n y m i g r u p a m i naukami tymi oraz uważam które w y t w a r z a określoną kulturę. N a t u r a l n i e kulturę bardzo T o , co n i e w c h o d z i człowieka. i Ale utarło się rozdzielać n i e m a m z a m i a r u n i k o m u psuć polega n a odmienności metody jednej pożądane, elementy metod przeszłości w i e m , czy i socjolog Nadto zakres za zabawy. w swej być odgraniczał ją od Różnica czystej socjologii być może i i c h kulturą, lecz t y l k o p o t o , b y łatwiej o w e możliwie i raczej masowe zjawiska N i e będąc f o r m a l n i e s o c j o l o g i e m przechodzę (nio studiowałem tej n a u k i ) d o e t n o g r a f i i , t a k i e j jaką ją Etnografia dzieli się typowe przedstawiać. na trzy bloki rozumiem. tematyczne (mówię o e t n o g r a f i i p o l s k i e j , l u b raczej e t n o g r a f i i u p r a w i a n e j w Polsce): b l o k h i s t o r y c z n y •— b l o k w s p ó ł c z e s n y — b l o k p o z a e u r o p e j s k i . (...) (aczkolwiek tylko łączności dadzą ofekty wyłącznie, t a k zwane badanie t r a d y c j i k u l t u r o w e j , a więc k u l t u r y etnografii na przeszłej, głównie w s i , a n a d t o małych m i a s t e c z e k i t y c h m a r g i ­ może od pojmuje biologii etnografię badawczych i drugiej nauki poznawcze). m i się, badanie s p o s o b u ż y c i a , s p o s o b u z a c h o w a n i a się w p r z e s z ł o ś c i i t e r a ź n i e j ­ t e r m i n y etnografia w że w s w o i m założeniu o b i e t e n a u k i miały za zadanie one. usiłując dosyć d z i w n y , ponieważ j e d n a i d r u g a b a d a społeczeństwo l u d z k i e , szeroko. w jego rozważaniach o społeczeństwie d a w n y m ) . W y d a j e nieraz w j e g o przeszłości i teraźniejszości, wysnuć w n i o s k i n a najbliższą socjologia. społeczna, badają człowieka o d s t r o n y nacisk socjologii n i e p o w i n i e n udzielić p o m o c y (chociaż nie historykowi Blok h i s t o r y c z n y w Polsce t o przede nesów dawnego w s z y s t k i m , jeśli n i e społeczeństwa w i e l k o m i e j s k i e g o , k t ó r e n a rzecz w s i i małego m i a s t e c z k a pracowały, świadczyły i k u n i m były 75 �